Risale:11. Söz (Kur'an Hattı)
Önceki Risale: Onuncu Söz ←Sözler → On İkinci Söz: Sonraki Risale
Bu risale hakkında bilgi edinmek için On Birinci Söz sayfasına ve bu risaleyi Latin harfleri ile okumak için On Birinci Söz okuma sayfasına gidin
اون برنجى سوز
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
… الخ
أى قارداش! أگر حكمتِ عالمڭ طلسمنى و خلقتِ إنسانڭ معمّاسنى و حقيقتِ صلاتڭ رموزينى بر پارچه فهم ايتمك ايسترسهڭ، نفسمله برابر شو تمثيلى حكايهجگه باق:
بر زمان بر سلطان وارمش؛ ثروتجه اونڭ پك چوق خزينهلرى واردى. هم او خزينهلرده هر چشيد جواهر، ألماس و زمرد بولونويورمش. هم گيزلى پك عجائب دفينهلرى وارمش. هم كمالاتجه صنايعِ غريبهده پك چوق مهارتى وارمش. هم حسابسز فنونِ عجيبهيه معرفتى، إحاطهسى وارمش.
هم، نهايتسز علومِ بديعهيه علم و إطّلاعى وارمش. هر جمال و كمال صاحبى، كندى جمال و كمالنى گورمك و گوسترمك ايستهمسى سرّنجه؛ او سلطانِ ذىشان دخى ايستدى كه، بر مشهر آچسين، ايچنده سرگيلر ديزسين؛ تا ناسڭ أنظارنده سلطنتنڭ حشمتنى، هم ثروتنڭ شعشعهسنى، هم كندى صنعتنڭ خارقهلرينى، هم كندى معرفتنڭ غريبهلرينى إظهار ايدوب گوسترسين. تا جمال و كمالِ معنويسنى ايكى وجهله مشاهده ايتسين:
بر وجهى: بِالذّات نظرِ دقائقآشناسيله گورسون.
ديگرى: غيرڭ نظريله باقسين.
بو حكمته بناءً، جسيم و گنيش و محتشم بر قصرى ياپمغه باشلادى. شاهانه بر صورتده دائرهلره، منزللره تقسيم ايدهرك خزينهلرينڭ درلو درلو مرصّعاتيله سوسلنديروب كندى دستِ صنعتنڭ أڭ لطيف، أڭ گوزل أثرلريله زينتلنديروب، فنونِ حكمتنڭ أڭ اينجهلكلريله تنظيم ايدوب دوزلتهرك و علومنڭ آثارِ معجزهكارانهلريله دوناتهرق تكميل ايتدكدن صوڭره، هر بر طعام و نعمتلرينڭ بتون چشيدلرندن أڭ لذيذلرينى جامع سفرهلر، او سرايده قوردى. هر بر طائفهيه لايق بر سفره تعيين ايتدى. اويله سخاوتكارانه، صنعتپرورانه بر ضيافتِ عامّه إحضار ايتدى كه، گويا هر بر سفره، يوز صنايعِ لطيفهنڭ أثرلريله وجود بولمش گبى قيمتلى حدسز نعمتلرى سردى.
صوڭره أقطارِ مملكتندهكى أهالى و رعيتنى، سيره و تنزّهه و ضيافته دعوت ايتدى. صوڭره بر ياورِ أكرمنه سرايڭ حكمتلرينى و مشتملاتنڭ معنالرينى بيلديرهرك اونى استاد و تعريف ايديجى تعيين ايتدى. تا كه، سرايڭ صانعنى، سرايڭ مشتملاتيله أهالىيه تعريف ايتسين و سرايڭ نقشلرينڭ رموزلرينى بيلديروب، ايچندهكى صنعتلرينڭ إشارتلرينى اوگرهتوب، درونندهكى منظوم مرصّعلر و موزون نقوش نهدر؟ و نه وجهله سراى صاحبنڭ كمالاتنه و هنرلرينه دلالت ايتدكلرينى، او سرايه گيرنلره تعريف ايتسين و گيرمهنڭ آدابنى و سيرڭ مراسمنى بيلديروب، او گورونمهين سلطانه قارشى مرضياتى دائرهسنده تشريفات مراسمنى تعريف ايتسين.
ايشته او معرّف استادڭ هر بر دائرهده برر عونهسى بولونويور. كنديسى أڭ بيوك دائرهده شاكردلرى ايچنده طورمش، بتون سيرجيلره شويله بر تبليغاتده بولونويور. دييور كه:
"أى أهالى! شو قصرڭ مَلِكى اولان سيّديمز، بو شيلرڭ إظهاريله و بو سرايى ياپماسيله، كندينى سزه طانيتديرمق ايستهيور. سز دخى اونى طانييڭز و گوزلجه طانيمغه چاليشڭز. هم شو تزييناتله كندينى سزه سَوْديرمك ايستهيور. سز دخى اونڭ صنعتنى تقدير و ايشلرينى إستحسان ايله كنديڭزى اوڭا سَوْديريڭز. هم بو گورديگڭز إحسانات ايله، سزه محبّتنى گوسترييور. سز دخى إطاعت ايله اوڭا محبّت ايديڭز. هم شو گورونن إنعام و إكراملر ايله، سزه شفقتنى و مرحمتنى گوسترييور. سز دخى شكر ايله اوڭا حرمت ايديڭز. هم شو كمالاتنڭ آثاريله، معنوى جمالنى سزه گوسترمك ايستهيور. سز دخى اونى گورمگه و توجّهنى قزانمغه إشتياقڭزى گوستريڭز. هم بتون شو گورديگڭز مصنوعات و مزيّنات اوستنده برر مخصوص سكّه، برر خصوصى خاتم، برر تقليد ايديلمز طرّه قويمقله، هر شى كنديسنه خاص اولديغنى و كندى أثرِ دستى اولديغنى و كنديسى تك و يكتا، إستقلال و إنفراد صاحبى اولديغنى سزه گوسترمك ايستهيور. سز دخى اونى تك و يكتا و مِثلسز، نظيرسز بىهمتا طانييڭز و قبول ايديڭز."
داها بونڭ گبى، اوڭا و او مقامه مناسب سوزلرى سيرجيلره سويلهدى. صوڭره، گيرن أهالى ايكى گروهه آيرلديلر:
برنجى گروهى: كندينى طانيمش و عقلى باشنده و قلبى يرنده اولدقلرى ايچون، او سرايڭ ايچندهكى عجائبلره باقدقلرى زمان ديديلر: "بونده بيوك بر ايش وار." هم آڭلاديلر كه: بيهوده دگل، عادى بر اويونجق دگل. اونڭ ايچون مراق ايتديلر. "عجبا طلسمى نهدر، ايچنده نه وار؟" دييوب دوشونوركن، بردن او معرّف استادڭ بيان ايتديگى نطقنى ايشيتديلر. آڭلاديلر كه، بتون أسرارڭ آناختارلرى اوندهدر. اوڭا متوجّهًا گيتديلر و ديديلر: "السّلام عليك يا أيّها الاستاد! حقًّا، شويله بر محتشم سرايڭ، سنڭ گبى صادق و مدقّق بر معرّفى لازمدر. سيّديمز سڭا نه بيلديرمشسه لطفًا بزه بيلديريڭز."
استاد ايسه، أوّل ذكرى گچن نطقلرى اونلره ديدى. بونلر گوزلجه ديڭلديلر، اييجه قبول ايدوب تام إستفاده ايتديلر. پادشاهڭ مرضياتى دائرهسنده عمل ايتديلر. اونلرڭ شو أدبلى معامله و وضعيتلرى او پادشاهڭ خوشنه گلديگندن اونلرى خاص و يوكسك و توصيف ايديلمز ديگر بر سرايه دعوت ايتدى، إحسان ايتدى. هم اويله بر جوّادِ مَلِكه لايق و اويله مطيع أهالىيه شايسته و اويله أدبلى مسافرلره مناسب و اويله يوكسك بر قصره شايان بر صورتده إكرام ايتدى، دائمى اونلرى سعادتلنديردى.
ايكنجى گروه ايسه؛ عقللرى بوزولمش، قلبلرى سونمش اولدقلرندن، سرايه گيردكلرى وقت، نفسلرينه مغلوب اولوب لذّتلى طعاملردن باشقه هيچ بر شيئه إلتفات ايتمديلر؛ بتون او محاسندن گوزلرينى قپاديلر و او استادڭ إرشاداتندن و شاكردلرينڭ ايقاظاتندن قولاقلرينى طيقاديلر. حيوان گبى ييهرك اويقويه طالديلر. ايچيلمهين، فقط بعض شيلر ايچون إحضار ايديلن إكسيرلردن ايچديلر. سرخوش اولوب اويله باغرديلر، قاريشديرديلر؛ سيرجى مسافرلرى چوق راحتسز ايتديلر. صانعِ ذىشانڭ دستورلرينه قارشى أدبسزلكده بولونديلر. سراى صاحبنڭ عسكرلرى ده اونلرى طوتوب، اويله أدبسزلره لايق بر حپسه آتديلر.
أى بنمله بو حكايهيى ديڭلهين آرقداش! ألبته آڭلادڭ كه: او حاكمِ ذىشان بو قصرى، شو مذكور مقصدلر ايچون بنا ايتمشدر. شو مقصدلرڭ حصولى ايسه، ايكى شيئه متوقّفدر:
بريسى: شو گورديگمز و نطقنى ايشيتديگمز استادڭ وجوديدر. چونكه او بولونمازسه، بتون مقصدلر بيهوده اولور. چونكه آڭلاشيلماز بر كتاب، معلّمسز اولسه؛ معناسز بر كاغددن عبارت قالير.
ايكنجيسى: أهالى، او استادڭ سوزينى قبول ايدوب ديڭلمهسيدر. ديمك، وجودِ استاد وجودِ قصرڭ داعيسيدر و أهالينڭ إستماعى، قصرڭ بقاسنه سببدر. اويله ايسه دينلهبيلير كه: شو استاد اولماسه ايدى، او مَلِكِ ذىشان شو قصرى بنا ايتمزدى. هم ينه دينلهبيلير كه: او استادڭ تعليماتنى أهالى ديڭلهمدكلرى وقت، ألبته او قصر تبديل و تحويل ايديلهجك.
أى آرقداش! حكايه بوراده بيتدى. أگر شو تمثيلڭ سرّينى آڭلادڭسه باق، حقيقتڭ يوزينى ده گور:
ايشته او سراى، شو عالمدر كه؛ طاوانى، تبسّم ايدن ييلديزلرله تنوير ايديلمش گوك يوزيدر. طابانى ايسه، شرقدن غربه گونا گون چيچكلرله سوسلنديرلمش ير يوزيدر. او مَلِك ايسه، أزل أبد سلطانى اولان بر ذاتِ مقدّسدر كه، يدى قات سماوات و أرض و ايچلرنده اولان هر شى، كنديلرينه مخصوص لسانلرله او ذاتى تقديس ايدوب تسبيح ايدييورلر. هم اويله بر مَلِكِ قدير كه، سماوات و أرضى آلتى گونده ياراتهرق عرشِ ربوبيتنده طوروب؛ گيجه و گوندوزى، سياه و بياض ايكى خط گبى بربرى آرقهسى صيره دونديروب، كائنات صحيفهسنده آياتنى يازان؛ و گونش، آى، ييلديزلر أمرينه مسخّر ذىحشمت و ذىقدرت صاحبيدر.
او سرايڭ منزللرى ايسه، شو اون سكز بيڭ عالمدر كه، هر بريسى كندينه لايق بر طرز ايله تزيين و تنظيم ايديلمشدر. ايشته او سرايده گورديگڭ صنايعِ غريبه ايسه، شو عالمده گورونن قدرتِ إلٰهيهنڭ معجزهلريدر. و او سرايده گورديگڭ طعاملر ايسه؛ شو عالمده، هله ياز موسمنده، هله بارلا باغچهلرنده رحمتِ إلٰهيهنڭ ثمراتِ خارقهلرينه إشارتدر. و اورادهكى اوجاق و مطبخ ايسه، بوراده قلبنده آتش اولان أرض و سطحِ أرضدر.
و اوراده تمثيلده گورديگڭ گيزلى دفينهلرڭ جوهرلرى ايسه، شو حقيقتده أسماءِ قدسيهِٔ إلٰهيهنڭ جلوهلرينه مثالدر. و تمثيلده گورديگمز نقشلر و او نقشلرڭ رمزلرى ايسه، شو عالمى سوسلنديرن منتظم مصنوعات و موزون نقوشِ قلمِ قدرتدر كه، قديرِ ذو الجلالڭ أسماسنه دلالت ايدرلر. و او استاد ايسه سيّديمز محمّد عليه الصلاة والسلامدر. عونهسى ايسه، أنبيا عليهم السلامدر و شاكردلرى ايسه أوليا و أصفيادر. او سرايدهكى حاكمڭ خدمتكارلرى ايسه، شو عالمده ملائكه عليهم السلامه إشارتدر. تمثيلده، سير و ضيافته دعوت ايديلن مسافرلر ايسه، شو دنيا مسافرخانهسنده جنّ و إنس و إنسانڭ خدمتكارلرى اولان حيوانلره إشارتدر.
و او ايكى فرقه ايسه، بوراده بريسى أهلِ ايماندر كه كتابِ كائناتڭ آياتنڭ مفسّرى اولان قرآنِ حكيمڭ شاكردلريدر. ديگر گروه ايسه أهلِ كفر و طغياندر كه، نفس و شيطانه تابع اولوب يالڭز حياتِ دنيويهيى طانييان، حيوان گبى بلكه داها آشاغى صاغير، ديلسز، ضالّين گروهيدر.
برنجى قافله اولان سُعَدا و أبرار ايسه، ذو الجناحين اولان استادى ديڭلديلر. او استاد هم عبددر؛ عبوديت نقطهسنده ربّنى توصيف و تعريف ايدر كه، جنابِ حقّڭ درگاهنده امّتنڭ ألچيسى حكمندهدر. هم رسولدر؛ رسالت نقطهسنده ربّنڭ أحكامنى قرآن واسطهسيله جنّ و إنسه تبليغ ايدر.
شو بختيار جماعت، او رسولى ديڭلهيوب قرآنه قولاق ويرديلر. كنديلرينى، أنواعِ عباداتڭ فهرستهسى اولان "نماز" ايله بر چوق مقاماتِ عاليه ايچنده چوق لطيف وظيفهلرله تلبّس ايتمش گورديلر.
أوت نمازڭ متنوّع أذكار و حركاتيله إشارت ايتديگى وظائفى، مقاماتى، مفصّلًا گورديلر. شويله كه:
- أوّلًا: آثاره باقوب، غائبانه معامله صورتنده سلطنتِ ربوبيتڭ محاسننه تماشاگر مقامنده كنديلرينى گوردكلرندن؛ تكبير و تسبيح وظيفهسنى أدا ايدوب "اللّٰه أكبر" ديديلر.
- ثانيًا: أسماءِ قدسيهِٔ إلٰهيهنڭ جلوهلرى اولان بدايعنه و پارلاق أثرلرينه دلّاللق مقامنده گورونمكله "سبحان اللّٰه و الحمد للّٰه" دييهرك تقديس و تحميد وظيفهسنى ايفا ايتديلر.
- ثالثًا: رحمتِ إلٰهيهنڭ خزينهلرنده إدّخار ايديلن نعمتلرينى ظاهر و باطن طويغولرله طاتوب آڭلامق مقامنده، شكر و ثنا وظيفهسنى أدايه باشلاديلر.
- رابعًا: أسماءِ إلٰهيهنڭ دفينهلرندهكى جوهرلرى، معنوى جهازات ميزانلريله طارتوب بيلمك مقامنده، تنزيه و مدح وظيفهسنه باشلاديلر.
- خامسًا: مسطرِ قدر اوستنده قلمِ قدرتيله يازيلان مكتوباتِ ربّانيهيى مطالعه مقامنده، تفكّر و إستحسان وظيفهسنه باشلاديلر.
- سادسًا: أشيانڭ ياراديليشنده و مصنوعاتڭ صنعتندهكى لطيف اينجهلك و نازنين گوزللكلرى تماشا ايله تنزيه مقامنده فاطرِ ذو الجلال، صانعِ ذو الجماللرينه محبّت و إشتياق وظيفهسنه گيرديلر.
ديمك كائناته و آثاره باقوب، غائبانه معاملهِٔ عبوديتله مذكور مقاماتده مذكور وظائفى أدا ايتدكدن صوڭره صانعِ حكيمڭ دخى معاملهسنه و أفعالنه باقمق درجهسنه چيقديلر كه، حاضرانه بر معامله صورتنده أوّلا خالقِ ذو الجلالڭ كندى صنعتنڭ معجزهلريله كندينى ذىشعوره طانيتديرمسنه قارشى حيرت ايچنده بر معرفت ايله مقابله ايدهرك سُبْحَانَكَ مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ ديديلر. "سنڭ تعريف ايديجيلرڭ بتون مصنوعاتڭدهكى معجزهلرڭدر."
صوڭره او رحمانڭ كندى رحمتنڭ گوزل ميوهلريله كندينى سَوْديرمسنه قارشى، محبّت و عشق ايله مقابله ايدوب اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعٖينُ ديديلر.
صوڭره او منعمِ حقيقينڭ طاتلى نعمتلريله ترحّم و شفقتنى گوسترمسنه قارشى شكر و حمد ايله مقابله ايتديلر؛ ديديلر: سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ "سنڭ حق شكريڭى ناصل أدا ايدهبيليرز؟ سن اويله شكره لايق بر مشكورسڭ كه، بتون كائناته سريلمش بتون إحساناتڭ آچيق لسانِ حاللرى، شكر و ثناڭزى اوقويورلر. هم عالم چارشوسنده ديزيلمش و زمينڭ يوزينه سرپيلمش بتون نعمتلرڭ إعلاناتيله حمد و مدحڭزى بيلديرييورلر. هم رحمت و نعمتڭ منظوم ميوهلرى و موزون يميشلرى، سنڭ جود و كرمڭه شهادت ايتمكله سنڭ شكريڭى أنظارِ مخلوقات اوڭنده ايفا ايدرلر."
صوڭره شو كائناتڭ يوزلرنده دگيشن موجودات آيينهلرنده جمال و جلال و كمال و كبرياسنڭ إظهارينه قارشى، اَللّٰهُ اَكْبَرُ دييوب تعظيم ايچنده بر عجزله ركوعه گيدوب محويت ايچنده بر محبّت و حيرتله سجده ايدوب مقابله ايتديلر.
صوڭره او غنىِّ مطلقڭ ثروتنڭ چوقلغنى و رحمتنڭ گنيشلگنى گوسترمسنه قارشى؛ فقر و حاجتلرينى إظهار ايدوب، دعا ايدوب، ايستهمكله مقابله ايدوب وَاِيَّاكَ نَسْتَعٖينُ ديديلر.
صوڭره او صانعِ ذو الجلالڭ كندى صنعتنڭ لطيفلرينى، خارقهلرينى، آنتيقهلرينى، سرگيلرله تشهيرگاهِ أنامده نشرينه قارشى مَاشَاءَ اللّٰهُ دييوب تقدير ايدهرك، "نه گوزل ياپيلمش!" دييوب إستحسان ايدهرك، بَارَكَ اللّٰهُ دييوب مشاهده ايتمك، اٰمَنَّا دييوب شهادت ايتمك؛ "گليڭز، باقڭز!" حيران اولارق حَىَّ عَلَى الْفَلَاحِ دييوب هركسى شاهد طوتمقله مقابله ايتديلر.
هم او سلطانِ أزل و أبد، كائناتڭ أقطارنده كندى ربوبيتنڭ سلطنتنى إعلاننه و وحدانيتنڭ إظهارينه قارشى؛ توحيد و تصديق ايدوب سَمِعْنَا وَ اَطَعْنَا دييهرك إطاعت و إنقياد ايله مقابله ايتديلر.
صوڭره او ربّ العالمينڭ الوهيتنڭ إظهارينه قارشى؛ ضعف ايچنده عجزلرينى، إحتياج ايچنده فقرلرينى إعلاندن عبارت اولان عبوديت ايله و عبوديتڭ خلاصهسى اولان "نماز" ايله مقابله ايتديلر.
داها بونلر گبى گونا گون عبوديت وظيفهلريله شو دارِ دنيا دينلن مسجدِ كبيرنده فريضهِٔ عمرلرينى و وظيفهِٔ حياتلرينى أدا ايدوب أحسنِ تقويم صورتنى آلديلر. بتون مخلوقات اوستنده بر مرتبهيه چيقديلر كه، يُمنِ ايمان ايله أمن و أمانت ايله مجهّز أمين بر خليفهِٔ أرض اولديلر.
و شو ميدانِ تجربه و شو دستگاهِ إمتحاندن صوڭره اونلرڭ ربِّ كريمى اونلرى، ايمانلرينه مكافات اولارق سعادتِ أبديهيه و إسلاميتلرينه اجرت اولارق دار السلامه دعوت ايدهرك اويله بر إكرام ايتدى و ايدر كه، هيچ گوز گورمهمش و قولاق ايشيتمهمش و قلبِ بشره خطور ايتمهمش درجهده پارلاق بر طرزده رحمتنه مظهر ايتدى و اونلره أبديت و بقا ويردى. چونكه أبدى و سرمدى اولان بر جمالڭ سيرجى مشتاقى و آيينهدار عاشقى، ألبته باقى قالوب أبده گيدهجكدر.
ايشته قرآن شاكردلرينڭ عاقبتلرى بويلهدر. جنابِ حق بزلرى اونلردن أيلهسين، آمين!
امّا فجّار و أشرار اولان ديگر گروه ايسه: حدِّ بلوغ ايله شو عالم سراينه گيردكلرى وقت، بتون وحدانيتڭ دليللرينه قارشى كفر ايله مقابله ايدوب و بتون نعمتلره قارشى كفران ايله مقابله ايدهرك و بتون موجوداتى قيمتسزلكله كافرانه بر إتهام ايله تحقير ايتديلر و بتون أسماءِ إلٰهيهنڭ تجلّياتنه قارشى ردّ و إنكار ايله مقابله ايتدكلرندن، آز بر وقتده نهايتسز بر جنايت ايشلديلر؛ نهايتسز بر عذابه مستحق اولديلر. أوت إنسانه سرمايهِٔ عمر و جهازاتِ إنسانيه، مذكور وظائف ايچون ويريلمشدر.
أى سرسم نفسم و أى پرهوس آرقداشم! آيا ظن ايدييور ميسڭز كه، وظيفهِٔ حياتڭز؛ يالڭز تربيهِٔ مدنيه ايله گوزلجه محافظهِٔ نفس ايتمك، عيب اولماسين، بطن و فرجڭ خدمتنه مى منحصردر؟ ياخود ظن ايدييور ميسڭز كه، حياتڭزڭ ماكينهسنده درج ايديلن شو نازك لطائف و معنويات و شو حسّاس أعضا و آلات و شو منتظم جوارح و جهازات و شو متجسّس حواس و حسّياتڭ غايهِٔ يگانهسى؛ شو حياتِ فانيهده نفسِ رذيلهنڭ، هوساتِ سفليهنڭ تطمينى ايچون إستعمالنه مى منحصردر؟ حاشا و كلّا! بلكه وجوديڭزده شونلرڭ ياراديلماسى و فطرتڭزده بونلرڭ غايهِٔ إدخالى، ايكى أساسدر:
- برى: جنابِ منعمِ حقيقينڭ بتون نعمتلرينڭ هر بر چشيدلرينى سزه إحساس ايتديروب شكر ايتديرمكدن عبارتدر. سز ده حسّ ايدوب، شكر و عبادتنى ايتمليسڭز.
- ايكنجيسى: عالمه تجلّى ايدن أسماءِ قدسيهِٔ إلٰهيهنڭ بتون تجلّياتنڭ أقسامنى، برر برر، سزه او جهازات واسطهسيله بيلديروب طاتديرمقدر. سز دخى طاتمقله طانييهرق ايمان گتيرمليسڭز.
ايشته بو ايكى أساس اوزرينه كمالاتِ إنسانيه نشو و نما بولور. بونڭله إنسان، إنسان اولور.
إنسانيتڭ جهازاتى، حيوان گبى حياتِ دنيويهيى قزانمق ايچون ويريلمهمش اولديغنه شو تمثيل سرّيله باق:
مثلا، بر ذات بر خدمتجيسنه يگرمى آلتون ويردى؛ تا مخصوص بر قوماشدن كنديسنه بر قات لباس آلسين. او خدمتجى گيتدى، او قوماشڭ أعلاسندن مكمّل بر لباس آلدى، گيدى.
صوڭره گوردى كه: او ذات، ديگر بر خدمتكارينه بيڭ آلتون ويروب، بر كاغد ايچنده بعض شيلر يازيلى اولارق اونڭ جيبنه قويدى، تجارته گوندردى. شيمدى، هر عقلى باشنده اولان بيلير كه؛ او سرمايه، بر قات لباس آلمق ايچون دگل. چونكه أوّلكى خدمتكار، يگرمى آلتونله أڭ أعلا قوماشدن بر قات لباس آلمش اولديغندن، ألبته بو بيڭ آلتون، بر قات لباسه صرف ايديلمز. شايد بو ايكنجى خدمتكار، جيبنه قونيلان كاغدى اوقومايوب، بلكه أوّلكى خدمتجىيه باقوب، بتون پارهيى بر دكّانجىيه بر قات لباس ايچون ويروب، هم او قوماشڭ أڭ چوروگندن و آرقداشنڭ لباسندن أللى درجه آشاغى بر لباس آلسه، ألبته او خادم نهايت درجهده أحمقلق ايتمش اولاجغى ايچون شدّتله تعذيب و حدّتله تأديب ايديلهجكدر.
أى نفسم و أى آرقداشم! عقلڭزى باشڭزه طوپلايڭز. سرمايهِٔ عمر و إستعدادِ حياتڭزى حيوان گبى، بلكه حيواندن چوق آشاغى بر درجهده شو حياتِ فانيه و لذّتِ مادّيهيه صرف ايتمهيڭز. يوقسه سرمايهجه أڭ أعلا حيواندن أللى درجه يوكسك اولديغڭز حالده، أڭ أدناسندن أللى درجه آشاغى دوشرسڭز.
أى غافل نفسم! سنڭ حياتڭڭ غايهسنى و حياتڭڭ ماهيتنى، هم حياتڭڭ صورتنى، هم حياتڭڭ سرِّ حقيقتنى، هم حياتڭڭ كمالِ سعادتنى بر درجه آڭلامق ايسترسهڭ، باق:
سنڭ حياتڭڭ غايهلرينڭ إجمالى طوقوز أمردر:
- برنجيسى شودر كه: سنڭ وجودڭده قونيلان طويغولر ترازيلريله، رحمتِ إلٰهيهنڭ خزينهلرنده إدّخار ايديلن نعمتلرى طارتمقدر و كلّى شكر ايتمكدر.
- ايكنجيسى: سنڭ فطرتڭده وضع ايديلن جهازاتڭ آناختارلريله أسماءِ قدسيهِٔ إلٰهيهنڭ گيزلى دفينهلرينى آچمقدر، ذاتِ أقدسى او أسما ايله طانيمقدر.
- اوچنجيسى: شو تشهيرگاهِ دنياده، مخلوقات نظرنده، أسماءِ إلٰهيهنڭ سڭا طاقديقلرى غريب صنعتلرينى و لطيف جلوهلرينى بيلهرك حياتڭله تشهير و إظهار ايتمكدر.
- دردنجيسى: لسانِ حال و قالڭله خالقڭڭ درگاهِ ربوبيتنه عبوديتڭى إعلان ايتمكدر.
- بشنجيسى: ناصل بر عسكر، پادشاهندن آلديغى درلو درلو نشانلرى، رسمى وقتلرده طاقوب پادشاهڭ نظرنده گورونمكله اونڭ إلتفاتاتِ آثارينى گوسترديگى گبى، سن دخى أسماءِ إلٰهيهنڭ جلوهلرينڭ سڭا ويردكلرى لطائفِ إنسانيه مرصّعاتيله بيلهرك سوسلنوب او شاهدِ أزلينڭ نظرِ شهود و إشهادينه گورونمكدر.
- آلتنجيسى: ذوى الحيات اولانلرڭ تظاهراتِ حياتيه دينلن، خالقلرينه تحيّاتلرى؛ و رموزاتِ حياتيه دينلن، صانعلرينه تسبيحاتلرى و ثمرات و غاياتِ حياتيه دينلن، واهب الحياته عرضِ عبوديتلرينى بيلهرك مشاهده ايتمك، تفكّر ايله گوروب شهادتله گوسترمكدر.
- يدنجيسى: سنڭ حياتڭه ويريلن جزئى علم و قدرت و إراده گبى صفت و حاللرڭدن كوچك نمونهلرينى واحدِ قياسى إتّخاذ ايله، خالقِ ذو الجلالڭ صفاتِ مطلقهسنى و شئونِ مقدّسهسنى او ئولچولر ايله بيلمكدر. مثلا سن جزئى إقتدارڭ و جزئى علمڭ و جزئى إرادهڭ ايله بو خانهيى منتظم ياپديغڭدن، شو قصرِ عالمڭ سنڭ خانهڭدن بيوكلگى درجهسنده، شو عالمڭ اوستهسنى او نسبتده قدير، عليم، حكيم، مدبّر بيلمك لازمدر.
- سكزنجيسى: شو عالمدهكى موجوداتڭ هر برى كندينه مخصوص بر ديل ايله خالقنڭ وحدانيتنه و صانعنڭ ربوبيتنه دائر معنوى سوزلرينى فهم ايتمكدر.
- طوقوزنجيسى: عجز و ضعفڭ، فقر و إحتياجڭ ئولچوسيله قدرتِ إلٰهيه و غناىِ ربّانيهنڭ درجاتِ تجلّياتنى آڭلامقدر. ناصلكه آجلغڭ درجهلرى نسبتنده و إحتياجڭ أنواعى مقدارنجه، طعامڭ لذّتى و درجاتى و چشيدلرى آڭلاشيلير. اونڭ گبى سن ده نهايتسز عجزڭ و فقرڭله، نهايتسز قدرت و غناىِ إلٰهيهنڭ درجاتنى فهم ايتمهليسڭ. ايشته سنڭ حياتڭڭ غايهلرى، إجمالًا بونلر گبى أمرلردر.
شيمدى كندى حياتڭڭ ماهيتنه باق كه، او ماهيتڭڭ إجمالى شودر:
أسماءِ إلٰهيهيه عائد غرائبڭ فهرستهسى، هم شئون و صفاتِ إلٰهيهنڭ بر مقياسى، هم كائناتدهكى عالملرڭ بر ميزانى، هم بو عالمِ كبيرڭ بر ليستهسى، هم شو كائناتڭ بر خريطهسى، هم شو كتابِ أكبرڭ بر فذلكهسى، هم قدرتڭ گيزلى دفينهلرينى آچاجق بر آناختار كولچهسى، هم موجوداته سرپيلن و أوقاته طاقيلان كمالاتنڭ بر أحسنِ تقويميدر. ايشته ماهيتِ حياتڭ بونلر گبى أمرلردر.
شيمدى سنڭ حياتڭڭ صورتى و طرزِ وظيفهسى شودر كه:
حياتڭ بر كلمهِٔ مكتوبهدر. قلمِ قدرتله يازيلمش حكمتنما بر سوزدر. گورونوب و ايشيديلوب، أسماءِ حسنىيه دلالت ايدر. ايشته حياتڭڭ صورتى بو گبى أمرلردر.
شيمدى حياتڭڭ سرِّ حقيقتى شودر كه:
تجلّئِ أحديته، جلوهِٔ صمديته آيينهلكدر. يعنى بتون عالمه تجلّى ايدن أسمانڭ نقطهِٔ محراقيهسى حكمنده بر جامعيتله ذاتِ أحدِ صمده آيينهلكدر.
شيمدى حياتڭڭ سعادت ايچندهكى كمالى ايسه:
سنڭ حياتڭڭ آيينهسنده تمثّل ايدن شمسِ أزلينڭ أنوارينى حسّ ايدوب سومكدر. ذىشعور اولارق اوڭا شوق گوسترمكدر. اونڭ محبّتيله كندندن گچمكدر. قلبڭ گوز ببگنده عكسِ نورينى يرلشديرمكدر. ايشته بو سردندر كه، سنى أعلاىِ علّيّينه چيقاران بر حديثِ قدسينڭ مئالِ شريفى اولان:
مَنْ نَه گُنْجَمْ دَرْ سَمٰوَات و زَمٖينْ § اَزْ عَجَبْ گُنْجَمْ بَقَلْبِ مُؤْمِنٖينْ
دينلمشدر.
ايشته أى نفسم! حياتڭڭ بويله علوى غاياته متوجّه اولديغى و شويله قيمتلى خزينهلرى جامع اولديغى حالده، هيچ عقل و إنصافه لايق ميدر كه: هيچ أندر هيچ اولان موقّت خظوظاتِ نفسانيهيه، گچيجى لذائذِ دنيويهيه صرف ايدوب ضايع ايدرسڭ! أگر ضايع ايتمهمك ايسترسهڭ، گچن تمثيل و حقيقته رمز ايدن:
فَاَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوٰيهَا
سورهسندهكى قَسَم و جوابِ قَسَمى دوشونوب عمل ايت.
(↑Sayfa Başı↑)
Önceki Risale: Onuncu Söz ←Sözler → On İkinci Söz: Sonraki Risale