Dal (د) Kök Harfi İle Başlayan Kelimeler

Önceki Harf: Hı (خ) ← Harfler Ana Sayfası → Zel (ذ): Sonraki Harf

Bediüzzaman'ın eserlerinde geçen ve Dal (د) kök harfi ile başlayan Arapça kelimeler listelenmiştir.

İlk Kök Harfe Göre Kelime Sayısı

Arapça Harf	Türkçe Okunuşu	2 Harfli Kelime Sayısı	3 Harfli Kök Sayısı	3 Kök Harfli Kelime Sayısı	4 Harfli Kök Sayısı	4 Kök Harfli Kelime Sayısı	Toplam Kök Sayısı	Kur'an'da Geçen Kök Sayısı	Toplam Kelime Sayısı	Kur'an'da Geçen Kelime Sayısı
د	Dal	-	40	149	7	8	48	30	157	28

Dal (د) kök harfi ile başlayan kelimeler

Kelime	Anlamı	Kur'an'da Geçiyor mu?	Örnek Cümle
Dal-Elif-Be (1)		+
De'b	Kaide, usul	+	De'b-i edeb ebed-müddet Kur'ân-ı ziyâbâr-ı şifâkâr-ı hüdâdâr
Dal-Be-Be (1)		+
Dabbe	Yerde yürüyen hayvan	+	Allahu a'lem, o dâbbe bir nevidir.
Dal-Be-Cim (1)
Dibace	Giriş (yazısı)		Zaman-ı salifte, şuara divanlarından hüsnünü; bir çok ulema, dibace-i te'liflerinden "Hulefa-i Raşidinin mesleğinden olmayan" bir şahs-ı hakime mehasin-i milleti gasben ona vermek..
Dal-Be-Ra (5)		+
Müdebbir(e)	Her şeyin tedbirini gören Allah (idare eden)	+	Evet, dünya dârü'l-hikmet ve âhiret dârü'l-kudret olduğundan, dünyada Hakîm, Mürettib, Müdebbir, Mürebbî gibi çok isimlerin iktizasıyla, dünyada icad-ı eşya bir derece tedrici ve zamanla olması, hikmet-i Rabbâniyenin muktezası olmuş.
İstidbar	Yüzünü çevirmek		İstibdad, istikbale istidbar ediyor.
Tedbir	Önceden gerekenleri yapma		Sonra şu ağaç, dal ve budak salıp tekessür ve intişar ettikten sonra, bütün hakikatini bir meyvede toplar, bütün mânâsını bir çekirdekte derc eder, onunla Hâlık-ı Zülcelâlinin halk ve tedbirindeki hikmetini gösterir.
Tedabir	Tedbirler		... rububiyetinin rahîmâne ve kerîmâne olan tedâbirinin mehâsinine ve inâyetinin ihtiyatlı letâifine pek zâhir bir surette işaret ve delâlet ederler.
Tedebbür	Sonunu düşünme		Birinci Mukaddemede tedebbür et, sonra bunu da dinle ki:
Dal-Be-Ğayn (1)
Debbağ(hane)	Deri tabaklayan kişi (tabaklanan yer)		Debbağhane'de iki ev çökmüş, bazı köylerde sarsıntıyı müteakip yangınlar olmuş.
Dal-Se-Ra (1)		+
Müddessir	Örtüsüne bürünen (Sure adı)	+	Rumuzat-ı Semaniye
Dal-Cim-Lam (1)
Deccal	Büyük yalancı		Öyle ise, o eşhas, hattâ o müthiş Deccal dahi çıktığı zaman, çokları, hattâ kendisi de bidâyeten Deccal olduğunu bilmez.
Dal-Cim-Nun (1)
Dacin	Evcil, alışık		Güvercin gibi, dâcin denilen bir kuş hanemizde vardı.
Dal-Hı-Lam (9)		+
Dâhil(î)	İçinde	+	Bu kuvvet dahile karşı değil, ancak hâricî tecavüze karşı istimal edilebilir.
Dahl	Katılma, girme		Eğer zerre miktar dahlim olsaydı, zaten elbisem beni ilân ediyor, istemediğim bir şöhret de beni herkese gösteriyordu.
Dehalet	Sığınma		Öyleyse o fikir kudsiyet almak için İslâmiyete dehalet etmeye mecburdur.
Duhul	İçine girme		Nasıl ki küfür, Cehenneme duhulüne sebeptir.
İdhal	Dahil etme		Nefh-i surdan, muhasebenin hitâmına intikal ediyor ve ondan Cehenneme idhali zikrediyor.
Medhal	Giriş		Şeytanların kâinatta icad cihetinde hiçbir medhalleri olmadığı, hem Cenâb-ı Hak rahmet ve inâyetiyle ehl-i hakka taraftar olduğu, hem hak ve hakikatin cazibedar güzellikleri ve mehâsinleri ehl-i hakka müeyyid ve müşevvik bulunduğu, hem dalâletin müstekreh çirkinlikleri ehl-i dalâleti tenfir ettikleri halde, hizbüşşeytanın çok defa galebe etmesinin hikmeti nedir?
Müdahale	Karışma		Bazı risalelerde gayet kat'î ispat ettiğimiz gibi, hâkimiyetin şe'ni, müdahaleyi reddetmektir.
Mütedahil	Birbirinin içine girmiş		Birbiri içinde mütedâhil daireler gibi her insanın kalp ve mide dairesinden ve ceset ve hane dairesinden, mahalle ve şehir dairesinden ve vatan ve memleket dairesinden ve küre-i arz ve nev-i beşer dairesinden tut tâ zîhayat ve dünya dairesine kadar, birbiri içinde daireler var.
Tedahül	İçine (birbirine) girme		Öyle ise mevâni tedahül edemez.
Dal-Hı-Nun (1)		+
Duhan	Duman; Sure adı	+	...ve haşir ve kıyametin bir alâmeti olan duhan, hem Leyle-i Berâtın senevî olarak hikmetli tefrik ve taksim-i umûr noktalarıyla ve başka karineler ile îmaen ve remzen haber veriyor.
Dal-Ra-Cim (7)		+
Derc	İçine alma, dahil etme		Sözler Mecmuasının sonunda neşredilmiş, buraya derc edilmemiştir.
Derece	Kademe	+	Hem ehemmiyetsizliği, kıymetsizliği iktiza eden gayet derecede mebzuliyet ve nihayet derecede ucuzluk dahi, yeryüzünde masnuatça, san'atça, nihayet derecede kıymettar ve pahalı bir keyfiyette görünüyor.
İstidrac	Dinden uzak kişilerdeki harikuladelik		Kerâmet ve ikram ve inâyet ve istidrâca dair mühim bir kaideyi beyan eder.
Münderecat	İçindekiler		Şu kadar ki, mu'cizat-ı Ahmediyenin en büyüğü Kur'ân-ı Mu'cizü'l-Beyan olduğuna göre, i'câz-ı Kur'ân'ın ruhumda husule getirdiği tebeddülât ve münderecatından ettiğim istifade çok azîmdir.
Münderic	İçinde olma		Bu kefarete mânâ-yı ukubetle mânâ-yı ibadet ikisi dahi münderic olduğu için, hem kerhen icbar edilmeyecek, hem tedahül eder.
Tederrüc	Adım adım ilerleme		Ve nizamsız iştibaktan tevakki ve maâni-i müteselsilede tederrüc lâzımdır.
Tedric(en)	Derecelere ayırma (ayırarak)		Bazılara bir an bir senedir Fıtratların bir kısmı birden bire parlıyor. Bir kısmı tedricîdir,...
Dal-Ra-Ra (3)		+
Derari	Parlak ve renkli yıldız		Bu semaların bir kısmı, seyyarat balıklarına denizdir; bir kısmı da sabit yıldızlara mezraadır; bir kısmı da sema çiçekleri hükmünde olan derâri yıldızlara bahçe ve bostandır.
Dürer	İnciler		Belki hikâyâtın bakırları ve İsrailiyatın müzahrafatı ve teşbihatın mümevvehatı elmas-ı akidede, cevher-i şeriatta, dürer-i ahkâmda idhal etmek, kıymetini daha ziyade tenzil ve müteharrî-i hakikat olan müşterisini daha ziyade tenfir ve pişman eder.
Dürr	İnci	+	Güya o dürr-i yetim ile hâmile olan o asır, Peygamberden istifaza ile istifade ederek keramet sahibi olmuş.
Dal-Ra-Ze (1)
Dürzi	Çok bozuk dalalet ehli (bir fırka)		"Çünkü kanun-u İlahîden hariç kalan bu gibi dürzilerin gözleri, kulakları daima sağ kalsın ki azapları işitmekten ve ikabları görmekten zevk alsınlar.” diye sâmi’ efendiye cevap vermiştir.
Dal-Ra-Sin (7)		+
Ders	Öğrenmek için muallimden azar azar alınan vazife		Hem ihlas ve hakperestlik ise Müslümanların nereden ve kimden olursa olsun, istifadelerine taraftar olmaktır. Yoksa “Benden ders alıp sevap kazandırsınlar.” düşüncesi, nefsin ve enaniyetin bir hilesidir.
Dürus	Dersler		Bu durûs-u Kur'âniyenin dairesi içinde olanlar, allâme ve müctehidler de olsalar, vazifeleri, ulûm-u imaniye cihetinde, yalnız yazılan şu Sözlerin şerhleri ve izahlarıdır veya tanzimleridir.
Medaris	Medreseler		Hattâ, şu memleketin maâbid ve medâris-i diniyesinden başka, makberistanın mezar taşları dahi birer telkin edici, birer muallim hükmündedir ki, o maânî-i mukaddeseyi ehl-i imana ihtar ediyorlar.
Medrese	Okul		Medrese usulünce hiç olmazsa on beş sene tahsil-i ilim lâzım geliyor ki, hakaik-i diniye ve ulûm-u İslâmiye tam elde edilsin.
Müderris	Ders veren		Ben henüz sinn-i bülûğa vâsıl olmadığımdan, muhterem bir müderris kıyafetini kendime yakıştıramıyorum.
Tedris(at)	Ders verme		Risale-i Nur adı verdiği dinî tedrisat sayesinde mahkûmların on beş haftada ıslah olacaklarını—ki, Denizli ve Afyon hapishaneleri, adliyenin, gardiyan ve müdürlerin şehadetiyle sabittir—söylemektedir.
Tederrüs	Ders alma		Buna da her kitaptan bir veya iki ders, nihayet on ders tederrüs etmekle muvaffak oldu ve mütebakisini terk eyledi.
Dal-Ra-Kef (5)		+
Dereke	(En) aşağı mertebe		Meselâ dildeki kuvve-i zâikayı Fâtır-ı Hakîmine satmazsan, belki nefis hesabına, mide namına çalıştırsan, o vakit midenin tavlasına ve fabrikasına bir kapıcı derekesine iner, sukut eder.
Derk	Anlama	+ (Aşağı anlamında)	...istiğfara müncer olan derk-i kusur, gurura incirar eden rü'yet-i hüsn-ü amele müreccahtır.
İdrak	Anlama		Asrın idrâkine, zamanın tefehhümüne, anlayışına hitap eden, ihtiyaca en muvafık tarzı gösteren, ders veren ve doğrudan doğruya feyiz ve ilham tarikiyle âyetlerin yıldızlarından gelen ders-i Kur'ânîdir, küllî mârifetullah burhanlarıdır.
Müdrik(e)	Anlamış (idrak etme duyusu)		Ve keza, hardaleden daha küçük kuvve-i hâfızasında öyle bir lâtife-i müdrike bırakılmıştır ki, o hardalenin tazammun ettiği geniş âlemde o lâtife daimî seyir ve cevelân etmekte ise de, sahiline vâsıl olamaz.
Tedarik	Temin		O üç dört hâcâtını tedarik etmeyen, on adette ancak ikisiydi.
Dal-Ra-He-Mim (1)		+
Dirhem	Küçük (gümüş) para birimi; 3,2 gram		...şehriyeden beş dirhem, yoğurt süzülse on dirhem, muhallebi susuz altı yedi dirhem, beşinci gecede, tanesiz gibi gayet hafif şehriye beş altı kaşık, sahurda altı yedi kaşık pirinç çorbası, mecmuu otuz dirhem (96 gr.) gıdayla...
Dal-Ra-Ye (1)		+
Dirayet	Beceriklilik, iktidar		O Üstadımızdan, Cenâb-ı Hak ebediyen razı olsun ve bütün talebelerine ve bilhassa benim gibi biçare, zavallı ve âcizlere akıl, dirayet, azim ve ihlâs ihsan buyursun. Âmin.
Dal-Sin-Te-Ra (2)
Desatir	Düsturlar		Altı günde, o sarayın, o şecerenin esâsâtını desâtir-i hikmet ve kavânin-i ilm-i ezelîsi ile vaz' etti.
Düstur	İlke, kural		Evet, düstur-u cidâli o kadar esaslı ve küllî kabul etmişler ki, "Hayat bir cidaldir" diye eblehâne hükmetmişler.
Dal-Sin-Sin (3)		+
Desais	Hileler		...hem ehl-i imanın desâis-i şeytaniyeye kapılmaları imansızlıktan ve imanın zayıflığından olmadığını;...
Dessas	Hileci		Dessas zalimler, bu korku damarından çok istifade etmektedirler;...
Desise	Hile		İşte bu desise-i şeytaniyeye mâruz olan biçare adam, hakaik-i imaniyeye yakînini böyle zâtî imkânlarla kaybediyor zanneder.
Dal-Ayn-Vav (10)		+
Daavat	Dualar		Ve o istemekle, dâr-ı saadetin ve Cennetin en mühim bir sebeb-i vücudu olan ubudiyet-i beşeriyeye ve daavât-ı insaniyeye kendisi dahi iştirak etmektir.
Dava	İddia	+	İşte bu ehemmiyetli, azîm dâvâyı kazandıracak ve yirmi seneden beri tecrübeler ile ondan sekizine o dâvâyı kazandıran bir dâvâ vekili bulunsa, elbette aklı başında her adam, o dâvâyı kazandıran öyle bir dâvâ vekilini vazifeye sevk edecek olan bir hizmete her hadisenin fevkinde ehemmiyet vermeye mükelleftir.
Davet	Çağırma	+	Kur'ân hem bir kitab-ı zikir, hem bir kitab-ı dua, hem bir kitab-ı davet olduğundan, içinde tekrar müstahsendir, belki elzemdir ve eblâğdır.
Dua	Yakarış, niyaz	+	Dua ubûdiyetin ruhudur ve hâlis bir imanın neticesidir.
Eddâî/Dâî	Dua eden; çağıran; sebep olan	+	Ubudiyetin dâîsi emr-i İlâhî ve neticesi rıza-yı Haktır.
Ed'iye	Dualar		...Zât-ı Üstadânelerinin makbul ed'iyelerinden gece ve gündüz hissemend olmamızı niyaz ediyorum...
İddia	Savunulan düşünce		Mahkemede kırk sahife iddianame iki saate yakın dinlettirildi.
İstida	Dilekçe		Bu noktayı izah için Afyon mahkeme reisine gönderdiğim istidayı size de berâ-yı malûmat gönderiyorum.
Müddei	İddia eden		Ey müddei, senin, şiddet-i zaafından, ferâizi tamamıyla senden göstermeyen sönük imanın nerede?
Tedai	Çağrışım		Bu münasebetle gelen tahattura "tedâi-yi efkâr" tabir edilir.
Dal-Ğayn-Dal-Ğayn (1)
Dağdağa	Gürültü, telaş		Ve o mezkûr hakikatleri iktiza ettiği için, kâinatı dağdağa-i tagayyür ve fenâdan, tahavvül ve zevâlden kurtarmak...
Dal-Fe-Te-Ra (1)
Defter	Kağıt destesi		İmam-ı Mübîn, kader-i İlâhînin bir defteri, bir mecmua-i desâtiridir.
Dal-Fe-Ayn (7)		+
Dâfi(a)	Defeden, engelleyen	+	Halbuki, zekât, her şahıs için sebeb-i bereket ve dâfi-i beliyyattır.
Def'	Kovma	+	Hem siz, hem onlar bilsinler ki, sadaka belâyı def ettiği gibi, Risaletü'n-Nur Anadolu'dan, hususan Isparta, Kastamonu'dan âfât-ı semaviye ve arziyeyi def ve ref'ine vesiledir.
Def'a(ten)	(Bir) kere(de)		Ecsâdın def'aten inşasının misâli ise:
Eddifa	Savunma (Gazete ismi)		Bağdat'ta çıkan ed-Difa gazetesinin muharriri İsa Abdülkadir'in Arabî makalesinin tercümesi.
Müdafaa	Savunma		Ceza Hâkimine Son Müdafaa
Müdafi	Savunan		...Hâlık-ı Zülcelâl, kâinatta ezdâdı birbirine mezc edip, birbirine mukabil getirip ve birbirine mütecaviz ve müdafi bir vaziyet verip,...
Tedafü	Birbirini savma		Hariç etse tecavüz, o da eder tedafü. İşte şimdi anladın, sırrı nedir ki küsmüş, almadı medeniyet.
Dal-Fe-Nun (3)
Defain	Defineler		İmanı elde eden ruh-u beşer, mânisiz, müdahalesiz, hâilsiz, mümanaatsız, her halinde, her arzusunda, her anda, her yerde o ezel ve ebed ve hazâin-i rahmet maliki ve defâin-i saadet sahibi olan Cemîl-i Zülcelâl, Kadîr-i Zülkemâlin huzuruna girip hâcâtını arz edebilir.
Defin(e)	Gömü		Meselâ, envâ-ı cevâhiri hâvi ziynetli ve kıymetli bir defineyi keşfetmek için birkaç adam denizin dibine dalarlar.
Medfun	Gömülü		Evet, sevgili Üstadım, senelerden beri Kur'ân-ı Azîmü'l-Burhanın bahr-i ummanında medfun defineleri, Risaletü'n-Nur ve Mektubatü'n-Nur'la meydana çıkarmıştınız.
Dal-Kaf-Kaf (8)
Dak(k)	Kapı çalma		Fakat bazan seni şu vazifede istihdam eder ki, hazain-i rahmetinin kapılarını kavl ve hâl ve fiil ve sualle dakk-ı bab etmek ile ubudiyet sûretinde hizmet edersin.
Dekaik (Dakaik)	Dakikalar		Anladım ki, bu çok ince ve çok harika olan dekaik-i san'at, yalnız zîşuurların nazarlarına ifade-i mânâ için değildir.
Dakîk	İnce		Bu sırr-ı dakîkin vücûh-u kesîresinden birkaç veçhi Risalelerde zikredilmiştir.
Dakika	Saatin 60'ta biri		Ey nefis! Eğer şu dünya hayatına müştaksan, mevtten kaçarsan, kat'iyen bil ki, hayat zannettiğin hâlât, yalnız bulunduğun dakikadır.
Dikkat	İncelik		Dikkat ediniz, gözünüzle görseniz dahi perdeyi yırtmayınız.
Men Dakka Dukka	Kapı çalanın kapısı çalınır (Eden bulur)		"Men dakka dukka" kaidesiyle, sûizan eden, sûizanna mâruz olur.
Müdakkik	İnceliklere dikkat eden		İşte böyle müdakkik ve ilim ve şeriat ve Kur'ân cihetinde bu zamanda söz sahibi en büyük âlim böyle hükmetmiş.
Tedkik	İnceleme		Ehl-i imanı dalâletten muhafaza etmek ve bu vazife hem dünya, hem herşeyi bırakmakla, çok zaman tedkikat ile meşguliyeti iktiza ettiğinden, Hazret-i Mehdinin, o vazifesini bizzat kendisi görmeye vakit ve hal müsaade edemez.
Dal-Lam-Dal-Lam (1)
Düldül	Hz. Ali'nin katırı (aslen kirpi demektir)		Fahr-i Âlem, Arştan bu yere indi,/Şâh-ı Velâyet gelip Düldül'e bindi,
Dal-Lam-Sin (1)
Tedlis	Gizlemek
Dal-Lam-Lam (8)		+
Dâl	Delil olan		Şualar Fihrist
Delail	Deliller
Delalet	Yol gösterme
Dellal	Yol gösteren
Delil	Doğru yolu gösteren	+
Edille	Deliller
İstidlal	Delil getirme
Medlul	Gösterilen
Dal-Lam-Vav (2)		+
Delv	Kova (burcu)	+
Tedelli	Eğilme, tevazu gösterme
Dal-Mim-Dal-Mim (1)		+
Demdeme	Kızgın ses
Dal-Mim-Ğayn (1)		+
Dimağ	Beyin
Dal-Mim-Nun (1)
İdman	Alıştırma
Dal-Mim-Ye/Vav (1)		+
Dem	Kan	+
Dal-Nun-Ra (1)		+
Dinar	Altın para (eski)	+
Dal-Nun-Vav (5)		+
Deni(yyet) (Mimsiz medeniyyet)	Aşağı(lık)
Dünya	Yerküre	+
Edna	En/daha alçak	+
Tedenni	Gerileme
Denaet	Alçaklık, aşağılık
Dal-He-Ra (2)		+
Deh(i)r	Uzun zaman dilimi, dönem
Dehri(yyun)	Zamana tapan sapık fırka (mensubu)
Dal-He-Şın (3)
Dehşet	Kokup kaçılacak şey
Müthiş	Dehşetli
Tedehhüş	Korkmak
Dal-He-Lam-Ze (1)
Dehliz	Koridor		Nurun İlk Kapısı
Dal-He-Nun (3)		+
Dühn	Yağ	+	Badıllı MN Nur
Müdahene	Dalkavukluk
Müdahin	Dalkavuk
Dal-He-Ye (3)		+
Dahi(ye)	Çok zeki; afet
Deha	Yüksek zeka
Devahi	Felaketler
Dal-Vav-Elif (1)
Dâ'	Hastalık
Dal-Vav-Ra (16)		+
Dair	Bir şey etrafında dönen
Daire	Yuvarlak; ofis	+ (Hezimet anlamında)
Dâr	Mekan, ev	+
Devair	Daireler
Deveran	Dönme
Dev(i)r(e)	Dönüş
Devran	Dönme
Devvar	Durmayıp dönen
Diyar	Dârlar, mekanlar
Edvar	Devirler, devreler
İdare	Çekip çevirmek
Medar	Sebep; etrafında dönülen şey
Müdevver(iyet)	Yuvarlak(lık)
Müdir/Müdür	İdare eden
Mütedair	Alakalı, dair
Tedvir	Döndürmek
Dal-Vav-Lam (4)		+
Devlet	Ülke; Kuvvet
Düvel	Devletler
Müdavele	Alış-veriş, dolaşma
Tedavül	Dolaşma
Dal-Vav-Mim (5)		+
Daim(e)/Daimi/Daima	Sürekli	+
Devam	Sürme
İdame	Sürdürme
Müdavemet	Devamlılık
Müdavim	Devam eden
Dal-Vav-Nun (4)		+
Divan	Büyük meclis; şiirlerin toplandığı kitap
Dûn	Aşağı	+
Madun	Alt
Tedvin	Düzenleme
Dal-Vav-Ye (3)
Deva	İlaç
Edviye	Devalar
Tedavi	İyileştirme
Dal-Ye-Nun (8)		+
Deyn	Borç	+
Deyyan	Herkesin hesabını bilen Allah
Din	Hak yol	+
Diyanet	Din işleri
Edyan	Dinler
Medyun	Borçlu
Müdayene	Bakara 282. ayet
Mütedeyyin	Dindar