Risale:Bakara 4: Kitaplara ve Ahirete İman (İ.İ. Badıllı) - Revizyon geçmişi

Turker: /* HAŞİR MESELESİ */

2025-09-09T21:42:23Z

HAŞİR MESELESİ

← Önceki sürüm		00.42, 10 Eylül 2025 tarihindeki hâli
92. satır:		92. satır:
	{{Arabi\|وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ}}		{{Arabi\|وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ}}

	Ey aziz bilmiş ol ki; şu ayetin meali, Kur'an'ın mecmuundaki dört meşhur maksadlardan dördüncü maksaddır ki, o da "Haşir Meselesi"dir. Şu haşir mevzuuna dair Kur'an'ın nazmından istifade ederek, başka bir kitapta<ref>Bu kitap -Allah ü alem- İşarat-ül İ'cazdan evvel te'lif edilerek tabedilmiş olan "Muhakemat" kitabıdır. Ancak ilk matbu' İşarat-ül İ'cazın kenarında elle yazılmış bir yazıda şöyle: "Şu ayetin hakikî tefsiri Onuncu ~~Sözdür~~. Çünkü o, haşri gelecek bahar katiyetinde ispat etmiştir." Mütercim</ref> zikrettiğimiz "On Bürhan"ların burada hülasasının kaydı münasib görülmüştür.		Ey aziz bilmiş ol ki; şu ayetin meali, Kur'an'ın mecmuundaki dört meşhur maksadlardan dördüncü maksaddır ki, o da "Haşir Meselesi"dir. Şu haşir mevzuuna dair Kur'an'ın nazmından istifade ederek, başka bir kitapta<ref>Bu kitap -Allah ü alem- İşarat-ül İ'cazdan evvel te'lif edilerek tabedilmiş olan "Muhakemat" kitabıdır. Ancak ilk matbu' İşarat-ül İ'cazın kenarında elle yazılmış bir yazıda şöyle: "Şu ayetin hakikî tefsiri [[Onuncu Söz]]dür. Çünkü o, haşri gelecek bahar katiyetinde ispat etmiştir." Mütercim</ref> zikrettiğimiz "On Bürhan"ların burada hülasasının kaydı münasib görülmüştür.

	Haşir, (öldükten sonra, cesediyle beraber yeniden dirilme) şeksiz haktır ve mutlaka gerçekleşecektir. Evet, çünki: Kâinatta en mükemmel ve kasdî bir nizam mevcuddur ve vardır. Hem hilkatte (kâinatın yaradılış proğramında) tam bir hikmet ve yerli yerincelik bulunmaktadır. Hem âlem içinde asla abesiyet yoktur. Hem fıtratta hiç israf bulunmamaktadır. İşte bu şahidleri tezkiye eden şey, bütün ilim dalları olan fenlerle yapılmış derin araştırma ve tam istikra'dır, ki herbiri kendi mevzuunun çeşidine göre o nizamın sıdkına birer şahittir. Hem birçok nevi'lerde vaki' olmakta olan -gün, sene ve benzeri şeyler- nev'î birer kıyamet-i mükerreredir. Hem beşerin isti'dad cevheri de haşre remzetmektedir. Ve keza, beşerin pek çok âmal ve meyillerinin tenahîsizliği de ona işaret ediyor. Ve keza, Sani-i Hakîmin rahmeti de haşri telvih ediyor. Ve hem Resul-u Sadık'ın (A.S.M.) lisanı onu tasrih ediyor. Ve keza: Mu'ciz olan Kur'an'ın		Haşir, (öldükten sonra, cesediyle beraber yeniden dirilme) şeksiz haktır ve mutlaka gerçekleşecektir. Evet, çünki: Kâinatta en mükemmel ve kasdî bir nizam mevcuddur ve vardır. Hem hilkatte (kâinatın yaradılış proğramında) tam bir hikmet ve yerli yerincelik bulunmaktadır. Hem âlem içinde asla abesiyet yoktur. Hem fıtratta hiç israf bulunmamaktadır. İşte bu şahidleri tezkiye eden şey, bütün ilim dalları olan fenlerle yapılmış derin araştırma ve tam istikra'dır, ki herbiri kendi mevzuunun çeşidine göre o nizamın sıdkına birer şahittir. Hem birçok nevi'lerde vaki' olmakta olan -gün, sene ve benzeri şeyler- nev'î birer kıyamet-i mükerreredir. Hem beşerin isti'dad cevheri de haşre remzetmektedir. Ve keza, beşerin pek çok âmal ve meyillerinin tenahîsizliği de ona işaret ediyor. Ve keza, Sani-i Hakîmin rahmeti de haşri telvih ediyor. Ve hem Resul-u Sadık'ın (A.S.M.) lisanı onu tasrih ediyor. Ve keza: Mu'ciz olan Kur'an'ın

Turker: /* Sonra: {{Arabi|وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} nın şu nazm, diziliş ve bağlanışında dört ayrı letaif bulunmaktadır */

2024-12-28T12:43:56Z

Sonra: {{Arabi|وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} nın şu nazm, diziliş ve bağlanışında dört ayrı letaif bulunmaktadır

← Önceki sürüm		15.43, 28 Aralık 2024 tarihindeki hâli
44. satır:		44. satır:
	==Sonra: {{Arabi\|وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} nın şu nazm, diziliş ve bağlanışında dört ayrı letaif bulunmaktadır==		==Sonra: {{Arabi\|وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} nın şu nazm, diziliş ve bağlanışında dört ayrı letaif bulunmaktadır==

	Birincisi: Medlul'un delil üzerine olan atfıdır. Yani: Delil ile ispatı yapılmış olan eski peygamberlerin ve kitaplarının medlulu, {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ}} ye atfedilmiş olmasıdır. Yani -mealiyle- şöyle demektedir ki: "Ey insanlar. Kur'ana iman ettiğinizde, münzel olan sabık kitaplara dahi iman ediniz! Çünkü Kur'an, o kitapların hem tasdikcisi, hem de onların hak olduklarının şâhididir.<ref>Bakara sûresi, ayet: 97 Mütercim</ref> [[Bakara 97\|{{Arabi\|مُصَدِّقً لِمَ بَيْنَ يَدَيْهِ}}]] ayeti bu hükmün delilidir. (Bu ayetin delil olduğu şu noktadandır, ayetin tamamı mealen) Şöyle diyor: "Ey nebiyy-i zîşan! Sen onlara de ki: Cebrail Aleyhisselama düşmanlık eden (-ki Yahudilerdir- "neden bu Kur'anı Muhammede indirdi" diye ona düşman olmuşlardı) kimseler gebersinler.		Birincisi: Medlul'un delil üzerine olan atfıdır. Yani: Delil ile ispatı yapılmış olan eski peygamberlerin ve kitaplarının medlulu, {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ}} ye atfedilmiş olmasıdır. Yani -mealiyle- şöyle demektedir ki: "Ey insanlar. Kur'ana iman ettiğinizde, münzel olan sabık kitaplara dahi iman ediniz! Çünkü Kur'an, o kitapların hem tasdikcisi, hem de onların hak olduklarının şâhididir.<ref>Bakara sûresi, ayet: 97 Mütercim</ref> [[Bakara 97\|{{Arabi\|مُصَدِّقً لِمَ بَيْنَ يَدَيْهِ}}]] ayeti bu hükmün delilidir. (Bu ayetin delil olduğu şu noktadandır, ayetin tamamı mealen) Şöyle diyor: "Ey nebiyy-i zîşan! Sen onlara de ki: [[Cebrail]] Aleyhisselama düşmanlık eden (-ki Yahudilerdir- "neden bu Kur'anı Muhammede indirdi" diye ona düşman olmuşlardı) kimseler gebersinler.

	Zira Cebrail Aleyhisselam hem Kur'anı, hem eski peygamberlerin kitaplarını getirmiştir. Dolayısıyla Kur'anında, eski kitapların da tasdikçisi odur... İlh.)		Zira Cebrail Aleyhisselam hem Kur'anı, hem eski peygamberlerin kitaplarını getirmiştir. Dolayısıyla Kur'anında, eski kitapların da tasdikçisi odur... İlh.)

Turker: /* {{Arabi|وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَااُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ}} */

2024-12-28T12:41:39Z

{{Arabi|وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَااُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ}}

← Önceki sürüm		15.41, 28 Aralık 2024 tarihindeki hâli
38. satır:		38. satır:
	Hem Kur'anın nüzûlü o vakit henüz tamamlanmamışken, {{Arabi\|اُنْزِلَ}} nin mazîlik siğasına bakıldığında; nüzûl edecek olanın, nüzûlü vaki' olmuş menzilesinde olduğuna bir işarettir. Bununla beraber, {{Arabi\|اُنْزِلَ}} nin yanı başındaki {{Arabi\|يُؤْمِنُونَ}} nın muzari'liği, onun mazîliğindeki noksanlık veya câlib-i şüphe durumunu telafî etmektedir. Belki de şu âyetin bu tarz tenzili vesilesiyle, Kur'anın üsluplarında bir çok kereler mazî zamanı, müstakbeli yutup içine çektiğini ve muzari' de, mazîlik elbisesine büründüğünü görürsün. Evet, bu vaziyet içinde latif bir belagat vardır, ki o da, kendisine nisbeten henüz geçmemiş olan zamanı mazi olarak işiten kimsenin zihni hareketlenir, uyanır ve düşünür ki: "Kur'anı dinleyen yalnız kendisi değildir." Diyerek, arkasında - kendisinden ğayri- çeşitli ve değişik mesafelerde bulunan başka sınıfların da bulunduğunu tezekkür ile derhatır eyler. Hatta öyle ki asırlar, oturulacak anfi-vâri sıralardır da, kavm ve milletler ise, adeta onda dizilmiş saflardır ve kendisinin arkasında oturmuşlar gibidir. İşte bu vaziyetten dinleyici bir intibah hasıl eder ki; kendisine müteveccih olan hitap ve ya ona olan sesleniş, öyle şiddetli ve yüksek bir derecededir ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitapdır ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitaptır ki; umum asırlardaki bütün insan kitlelerinin safları o hitaba karşı pürdikkat kesilmiş dinliyorlar. Buna göre, mazî zamanı, ekser vakitlerde bir çok kimseler için hakîkat iken, az bazı zamanda, kalil bir kısımda da mecaz olabiliyor. Ekseriyetin anlayış ve vaziyetini müraât etme ise, belagatın hakkına daha çok vefadır.		Hem Kur'anın nüzûlü o vakit henüz tamamlanmamışken, {{Arabi\|اُنْزِلَ}} nin mazîlik siğasına bakıldığında; nüzûl edecek olanın, nüzûlü vaki' olmuş menzilesinde olduğuna bir işarettir. Bununla beraber, {{Arabi\|اُنْزِلَ}} nin yanı başındaki {{Arabi\|يُؤْمِنُونَ}} nın muzari'liği, onun mazîliğindeki noksanlık veya câlib-i şüphe durumunu telafî etmektedir. Belki de şu âyetin bu tarz tenzili vesilesiyle, Kur'anın üsluplarında bir çok kereler mazî zamanı, müstakbeli yutup içine çektiğini ve muzari' de, mazîlik elbisesine büründüğünü görürsün. Evet, bu vaziyet içinde latif bir belagat vardır, ki o da, kendisine nisbeten henüz geçmemiş olan zamanı mazi olarak işiten kimsenin zihni hareketlenir, uyanır ve düşünür ki: "Kur'anı dinleyen yalnız kendisi değildir." Diyerek, arkasında - kendisinden ğayri- çeşitli ve değişik mesafelerde bulunan başka sınıfların da bulunduğunu tezekkür ile derhatır eyler. Hatta öyle ki asırlar, oturulacak anfi-vâri sıralardır da, kavm ve milletler ise, adeta onda dizilmiş saflardır ve kendisinin arkasında oturmuşlar gibidir. İşte bu vaziyetten dinleyici bir intibah hasıl eder ki; kendisine müteveccih olan hitap ve ya ona olan sesleniş, öyle şiddetli ve yüksek bir derecededir ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitapdır ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitaptır ki; umum asırlardaki bütün insan kitlelerinin safları o hitaba karşı pürdikkat kesilmiş dinliyorlar. Buna göre, mazî zamanı, ekser vakitlerde bir çok kimseler için hakîkat iken, az bazı zamanda, kalil bir kısımda da mecaz olabiliyor. Ekseriyetin anlayış ve vaziyetini müraât etme ise, belagatın hakkına daha çok vefadır.

	Hem {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ}} deki {{Arabi\|اِلَيْكَ}} nin yerine {{Arabi\|عَلَيْكَ}} nin getirilmemesi ise, peygamberlik vazifesi, Nebiyy-i Zîşan Aleyhissalatü Vesselama teklif edilmesinden sonra, o onu kendi cüz-i ihtiyarisiyle ihtiyaren yüklenmiş olduğuna bir remizdir. Hem Cebrail Aleyhisselamın ona hizmet etme yolunda Risaleti getirip takdim etmekle, peygamberlik derecesinin yücelik ve yüksekliğini de gösterdiğine bir îmadır. Evet, çünki {{Arabi\|عَلٰى}} da ihtiyaren değil, iztiraren Risalet yükünü kaldırmış olduğunun ve vahyi getiren vasıtanın da daha yüksek dereceli bulunduğunun kokusu vardır. Hem {{Arabi\|اِلٰي نَحْوِ مُحَمَّدٍ}} yerine, (yani "Muhammedin tarafına doğru" ifadesi yerine) {{Arabi\|اِلَيْكَ}} ile yapılan hitapta, Muhammed'in (A.S.M.) sadece bir mühatap olduğuna, Kur'anın kelamı, sözü de Allah'ın Kelamı olduğuna telvih etmek içindir. Kezalik, {{Arabi\|اِلَيْكَ}} ile yapılan hitabın ma'nası, nüzûl'ün manasını te'kid ve tasvirdir ki, yani: Nazil olan şey, vahy ile gelen Kur'andır, ki o da, Allahın peygambere hitabıdır. Bu ise, Küllün içine nüfûzeden haslığın hususiyetidir. (Küllün içine nüfûzdan murad, -Allah u a'lem- bütün peygamberlerin umumî Risaletleri içerisinde, hâs ve nâfiz bir makama; ya da, küll halindeki ezelî Sıfat-ı Kelamiyenin derinliklerine hâs bir nüfûz ve saire gibi özel bir makamına işaret olabilir.) İşte, o has hususiyetten, peygamber'in hissesi üzerindeki perdeyi kaldıran ise, o cüz'dür. (Yani: Şu incelik ve hususilikleri dile getiren cüz'dür. İşte şu {{Arabi\|اِلَيْكَ}} bu incelik ve derinlikleri müştemil bulunmuş olmasına nazaran, bu kelam, yani {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} kelamı, îcazı'ın nihayet hududunda olduğu zâhir olmuş oluyor.		Hem {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ}} deki {{Arabi\|اِلَيْكَ}} nin yerine {{Arabi\|عَلَيْكَ}} nin getirilmemesi ise, peygamberlik vazifesi, Nebiyy-i Zîşan Aleyhissalatü Vesselama teklif edilmesinden sonra, o onu kendi cüz-i ihtiyarisiyle ihtiyaren yüklenmiş olduğuna bir remizdir. Hem [[Cebrail]] Aleyhisselamın ona hizmet etme yolunda Risaleti getirip takdim etmekle, peygamberlik derecesinin yücelik ve yüksekliğini de gösterdiğine bir îmadır. Evet, çünki {{Arabi\|عَلٰى}} da ihtiyaren değil, iztiraren Risalet yükünü kaldırmış olduğunun ve vahyi getiren vasıtanın da daha yüksek dereceli bulunduğunun kokusu vardır. Hem {{Arabi\|اِلٰي نَحْوِ مُحَمَّدٍ}} yerine, (yani "Muhammedin tarafına doğru" ifadesi yerine) {{Arabi\|اِلَيْكَ}} ile yapılan hitapta, Muhammed'in (A.S.M.) sadece bir mühatap olduğuna, Kur'anın kelamı, sözü de Allah'ın Kelamı olduğuna telvih etmek içindir. Kezalik, {{Arabi\|اِلَيْكَ}} ile yapılan hitabın ma'nası, nüzûl'ün manasını te'kid ve tasvirdir ki, yani: Nazil olan şey, vahy ile gelen Kur'andır, ki o da, Allahın peygambere hitabıdır. Bu ise, Küllün içine nüfûzeden haslığın hususiyetidir. (Küllün içine nüfûzdan murad, -Allah u a'lem- bütün peygamberlerin umumî Risaletleri içerisinde, hâs ve nâfiz bir makama; ya da, küll halindeki ezelî Sıfat-ı Kelamiyenin derinliklerine hâs bir nüfûz ve saire gibi özel bir makamına işaret olabilir.) İşte, o has hususiyetten, peygamber'in hissesi üzerindeki perdeyi kaldıran ise, o cüz'dür. (Yani: Şu incelik ve hususilikleri dile getiren cüz'dür. İşte şu {{Arabi\|اِلَيْكَ}} bu incelik ve derinlikleri müştemil bulunmuş olmasına nazaran, bu kelam, yani {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} kelamı, îcazı'ın nihayet hududunda olduğu zâhir olmuş oluyor.

	{{Arabi\|وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} cümlesine gelince, bilmiş ol ki: Bu gibi tavsifatlar, (Yani: "Senden evvel gelen peygamberlere nazil olmuş kitaplar diye" olan tavsifat) bir teşviki tazammun ediyorlar. Teşvik ise, inşaî hükümleri tazammun eyler. Yani mesela: "Şöyle şöyle iman ediniz ve tefrikaya düşmeyiniz!" gibi hükümler.		{{Arabi\|وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} cümlesine gelince, bilmiş ol ki: Bu gibi tavsifatlar, (Yani: "Senden evvel gelen peygamberlere nazil olmuş kitaplar diye" olan tavsifat) bir teşviki tazammun ediyorlar. Teşvik ise, inşaî hükümleri tazammun eyler. Yani mesela: "Şöyle şöyle iman ediniz ve tefrikaya düşmeyiniz!" gibi hükümler.

Turker 16.21, 23 Haziran 2024 tarihinde

2024-06-23T16:21:08Z

← Önceki sürüm		19.21, 23 Haziran 2024 tarihindeki hâli
3. satır:		3. satır:

	==[[Bakara 4\|{{Arabi\|وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَااُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ}}]]==		==[[Bakara 4\|{{Arabi\|وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَااُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ}}]]==

	~~Bakara/4~~

	Azizim bilmiş ol ki: Kur'an-ı Hakîm, nazmı (Yani kelamın diziliş ve ahengini serbest bırakmıştır. Yani: Bu ayet gibi, bir çok ayetlerde terkiplerin vücûhundan yalnız bir vechi emare olarak alıpta ta'yin etmiş değildir. Bu vaziyet ise, latif bir sırr içindir. O sırr da îcaz'ın menşeidir ki, i'caz'ın kaynağıdır. Şöyle ki:		Azizim bilmiş ol ki: Kur'an-ı Hakîm, nazmı (Yani kelamın diziliş ve ahengini serbest bırakmıştır. Yani: Bu ayet gibi, bir çok ayetlerde terkiplerin vücûhundan yalnız bir vechi emare olarak alıpta ta'yin etmiş değildir. Bu vaziyet ise, latif bir sırr içindir. O sırr da îcaz'ın menşeidir ki, i'caz'ın kaynağıdır. Şöyle ki:

Turker 16.34, 15 Haziran 2024 tarihinde

2024-06-15T16:34:27Z

Değişiklikleri göster

Turker 05.57, 7 Şubat 2021 tarihinde

2021-02-07T05:57:18Z

Turker 05.56, 7 Şubat 2021 tarihinde

2021-02-07T05:56:25Z

Değişiklikleri göster

Turker: "Category:İşarat-ül İ'caz ''Önceki Risale: Bakara 3: Allaha İman - Namaz - Zekat..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

2021-02-06T15:04:57Z

"Category:İşarat-ül İ'caz ''Önceki Risale: Bakara 3: Allaha İman - Namaz - Zekat..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

Yeni sayfa

[[Category:İşarat-ül İ'caz]]
''Önceki Risale: [[Risale:Bakara 3: Allaha İman - Namaz - Zekat (İ.İ. Badıllı)|Bakara 3: Allaha İman - Namaz - Zekat]] ← [[Risale:İşarat-ül İ'caz (Badıllı)|İşarat-ül İ'caz (Badıllı)]] → [[Risale:Bakara 5: Müminlerin Hidayeti ve Felahı (İ.İ. Badıllı)|Bakara 5: Müminlerin Hidayeti ve Felahı]]: Sonraki Risale''

''Önceki Risale: [[Risale:Bakara 3: Allaha İman - Namaz - Zekat (İ.İ. Badıllı)|Bakara 3: Allaha İman - Namaz - Zekat]] ← [[Risale:İşarat-ül İ'caz (Badıllı)|İşarat-ül İ'caz (Badıllı)]] → [[Risale:Bakara 5: Müminlerin Hidayeti ve Felahı (İ.İ. Badıllı)|Bakara 5: Müminlerin Hidayeti ve Felahı]]: Sonraki Risale''

← Önceki sürüm		15.41, 28 Aralık 2024 tarihindeki hâli
38. satır:		38. satır:
	Hem Kur'anın nüzûlü o vakit henüz tamamlanmamışken, {{Arabi\|اُنْزِلَ}} nin mazîlik siğasına bakıldığında; nüzûl edecek olanın, nüzûlü vaki' olmuş menzilesinde olduğuna bir işarettir. Bununla beraber, {{Arabi\|اُنْزِلَ}} nin yanı başındaki {{Arabi\|يُؤْمِنُونَ}} nın muzari'liği, onun mazîliğindeki noksanlık veya câlib-i şüphe durumunu telafî etmektedir. Belki de şu âyetin bu tarz tenzili vesilesiyle, Kur'anın üsluplarında bir çok kereler mazî zamanı, müstakbeli yutup içine çektiğini ve muzari' de, mazîlik elbisesine büründüğünü görürsün. Evet, bu vaziyet içinde latif bir belagat vardır, ki o da, kendisine nisbeten henüz geçmemiş olan zamanı mazi olarak işiten kimsenin zihni hareketlenir, uyanır ve düşünür ki: "Kur'anı dinleyen yalnız kendisi değildir." Diyerek, arkasında - kendisinden ğayri- çeşitli ve değişik mesafelerde bulunan başka sınıfların da bulunduğunu tezekkür ile derhatır eyler. Hatta öyle ki asırlar, oturulacak anfi-vâri sıralardır da, kavm ve milletler ise, adeta onda dizilmiş saflardır ve kendisinin arkasında oturmuşlar gibidir. İşte bu vaziyetten dinleyici bir intibah hasıl eder ki; kendisine müteveccih olan hitap ve ya ona olan sesleniş, öyle şiddetli ve yüksek bir derecededir ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitapdır ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitaptır ki; umum asırlardaki bütün insan kitlelerinin safları o hitaba karşı pürdikkat kesilmiş dinliyorlar. Buna göre, mazî zamanı, ekser vakitlerde bir çok kimseler için hakîkat iken, az bazı zamanda, kalil bir kısımda da mecaz olabiliyor. Ekseriyetin anlayış ve vaziyetini müraât etme ise, belagatın hakkına daha çok vefadır.		Hem Kur'anın nüzûlü o vakit henüz tamamlanmamışken, {{Arabi\|اُنْزِلَ}} nin mazîlik siğasına bakıldığında; nüzûl edecek olanın, nüzûlü vaki' olmuş menzilesinde olduğuna bir işarettir. Bununla beraber, {{Arabi\|اُنْزِلَ}} nin yanı başındaki {{Arabi\|يُؤْمِنُونَ}} nın muzari'liği, onun mazîliğindeki noksanlık veya câlib-i şüphe durumunu telafî etmektedir. Belki de şu âyetin bu tarz tenzili vesilesiyle, Kur'anın üsluplarında bir çok kereler mazî zamanı, müstakbeli yutup içine çektiğini ve muzari' de, mazîlik elbisesine büründüğünü görürsün. Evet, bu vaziyet içinde latif bir belagat vardır, ki o da, kendisine nisbeten henüz geçmemiş olan zamanı mazi olarak işiten kimsenin zihni hareketlenir, uyanır ve düşünür ki: "Kur'anı dinleyen yalnız kendisi değildir." Diyerek, arkasında - kendisinden ğayri- çeşitli ve değişik mesafelerde bulunan başka sınıfların da bulunduğunu tezekkür ile derhatır eyler. Hatta öyle ki asırlar, oturulacak anfi-vâri sıralardır da, kavm ve milletler ise, adeta onda dizilmiş saflardır ve kendisinin arkasında oturmuşlar gibidir. İşte bu vaziyetten dinleyici bir intibah hasıl eder ki; kendisine müteveccih olan hitap ve ya ona olan sesleniş, öyle şiddetli ve yüksek bir derecededir ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitapdır ki; umum asırlardaki bütün kavim ve milletler de onu işitmektedir. Hem o hitab, öylesi bir ilahî hitaptır ki; umum asırlardaki bütün insan kitlelerinin safları o hitaba karşı pürdikkat kesilmiş dinliyorlar. Buna göre, mazî zamanı, ekser vakitlerde bir çok kimseler için hakîkat iken, az bazı zamanda, kalil bir kısımda da mecaz olabiliyor. Ekseriyetin anlayış ve vaziyetini müraât etme ise, belagatın hakkına daha çok vefadır.

	Hem {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ}} deki {{Arabi\|اِلَيْكَ}} nin yerine {{Arabi\|عَلَيْكَ}} nin getirilmemesi ise, peygamberlik vazifesi, Nebiyy-i Zîşan Aleyhissalatü Vesselama teklif edilmesinden sonra, o onu kendi cüz-i ihtiyarisiyle ihtiyaren yüklenmiş olduğuna bir remizdir. Hem Cebrail Aleyhisselamın ona hizmet etme yolunda Risaleti getirip takdim etmekle, peygamberlik derecesinin yücelik ve yüksekliğini de gösterdiğine bir îmadır. Evet, çünki {{Arabi\|عَلٰى}} da ihtiyaren değil, iztiraren Risalet yükünü kaldırmış olduğunun ve vahyi getiren vasıtanın da daha yüksek dereceli bulunduğunun kokusu vardır. Hem {{Arabi\|اِلٰي نَحْوِ مُحَمَّدٍ}} yerine, (yani "Muhammedin tarafına doğru" ifadesi yerine) {{Arabi\|اِلَيْكَ}} ile yapılan hitapta, Muhammed'in (A.S.M.) sadece bir mühatap olduğuna, Kur'anın kelamı, sözü de Allah'ın Kelamı olduğuna telvih etmek içindir. Kezalik, {{Arabi\|اِلَيْكَ}} ile yapılan hitabın ma'nası, nüzûl'ün manasını te'kid ve tasvirdir ki, yani: Nazil olan şey, vahy ile gelen Kur'andır, ki o da, Allahın peygambere hitabıdır. Bu ise, Küllün içine nüfûzeden haslığın hususiyetidir. (Küllün içine nüfûzdan murad, -Allah u a'lem- bütün peygamberlerin umumî Risaletleri içerisinde, hâs ve nâfiz bir makama; ya da, küll halindeki ezelî Sıfat-ı Kelamiyenin derinliklerine hâs bir nüfûz ve saire gibi özel bir makamına işaret olabilir.) İşte, o has hususiyetten, peygamber'in hissesi üzerindeki perdeyi kaldıran ise, o cüz'dür. (Yani: Şu incelik ve hususilikleri dile getiren cüz'dür. İşte şu {{Arabi\|اِلَيْكَ}} bu incelik ve derinlikleri müştemil bulunmuş olmasına nazaran, bu kelam, yani {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} kelamı, îcazı'ın nihayet hududunda olduğu zâhir olmuş oluyor.		Hem {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْكَ}} deki {{Arabi\|اِلَيْكَ}} nin yerine {{Arabi\|عَلَيْكَ}} nin getirilmemesi ise, peygamberlik vazifesi, Nebiyy-i Zîşan Aleyhissalatü Vesselama teklif edilmesinden sonra, o onu kendi cüz-i ihtiyarisiyle ihtiyaren yüklenmiş olduğuna bir remizdir. Hem [[Cebrail]] Aleyhisselamın ona hizmet etme yolunda Risaleti getirip takdim etmekle, peygamberlik derecesinin yücelik ve yüksekliğini de gösterdiğine bir îmadır. Evet, çünki {{Arabi\|عَلٰى}} da ihtiyaren değil, iztiraren Risalet yükünü kaldırmış olduğunun ve vahyi getiren vasıtanın da daha yüksek dereceli bulunduğunun kokusu vardır. Hem {{Arabi\|اِلٰي نَحْوِ مُحَمَّدٍ}} yerine, (yani "Muhammedin tarafına doğru" ifadesi yerine) {{Arabi\|اِلَيْكَ}} ile yapılan hitapta, Muhammed'in (A.S.M.) sadece bir mühatap olduğuna, Kur'anın kelamı, sözü de Allah'ın Kelamı olduğuna telvih etmek içindir. Kezalik, {{Arabi\|اِلَيْكَ}} ile yapılan hitabın ma'nası, nüzûl'ün manasını te'kid ve tasvirdir ki, yani: Nazil olan şey, vahy ile gelen Kur'andır, ki o da, Allahın peygambere hitabıdır. Bu ise, Küllün içine nüfûzeden haslığın hususiyetidir. (Küllün içine nüfûzdan murad, -Allah u a'lem- bütün peygamberlerin umumî Risaletleri içerisinde, hâs ve nâfiz bir makama; ya da, küll halindeki ezelî Sıfat-ı Kelamiyenin derinliklerine hâs bir nüfûz ve saire gibi özel bir makamına işaret olabilir.) İşte, o has hususiyetten, peygamber'in hissesi üzerindeki perdeyi kaldıran ise, o cüz'dür. (Yani: Şu incelik ve hususilikleri dile getiren cüz'dür. İşte şu {{Arabi\|اِلَيْكَ}} bu incelik ve derinlikleri müştemil bulunmuş olmasına nazaran, bu kelam, yani {{Arabi\|بِمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} kelamı, îcazı'ın nihayet hududunda olduğu zâhir olmuş oluyor.

	{{Arabi\|وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} cümlesine gelince, bilmiş ol ki: Bu gibi tavsifatlar, (Yani: "Senden evvel gelen peygamberlere nazil olmuş kitaplar diye" olan tavsifat) bir teşviki tazammun ediyorlar. Teşvik ise, inşaî hükümleri tazammun eyler. Yani mesela: "Şöyle şöyle iman ediniz ve tefrikaya düşmeyiniz!" gibi hükümler.		{{Arabi\|وَمَا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ}} cümlesine gelince, bilmiş ol ki: Bu gibi tavsifatlar, (Yani: "Senden evvel gelen peygamberlere nazil olmuş kitaplar diye" olan tavsifat) bir teşviki tazammun ediyorlar. Teşvik ise, inşaî hükümleri tazammun eyler. Yani mesela: "Şöyle şöyle iman ediniz ve tefrikaya düşmeyiniz!" gibi hükümler.

← Önceki sürüm		08.57, 7 Şubat 2021 tarihindeki hâli
102. satır:		102. satır:
	Burhanların Tavzih ile Beyanları		Burhanların Tavzih ile Beyanları

	==1.Burhanın Devamı==		===1.Burhanın Devamı===

	Eğer şu kâinat, saadet-i ebediyeye doğru dalgalanarak gitmezse ve orada istikrar bulup neticelenmezse, ondaki nizam ve intizam, -ki onun Sani'i akılları hayrette bırakacak tarzda bir nizamı onda mükemmelleştirmiş iken- zaif ve aldatıcı bir suretten ibaret kalır. Ve o nizamdaki bütün maneviyat, rabıtalar, nisbetler ve münasebetler hebaen mensura yok olur giderler. Demek ki; o nizamın nizamı, ancak saadet-i ebediye ile buluşup bitiştiği zaman nizam olabilir. Yani, o nizamdaki ince ma'na nükteleri ve maneviyatı ancak âlem-i ahirette sünbüllenebilirler. Aksi halde, bütün o maneviyat ve ma'nalar sönecek, umum rabıtalar da kopacak, nisbet ve münasebetler parçalanacak, ve bu muhkem nizam dahi havaya savurulup gidecektir. Halbuki mevcut nizamın içinde saklı bulunan kuvvet ve çok muhkemlik, en yüksek savtiyle bağırmaktadır ki: "şu nizamın şe'ni, böyle parçalanıp boşuna dağılmak değildir.		Eğer şu kâinat, saadet-i ebediyeye doğru dalgalanarak gitmezse ve orada istikrar bulup neticelenmezse, ondaki nizam ve intizam, -ki onun Sani'i akılları hayrette bırakacak tarzda bir nizamı onda mükemmelleştirmiş iken- zaif ve aldatıcı bir suretten ibaret kalır. Ve o nizamdaki bütün maneviyat, rabıtalar, nisbetler ve münasebetler hebaen mensura yok olur giderler. Demek ki; o nizamın nizamı, ancak saadet-i ebediye ile buluşup bitiştiği zaman nizam olabilir. Yani, o nizamdaki ince ma'na nükteleri ve maneviyatı ancak âlem-i ahirette sünbüllenebilirler. Aksi halde, bütün o maneviyat ve ma'nalar sönecek, umum rabıtalar da kopacak, nisbet ve münasebetler parçalanacak, ve bu muhkem nizam dahi havaya savurulup gidecektir. Halbuki mevcut nizamın içinde saklı bulunan kuvvet ve çok muhkemlik, en yüksek savtiyle bağırmaktadır ki: "şu nizamın şe'ni, böyle parçalanıp boşuna dağılmak değildir.

	==2.Burhan==		===2.Burhan===

	İnayet-i ezeliyenin timsali olan Hikmet-i tamme ki, umûm ilim ve fenlerin şehadetiyle bütün nevilerde, mevcudiyeti muhakkak olan belki herbir cüz'îsinde maslahatlar, yararlıklar ve hikmetlere riayetiyle; saadet-i ebediyenin kudümünü, geleceğini müjdelemektedir. Yoksa, eğer saadet-i ebediye olmazsa ve gelmezse; bedahet ve ayânlığı, bizi varlıkları hakkında ikrar ettirmeğe mecbur eyleyen şu göz önündeki hikmetler ve faidelerin inkârı lazım gelecektir. Evet, -bilfarz- saadet-i ebediyenin gelmemesi durumunda, o faideler faidesizlik, hikmetler hikmetsizlik ve maslahatlar maslahatsızlık olmuş olurlar. Bu ise, ancak bir safsata olabilir.		İnayet-i ezeliyenin timsali olan Hikmet-i tamme ki, umûm ilim ve fenlerin şehadetiyle bütün nevilerde, mevcudiyeti muhakkak olan belki herbir cüz'îsinde maslahatlar, yararlıklar ve hikmetlere riayetiyle; saadet-i ebediyenin kudümünü, geleceğini müjdelemektedir. Yoksa, eğer saadet-i ebediye olmazsa ve gelmezse; bedahet ve ayânlığı, bizi varlıkları hakkında ikrar ettirmeğe mecbur eyleyen şu göz önündeki hikmetler ve faidelerin inkârı lazım gelecektir. Evet, -bilfarz- saadet-i ebediyenin gelmemesi durumunda, o faideler faidesizlik, hikmetler hikmetsizlik ve maslahatlar maslahatsızlık olmuş olurlar. Bu ise, ancak bir safsata olabilir.

	==Amma üstteki ikinci burhanı tefsir eden 3.Burhan==		===Amma üstteki ikinci burhanı tefsir eden 3.Burhan===

	Yine bütün fenlerin ve ilimlerin şahidi oldukları: Sani'-i Hakîmin en kısa yolu, en yakın ciheti ve en hafif ve en güzel sureti ihtiyar eylemiş olmasıdır. Bu vaziyet ise, delalet ediyor ki; fıtratta, hilkatte ve hiçbir şeyde abesiyet ve israf yoktur. Öyle ise, kâinattaki nizam ve intizam, ya da mevcudatın yaradılışındaki inayet ve hikmet pek ciddîdir, hakikîdir. Bu ciddîlik ve hakikîlik, ancak saadet-i ebediyenin gelmesiyle hakikatlıkları takarrür edebilir. Aksi halde, şu vücud ve kevn âlemi, adem-i sırf derekesine dü-şecektir ve herşey abesiyet-i mahzaya dönüşecektir. Hayır!.. Evet, ey bütün noksan sıfatlardan müberra olan Sübhanımız! Sen bu vücud âlemlerini ve içlerindeki nizam ve muvazatları batıl olarak yaratmış değilsin ve olamazsın!		Yine bütün fenlerin ve ilimlerin şahidi oldukları: Sani'-i Hakîmin en kısa yolu, en yakın ciheti ve en hafif ve en güzel sureti ihtiyar eylemiş olmasıdır. Bu vaziyet ise, delalet ediyor ki; fıtratta, hilkatte ve hiçbir şeyde abesiyet ve israf yoktur. Öyle ise, kâinattaki nizam ve intizam, ya da mevcudatın yaradılışındaki inayet ve hikmet pek ciddîdir, hakikîdir. Bu ciddîlik ve hakikîlik, ancak saadet-i ebediyenin gelmesiyle hakikatlıkları takarrür edebilir. Aksi halde, şu vücud ve kevn âlemi, adem-i sırf derekesine dü-şecektir ve herşey abesiyet-i mahzaya dönüşecektir. Hayır!.. Evet, ey bütün noksan sıfatlardan müberra olan Sübhanımız! Sen bu vücud âlemlerini ve içlerindeki nizam ve muvazatları batıl olarak yaratmış değilsin ve olamazsın!

	==Üçüncü burhanı tefsir ve izah eden 4.Burhan==		===Üçüncü burhanı tefsir ve izah eden 4.Burhan===

	Bütün fenlerin şehadetiyle sabit olmuş olan hüküm ve netice budur ki: "fıtratta hiç ve asla israf yoktur." Evet, senin zihnin, şayet insan-ı ekber olan âlemin hikmetlerinden kısa ve kasır kalıyorsa, "küçük âlem" olan insanda dikkatle im'an-ı nazar eyle! Bak: "fenn-i menafi-ül a'za" şerh ve ispat etmiştir ki: insanın cesedinde, herbirisinin ayrı bir menfaati, yararlığı olan -takriben- altıyüz kemik; ve her birisi, en az birer faidesi bulunan kan mecralarından altıbin asab ve damar vardır. Ve yine, insanın vücud ve bedenindeki hüceyrelerinden yüzyirmidörtbin mesame ve pencerecikleri bulunmakta; ve bu hüceyreciklerin her birisinde cazibe, dafia, mümessike, müsavvire ve müvellide gibi beş kuvveler çalışmaktadır, ve bunların her birisi de, birer menfaat ve birer maslahat içindirler.		Bütün fenlerin şehadetiyle sabit olmuş olan hüküm ve netice budur ki: "fıtratta hiç ve asla israf yoktur." Evet, senin zihnin, şayet insan-ı ekber olan âlemin hikmetlerinden kısa ve kasır kalıyorsa, "küçük âlem" olan insanda dikkatle im'an-ı nazar eyle! Bak: "fenn-i menafi-ül a'za" şerh ve ispat etmiştir ki: insanın cesedinde, herbirisinin ayrı bir menfaati, yararlığı olan -takriben- altıyüz kemik; ve her birisi, en az birer faidesi bulunan kan mecralarından altıbin asab ve damar vardır. Ve yine, insanın vücud ve bedenindeki hüceyrelerinden yüzyirmidörtbin mesame ve pencerecikleri bulunmakta; ve bu hüceyreciklerin her birisinde cazibe, dafia, mümessike, müsavvire ve müvellide gibi beş kuvveler çalışmaktadır, ve bunların her birisi de, birer menfaat ve birer maslahat içindirler.
126. satır:		126. satır:
	Evet, nizam ve intizamı ihtilalden, karma karışık vaziyetten koruyan ve kurtaran ancak Saadet-i Ebediyedir., ve kâinatın nizam ve intizamını zabt altına alan ondaki o ebedileşmiş olan kuvvet ve gücünü inkişaf ve tekemmül ettirecek yine ancak odur, Saadet-i Ebediyedir.		Evet, nizam ve intizamı ihtilalden, karma karışık vaziyetten koruyan ve kurtaran ancak Saadet-i Ebediyedir., ve kâinatın nizam ve intizamını zabt altına alan ondaki o ebedileşmiş olan kuvvet ve gücünü inkişaf ve tekemmül ettirecek yine ancak odur, Saadet-i Ebediyedir.

	==Amma maksad-ı aslî olan "Haşr"e remzeden Hadsli 5.Burhan==		===Amma maksad-ı aslî olan "Haşr"e remzeden Hadsli 5.Burhan===

	Alemdeki bir çok nevilerde cereyan eden mükerrer nev'î kıyametler'in varlığı, elbetteki büyük kıyamete işaret eyler. Eğer bu burhanın içindeki "remz"in bir misal içerisinde temessülünü istiyorsan; kendi haftalık saat'ın içinde dönen hareket ve devirlere bak ki: onun içerisinde muhtelif tarzlarda devredip dönen ibre ve millerinden ve hareketli çarhlarından birisi nasıl ki "saniye"leri gösteriyor, ve saniyeleri sayan bu ibre, elbetteki “dakika”ları sayan ibrenin hareketinin mukaddemesi ve habercisidir. Dakikaları sayan ibre dahi, "saat"leri sayan milin hareketinin sayıcısı ve ilancısıdır.. Ve bu dahi haftanın günlerini sayan ibrenin hareketini husule getirmekte ve ilan etmektedir. Demekki, saat'ın içinde olan ibre ve millerden birisinin; bir önceki mil'in devrini bitirip tamamlaması ile, kendisinin de ve arkasından gelen arkadaşının da, onun gibi devirlerini tamamlayacaklarına işarettir.		Alemdeki bir çok nevilerde cereyan eden mükerrer nev'î kıyametler'in varlığı, elbetteki büyük kıyamete işaret eyler. Eğer bu burhanın içindeki "remz"in bir misal içerisinde temessülünü istiyorsan; kendi haftalık saat'ın içinde dönen hareket ve devirlere bak ki: onun içerisinde muhtelif tarzlarda devredip dönen ibre ve millerinden ve hareketli çarhlarından birisi nasıl ki "saniye"leri gösteriyor, ve saniyeleri sayan bu ibre, elbetteki “dakika”ları sayan ibrenin hareketinin mukaddemesi ve habercisidir. Dakikaları sayan ibre dahi, "saat"leri sayan milin hareketinin sayıcısı ve ilancısıdır.. Ve bu dahi haftanın günlerini sayan ibrenin hareketini husule getirmekte ve ilan etmektedir. Demekki, saat'ın içinde olan ibre ve millerden birisinin; bir önceki mil'in devrini bitirip tamamlaması ile, kendisinin de ve arkasından gelen arkadaşının da, onun gibi devirlerini tamamlayacaklarına işarettir.
136. satır:		136. satır:
	Cevaben sana denilir ki: İnsanın bir şahsı başkaların bir nev'i gibidir. Zira, nur-u fikir beşerin a’maline ve onun ruhuna öyle bir genişlik ve öyle bir inbisat vermiştir ki; "Ezmine-i selase" denilen hal, geçmiş ve gelecek "üç zaman"ları ihata eylemiştir. Eğer onun ruhu, hal ve zaman ile beraber mazî ve müstakbeli de yutsa, yine emelleri doymayacaktır. Çünkü beşerdeki nur-u fikir, onun mahiyetini ulviye, kıymetini umumîyye, nazarını küllî, kemalini gayr-ı mahsur, lezzetini daimî ve elemlerini müstemirre kılmıştır. Fakat sair nevilerin bir şahsı ise; mahiyeti cüziyye, kıymeti şahsiyye, nazarı mahdud, kemali mahsur, lezzeti anlık, elemi def’îdir. İşte nev'ilerde cereyan etmekte olan gözümüzün önündeki bir çeşit kıyametler, acaba insanın hem şahsî, hem de umumî kıyametine (haşrine) nasıl işaret etmeyecektir?!.		Cevaben sana denilir ki: İnsanın bir şahsı başkaların bir nev'i gibidir. Zira, nur-u fikir beşerin a’maline ve onun ruhuna öyle bir genişlik ve öyle bir inbisat vermiştir ki; "Ezmine-i selase" denilen hal, geçmiş ve gelecek "üç zaman"ları ihata eylemiştir. Eğer onun ruhu, hal ve zaman ile beraber mazî ve müstakbeli de yutsa, yine emelleri doymayacaktır. Çünkü beşerdeki nur-u fikir, onun mahiyetini ulviye, kıymetini umumîyye, nazarını küllî, kemalini gayr-ı mahsur, lezzetini daimî ve elemlerini müstemirre kılmıştır. Fakat sair nevilerin bir şahsı ise; mahiyeti cüziyye, kıymeti şahsiyye, nazarı mahdud, kemali mahsur, lezzeti anlık, elemi def’îdir. İşte nev'ilerde cereyan etmekte olan gözümüzün önündeki bir çeşit kıyametler, acaba insanın hem şahsî, hem de umumî kıyametine (haşrine) nasıl işaret etmeyecektir?!.

	==6.Burhan==		===6.Burhan===

	(Bu burhanı telvih eden hususiyet): Beşerin istidadının tenahîsizliğidir. Evet, beşerin nihayeti olmayan tasavvurat ve efkârları, onun gayr-ı mütenahî emellerini doğurmuş, bundan da zabt altına alınamayan meyilleri hasıl olmuştur. Ve bundan da gayr-ı mahdud kabiliyetleri neş'et etmiştir. Bu kabiliyetler de, onun gayr-ı mahsur isti'datları içerisinde perdelendirilmiştir. Ve bu isti'datlar dahi Cenab-ı Kerim-i Mutlak'ın tekrimine mazhar olmuş olan insanın cevher-i ruhunda ekilmişlerdir. İşte, bütün bu fıtrî haller ve işler, şehadet parmaklarıyla, haşr-i cismanînin arkasında gelecek olan saadet-i ebediyyeye işaret etmekte ve nazarlarını ona dikmiş bakmaktadır. Feteemel!		(Bu burhanı telvih eden hususiyet): Beşerin istidadının tenahîsizliğidir. Evet, beşerin nihayeti olmayan tasavvurat ve efkârları, onun gayr-ı mütenahî emellerini doğurmuş, bundan da zabt altına alınamayan meyilleri hasıl olmuştur. Ve bundan da gayr-ı mahdud kabiliyetleri neş'et etmiştir. Bu kabiliyetler de, onun gayr-ı mahsur isti'datları içerisinde perdelendirilmiştir. Ve bu isti'datlar dahi Cenab-ı Kerim-i Mutlak'ın tekrimine mazhar olmuş olan insanın cevher-i ruhunda ekilmişlerdir. İşte, bütün bu fıtrî haller ve işler, şehadet parmaklarıyla, haşr-i cismanînin arkasında gelecek olan saadet-i ebediyyeye işaret etmekte ve nazarlarını ona dikmiş bakmaktadır. Feteemel!

	==Ve müjdeci olan 7.Burhan==		===Ve müjdeci olan 7.Burhan===

	Rahman-ı Rahimin rahmeti; en büyük Rahmet olan saadet-i ebediyenin kudümünü müjdelemektedir. Çünkü; Rahmet, ancak onunla ve onun gelmesiyle rahmet olabilir. Nimet dahi, ancak onunla nimet olur.. Ve onunla kâinat ancak; nimeti nıkmete çeviren fırak-ı ebedîden mütevellid umumî matemden yükselen feryadlardan kurtulabilir. Evet, eğer bütün nimetlerin ruhu olan saadet-i ebediye gelmezse, bütün nimetler nıkmetlere tahavvül ederler ki; o vaziyette, umum kâinatın şehadetiyle bilbedahe ve bizzarure sabit olan Rahmetin inkârı yolunda mükabere ve tuğyanın lüzum ve kaçınılmazlığı ortaya çıkacaktır.		Rahman-ı Rahimin rahmeti; en büyük Rahmet olan saadet-i ebediyenin kudümünü müjdelemektedir. Çünkü; Rahmet, ancak onunla ve onun gelmesiyle rahmet olabilir. Nimet dahi, ancak onunla nimet olur.. Ve onunla kâinat ancak; nimeti nıkmete çeviren fırak-ı ebedîden mütevellid umumî matemden yükselen feryadlardan kurtulabilir. Evet, eğer bütün nimetlerin ruhu olan saadet-i ebediye gelmezse, bütün nimetler nıkmetlere tahavvül ederler ki; o vaziyette, umum kâinatın şehadetiyle bilbedahe ve bizzarure sabit olan Rahmetin inkârı yolunda mükabere ve tuğyanın lüzum ve kaçınılmazlığı ortaya çıkacaktır.
146. satır:		146. satır:
	İşte ey aşık olan Habib-i Şefik!(<ref>Habib ve Şefik, Hz. Müellifin Van eski Horhor Medresesi talebelerindendir. Bunlardan merhum Molla Habib, Birinci Cihan Harbinde İşarat'ül İcaz'in te'lifinde katiplik vazifesini ifâ ettikten sonra, Van'ın Gevaş kazasında Ruslarla çarpışırken şehid düşmüştür. Şefik ise, Seyyid Şefik-i Arvasî'dir. İstanbulda vefat eyledi. -Rahimehümallah- Molla Abdülmecid merhum ise, kendi türkçe tercümesinde buna ilaveten "Ey Said-i Mecid ve ey Mecid-i Said" tarzında kaydetmiştir. —Mütercim-</ref>) Allah'ın Rahmetinin en latif eser ve izleri olan muhabbet, şefkat ve aşka güzel bak!.. Sonra da bunların peşlerini bırakmayıp musallat olmuş olan fırak-ı ebedî ve hicran-ı lâyezalîyi bil-farz tasavvur ettikten sonra, kendi vicdanına müracaat eyle! Bak, nasıl vicdan içinde, o muhabbet ve şefkatin -bunlar rahmetin ve nimetin en güzel ve en latif envaından iken- sana en büyük bir musibet ve kalbin içinde en şedid bir belaya inkılap ettiklerini gör! Acaba vücudu, varlığı zarurî ve bedihî ve göz önündeki o rahmet; fırak-ı ebedînin ve hicran-ı lâyezalînin o muhabbet ve şefkate -mahvetmek için- hücum etmelerine müsaade etmesi aklî bir imkanı var mıdır? Hayır, asla yoktur!.. belki o rahmetin şe'ni; ebedî firakı hicran-ı lâyezalîye, hicran-ı lâyezalîyi de firak-ı ebedî üzerine musallat ettirip saldırtması ve bu her ikisinin üstüne de ademi çullandırması olacaktır. (Tâ ki, rahmetin kemali tahakkuk eylemiş olsun.)		İşte ey aşık olan Habib-i Şefik!(<ref>Habib ve Şefik, Hz. Müellifin Van eski Horhor Medresesi talebelerindendir. Bunlardan merhum Molla Habib, Birinci Cihan Harbinde İşarat'ül İcaz'in te'lifinde katiplik vazifesini ifâ ettikten sonra, Van'ın Gevaş kazasında Ruslarla çarpışırken şehid düşmüştür. Şefik ise, Seyyid Şefik-i Arvasî'dir. İstanbulda vefat eyledi. -Rahimehümallah- Molla Abdülmecid merhum ise, kendi türkçe tercümesinde buna ilaveten "Ey Said-i Mecid ve ey Mecid-i Said" tarzında kaydetmiştir. —Mütercim-</ref>) Allah'ın Rahmetinin en latif eser ve izleri olan muhabbet, şefkat ve aşka güzel bak!.. Sonra da bunların peşlerini bırakmayıp musallat olmuş olan fırak-ı ebedî ve hicran-ı lâyezalîyi bil-farz tasavvur ettikten sonra, kendi vicdanına müracaat eyle! Bak, nasıl vicdan içinde, o muhabbet ve şefkatin -bunlar rahmetin ve nimetin en güzel ve en latif envaından iken- sana en büyük bir musibet ve kalbin içinde en şedid bir belaya inkılap ettiklerini gör! Acaba vücudu, varlığı zarurî ve bedihî ve göz önündeki o rahmet; fırak-ı ebedînin ve hicran-ı lâyezalînin o muhabbet ve şefkate -mahvetmek için- hücum etmelerine müsaade etmesi aklî bir imkanı var mıdır? Hayır, asla yoktur!.. belki o rahmetin şe'ni; ebedî firakı hicran-ı lâyezalîye, hicran-ı lâyezalîyi de firak-ı ebedî üzerine musallat ettirip saldırtması ve bu her ikisinin üstüne de ademi çullandırması olacaktır. (Tâ ki, rahmetin kemali tahakkuk eylemiş olsun.)

	==Haşri ve saadet-i ebdiyeyi tasrih ile söyleyen ve iktiza eyliyen 8.Burhan==		===Haşri ve saadet-i ebdiyeyi tasrih ile söyleyen ve iktiza eyliyen 8.Burhan===