Risale:31. Söz (Kur'an Hattı)
Önceki Risale: Otuzuncu Söz ←Sözler → Otuz İkinci Söz: Sonraki Risale
Bu risale hakkında bilgi edinmek için Otuz Birinci Söz sayfasına ve bu risaleyi Latin harfleri ile okumak için Otuz Birinci Söz okuma sayfasına gidin
اوتوز برنجى سوز
معراجِ نبويهيه دائردر (عصم)
إخطار: معراج مسئلهسى، أركانِ ايمانيهنڭ اصولندن صوڭره ترتّب ايدن بر نتيجهدر. و أركانِ ايمانيهنڭ نورلرندن مدد آلان بر نوردر. أركانِ ايمانيهيى قبول ايتمهين دينسز ملحدلره قارشى ألبته بِالذّات إثبات ايديلمز. چونكه اللّٰهى بيلمهين، پيغمبرى طانيميان و ملائكهيى قبول ايتمهين ويا سماواتڭ وجودينى إنكار ايدن آدملره معراجدن بحث ايديلمز. أوّلا او أركانى إثبات ايتمك لازم گلييور. اويله ايسه بز، معراجده إستبعاد ايله وسوسهيه دوشن بر مؤمنى مخاطب إتّخاذ ايدهرك، اوڭا قارشى بيان ايدهجگز. آرا صيره مقامِ إستماعده اولان ملحدى نظره آلوب سردِ كلام ايدهجگز. بعض سوزلرده حقيقتِ معراجڭ بر قسم لمعهلرى ذكر ايديلمشدى. إخوانلريمڭ إصرارى ايله آيرى آيرى او لمعهلرى حقيقتڭ أصليله برلشديرمك و كمالاتِ أحمديهنڭ (عصم) جمالنه بردن بر آيينه ياپمق ايچون، عنايتى اللّٰهدن ايستدك.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
اِنْ هُوَ اِلَّا وَحْىٌ يُوحٰى
وَ هُوَ بِالْاُفُقِ الْاَعْلٰى
فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ اَوْ اَدْنٰى
فَاَوْحٰٓى اِلٰى عَبْدِهٖ مَٓا اَوْحٰى
مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَاٰى
اَفَتُمَارُونَهُ عَلٰى مَا يَرٰى
وَلَقَدْ رَاٰهُ نَزْلَةً اُخْرٰى
اِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشٰى
مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغٰى
لَقَدْ رَاٰى مِنْ اٰيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرٰى
أوّلكى آيتِ عظيمهنڭ عظيم خزينهسندن يالڭز اِنَّهُ ضميرنده بر دستورِ بلاغته إستناد ايدن ايكى رمزڭ مسئلهمزه مناسبتى اولديغى ايچون، إعجاز بحثنده بيان ايديلديگى اوزره يازاجغز.
ايشته قرآنِ حكيم، حبيبِ أكرم عليه أفضل الصّلاة و أكمل السّلامڭ معراجنڭ مبدئى اولان، مسجدِ حرامدن مسجدِ أقصايه اولان سيراننى ذكر ايتدكدن صوڭره اِنَّهُ هُوَ السَّمٖيعُ الْبَصٖيرُ دير. و شو كلام ايله سورهِٔ وَ النَّجْمِ اِذَا هَوٰى ده إشارت اولونان منتهاىِ معراجه رمز ايدن اِنَّهُ دهكى ضمير، يا جنابِ حقّه راجعدر وياخود پيغمبرهدر (عصم).
پيغمبره گوره اولسه، قانونِ بلاغت و مناسبتِ سياقِ كلام شويله إفاده ايدييور كه: بو سياحتِ جزئيهده بر سيرِ عمومى و بر عروجِ كلّى وار كه؛ تا سِدْرة المنتهايه، تا قاب قوسَيْنه قدر مراتبِ كلّيهِٔ أسمائيهده گوزينه، قولاغنه تصادف ايدن آياتِ ربّانيهيى و عجائبِ صنعتِ إلٰهيهيى ايشيتمش، گورمشدر، دير. او كوچك جزئى سياحتى هم كلّى، هم محشرِ عجائب بر سياحتڭ آناختارى حكمنده گوسترييور.
أگر ضمير، جنابِ حقّه راجع اولسه، شويله اولويور كه: بر عبدينى بر سياحتده حضورينه دعوت ايدوب، بر وظيفه ايله توظيف ايتمك ايچون، مسجدِ حرامدن مجمعِ أنبيا اولان مسجدِ أقصايه گوندروب، أنبيالرله گوروشديروب، بتون أنبيالرڭ اصولِ دينلرينه وارثِ مطلق اولديغنى گوستردكدن صوڭره، تا سِدْرة المنتهايه، تا قاب قوسَيْنه قدر ملك و ملكوتنده گزديردى.
ايشته چندان او بر عبددر و او سياحت، بر معراجِ جزئيدر. فقط بو عبدڭ، بتون كائناته تعلّق ايدن بر أمانت برابرندهدر. هم شو كائناتڭ رنگنى دگيشديرهجك بر نور برابردر. هم سعادتِ أبديهنڭ قپوسنى آچاجق بر آناختار برابر اولديغى ايچون، جنابِ حق كندينى "بتون أشيايى ايشيتير و گورور" صفتيله توصيف ايدر. تا او أمانت، او نور، او آناختارڭ جهانشمول و محيط و عموم كائناته عام و بتون مخلوقاته شامل حكمتلرينى گوسترسين.
بو سرِّ عظيمڭ "درت أساسى" وار.
برنجيسى: معراجڭ سرِّ لزومى نهدر؟
ايكنجيسى: حقيقتِ معراج نهدر؟
اوچنجيسى: حكمتِ معراج نهدر؟
دردنجيسى: معراجڭ ثمرات و فائدهسى نهدر؟
برنجى أساس
معراجڭ سرِّ لزومى
مثلا دينلييور كه: "جنابِ حق اَقْرَبُ اِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرٖيدِ در. هر شيئه، هر شيدن داها ياقيندر. جسمدن، مكاندن منزّهدر. هر ولى، قلبى ايچنده اونڭله گوروشهبيلير. نهدن طولايى ولايتِ أحمديه (عصم) معراج گبى اوزون بر سياحتڭ نتيجهسندن صوڭره، هر ولينڭ كندى قلبنده موفّق اولديغى مناجاته موفّق اولويور؟"
الجواب: شو سرِّ غامضى "ايكى تمثيل" ايله فهمه تقريب ايدييورز. اون ايكنجى سوزڭ سرِّ إعجازِ قرآن و سرِّ معراج حقّنده اولان شو ايكى تمثيلى ديڭله:
برنجى تمثيل: بر سلطانڭ ايكى چشيد مكالمهسى، صحبتى، گوروشمسى واردر.
ايكى طرزده خطابى، إلتفاتى واردر. بريسى: عامى بر رعيتيله جزئى بر ايش ايچون، خصوصى بر حاجته دائر، خاص بر تلفونله صحبت ايتمكدر.
ديگرى: سلطنتِ عظما عنوانيله و خلافتِ كبرا ناميله و حاكميتِ عامّه حيثيتيله و أوامرينى أطرافه نشر و تشهير مقصديله، او ايشلرله علاقهدار بر ألچيسيله ويا او أوامر ايله مناسبتدار بيوك بر مأمورى ايله قونوشمقدر، صحبت ايتمكدر. و حشمتنى إظهار ايدن علوى بر فرمانله بر مكالمهدر.
ايشته وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى شو تمثيل گبى: شو كائنات خالقنڭ و مالك الملك والملكوتڭ و حاكمِ أزل و أبدڭ ايكى طرزده مكالمهسى، صحبتى، إلتفاتى واردر. بريسى جزئى و خاص، ديگرى كلّى و عام... ايشته معراج، ولايتِ أحمديهنڭ (عصم) بتون ولاياتڭ فوقنده بر كلّيت، بر علويت صورتنده بر تظاهريدر كه؛ بتون كائناتڭ ربّى إسميله، بتون موجوداتڭ خالقى عنوانيله جنابِ حقّڭ صحبتنه و مناجاتنه مشرّفيتدر.
ايكنجى تمثيل: بر آدم ألندهكى بر آيينهيى گونشه قارشى طوتار. او آيينه كندى مقدارنجه بر ايشيق و يدى رنگى حاوى بر ضيايى، بر عكسى، شمسدن آلير. اونڭ نسبتنده گونشله مناسبتدار اولور، صحبت ايدر. و او ايشيقلى آيينهيى قراڭلقلى خانهسنه ويا طام آلتندهكى كوچك، خصوصى باغنه توجيه ايتسه؛ گونشڭ قيمتى نسبتنده دگل، بلكه او آيينهنڭ قابليتى مقدارنجه إستفاده ايدهبيلير. ديگرى ايسه آيينهيى بيراقير، طوغريدن طوغرىيه گونشه قارشى چيقار، حشمتنى گورور، عظمتنى آڭلار. صوڭره پك يوكسك بر طاغه چيقار، گونشڭ پك گنيش شعشعهِٔ سلطنتنى گورور و بِالذّات پردهسز اونڭله گوروشور. صوڭره دونر، خانهسندن ويا باغنڭ طامندن گنيش پنجرهلر آچار، گوكدهكى گونشه قارشى يوللر ياپار، حقيقى گونشڭ دائمى ضياسى ايله صحبت ايدر، قونوشور. و بويلهجه منّتدارانه بر صحبت ايدهبيلير و دييهبيلير: "أى ير يوزينى ايشيغيله يالديزلايان و زمينڭ وجهنى و بتون چيچكلرڭ يوزلرينى گولديرن دنيا گوزلى، گوك نازدارى اولان نازنين گونش!. اونلر گبى بنم خانهجگمى، باغچهجگمى ايصينديردڭ و ايشيقلانديردڭ، بتون دنيايى ايشيقلانديرديغڭ و ير يوزينى ايصينديرديغڭ گبى." حالبوكه أوّلكى آيينه صاحبى بويله دييهمز. او آيينه قيدى آلتنده گونشڭ عكسى ايسه، آثارى محدوددر، او قيده گورهدر.
ايشته شمسِ أزل و أبد سلطانى اولان ذاتِ أحد و صمدڭ تجلّيسى، ماهيتِ إنسانيهيه حدسز مراتبى تضمّن ايدن ايكى صورتله تظاهر ايدر:
برنجيسى: آيينهِٔ قلبه اوزانان بر نسبتِ ربّانيه ايله بر تظاهردر كه؛ هركس إستعدادينه و طىِّ مراتبده سير و سلوكنه، أسما و صفاتڭ تجلّياتنه نسبةً جزئى و كلّى او شمسِ أزلينڭ نورينه و صحبتنه و مناجاتنه مظهريتى وار. غالبِ أسما و صفاتڭ ظلالنده گيدن ولايتلرڭ درجاتى بو قسمدن ايلرى گلير.
ايكنجيسى: إنسانڭ جامعيتى و شجرهِٔ كائناتڭ أڭ منوّر ميوهسى اولديغندن، بتون كائناتده جلوهلرى تظاهر ايدن أسماءِ حسنىيى، بردن آيينهِٔ روحنده گوسترهبيلمسى جهتيله جنابِ حق، تجلّئِ ذاتيله و أسماءِ حسنىنڭ أعظمى مرتبهده، نوعِ إنسانڭ معنًا أڭ أعظم بر فردينه، تجلّئِ أعظم تظاهر ايدر كه؛ بو تظاهر و تجلّى، معراجِ أحمدى (عصم) سرّيدر كه؛ اونڭ ولايتى، رسالتنه مبدأ اولور.
ولايت كه؛ ظلدن گچر، ايكنجى تمثيلڭ برنجى آدمنه بڭزر. رسالتده ظلّ يوقدر، طوغريدن طوغرىيه ذاتِ ذو الجلالڭ أحديتنه باقار، ايكنجى تمثيلڭ ايكنجى آدمنه بڭزر.
معراج ايسه، ولايتِ أحمديهنڭ (عصم) كرامتِ كبراسى، هم مرتبهِٔ علياسى اولديغندن، رسالت مرتبهسنه إنقلاب ايتمش. معراجڭ باطنى ولايتدر، خلقدن حقّه گيتمش. ظاهرِ معراج رسالتدر، حقدن خلقه گلييور. ولايت، قربيت مراتبنده سلوكدر. چوق مراتبڭ طيّنه و بر درجه زمانه محتاجدر. نورِ أعظم اولان رسالت ايسه، أقربيتِ إلٰهيهنڭ إنكشافى سرّينه باقار كه، بر آنِ سيّاله كافيدر. اونڭ ايچون حديثده دينلمش: "بر آنده دونمش گلمش."
شيمدى مقامِ إستماعده بولونان ملحده ديرز كه:
مادام بو كائنات، غايت منتظم بر مملكت، غايت محتشم بر شهر، غايت مزيَّن بر سراى حكمندهدر. ألبته اونڭ بر حاكمى، بر مالكى، بر اوستهسى واردر.
مادام بويله حشمتلى بر مالكِ ذو الجلال، بر حاكمِ ذو الكمال، بر صانعِ ذو الجمال واردر. هم مادام عموم او عالمه، او مملكته، او شهره، او سرايه علاقهدارلق گوسترن و حواس و طويغولريله عمومنه مناسبتدار و نظرى كلّى اولان بر إنسان واردر. ألبته او صانعِ محتشم، او كلّى نظرلى و عمومى شعورلى اولان إنسان ايله علوى، أعظمى بر مناسبتى بولونهجقدر و اوڭا قدسى بر خطابى و عالى بر توجّهى اولاجقدر.
هم مادام آدم عليه السلامدن شيمدىيه قدر شو مناسبته مظهر اولانلرڭ ايچنده آثارينڭ شهادتيله، يعنى كُرهِٔ أرضڭ نصفنى و نوعِ بشرڭ خُمسنى دائرهِٔ تصرّفنه آلديغى و كائناتڭ شكلِ معنويسنى دگيشديرديگى، ايشيقلانديرديغى گبى، أڭ أعظمى بر مرتبهده او مناسبتى محمّدِ عربى صلّى اللّٰه عليه وسلّم گوسترمشدر. اويله ايسه، او مناسبتڭ أڭ أعظمى بر مرتبهسندن عبارت اولان معراج، اوڭا أليق و اوڭا أوفقدر.
ايكنجى أساس
حقيقتِ معراج نهدر؟
الجواب: ذاتِ أحمديهنڭ (عصم) مراتبِ كمالاتده سير و سلوكندن عبارتدر. يعنى، جنابِ حقّڭ ترتيبِ مخلوقاتده تجلّى ايتديرديگى آيرى آيرى إسم و عنوانلرله و سلطنتِ ربوبيتنده تشكيل ايتديگى دوائرِ تدبير و ايجادده و او دائرهلرده برر عرشِ ربوبيت و برر مركزِ تصرّفه مدار اولان بر سما طبقهسنده گوسترديگى آثارِ ربوبيتى، برر برر او عبدِ مخصوصه گوسترمكله، او عبدى، هم بتون كمالاتِ إنسانيهيى جامع، هم بتون تجلّياتِ إلٰهيهيه مظهر، هم بتون طبقاتِ كائناته ناظر و سلطنتِ ربوبيتڭ دلّالى و مرضياتِ إلٰهيهنڭ مبلّغى و طلسمِ كائناتڭ كشّافى ياپمق ايچون؛ براقه بينديروب، برق گبى سماواتى سير ايتديروب، قطعِ مراتب ايتديرهرك، قمروارى منزلدن منزله، دائرهدن دائرهيه ربوبيتِ إلٰهيهيى تماشا ايتديروب، او دائرهلرڭ سماواتنده مقاملرى بولونان و إخوانى اولان أنبيايى برر برر گوسترهرك، تا قاب قوسَيْن مقامنه چيقارمش، أحديت ايله كلامنه و رؤيتنه مظهر قيلمشدر.
شو يوكسك حقيقته "ايكى تمثيل" دوربينى ايله باقيلهبيلير.
برنجيسى: يگرمى دردنجى سوزده ايضاح ايديلديگى گبى؛ ناصلكه بر پادشاهڭ كندى حكومتنڭ دائرهلرنده آيرى آيرى عنوانلرى و رعيتنڭ طبقهلرنده باشقه باشقه نام و وصفلرى و سلطنتنڭ مرتبهلرنده چشيد چشيد إسم و علامتلرى واردر.
مثلا: عدليه دائرهسنده حاكمِ عادل و ملكيهده سلطان و عسكريهده قوماندانِ أعظم و علميهده خليفه و هكذا.. سائر إسم و عنوانلرى بولونور. هر بر دائرهده برر معنوى تختى حكمنده اولان مقام و إسكملهسى بولونور. او تك پادشاه، او سلطنتڭ دائرهلرنده و طبقاتِ حكومتڭ مرتبهلرنده، بيڭ إسم و عنوانه صاحب اولابيلير. بربرى ايچنده بيڭ تختِ سلطنتى اولابيلير. گويا او حاكم، هر بر دائرهده شخصيتِ معنويه حيثيتيله و تلفونى ايله موجود و حاضر بولونور، بيلير. و هر طبقهده قانونيله، نظاميله، ممثّليله گورونور، گورور. و هر مرتبهده پرده آرقهسنده حكميله، علميله، قوّتيله إداره ايدر، باقار. و هر بر دائرهنڭ باشقه بر مركزى، بر منزلى واردر. أحكاملرى بربرندن آيريدر. طبقاتلرى بربرندن باشقهدر.
ايشته بويله بر سلطان، ايستديگى بر ذاتى، بتون او دائرهلرنده گزديروب، هر دائرهيه مخصوص سلطنتِ شاهانهسنى و أوامرِ حاكمانهسنى گوستروب، دائرهدن دائرهيه، طبقهدن طبقهيه گزديروب، تا حضورينه گتيرر. صوڭره بتون او دائرهلره تعلّق ايدن بعض أوامرِ عموميهِٔ كلّيهيى اوڭا توديع ايدر، گوندرر.
ايشته بو مثال گبى؛ أزل و أبد سلطانى اولان ربّ العالمين ايچون، ربوبيتنڭ مرتبهلرنده آيرى آيرى فقط بربرينه باقار شأن و ناملرى واردر. و الوهيتنڭ دائرهلرنده باشقه باشقه فقط بربرى ايچنده گورونور إسم و علامتلرى واردر. و حشمتلى إجراآتنده آيرى آيرى فقط بربرينه بڭزر تجلّى و جلوهلرى واردر. و قدرتنڭ تصرّفاتنده باشقه باشقه، فقط بربرينى إحساس ايدر عنوانلرى واردر. و صفتلرينڭ تجلّياتنده باشقه باشقه، فقط بربرينى گوسترر مقدّس ظهوراتى واردر. و أفعالنڭ جلوهلرنده چشيد چشيد، فقط بربرينى إكمال ايدر تصرّفاتى واردر. و رنگارنك صنعتنده و مصنوعاتنده چشيد چشيد، فقط بربرينى تماشا ايدر حشمتلى ربوبيتى واردر.
ايشته شو سرِّ عظيمه بناءً كائناتى حيرتفزا عجيب بر ترتيب ايله تنظيم ايتمش. أڭ كوچك طبقاتِ مخلوقاتدن اولان ذرّاتدن تا سماواته و سماواتڭ برنجى طبقهسندن تا عرشِ أعظمه قدر بربرى اوستنده تشكيلات وار. هر بر سما، بر آيرى عالمڭ طامى و ربوبيت ايچون بر عرش و تصرّفاتِ إلٰهيه ايچون بر مركز حكمندهدر. او دائرهلرده و او طبقاتده چندان أحديت إعتباريله بتون أسما بولونهبيلير. بتون عنوانلرله تجلّى ايدر. فقط ناصلكه عدليهده حاكمِ عادل عنوانى أصلدر، حاكمدر. سائر عنوانلر اوراده اونڭ أمرينه باقار، اوڭا تابعدر. اويله ده، هر بر طبقاتِ مخلوقاتده، هر بر سماده بر إسم، بر عنوانِ إلٰهى حاكمدر. سائر عنوانلر ده اونڭ ضمنندهدر.
مثلا: إسمِ قديره مظهر حضرتِ عيسى عليه السلام، هانگى سماده پيغمبر عليه الصلاة والسلام ايله گوروشدى ايسه؛ ايشته او سما دائرهسنده جنابِ حق قدير عنوانيله بِالذّات اوراده متجلّيدر. مثلا: حضرتِ موسى عليه السلامڭ مقامى اولان سما دائرهسنده أڭ زياده حكمفرما، حضرتِ موسى عليه السلامڭ مظهر اولديغى "متكلّم" عنوانيدر و هكذا...
ايشته ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلام، چونكه إسمِ أعظمه مظهردر و نبوّتى عموميدر و بتون أسمايه مظهردر. ألبته بتون دوائرِ ربوبيتله علاقهداردر. ألبته او دائرهلرده مقام صاحبى اولان أنبيالرله گوروشمك و عموم طبقاتدن گچمك؛ حقيقتِ معراجى إقتضا ايدييور.
ايكنجى تمثيل: ناصلكه بر سلطانڭ عنوانلرندن اولان "قوماندانِ أعظم" عنوانى، دوائرِ عسكريهنڭ سرعسكر دائرهسى گبى كلّى و گنيش دائرهدن طوت، تا اونباشى دائرهسى گبى جزئى و خصوصى هر بر دائرهده بر ظهورى، بر جلوهسى واردر. مثلا: بر نفر؛ او قوماندانلق عنوانِ أعظمنڭ نمونهسنى اونباشى شخصنده گورور، اوڭا باقار، اوندن أمر آلير. او نفر اونباشى اولديغنده؛ چاوش دائرهسندهكى قوماندانلق دائرهسى نظرينه چارپار، اوڭا باقار. صوڭره چاوش اولسه، او وقت قوماندانلق نمونهسنى و جلوهسنى ملازم دائرهسنده گورور. او مقامده اوڭا مخصوص بر إسكمله بولونور. و هكذا... يوزباشى، بيڭباشى، فريق، مشير دائرهلرندن هر برنده، دائرهلرڭ بيوك و كوچكلگى نسبتنده او قوماندانلق عنواننى گورور.
شيمدى بر نفرى او قوماندانِ أعظم، بتون دوائرِ عسكريهيه تعلّق ايدهجك بر وظيفه ايله توظيف ايتمك ايستهسه، بر مفتّش گبى هر دوائرى گوروب و گورونهجك بر مقام ويرمك ايستهسه؛ ألبته او قوماندانِ أعظم او نفرى، اونباشى دائرهسندن طوت تا دائرهِٔ أعظمنه قدر برر برر گزديرهجك؛ تا گورسون، گورولسون. صوڭره حضورينه قبول ايدوب صحبتنه مشرّف ايدهرك، نشان و فرمان ويروب تلطيف ايدهرك، تا گلديگى يره قدر بر آنده گوندرر.
شو تمثيلده بر نقطهيى نظره آلمق لازم كه: پادشاه أگر عاجز اولمازسه، صورى اولديغى گبى، معنوى جهتنده ده إقتدارى اولسه؛ او وقت فريق، مشير، ملازم گبى أشخاصى توكيل ايتمز. بِالذّات هر يرده بولونور. يالڭز بعض پردهلر آلتنده و مقام صاحبى أشخاصڭ آرقهسنده، طوغريدن طوغرىيه أمرى او ويرر. بعض ولىِّ كامل اولان پادشاهلر؛ چوق دائرهلرده، بعض أشخاص صورتنده إجراآتنى ياپديغى روايت ايديلير.
شو تمثيل ايله باقديغمز حقيقت ايسه: عجز، اونڭ ايچنده اولماديغى ايچون، طوغريدن طوغرىيه هر بر دائرهده أمر و حكم قوماندانِ أعظمدن گلييور. اونڭ أمريله، إرادهسيله، قوّتيلهدر.
ايشته شو تمثيل گبى؛ حاكمِ أرض و سماوات، أمرِ كُنْ فَيَكُونه مالك، آمرِ مطلق اولان سلطانِ أزلى و أبدى، طبقاتِ مخلوقاتنده جريان ايدن و كمالِ إطاعت و إنتظام ايله إمتثال اولونان، أوامر و قوماندانلغنڭ شئوناتى و ذرّاتدن سيّاراته و سينكدن سماواته قدر اولان طبقاتِ مخلوقات و طوائفِ موجوداتده كوچك بيوك، جزئى كلّى طبقاتى و طائفهلرى آيرى آيرى، فقط بربرينه باقار بر طرزده برر دائرهِٔ ربوبيت، برر طبقهِٔ حاكميت گورونويور.
شيمدى، بتون كائناتدهكى مقاصدِ عليا و نتائجِ عظمايى آڭلايهجق و بتون طبقاتڭ آيرى آيرى وظائفِ عبوديتلرينى گورمكله، ذاتِ كبريانڭ سلطنتِ ربوبيتنى، حشمتِ حاكميتنى مشاهده ايدهرك، او ذاتڭ مرضياتى نه اولديغنى آڭلامق و اونڭ سلطنتنه دلّال اولمق ايچون، على كلّ حال او طبقات و دائرهلره بر سير و سلوك اولاجقدر. تا دائرهِٔ أعظميهسنڭ عنوانى اولان عرشِ أعظمنه گيرهجك، تا قاب قوسَيْنه، يعنى إمكان و وجوب اورتهسنده قاب قوسَيْن ايله إشارت اولونان مقامه گيرهجك و ذاتِ جليلِ ذو الجمال ايله گوروشهجكدر كه؛ شو سير و سلوك ايسه، معراجڭ حقيقتيدر.
هر بر إنسان عقليله خيال سرعتنده سيرانى، هر بر ولى قلبيله برق سرعتنده جولانى و جسمِ نورانى اولان هر بر مَلك روح سرعتنده عرشدن فرشه، فرشدن عرشه دورانى، أهلِ جنّتڭ إنسانلرى، براق سرعتنده حشردن بش يوز سنه فضله مسافهدن جنّته چيقمهلرى اولديغى گبى؛ نور و نور قابليتنده و أولياء قلبلرندن داها لطيف و أمواتڭ روحلرندن و ملائكه جسملرندن داها خفيف و جسدِ نجمى و بدنِ مثاليدن داها ظريف اولان روحِ محمّدىنڭ (عصم) حدسز وظائفنه مدار و جهازاتنڭ مخزنى اولان جسمِ محمّدى (عصم)، ألبته اونڭ روحِ عاليسيله عرشه قدر برابر گيدهجكدر.
شيمدى مقامِ إستماعده اولان ملحده باقييورز. خاطره گلييور كه،
او ملحد قلبندن دير: "بن اللّٰهى طانيمايورم، پيغمبرى بيلمهيورم، ناصل معراجه اينانهجغم؟"
بز ده ديرز كه: مادام شو كائنات و موجودات وار و ايچنده أفعال و ايجاد وار. هم مادام منتظم بر فعل، فاعلسز اولماز. معنيدار بر كتاب، كاتبسز اولماز. صنعتلى بر نقش، نقّاشسز اولماز. ألبته شو كائناتى طولديران أفعالِ حكيمانهنڭ بر فاعلى و ير يوزينڭ موسم بموسم تازهلهنن حيرتفزا نقوشلرينڭ، معنيدار مكتوباتنڭ بر كاتبى، بر نقّاشى واردر.
هم مادام بر ايشده ايكى حاكمڭ بولونماسى، او ايشڭ إنتظامنى بوزويور. هم مادام سينك قنادندن تا سماوات قنديلنه قدر مكمّل بر إنتظام وار. اويله ايسه، او حاكم بردر. (بر اولمازسه) چونكه هر شيده صنعت و حكمت او درجه عجيبدر كه؛ او شيئڭ صانعى، هر بر شيئه مقتدر اولاجق، هر بر ايشى بيلهجك بر درجهده قديرِ مطلق اولمق لازم گلير. اويله ايسه بر اولمازسه، موجودات عددنجه إلٰهلرڭ بولونماسى لازم گلير. او إلٰهلر هم بربرينه ضد، هم بربرينه مِثل اولاجقلر و او حالده شو عجيب إنتظام بوزولمامق، يوز بيڭ دفعه محالدر.
هم مادام شو موجوداتڭ طبقاتى، بر اوردودن بيڭ دفعه داها منتظم بر أمر ايله حركت ايتديگى بِالبداهه گورونويور. ييلديزلرڭ، گونش و قمرڭ منتظمًا حركتلرندن طوت، تا بادم چيچكلرينه قدر هر بر طائفه او قدر منتظم، او قدر مكمّل بر صورتده قديرِ أزلينڭ او طائفهيه ويرديگى نشانلرى، فورمالرى، گوزل لباسلرى و تعيين ايتديگى حركاتى، بيڭ دفعه اوردودن داها منتظم بر طرزده إظهار ايدييور. اويله ايسه شو كائناتڭ موجوداتى، (اونڭ أمرينه باقار و إمتثال ايدر) پردهِٔ غيب آرقهسنده بر حاكمِ مطلقى واردر.
هم مادام او حاكم، بتون ياپديغى إجراآتِ حكيمانه شهادتيله، هم گوسترديگى آثارِ حشمتله بر سلطانِ ذو الجلالدر. هم گوسترديگى إحسانات ايله، غايت رحيم بر ربدر. هم إظهار ايتديگى گوزل صنعتلريله، صنعتپرور و صنعتنى چوق سَور بر صانعدر. هم گوسترديگى تزيينات و مراقآور صنعتلريله، ذىشعورلرڭ نظرِ إستحساننى آثارينه جلب ايتمك ايستهين بر خالقِ حكيمدر. هم خلقتِ عالمده گوسترديگى محيّر العقول تزييناتڭ نه ديمك اولديغنى و مخلوقات نرهدن گلوب نرهيه گيدهجگنى، ربوبيتنڭ حكمتيله ذىشعوره بيلديرمك ايستديگى آڭلاشيلييور. ألبته بو حاكمِ حكيم و صانعِ عليم، ربوبيتنى گوسترمك ايستر.
هم مادام بو قدر گوسترديگى آثارِ لطف و مرحمت و غرائبِ صنعت ايله ذىشعوره كندينى طانيتديرمق و سَوْديرمك ايستر. ألبته ذىشعورلردن آرزولرينى و اونلردهكى مرضياتى نه اولديغنى، بر مبلّغ واسطهسيله بيلديرهجكدر. اويله ايسه ذىشعورلردن بريسنى تعيين ايدوب، اونڭ ايله او ربوبيتنى إعلان ايدهجكدر. و سَوْديگى صنعتلرينى تشهير ايچون، بر دلّالى قربِ حضورينه مشرّف ايدوب، تشهيره واسطه ايدهجكدر. و او علوى مقاصدينى سائر ذىشعورلره بيلديرمكله كمالاتنى إظهار ايتمك ايچون، بريسنى معلّم تعيين ايدهجكدر. و شو كائناتده درج ايتديگى طلسمى و شو موجوداتده گيزلديگى معمّاءِ ربوبيتى معناسز قالمامق ايچون، هر حالده بر رهبر تعيين ايدهجكدر. و گوسترديگى و أنظارڭ تماشاسنه نشر ايتديگى محاسنِ صنعت، فائدهسز و عبث قالمامق ايچون؛ اونلردهكى مقاصدى درس ويرهجك بر رهبر تعيين ايدهجكدر. هم مرضياتنى ذىشعورلره تبليغ ايتمك ايچون، بريسنى بتون ذىشعورلرڭ فوقنده بر مقامه چيقارهجق و مرضياتنى اوڭا بيلديرهجك، اونلره گوندرهجكدر.
مادام حقيقت و حكمت بويله إقتضا ايدييور و شو وظائفه أڭ أليق حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلامدر. چونكه بِالفعل أڭ مكمّل بر صورتده او وظيفهلرى ياپمشدر. تشكيل ايتديگى عالمِ إسلام و گوسترديگى نورِ إسلاميت، بر شاهدِ عادل و صادقدر. اويله ايسه او ذات، طوغريدن طوغرىيه بتون كائناتڭ فوقنه چيقوب، بتون موجوداتدن گچوب، بر مقامه گيرمك لازمدر كه؛ بتون مخلوقاتڭ خالقى ايله عمومى، علوى، كلّى بر صحبت ايتسين. ايشته معراج دخى، بو حقيقتى إفاده ايدييور.
الحاصل: مادام شو عظيم كائناتى مذكور مقصدلر گبى چوق عظيم مقاصد و چوق بيوك غايهلر ايچون شو صورتده تشكيل، ترتيب و تزيين ايتمشدر. هم مادام شو موجودات ايچنده، شو عمومى ربوبيتى، بتون دقائقى ايله؛ شو عظيم سلطنتِ الوهيتى، بتون حقائقى ايله گورهجك إنسان نوعى واردر. ألبته او حاكمِ مطلق، او إنسان ايله قونوشهجقدر، مقاصدينى بيلديرهجكدر.
مادام هر إنسان جزئيتدن و سفليتدن تجرّد ايدوب، أڭ يوكسك بر مقامِ كلّىيه چيقهمييور. او حاكمڭ كلّى خطابنه بِالذّات مخاطب اولامييور. ألبته او إنسانلر ايچنده بعض أفرادِ مخصوصه، او وظيفه ايله موظّف اولاجقلر؛ تا ايكى جهتله مناسبتى بولونسون. هم إنسان اولمالى، تا إنسانلره معلّم اولسون. هم روحًا غايت علوى اولمالى كه، تا طوغريدن طوغرىيه خطابه مظهر اولسون.
شيمدى مادام شو إنسانلر ايچنده، شو كائنات صانعنڭ مقاصدينى أڭ مكمّل بر صورتده بيلديرن و شو كائنات طلسمنى كشف ايدن و خلقتڭ معمّاسنى آچان و ربوبيتڭ محاسنِ سلطنتنه أڭ مكمّل طرزده دلّاللق ايدن محمّد عليه الصلاة والسلامدر. ألبته بتون أفرادِ إنسانيه ايچنده اويله بر معنوى سير و سلوكى اولاجقدر كه؛ جسمانى عالمده سير و سياحت صورتنده بر معراجى اولاجقدر. "يتمش بيڭ پرده" تعبير اولونان برزخِ أسما و تجلّئِ صفات و أفعال و طبقاتِ موجوداتڭ آرقهسنه قدر قطعِ مراتب ايدهجكدر. ايشته معراج بودر.
ينه خاطره گلييور كه:
أى مستمع! سن قلبندن دييورسڭ كه: "ناصل اينانهيم، هر شيدن داها ياقين بر ربّه بيڭلر سنه مسافهيى قطع ايدوب، يتمش بيڭ پردهيى گچدكدن صوڭره اونڭله گوروشمك نه ديمكدر؟"
بز ده ديرز كه: جنابِ حق هر شيئه، هر شيدن داها ياقيندر. فقط هر شى، اوندن نهايتسز اوزاقدر. ناصلكه گونشڭ شعورى و قونوشماسى اولسه، سنڭ ألڭدهكى آيينه واسطهسيله سنڭله قونوشهبيلير. ايستديگى گبى سنده تصرّف ايدر. بلكه آيينهمثال سنڭ گوز ببگڭدن سڭا داها ياقين اولديغى حالده، سن درت بيڭ سنه قدر اوندن اوزاقسڭ، هيچ بر جهتده اوڭا ياناشهمزسڭ. أگر ترقّى ايتسهڭ، قمر مقامنه گلوب، طوغريدن طوغرىيه بر مقابله نقطهسنه چيقسهڭ، اوڭا يالڭز بر نوع آيينهدارلق ايدهبيليرسڭ.
اويله ده، شمسِ أزل و أبد اولان ذاتِ ذو الجلال هر شيئه هر شيدن داها ياقين اولديغى حالده؛ هر شى اوندن نهايتسز اوزاقدر. يالڭز بتون موجوداتى قطع ايدوب، جزئيتدن چيقوب، كلّيتڭ مراتبنده گيت گيده بيڭلر حجابلردن گچوب، تا بتون موجوداته محيط بر إسمنه ياناشير، اوندن داها ايلريده چوق مراتبى قطع ايدر. صوڭره بر نوع قربيته مشرّف اولور.
هم مثلا: بر نفر، قوماندانِ أعظمڭ شخصِ معنويسندن چوق اوزاقدر. او نفر، قومانداننى اون باشيلقده گورديگى كوچك بر نمونه ايله غايت اوزاق بر مسافهده، معنوى چوق پردهلر آرقهسنده اوڭا باقار. حقيقى اونڭ شخصِ معنويسيله قربيت ايسه؛ ملازملق، يوز باشيلق، بيڭباشيلق گبى چوق مراتبِ كلّيهدن گچمك لازم گلييور. حالبوكه قوماندانِ أعظم؛ أمريله، قانونيله، نظريله، حكميله، علميله، (صورةً اولديغى گبى معنًا ده قوماندان ايسه) بِالذّات ذاتيله او نفرڭ ياننده بولونور، گورور. شو حقيقت اون آلتنجى سوزده غايت قطعى بر صورتده إثبات ايديلديگندن، اوڭا إكتفاءً بوراده قيصه كسييورز.
ينه خاطره گلير كه:
سن قلبڭدن ديرسڭ: "بن سماواتى إنكار ايدييورم، ملائكهلره اينانميورم. سماواتده برينڭ گزمسنه، ملائكهلرله گوروشمهسنه ناصل اينانهيم؟"
أوت، سنڭ گبى عقلى گوزينه اينمش و گوزينه پرده چكيلمش آدملره سوز آڭلاتمق و بر شى گوسترمك، ألبته مشكلدر. فقط حق او قدر پارلاقدر كه، كورلر ده گورهبيلديگى ايچون بز ده ديرز كه:
فضاىِ علوى، بِالإتّفاق "أثير" ايله طولودر. ضيا، ألكتريق، حرارت گبى سائر سيّالاتِ لطيفه، او فضايى طولديران بر مادّهنڭ وجودينه دلالت ايدر. ميوهلر آغاجنى، چيچكلر چمنلرينى، سنبللر تارلالرينى، باليقلر دڭزينى بِالبداهه گوسترديگى گبى؛ شو ييلديزلر دخى بِالضروره منشألرينى، تارلاسنى، دڭزينى، چمنگاهنڭ وجودينى، عقلڭ گوزينه صوقويورلر.
مادام عالمِ علويده مختلف تشكيلات وار. مختلف وضعيتلرده مختلف أحكاملر گورونويور. اويله ايسه او أحكاملرڭ منشألرى اولان سماوات، مختلفدر. إنسانده جسمدن باشقه ناصل عقل، قلب، روح، خيال، حافظه گبى معنوى وجودلر ده وار. ألبته إنسانِ أكبر اولان عالمده و شو إنسان ميوهسنڭ شجرهسى اولان كائناتده، عالمِ جسمانيتدن باشقه عالملر وار. هم عالمِ أرضدن، تا جنّت عالمنه قدر هر بر عالمڭ برر سماسى واردر.
هم ملائكه ايچون ديرز كه: سيّارات ايچنده متوسّط و ييلديزلر ايچنده كوچك و كثيف اولان كُرهِٔ أرض؛ موجودات ايچنده أڭ قيمتدار و نورانى اولان حيات و شعور، حسابسز بر صورتده اونده بولونويورلر. ألبته قراڭلقلى بر خانه حكمنده اولان شو أرضه نسبةً مزيَّن قصرلر، مكمّل سرايلر حكمنده اولان ييلديزلر و ييلديزلرڭ دڭزلرى اولان گوكلر؛ ذىشعور و ذىحيات و پك كثرتلى و مختلف الأجناس اولان ملائكه و روحانيلرڭ مسكنلريدر. پك قطعى بر صورتده إشارات الإعجاز نامندهكى تفسيرمده ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَٓاءِ فَسَوّٰيهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ آيتنده، سماواتڭ هم وجودى، هم تعدّدى إثبات ايديلديگندن و ملائكه حقّنده يگرمى طوقوزنجى سوزده ايكى كرّه ايكى درت ايدر قطعيتنده، ملائكهلرڭ وجودينى إثبات ايتديگمزدن، اونلره إكتفاءً بوراده قيصه كسييورز.
الحاصل: أثيردن ياپيلمش؛ ألكتريق، ضيا، حرارت، جاذبه گبى سيّالاتِ لطيفهنڭ مدارى اولمش و حديثده اَلسَّمَاءُ مَوْجٌ مَكْفُوفٌ إشارتيله، سيّارات و نجومڭ حركاتنه مساعد اولمش و صمان يولى دينلن "مَجَرَّةُ السَّمَاءِ"دن تا أڭ ياقين سيّارهيه قدر، مختلف وضعيت و تشكّلده يدى طبقه، هر بر طبقه عالمِ أرضدن، تا عالمِ برزخه، عالمِ مثاله، تا عالمِ آخرته قدر برر عالمڭ طامى حكمنده برر سمانڭ بولونماسى، حكمةً، عقلًا إقتضا ايدر.
هم خاطره گلير كه:
أى ملحد! سن ديرسڭ: "بيڭ مشكلات ايله طيّاره واسطهسيله آنجق بر ايكى كيلومتره يوقارىيه چيقيلهبيلير. ناصل، بر إنسان جسميله بيڭلر سنه مسافهيى بر قاچ دقيقه ظرفنده قطع ايدر، گيدر، گلير؟"
بز ده ديرز: أرض گبى آغير بر جسم، فنّڭزجه حركتِ سنويهسيله بر دقيقهده تقريبًا يوز سكسان سكز ساعت مسافهيى كسر. تقريبًا يگرمى بش بيڭ سنهلك مسافهيى، بر سنهده قطع ايدييور. عجبا، شو منتظم حركاتى اوڭا ياپديران و بر صاپان طاشى گبى دونديرن بر قديرِ ذو الجلال؛ بر إنسانى، عرشه گتيرهمز مى؟ شمسڭ جاذبهسى دينلن بر قانونِ ربّانى ايله مولوى گبى أطرافنده پك آغير اولان جسمِ أرضى گزديرن بر حكمت، جاذبهِٔ رحمتِ رحمٰن ايله و إنجذابِ محبّتِ شمسِ أزل ايله بر جسمِ إنسانى برق گبى عرشِ رحمانه چيقارهماز مى؟
ينه خاطره گلير كه،
دييورسڭ: "هايدى چيقهبيلير، نه ايچون چيقمش؟ نه لزومى وار؟ وليلر گبى روح و قلبى ايله گيتسه، يتر؟"
بز ده ديرز كه: مادام صانعِ ذو الجلال، ملك و ملكوتندهكى آياتِ عجيبهسنى گوسترمك و شو عالمڭ تزگاه و منبعلرينى تماشا ايتديرمك و أعمالِ بشريهنڭ نتائجِ اُخرويهسنى إرائه ايتمك ايستهمش. ألبته عالمِ مبصراتڭ آناختارى حكمنده اولان گوزينى و مسموعات عالمندهكى آياتى تماشا ايدن قولاغنى، عرشه قدر برابر آلماسى لازم گلديگى گبى؛ روحنڭ حدسز وظائفه مدار اولان آلات و جهازاتنڭ ماكينهسى حكمنده اولان جسمِ مباركنى دخى، تا عرشه قدر برابر آلماسى مقتضاىِ عقل و حكمتدر.
ناصلكه جنّتده، حكمتِ إلٰهيه جسمى روحه آرقداش ايدييور. چونكه پك چوق وظائفِ عبوديته و حدسز لذائذ و آلامه مدار اولان جسددر. ألبته او جسدِ مبارك، روحه آرقداش اولاجقدر. مادام جنّته جسم، روح ايله برابر گيدر. ألبته جنّت المأوٰى گوودهسى اولان سِدْرة المنتهايه عروج ايدن ذاتِ أحمديه (عصم) ايله جسدِ مباركنى رفاقت ايتديرمسى، عينِ حكمتدر.
ينه خاطره گلير كه،
ديرسڭ: "بر قاچ دقيقهده بيڭلر سنه مسافهيى قطع ايتمك، عقلًا محالدر؟"
بز ده ديرز كه: صانعِ ذو الجلالڭ صنعتنده حركات، نهايت درجهده مختلفدر. مثلا: صوتڭ سرعتيله؛ ضيا، ألكتريق، روح، خيال سرعتلرى نه قدر متفاوت اولديغى معلوم. سيّاراتڭ دخى فنًّا حركاتى او قدر مختلفدر كه، عقل حيرتدهدر. عجبا لطيف جسمى، عروجده سرعتلى اولان علوى روحنه تابع اولمش؛ روح سرعتنده حركتى ناصل عقله مخالف گورونور؟ هم اون دقيقه ياتسهڭ، بعض اولور كه بر سنه قدر حالاته معروض اولورسڭ. حتّى بر دقيقهده إنسان گورديگى رؤيايى، اونڭ ايچنده ايشيتديگى سوزلرى، سويلهديگى كلماتى طوپلانسه، اويانيق عالمنده بر گون، بلكه داها فضله زمان لازمدر. ديمك اولويور كه: بر زمانِ واحد، ايكى شخصه نسبةً، بريسنه بر گون، بريسنه ده بر سنه حكمنه گچر.
شو معنايه بر تمثيل ايله باق كه: إنسانڭ حركتندن، گلّهنڭ حركتندن، صوتدن، ضيادن، ألكتريقدن، روحدن، خيالدن تظاهر ايدن سرعتِ حركاتده بر مقياس اولمق ايچون شويله بر ساعت فرض ايدييورز كه؛ او ساعتده اون ايگنه وار. بريسى، ساعتلرى گوسترر. برى ده، اوندن آلتمش دفعه داها گنيش بر دائرهده دقيقهيى صايار. بريسى، آلتمش دفعه داها گنيش بر دائره ايچنده ثانيهلرى؛ ديگرى، ينه آلتمش دفعه داها گنيش بر دائرهده ثالثهلرى و هكذا رابعهلرى، خامسهلرى، سادسه، سابعه، ثامنه، تاسعه، تا عاشرهلرى صاياجق غايت منتظم عظيم بر دائرهده برر إبره فرض ايدييورز. فرضا ساعتى صايان إبرهنڭ دائرهسى، كوچك ساعتمز قدر اولسه؛ هر حالده عاشرهلرى صايان إبرهنڭ دائرهسى، أرضڭ مدارِ سنويسى قدر، بلكه داها فضله اولمق لازم گلير.
شيمدى ايكى شخص فرض ايدييورز: برى، ساعتى صايان إبرهيه بينمش گبى او إبرهنڭ حركاتنه گوره تماشا ايدييور. ديگرى، عاشرهلرى صايان إبرهيه بينمش. بو ايكى شخصڭ بر زمانِ واحدده مشاهده ايتدكلرى أشيا؛ ساعتمزله أرضڭ مدارِ سنويسى نسبتى گبى، مشهوداتجه پك چوق فرقلرى واردر. ايشته زمان، (چونكه) حركاتڭ بر رنگى، بر لَوْنى ياخود بر شريدى حكمنده اولديغندن، حركاتده جارى اولان بر حكم، زمانده دخى جاريدر.
ايشته بر ساعتده مشهوداتمز، بر ساعتڭ ساعتى صايان إبرهسنه بينن ذىشعور شخصڭ مشهوداتى قدر اولديغى و حقيقتِ عمرى ده او قدر اولديغى حالده؛ عاشره إبرهسنه بينن شخص گبى، عين زمانده، او معيّن ساعتده رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، براقِ توفيقِ إلٰهىيه بينر؛ برق گبى بتون دائرهِٔ ممكناتى قطع ايدوب، عجائبِ ملك و ملكوتى گوروب، دائرهِٔ وجوب نقطهسنه چيقوب، صحبته مشرّف اولوب، رؤيتِ جمالِ إلٰهىيه مظهر اولارق، فرمانى آلوب وظيفهسنه دونهبيلير و دونمش و اويلهدر.
ينه خاطره گلير كه:
ديرسڭز: "أوت اولابيلير، ممكندر. فقط هر ممكن واقع اولمايور. بونڭ أمثالى وار مى كه قبول ايديلسين؟ أمثالى اولميان بر شيئڭ، يالڭز إمكانى ايله وقوعنه ناصل حكم ايديلهبيلير؟"
بز ده ديرز كه: أمثالى او قدر چوقدر كه، حسابه گلمز. مثلا: هر ذىنظر گوزيله يردن تا نپتون سيّارهسنه قدر بر ثانيهده چيقار. هر ذىعلم عقليله قوزموغرافيا قانونلرينه بينوب، ييلديزلرڭ تا آرقهسنه بر دقيقهده گيدر. هر ذىايمان، نمازڭ أفعال و أركاننه فكرينى بينديروب، بر نوع معراج ايله كائناتى آرقهسنه آتوب، حضوره قدر گيدر. هر ذىقلب و كامل ولى، سير و سلوك ايله، عرشدن و دائرهِٔ أسماء و صفاتدن قرق گونده گچهبيلير. حتّى شيخِ گيلانى، إمامِ ربّانى گبى بعض ذاتلرڭ إخباراتِ صادقهلرى ايله؛ بر دقيقهده عرشه قدر عروجِ روحانيلرى اولويور. هم أجسامِ نورانى اولان ملائكهلرڭ عرشدن فرشه، فرشدن عرشه قيصه بر زمانده گيتمهلرى و گلمهلرى واردر. هم أهلِ جنّت، محشردن جنّت باغلرينه قيصه بر زمانده عروج ايدييورلر.
ألبته بو قدر نمونهلر گوسترييورلر كه: بتون أوليالرڭ سلطانى، عموم مؤمنلرڭ إمامى، عموم أهلِ جنّتڭ رئيسى و عموم ملائكهنڭ مقبولى اولان ذاتِ أحمديهنڭ (عصم) سير و سلوكنه مدار بر معراجى بولونماسى و اونڭ مقامنه مناسب بر صورتده اولماسى، عينِ حكمتدر و غايت معقولدر و شبههسز واقعدر.
اوچنجى أساس
حكمتِ معراج نهدر؟
الجواب: معراجڭ حكمتى او قدر يوكسكدر كه، فكرِ بشر اولاشاميور. او قدر دريندر كه، اوڭا يتيشهميور. او قدر اينجهدر و لطيفدر كه، عقل كندى باشيله گورهميور. فقط بعض إشارتلرله، حقيقتلرى بيلينمزسه ده وجودلرى بيلديريلهبيلير. شويله كه:
شو كائناتڭ خالقى، شو كثرت طبقاتنده نورِ وحدتنى و تجلّئِ أحديتنى گوسترمك ايچون، كثرت طبقاتنڭ منتهاسندن تا مبدأِ وحدته بر خيطِ إتّصال صورتنده بر معراج ايله بر فردِ ممتازى، بتون مخلوقات حسابنه، كندينه مخاطب إتّخاذ ايدهرك، بتون ذىشعور نامنه، مقاصدِ إلٰهيهسنى اوڭا آڭلاتمق و اونڭله بيلديرمك و اونڭ نظرى ايله، آيينهِٔ مخلوقاتنده جمالِ صنعتنى، كمالِ ربوبيتنى مشاهده ايتمك و ايتديرمكدر.
هم صانعِ عالمڭ، آثارڭ شهادتيله نهايتسز جمال و كمالى واردر. جمال هم كمال، ايكيسى ده محبوب لِذاتهدرلر. يعنى بِالذّات سَويليرلر. اويله ايسه، او جمال و كمال صاحبنڭ جمال و كمالنه نهايتسز بر محبّتى واردر. او نهايتسز محبّتى، مصنوعاتنده چوق طرزلرده تظاهر ايدييور. مصنوعاتنى سَور، چونكه مصنوعاتنڭ ايچنده جمالنى، كمالنى گورور. مصنوعات ايچنده أڭ سَويملى و أڭ عالى، ذىحياتدر. ذىحياتلر ايچنده أڭ سَويملى و عالى، ذىشعوردر. و ذىشعورڭ ايچنده جامعيت إعتباريله أڭ سَويملى، إنسانلر ايچنده بولونور. إنسانلر ايچنده إستعدادى تماميله إنكشاف ايدن، بتون مصنوعاتده منتشر و متجلّى كمالاتڭ نمونهلرينى گوسترن فرد، أڭ سَويمليدر.
ايشته صانعِ موجودات، بتون موجوداتده إنتشار ايدن تجلّئِ محبّتڭ بتون أنواعنى بر نقطهده، بر آيينهده گورمك و بتون أنواعِ جمالنى، أحديت سرّيله گوسترمك ايچون؛ شجرهِٔ خلقتدن بر ميوهِٔ منوّر درجهسنده و قلبى، او شجرهنڭ حقائقِ أساسيهسنى إستيعاب ايدهجك بر چكردك حكمنده اولان بر ذاتى، او مبدأِ أوّل اولان چكردكدن، تا منتها اولان ميوهيه قدر بر خيطِ إتّصال حكمنده اولان بر معراج ايله، او فردڭ كائنات نامنه محبوبيتنى گوسترمك و حضورينه جلب ايتمك و رؤيتِ جمالنه مشرّف ايتمك و اوندهكى حالتِ قدسيهيى باشقهسنه سرايت ايتديرمك ايچون كلاميله تلطيف ايدوب، فرمانيله توظيف ايتمكدر.
شيمدى شو حكمتِ عاليهيه باقمق ايچون ايكى تمثيل دوربينيله ترصّد ايدهجگز.
برنجى تمثيل: اون برنجى سوزڭ حكايهِٔ تمثيليهسنده تفصيلًا بيان ايديلديگى گبى: ناصلكه بر سلطانِ ذىشانڭ، پك چوق خزينهلرى و او خزينهلرده پك چوق جواهرلرڭ أنواعى بولونسه، هم صنايعِ غريبهده چوق مهارتى اولسه و حسابسز فنونِ عجيبهيه معرفتى، إحاطهسى بولونسه، نهايتسز علومِ بديعهيه علم و إطّلاعى اولسه.. هر جمال و كمال صاحبى، كندى جمال و كمالنى گوروب و گوسترمك ايستهمسى سرّنجه: ألبته او سلطانِ ذىفنون دخى، بر مشهر آچمق ايستر كه؛ ايچنده سرگيلر ديزسين، تا ناسڭ أنظارينه سلطنتنڭ حشمتنى، هم ثروتنڭ شعشعهسنى، هم كندى صنعتنڭ خارقهلرينى، هم كندى معرفتنڭ غريبهلرينى إظهار ايدوب گوسترسين؛ تا، جمال و كمالِ معنويسنى، ايكى وجهله مشاهده ايتسين. بر وجهى: بِالذّات نظرِ دقائقآشناسيله گورسون. ديگرى: غيرڭ نظريله باقسين. و شو حكمته بناءً ألبته جسيم، محتشم، گنيش بر سراى ياپمغه باشلار. شاهانه بر صورتده دائرهلره، منزللره تقسيم ايدر. خزينهلرينڭ درلو درلو مرصّعاتيله سوسلنديروب، كندى دستِ صنعتنڭ أڭ گوزل، أڭ لطيف صنعتلريله زينتلنديرر. فنون و حكمتنڭ أڭ اينجهلكلريله تنظيم ايدر. و علومنڭ آثارِ معجزهكارانهلريله دوناتير، تكميل ايدر. صوڭره نعمتلرينڭ چشيدلريله، طعاملرينڭ لذيذلريله، هر طائفهيه لايق سفرهلرى سرهر. بر ضيافتِ عامّه إحضار ايدر. صوڭره رعيتنه كندى كمالاتنى گوسترمك ايچون، اونلرى سيره و ضيافته دعوت ايدر.
صوڭره بريسنى ياورِ أكرم ياپار، آشاغيكى طبقات و منزللردن يوقارىيه دعوت ايدر؛ دائرهدن دائرهيه، اوست اوستدهكى طبقهلرده گزديرر. او عجيب صنعتنڭ ماكينهلرينى و تزگاهلرينى و آشاغيدن گلن محصولاتڭ مخزنلرينى گوستره گوستره، تا دائرهِٔ خصوصيهسنه قدر گتيرر. بتون او كمالاتنڭ معدنى اولان مبارك ذاتنى اوڭا گوسترمكله و حضوريله اونى مشرّف ايدر. قصرڭ حقائقنى و كندى كمالاتنى اوڭا بيلديرر. سيرجيلره رهبر تعيين ايدر، گوندرر. تا او سرايڭ صانعنى، او سرايڭ مشتملاتيله، نقوشيله، عجائبيله، أهالىيه تعريف ايتسين. و سرايڭ نقشلرندهكى رموزينى بيلديروب و ايچندهكى صنعتلرينڭ إشارتلرينى اوگرهتوب، (درونندهكى منظوم مرصّعلر و موزون نقوش نهدر؟ و سراى صاحبنڭ كمالاتنى و هنرلرينى ناصل گوستررلر؟) او سرايه گيرنلره تعريف ايتسين و گيرمهنڭ آدابنى و سيرڭ مراسمنى بيلديروب و گورونمهين سلطانِ ذىفنون و ذىشؤنه قارشى، مرضياتى و آرزولرى دائرهسنده تشريفات مراسمنى تعريف ايتسين.
عينًا اويله ده: وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى أزل أبد سلطانى اولان صانعِ ذو الجلال، نهايتسز كمالاتنى و نهايتسز جمالنى گورمك و گوسترمك ايستهمشدر كه: شو عالم سراينى اويله بر طرزده ياپمشدر كه؛ هر بر موجود، پك چوق ديللرله اونڭ كمالاتنى ذكر ايدر. پك چوق إشارتلرله جمالنى گوسترر. أسماءِ حسنىسنڭ هر بر إسمنده نه قدر گيزلى معنوى دفينهلر و هر بر عنوانِ مقدّسهسنده نه قدر مخفى لطائف بولونديغنى، شو كائنات بتون موجوداتيله گوسترر. و اويله بر طرزده گوسترر كه: بتون فنون، بتون دساتيريله شو كتابِ كائناتى، زمانِ آدمدن بَرى مطالعه ايدييور. حالبوكه او كتاب، أسما و كمالاتِ إلٰهيهيه دائر إفاده ايتديگى معنالرڭ و گوسترديگى آيتلرڭ عُشرِ معشارينى داها اوقويامامش.
ايشته شويله بر سراىِ عالمى، كندى كمالات و جمالِ معنويسنى گورمك و گوسترمك ايچون بر مشهر حكمنده آچان جليلِ ذو الجمال، جميلِ ذو الجلال، صانعِ ذو الكمالڭ حكمتى إقتضا ايدييور كه: شو عالمِ أرضدهكى ذىشعورلره نسبةً عبث و فائدهسز اولمامق ايچون، او سرايڭ آيتلرينڭ معناسنى بريسنه بيلديرسين. او سرايدهكى عجائبڭ منبعلرينى و نتائجنڭ مخزنلرى اولان عوالمِ علويهده بريسنى گزديرسين. و بتون اونلرڭ فوقنه چيقارسين و قربِ حضورينه مشرّف ايتسين و آخرت عالملرنده گزديرسين، عموم عبادينه بر معلّم و سلطنتِ ربوبيتنه بر دلّال و مرضياتِ إلٰهيهسنه بر مبلّغ و سراىِ عالمندهكى آياتِ تكوينيهسنه بر مفسّر گبى، چوق وظيفهلر ايله توظيف ايتسين. معجزات نشانلريله إمتيازينى گوسترسين. قرآن گبى بر فرمان ايله او شخصى، ذاتِ ذو الجلالڭ خاص و صادق بر ترجمانى اولديغنى بيلديرسين.
ايشته معراجڭ پك چوق حكمتلرندن شو تمثيل دوربينيله بر ايكيسنى نمونه اولارق گوستردك. سائرلرينى قياس ايدهبيليرسڭ.
ايكنجى تمثيل: ناصلكه بر ذاتِ ذىفنون، معجزنما بر كتابى تأليف ايدوب يازسه.. اويله بر كتاب كه، هر صحيفهسنده يوز كتاب قدر حقائق، هر سطرنده يوز صحيفه قدر لطيف معنالر، هر بر كلمهسنده يوز سطر قدر حقيقتلر، هر حرفنده يوز كلمه قدر معنالر بولونسه؛ بتون او كتابڭ معانى و حقائقلرى، او كاتبِ معجزنمانڭ كمالاتِ معنويهسنه باقسه، إشارت ايتسه، ألبته اويله بيتمز بر خزينهيى قپالى بيراقوب عبث ايتمز. هر حالده او كتابى، بعضلره درس ويرهجك. تا او قيمتدار كتاب، معناسز قالوب، بيهوده اولماسين. اونڭ گيزلى كمالاتى ظاهر اولوب، كمالنى بولسون و جمالِ معنويسى گورونسون. او ده سَوينسين و سَوْديرسين. هم او عجيب كتابى بتون معانيسيله، حقائقيله درس ويرهجك بريسنى، أڭ برنجى صحيفهدن، تا نهايته قدر اوستنده درس ويره ويره گچيرهجكدر.
عينًا اويله ده: نقّاشِ أزلى، شو كائناتى، كمالاتنى و جمالنى و حقائقِ أسماسنى گوسترمك ايچون اويله بر طرزده يازمشدر كه؛ بتون موجودات، حدسز جهتلرله نهايتسز كمالاتنى و أسما و صفاتنى بيلديرر، إفاده ايدر. ألبته بر كتابڭ معناسى بيلينمزسه هيچه سقوط ايدر. باخصوص بويله هر بر حرفى، بيڭلر معنايى تضمّن ايدن بر كتاب، سقوط ايدهمز و ايتديرلمز. اويله ايسه او كتابى يازان، ألبته اونى بيلديرهجكدر، هر طائفهنڭ إستعدادينه گوره بر قسمنى آڭلاتديرهجقدر. هم عمومنى، أڭ عام نظرلى، أڭ كلّى شعورلى، أڭ ممتاز إستعدادلى بر فرده درس ويرهجكدر. اويله بر كتابڭ عمومنى و كلّى حقائقنى درس ويرمك ايچون، غايت يوكسك بر سير و سلوك ايتديرمك حكمةً لازمدر. يعنى، برنجى صحيفهسى اولان طبقاتِ كثرتڭ أڭ نهايتندن طوت، تا منتها صحيفهسى اولان دائرهِٔ أحديته قدر بر سيران ايتديرمك لازم گلييور. ايشته شو تمثيل ايله معراجڭ علوى حكمتلرينه بر درجه باقهبيليرسڭ.
شيمدى مقامِ إستماعده اولان ملحده باقوب، قلبنى ديڭلهيهجگز؛ نه حاله گيرديگنى گورهجگز. ايشته، خاطره گلييور كه:
اونڭ قلبى دييور: "بن اينانمغه باشلادم. فقط ايى آڭلايهمييورم. اوچ مهمّ مشكلم داها وار.
برنجيسى: شو معراجِ عظيم، نه ايچون محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلامه مخصوصدر؟
ايكنجيسى: او ذات، ناصل شو كائناتڭ چكردگيدر؟ ديرسڭز: كائنات، اونڭ نورندن خلق اولنمش. هم كائناتڭ أڭ آخر و أڭ منوّر ميوهسيدر. بو نه ديمكدر؟
اوچنجيسى: سابق بياناتڭزده دييورسڭز كه: عالمِ علوىيه چيقمق؛ شو عالمِ أرضيهدهكى آثارلرڭ ماكينهلرينى، تزگاهلرينى و نتائجنڭ مخزنلرينى گورمك ايچون عروج ايتمشدر. نه ديمكدر؟
الجواب:
برنجى مشكلڭز: اوتوز عدد سوزلرده تفصيلًا حلّ ايديلمشدر. يالڭز شوراده ذاتِ أحمديهنڭ (عصم) كمالاتنه و دلائلِ نبوّتنه و او معراجِ أعظمه أڭ أليق او اولديغنه إجمالى إشارتلر نوعنده، بر مختصر فهرسته گوسترييورز. شويله كه:
أوّلا: تورات، إنجيل، زبور گبى كتبِ مقدّسهدن، پك چوق تحريفاته معروض اولدقلرى حالده، شو زمانده دخى، حسينِ جسرى گبى بر محقّق، نبوّتِ أحمديهيه (عصم) دائر يوز اون درت إشارى بشارتلرى چيقاروب "رسالهِٔ حميديه"ده گوسترمشدر.
ثانيًا: تاريخچه ثابت، شِقّ و سطيح گبى مشهور ايكى كاهنڭ، نبوّتِ أحمديهدن (عصم) برآز أوّل، نبوّتنه و آخر زمان پيغمبرى او اولديغنه بياناتلرى گبى چوق بشارتلر، صحيح بر صورتده تاريخًا نقل ايديلمشدر.
ثالثًا: ولادتِ أحمديه (عصم) گيجهسنده كعبهدهكى صنملرڭ سقوطيله، كِسراىِ فارسڭ سراىِ مشهورهسى اولان أيوانى إنشقاق ايتمهسى گبى، إرهاصات دينلن يوزر خارقه، تاريخچه مشهوردر.
رابعًا: بر اوردويه پارمغندن گلن صويى ايچيرمسى و جامعده بر جماعتِ عظيمه حضورنده، قورو ديرگڭ، منبرڭ نقلندن طولايى مفارقتِ أحمديهدن (عصم) دوه گبى أنين ايدهرك آغلامهسى؛ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ نصّى ايله، شقِّ قمر گبى، محقّقلرڭ تحقيقاتيله بيڭه بالغ معجزاتله سرفراز اولديغنى تاريخ و سِيَر گوسترييور.
خامسًا: دوست و دشمنڭ إتّفاقيله أخلاقِ حسنهنڭ شخصنده أڭ يوكسك درجهده؛ و بتون معاملاتنڭ شهادتيله سجاياىِ ساميه، وظيفهسنده و تبليغاتنده أڭ عالى بر درجهده؛ و دينِ إسلامدهكى محاسنِ أخلاقڭ شهادتيله، شريعتنده أڭ عالى خصالِ حميده، أڭ مكمّل درجهده بولونديغنه أهلِ إنصاف و دقّت تردّد ايتمز.
سادسًا: اوننجى سوزڭ ايكنجى إشارتنده إشارت ايديلديگى گبى: الوهيت، مقتضاىِ حكمت اولارق تظاهر ايستهمسنه مقابل، أڭ أعظمى بر درجهده ذاتِ أحمديه (عصم) دينندهكى أعظمى عبوديتيله أڭ پارلاق بر درجهده گوسترمشدر.
هم خالقِ عالمڭ نهايت كمالدهكى جمالنى بر واسطه ايله گوسترمك، مقتضاىِ حكمت و حقيقت اولارق ايستهمسنه مقابل؛ أڭ گوزل بر صورتده گوستريجى و تعريف ايديجى، بِالبداهه او ذاتدر.
هم صانعِ عالمڭ نهايت جمالده اولان كمالِ صنعتى اوزرينه أنظارِ دقّتى جلب ايتمك، تشهير ايتمك ايستهمسنه مقابل؛ أڭ يوكسك بر صدا ايله دلّاللق ايدن، ينه بِالمشاهده او ذاتدر.
هم بتون عالملرڭ ربّى، كثرت طبقاتنده وحدانيتنى إعلان ايتمك ايستهمسنه مقابل، (توحيدڭ أڭ أعظمى بر درجهده) بتون مراتبِ توحيدى إعلان ايدن ينه بِالضروره او ذاتدر.
هم صاحبِ عالمڭ نهايت درجهده آثارندهكى جمالڭ إشارتيله، نهايتسز حسنِ ذاتيسنى و جمالنڭ محاسننى و حُسننڭ لطائفنى آيينهلرده مقتضاىِ حقيقت و حكمت اولارق گورمك و گوسترمك ايستهمسنه مقابل؛ أڭ شعشعهلى بر صورتده آيينهدارلق ايدن و گوسترن و سَووب و باشقهسنه سَوْديرن ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم شو سراىِ عالمڭ صانعى، غايت خارقه معجزهلرى ايله و غايت قيمتدار جواهرلر ايله طولو خزينهِٔ غيبيهلرينى إظهار و تشهير ايستهمسى و اونلرله كمالاتنى تعريف ايتمك و بيلديرمك ايستهمسنه مقابل، أڭ أعظمى بر صورتده تشهير ايديجى و توصيف ايديجى و تعريف ايديجى ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم شو كائناتڭ صانعى، شو كائناتى أنواعِ عجائب و زينتلرله سوسلنديرمك صورتنده ياپماسى و ذىشعور مخلوقاتنى سير و تنزّه و عبرت و تفكّر ايچون اوڭا إدخال ايتمهسى و مقتضاىِ حكمت اولارق اونلره او آثار و صنايعنڭ معنالرينى، قيمتلرينى، أهلِ تماشا و تفكّره بيلديرمك ايستهمسنه مقابل؛ أڭ أعظمى بر صورتده جنّ و إنسه، بلكه روحانيلره و ملائكهلره ده قرآنِ حكيم واسطهسيله رهبرلك ايدن، ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم شو كائناتڭ حاكمِ حكيمى، شو كائناتڭ تحوّلاتندهكى مقصد و غايهيى تضمّن ايدن طلسمِ مغلقنى و موجوداتڭ "نرهدن؟ نرهيه؟ و نه اولدقلرى؟" اولان شو اوچ سؤالِ مشكلڭ معمّاسنى بر ألچى واسطهسيله عموم ذىشعورلره آچديرمق ايستهمسنه مقابل، أڭ واضح بر صورتده و أڭ أعظمى بر درجهده حقائقِ قرآنيه واسطهسيله او طلسمى آچان و او معمّايى حلّ ايدن، ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم شو عالمڭ صانعِ ذو الجلالى، بتون گوزل مصنوعاتيله كندينى ذىشعور اولانلره طانيتديرمق و قيمتلى نعمتلرله كندينى اونلره سَوْديرمسى، بِالضروره اونڭ مقابلنده ذىشعور اولانلره مرضياتى و آرزوىِ إلٰهيهلرينى بر ألچى واسطهسيله بيلديرمسنى ايستهمسنه مقابل، أڭ أعلا و أكمل بر صورتده، قرآن واسطهسيله او مرضيات و آرزولرى بيان ايدن و گتيرن، ينه بِالبداهه او ذاتدر.
هم ربّ العالمين، ميوهِٔ عالم اولان إنسانه، عالمى ايچنه آلاجق بر وسعتِ إستعداد ويرديگندن و بر عبوديتِ كلّيهيه مهيّا ايتديگندن و حسّياتجه كثرته و دنيايه مبتلا اولديغندن، بر رهبر واسطهسيله، يوزلرينى كثرتدن وحدته، فانيدن باقىيه چويرمك ايستهمسنه مقابل؛ أڭ أعظمى بر درجهده، أڭ أبلغ بر صورتده، قرآن واسطهسيله أڭ أحسن بر طرزده رهبرلك ايدن و رسالتڭ وظيفهسنى أڭ أكمل بر طرزده ايفا ايدن، ينه بِالبداهه او ذاتدر.
ايشته موجوداتڭ أڭ أشرفى اولان ذىحيات و ذىحيات ايچنده أڭ أشرف اولان ذىشعور و ذىشعور ايچنده أڭ أشرف اولان حقيقى إنسان و حقيقى إنسان ايچنده گچمش وظائفى أڭ أعظمى بر درجهده، أڭ أكمل بر صورتده ايفا ايدن ذات؛ ألبته او معراجِ عظيم ايله قاب قوسَيْنه چيقهجق، سعادتِ أبديه قپوسنى چالاجق، خزينهِٔ رحمتنى آچاجق، ايمانڭ حقائقِ غيبيهسنى گورهجك، ينه او اولاجقدر.
سابعًا: بِالمشاهده شو مصنوعاتده غايت گوزل تحسينات، نهايت درجهده سوسلى تزيينات واردر. و بِالبداهه شويله تحسينات و تزيينات، اونلرڭ صانعنده غايت شدّتلى بر إرادهِٔ تحسين و قصدِ تزيين وار اولديغنى گوسترر. و إرادهِٔ تحسين و تزيين ايسه، بِالضروره او صانعده صنعتنه قارشى قوّتلى بر رغبت و قدسى بر محبّت اولديغنى گوسترر. و مصنوعات ايچنده أڭ جامع و لطائفِ صنعتى بردن كندنده گوسترن و بيلن و بيلديرن و كندينى سَوْديرن و باشقه مصنوعاتدهكى گوزللكلرى "ما شاء اللّٰه" دييوب إستحسان ايدن، بِالبداهه او صنعتپرور و صنعتنى چوق سَون صانعڭ نظرنده أڭ زياده محبوب، او اولاجقدر.
ايشته مصنوعاتى يالديزلايان مزايا و محاسنه و موجوداتى ايشيقلانديران لطائف و كمالاته قارشى: "سبحان اللّٰه، ما شاء اللّٰه، اللّٰه أكبر" دييهرك سماواتى چينلاتديران و قرآنڭ نغماتيله كائناتى ولوَلهيه ويرديرن، إستحسان و تقدير ايله، تفكّر و تشهير ايله، ذكر و توحيد ايله، برّ و بحرى جذبهيه گتيرن ينه بِالمشاهده او ذاتدر.
ايشته بويله بر ذات كه: اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ سرّنجه بتون اُمّتڭ ايشلديگى حسناتڭ بر مِثلى، اونڭ كفهِٔ ميزاننده بولونان و عموم امّتنڭ صلواتى، اونڭ معنوى كمالاتنه إمداد ويرن و رسالتنده گورديگى وظائفڭ نتائجنى و معنوى اجرتلريله برابر رحمت و محبّتِ إلٰهيهنڭ نهايتسز فيضنه مظهر اولان بر ذات، ألبته معراج نردبانيله جنّته، سِدْرة المنتهايه، عرشه و قاب قوسَيْنه قدر گيتمك، عينِ حق، نفسِ حقيقت و محضِ حكمتدر.
ايكنجى مشكل: أى مقامِ إستماعدهكى إنسان! شو ايكنجى إشكال ايتديگڭ حقيقت او قدر دريندر، او قدر يوكسكدر كه، عقل اوڭا نه اولاشير، نه ده ياناشير.. إلّا نورِ ايمان ايله گورونور. فقط بعض تمثيلات ايله، او حقيقتڭ وجودى، فهمه تقريب ايديلير. اويله ايسه، بر نبذه تقريبه چاليشهجغز.
ايشته شو كائناته نظرِ حكمتله باقيلديغى وقت، عظيم بر شجره معناسنده گورونور. و شجرهنڭ ناصل داللرى، ياپراقلرى، چيچكلرى، ميوهلرى واردر. شو شجرهِٔ خلقتڭ ده بر شقّى اولان عالمِ سفلينڭ؛ عناصر داللرى، نباتات و أشجار ياپراقلرى، حيوانات چيچكلرى، إنسان ميوهلرى حكمنده گورونور. صانعِ ذو الجلالڭ آغاجلر حقّنده جارى اولان بر قانونى، ألبته شو شجرهِٔ أعظمده ده جارى اولمق، مقتضاىِ إسمِ حكيمدر. اويله ايسه مقتضاىِ حكمت، شو شجرهِٔ خلقتڭ ده بر چكردكدن ياپيلماسيدر. هم اويله بر چكردك كه؛ عالمِ جسمانيدن باشقه، سائر عالملرڭ نمونهسنى و أساساتنى جامع اولسون. چونكه بيڭلر مختلف عالملرى تضمّن ايدن كائناتڭ چكردكِ أصليسى و منشئى، قورو بر مادّه اولاماز.
مادام شو شجرهِٔ كائناتدن داها أوّل، او نوعدن باشقه شجره يوق. اويله ايسه اوڭا منشأ و چكردك حكمنده اولان معنا و نور، ألبته ينه شجرهِٔ كائناتده بر ميوه لباسنڭ گيديرلمسى، ينه حكيم إسمنڭ مقتضاسيدر. چونكه چكردك دائما چيپلاق اولاماز. مادام أوّلِ فطرتده ميوه لباسنى گيمهمش. ألبته، آخرده او لباسى گيهجكدر.
مادام او ميوه إنساندر. و مادام إنسان ايچنده سابقًا إثبات ايديلديگى اوزره، أڭ مشهور ميوه و أڭ محتشم ثمره و عمومڭ نظرِ دقّتنى جلب ايدن و أرضڭ نصفنى و بشرڭ خُمسنڭ نظرينى كندينه حصر ايدن و محاسنِ معنويهسى ايله عالمى، يا نظرِ محبّت ويا حيرتله كندينه باقديران ميوه ايسه: ذاتِ محمّديه عليه الصلاة والسلامدر. ألبته كائناتڭ تشكّلنه چكردك اولان نور، اونڭ ذاتنده جسمنى گيهرك أڭ آخر بر ميوه صورتنده گورونهجكدر.
أى مستمع!. شو عجيب كائناتِ عظيمه، بر إنسانڭ جزئى ماهيتندن خلق اولنمسنى إستبعاد ايتمه! بر نوع عالم گبى اولان معظّم چام آغاجنى، بغداى دانهسى قدر بر چكردكدن خلق ايدن قديرِ ذو الجلال، شو كائناتى "نورِ محمّدى"دن (عليه الصلاة والسلام) ناصل خلق ايتمسين ويا ايدهمسين؟
ايشته شجرهِٔ كائنات، شجرهِٔ طوبٰى گبى، گوودهسى و كوكى يوقاريده، داللرى آشاغيده اولديغى ايچون؛ آشاغيدهكى ميوه مقامندن، تا چكردكِ أصلى مقامنه قدر، نورانى بر خيطِ مناسبت وار.
ايشته معراج، او خيطِ مناسبتڭ غلافى و صورتيدر كه: ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلام، او يولى آچمش؛ ولايتيله گيتمش، رسالتيله دونمش و قپويى ده آچيق بيراقمش. آرقهسندهكى أولياءِ اُمّتى، روح و قلب ايله او جادّهِٔ نورانيده، معراجِ نبوينڭ گولگهسنده سير و سلوك ايدوب إستعدادلرينه گوره مقاماتِ عاليهيه چيقييورلر.
هم سابقًا إثبات ايديلديگى اوزره: شو كائناتڭ صانعى، برنجى إشكالڭ جوابنده گوستريلن مقاصد ايچون شو كائناتى، بر سراى صورتنده ياپمش و تزيين ايتمشدر. او مقاصدڭ مدارى، ذاتِ أحمديه (عصم) اولديغى ايچون، كائناتدن أوّل صانعِ كائناتڭ نظرِ عنايتنده اولماسى و أڭ أوّل تجلّيسنه مظهر اولمق لازم گلييور. چونكه بر شيئڭ نتيجهسى، ثمرهسى؛ أوّل دوشونولور. ديمك وجودًا أڭ آخر، معنًا ده أڭ أوّلدر. حالبوكه ذاتِ أحمديه (عصم) هم أڭ مكمّل ميوه، هم بتون ميوهلرڭ مدارِ قيمتى و بتون مقصدلرڭ مدارِ ظهورى اولديغندن أڭ أوّل تجلّئِ ايجاده مظهر، اونڭ نورى اولمق لازم گلير.
اوچنجى مشكلڭ او قدر گنيشدر كه؛ بزم گبى طار ذهنلى إنسانلر، إستيعاب و إحاطه ايدهمز. فقط اوزاقدن اوزاغه باقهبيليرز.
أوت عالمِ سفلينڭ معنوى تزگاهلرى و كلّى قانونلرى، عوالمِ علويهدهدر. و محشرِ مصنوعات اولان كُرهِٔ أرضڭ حدسز مخلوقاتنڭ نتائجِ أعماللرى و جنّ و إنسڭ ثمراتِ أفعاللرى، ينه عوالمِ علويهده تمثّل ايدر. حتّى حسنات جنّتڭ ميوهلرى صورتنه، سيّئات ايسه جهنّمڭ زقّوملرى شكلنه گيردكلرى، پك چوق أمارات و پك چوق رواياتڭ شهادتى ايله و حكمتِ كائناتڭ و إسمِ حكيمڭ إقتضاسيله برابر، قرآنِ حكيمڭ إشاراتى گوسترييور. أوت زمينڭ يوزنده كثرت او قدر إنتشار ايتمش و خلقت او قدر تشعّب ايتمش كه، بتون كائناتده منتشر عموم مصنوعاتڭ پك چوق فوقنده أجناسِ مخلوقات و أصنافِ مصنوعات، كُرهِٔ زمينده بولونور، دگيشير؛ دائما طولوب بوشالير.
ايشته شو جزئيات و كثرتڭ منبعلرى، معدنلرى ألبته كلّى قانونلر و كلّى تجلّياتِ أسمائيهدر كه؛ او كلّى قانونلر، او كلّى تجلّيلر و او محيط أسمالرڭ مظهرلرى ده بر درجه بسيط و صافى و هر برى بر عالمڭ عرشى و سقفى و بر عالمڭ مركزِ تصرّفى حكمنده اولان سماواتدر كه؛ او عالملرڭ بريسى ده سِدْرة المنتهىدهكى جنّت المأوٰىدر. يردهكى تسبيحات و تحميدات، او جنّتڭ ميوهلرى صورتنده (مخبرِ صادقڭ إخباريله) تمثّل ايتديگى ثابتدر. ايشته بو اوچ نقطه گوسترييورلر كه: يرده اولان نتائج و ثمراتڭ مخزنلرى اورالردهدر و محصولاتى او طرفه گيدر.
ديمه كه: هوائى بر "الحمد ِللّٰه" كلمهم، ناصل مجسّم بر ميوهِٔ جنّت اولور؟
چونكه سن گوندوز اويانيق ايكن گوزل بر سوز سويلرسڭ؛ بعضًا رؤياده گوزل بر ألما شكلنده يرسڭ. گوندوز چركين بر سوزڭ، گيجهده آجى بر شى صورتنده يوتارسڭ. بر غيبت ايتسهڭ، مردار بر أت صورتنده سڭا يديررلر. اويله ايسه، شو دنيا اويقوسنده سويلهديگڭ گوزل سوزلرڭ و چركين سوزلرڭ؛ ميوهلر صورتنده اويانيق عالمى اولان عالمِ آخرتده يرسڭ و يمهسنى إستبعاد ايتمهمليسڭ.
دردنجى أساس
معراجڭ ثمراتى و فائدهسى نهدر؟
الجواب: شو شجرهِٔ طوباءِ معنويه اولان معراجڭ بشيوزدن فضله ميوهلرندن نمونه اولارق يالڭز بش دانهسنى ذكر ايدهجگز.
برنجى ميوه
أركانِ ايمانيهنڭ حقائقنى گوز ايله گوروب، ملائكهيى، جنّتى، آخرتى، حتّى ذاتِ ذو الجلالى گوز ايله مشاهده ايتمك؛ كائناته و بشره اويله بر خزينه و بر نور أزلى و أبدى بر هديه گتيرمشدر كه: شو كائناتى، پريشان و فانى و قارمهقاريشق بر وضعيتِ موهومهدن چيقاروب، او نور و او ميوه ايله، او كائناتى قدسى مكتوباتِ صمدانيه، گوزل آيينهِٔ جمالِ ذاتِ أحديه وضعيتى اولان حقيقتنى گوسترمش. كائناتى و بتون ذىشعورى سَوينديروب مسرور ايتمش.
هم او نور و او ميوه ايله بشرى مشوّش، پريشان، عاجز، فقير، حاجاتى حدسز، أعداسى نهايتسز و فانى، بقاسز بر وضعيتِ ضلالتكارانهدن او إنسانى او نور، او ميوهِٔ قدسيه ايله أحسنِ تقويمده بر معجزهِٔ قدرتِ صمدانيهسى و مكتوباتِ صمدانيهنڭ بر نسخهِٔ جامعهسى و سلطانِ أزل و أبدڭ بر مخاطبى، بر عبدِ خاصّى، كمالاتنڭ إستحسانجيسى، خليلى و جمالنڭ حيرتكارى، حبيبى و جنّتِ باقيهسنه نامزد بر مسافرِ عزيزى صورتِ حقيقيسنده گوسترمش. إنسان اولان بتون إنسانلره، نهايتسز بر سُرور، حدسز بر شوق ويرمشدر.
ايكنجى ميوه
صانعِ موجودات و صاحبِ كائنات و ربّ العالمين اولان حاكمِ أزل و أبدڭ مرضياتِ ربّانيهسى اولان إسلاميتڭ (باشده نماز اولارق) أساساتنى، جنّ و إنسه هديه گتيرمشدر كه؛ او مرضياتى آڭلامق، او قدر مراقآور و سعادتآوردر كه، تعريف ايديلمز. چونكه هركس، بيوكجه بر ولىِّ نعمت، ياخود محسن بر پادشاهنڭ اوزاقدن آرزولرينى آڭلامغه نه قدر آرزوكش و آڭلاسه نه قدر ممنون اولور. تمنّى ايدر كه: "كاشكه بر واسطهِٔ مخابره اولسه ايدى طوغريدن طوغرىيه او ذات ايله قونوشسه ايدم. بندن نه ايستهيور، آڭلاسه ايدم. بندن اونڭ خوشنه گيدهنى بيلسه ايدم." دير.
عجبا بتون موجودات قبضهِٔ تصرّفنده و بتون موجوداتدهكى جمال و كمالات، اونڭ جمال و كمالنه نسبةً ضعيف بر گولگه و هر آنده نهايتسز جهتلرله اوڭا محتاج و نهايتسز إحسانلرينه مظهر اولان بشر، نه درجه اونڭ مرضياتنى و آرزولرينى آڭلامق خصوصنده خواهشگر و مراقآور اولماسى لازم اولديغنى آڭلارسڭ.
ايشته ذاتِ أحمديه (عصم) يتمش بيڭ پرده آرقهسنده او سلطانِ أزل و أبدڭ مرضياتنى طوغريدن طوغرىيه معراج ثمرهسى اولارق حقّ اليقين ايشيدوب، گتيروب بشره هديه ايتمشدر.
أوت بشر، قمردهكى حالى آڭلامق ايچون نه قدر مراق ايدر كه: برى گيدوب، دونوب خبر ويرسه. هم نه قدر فداكارلق گوسترر. أگر آڭلاسه، نه قدر حيرت و مراقه دوشر. حالبوكه قمر، اويله بر مالك الملكڭ مملكتنده گزييور كه: قمر، بر سينك گبى كُرهِٔ أرضڭ أطرافنده پرواز ايدر. كُرهِٔ أرض، پروانه گبى شمسڭ أطرافنده اوچار. شمس، بيڭلر لامبالر ايچنده بر لامبادر كه؛ او مالك الملكِ ذو الجلالڭ بر مسافرخانهسنده مومدارلق ايدر.
ايشته ذاتِ أحمديه (عصم) اويله بر ذاتِ ذو الجلالڭ شئوناتنى و عجائبِ صنعتنى و عالمِ بقاده خزائنِ رحمتنى گورمش، گلمش، بشره سويلهمش. ايشته بشر، بو ذاتى كمالِ مراق و حيرت و محبّتله ديڭلهمزسه، نه قدر خلافِ عقل و حكمتله حركت ايتديگنى آڭلارسڭ.
اوچنجى ميوه
سعادتِ أبديهنڭ دفينهسنى گوروب، آناختارينى آلوب گتيرمش؛ جنّ و إنسه هديه ايتمشدر. أوت معراج واسطهسيله و كندى گوزيله جنّتى گورمش و رحمٰنِ ذو الجمالڭ رحمتنڭ باقى جلوهلرينى مشاهده ايتمش و سعادتِ أبديهيى قطعيًا حقّ اليقين آڭلامش، سعادتِ أبديهنڭ وجودينڭ مژدهسنى جنّ و إنسه هديه ايتمشدر كه: بيچاره جنّ و إنس، قرارسز بر دنياده و زلزلهِٔ زوال و فراق ايچندهكى موجوداتى، سَيْلِ زمان و حركاتِ ذرّات ايله عدم و فراقِ أبدى دڭزينه دوكولديگى اولان وضعيتِ موهومهِٔ جانخراشانهده اولدقلرى هنگامده؛ شويله بر مژده، نه قدر قيمتدار اولديغى و إعدامِ أبدى ايله كنديلرينى محكوم ظن ايدن فانى جنّ و إنسڭ قولاغنده اويله بر مژده، نه قدر سعادتآور اولديغى تعريف ايديلمز. بر آدمه، إعدام ايديلهجگى آنده، اونڭ عفويله قربِ شاهانهده بر سراى ويريلسه، نه قدر سروره سببدر. بتون جنّ و إنس عددنجه بويله سرورلرى طوپلا، صوڭره بو مژدهيه قيمت وير.
دردنجى ميوه
رؤيتِ جمال اللّٰه ميوهسنى كندى آلديغى گبى، او ميوهنڭ هر مؤمنه دخى ممكن اولديغنى، جنّ و إنسه هديه گتيرمشدر كه، او ميوه، نه درجه لذيذ و خوش و گوزل بر ميوه اولديغنى بونڭله قياس ايدهبيليرسڭ. يعنى: هر قلب صاحبى بر إنسان؛ ذىجمال، ذىكمال، ذىإحسان بر ذاتى سَور. و او سومك دخى، جمال و كمال و إحسانڭ درجاتنه نسبةً تزايد ايدر، پرستش درجهسنه گلير، جاننى فدا ايدر درجهده محبّت باغلار. يالڭز بر دفعه گورمسنه، دنياسنى فدا ايتمك درجهسنه چيقار. حالبوكه بتون موجوداتدهكى جمال و كمال و إحسان، اونڭ جمال و كمال و إحساننه نسبةً؛ كوچك بر قاچ لمعاتڭ، گونشه نسبتى گبى ده اولماز.
ديمك نهايتسز بر محبّته لايق و نهايتسز رؤيته و نهايتسز بر إشتياقه أليق بر ذاتِ ذو الجلالِ والكمالڭ سعادتِ أبديهده رؤيتنه موفّق اولماسى، نه قدر سعادتآور و مدارِ سُرور و خوش و گوزل بر ميوه اولديغنى إنسان ايسهڭ آڭلارسڭ.
بشنجى ميوه
إنسان كائناتڭ قيمتدار بر ميوهسى و صانعِ كائناتڭ نازدار سَوْگيليسى اولديغى، معراج ايله آڭلاشيلمش و او ميوهيى جنّ و إنسه گتيرمشدر. كوچك بر مخلوق، ضعيف بر حيوان و عاجز بر ذىشعور اولان إنسانى، او ميوه ايله او قدر يوكسك بر مقامه چيقارير كه: كائناتڭ بتون موجوداتى اوستنده بر مقامِ فخر ويرييور. و اويله بر سَوينج و سرورِ مسعوديتكارانه ويرييور كه، تصوير ايديلمز. چونكه عادى بر نفره دينلسه: "سن مشير اولدڭ." نه قدر ممنون اولور.
حالبوكه فانى، عاجز بر حيوانِ ناطق، زوال و فراق سيللهسنى دائما يين بيچاره إنسانه، بردن أبدى، باقى بر جنّتده، رحيم و كريم بر رحمانڭ رحمتنده و خيال سرعتنده، روحڭ وسعتنده، عقلڭ جولاننده، قلبڭ بتون آرزولرنده، ملك و ملكوتنده تنزّهه، سيرانه و جولانه موفّق اولديغڭ گبى، سعادتِ أبديهده رؤيتِ جمالنه ده موفّق اولورسڭ دينلديگى وقت، إنسانيتى سقوط ايتمهمش بر إنسان، نه قدر درين و جدّى بر سَوينج و سرورى قلبنده حسّ ايدهجگنى تخيّل ايدهبيليرسڭ.
شيمدى، مقامِ إستماعده اولان ذاته ديرز كه:
إلحاد گوملگنى ييرت، آت. مؤمن قولاغنى گچير و مسلم گوزلرينى طاق. سڭا ايكى كوچك تمثيل ايله بر ايكى ميوهنڭ درجهِٔ قيمتنى گوسترهجگز.
مثلا: سنڭ ايله بز برابر بر مملكتده بولونيورز. گورويورز كه؛ هر شى بزه و بربرينه دشمن و بزه يابانجى.. هر طرف مدهش جنازهلرله طولو.. ايشيديلن سسلر يتيملرڭ آغلاييشى، مظلوملرڭ واويلاسيدر. ايشته بز، شويله بر وضعيتده اولديغمز وقتده؛ برى گيتسه، او مملكتڭ پادشاهندن بر مژده گتيرسه، او مژده ايله، بزه يابانجى اولانلر أحباب شكلنه گيرسه.. دشمن گورديگمز كيمسهلر، قارداشلر صورتنه دونسه.. او مدهش جنازهلر، خشوع و خضوعده، ذكر و تسبيحده برر عبادتكار شكلنده گورونسه.. او يتيمانه آغلاييشلر، ثناكارانه "ياشاسين"لر حكمنه گيرسه.. و او ئولوملر و او صويمقلر، غاراتلر ترخيصات صورتنه دونسه.. كندى سروريمز ايله برابر، هركسڭ سرورينه مشترك اولسهق؛ او مژده نه قدر مسرورانه اولديغنى ألبته آڭلارسڭ.
ايشته معراجِ أحمديهنڭ (عصم) بر ميوهسى اولان نورِ ايماندن أوّل، شو كائناتڭ موجوداتى، نظرِ ضلالتله باقيلديغى وقت؛ يابانجى، مضر، مُزعج، موحش و طاغ گبى جِرملر برر مدهش جنازه، أجل هركسڭ باشنى كسوب عدمآباد قويوسنه آتار. بتون صدالر، فراق و زوالدن گلن واويلالر اولديغى حالده، ضلالتڭ اويله تصوير ايتديگى هنگامده؛ ميوهِٔ معراج اولان حقائقِ أركانِ ايمانيه ناصل موجوداتى سڭا قارداش، دوست و صانعِ ذو الجلالنه ذاكر و مسبّح؛ و موت و زوال، بر نوع ترخيص و وظيفهدن آزاد ايتمك؛ و صدالر، برر تسبيحات حقيقتنده اولديغنى سڭا گوسترر. بو حقيقتى تمام گورمك ايسترسهڭ، ايكنجى و سكزنجى سوزلره باق.
ايكنجى تمثيل: سنڭ ايله بز، صحراىِ كبير گبى بر موقعدهيز. قوم دڭزى فورطنهسنده، گيجه او قدر قراڭلق اولديغندن، ألمزى بيله گورهمييورز. كيمسهسز، حاميسز، آج و صوسز، مأيوس و اميدسز بر وضعيتده اولديغمز دقيقهده، بردن بر ذات، او قراڭلق پردهسندن گچوب؛ صوڭره گلوب، بر اوتوموبيل هديه گتيرسه و بزى بينديرسه، بردن جنّتمثال بر يرده إستقبالمز تأمين ايديلمش، غايت مرحمتكار بر حاميمز بولونمش، ييهجك و ايچهجك إحضار ايديلمش بر يرده بزى قويسه؛ نه قدر ممنون اولورز، بيليرسڭ.
ايشته او صحراىِ كبير، بو دنيا يوزيدر. او قوم دڭزى، بو حادثات ايچنده حركاتِ ذرّات و سَيْلِ زمان تحريكيله چالقانان موجودات و بيچاره إنساندر. هر إنسان، أنديشهسيله قلبى داغدار اولان إستقبالى؛ مدهش ظلمات ايچنده، نظرِ ضلالتله گورويور. فريادينى ايشيتديرهجك كيمسهيى بيلمهيور. نهايتسز آج، نهايتسز صوسزدر.
ايشته ثمرهِٔ معراج اولان مرضياتِ إلٰهيه ايله شو دنيا، غايت كريم بر ذاتڭ مسافرخانهسى، إنسانلر دخى اونڭ مسافرلرى، مأمورلرى، إستقبال دخى جنّت گبى گوزل، رحمت گبى شيرين و سعادتِ أبديه گبى پارلاق گورونديگى وقت؛ نه قدر خوش، گوزل، شيرين بر ميوه اولديغنى آڭلارسڭ.
مقامِ إستماعده اولان ذات دييور كه: "جنابِ حقّه يوز بيڭلر حمد و شكر اولسون كه إلحاددن قورتولدم، توحيده گيردم، تماميله ايناندم و كمالِ ايمانى قزاندم."
بز ده ديرز: أى قارداش! سنى تبريك ايدييورز. جنابِ حق بزلرى، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ شفاعتنه مظهر ايتسين، آمين.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ
رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا اِنَّكَ اَنْتَ السَّمٖيعُ الْعَلٖيمُ
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَسٖينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَيْتَنَا
رَبَّنَٓا اَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْلَنَا اِنَّكَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَدٖيرٌ
وَ اٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖينَ
اون طوقوزنجى و اوتوز برنجى سوزلرڭ ذيلى
شقِّ قمر معجزهسنه دائردر
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
اِقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ
وَاِنْ يَرَوْا اٰيَةً يُعْرِضُوا وَ يَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ
قمر گبى پارلاق بر معجزهِٔ أحمديه (عصم) اولان إنشقاقِ قمرى، أوهامِ فاسده ايله إنخسافه اوغراتمق ايستهين فيلسوفلر و اونلرڭ محاكمهسز مقلّدلرى دييورلر كه: "أگر إنشقاقِ قمر وقوع بولسه ايدى عموم عالمه معلوم اولوردى. بتون تاريخِ بشرڭ نقل ايتمسى لازم گليردى؟"
الجواب: إنشقاقِ قمر دعواىِ نبوّته دليل اولمق ايچون او دعوايى ايشيدن و إنكار ايدن حاضر بر جماعته، گيجهده، وقتِ غفلتده آنى اولارق گوسترلديگندن؛ هم إختلافِ مطالع و سيس و بلوطلر گبى رؤيته مانع أسبابڭ وجوديله برابر، او زمانده مدنيت تعمّم ايتمديگندن و خصوصى قالديغندن و ترصّداتِ سماويه پك آز اولديغندن؛ بتون أطرافِ عالمده گورولمك، عموم تاريخلره گچمك، ألبته لازم دگلدر.
شقِّ قمر يوزندن بو أوهام بلوطلرينى طاغيدهجق چوق نقطهلردن شيمديلك "بش نقطه"يى ديڭله...
برنجى نقطه
او زمان، او زميندهكى كفّارڭ غايت شديد درجهده عنادلرى، تاريخًا معلوم و مشهور اولديغى حالده؛ قرآنِ حكيمڭ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ ديمهسيله شو وقعهيى عموم عالمه إخبار ايتديگى حالده؛ قرآنى إنكار ايدن او كفّاردن هيچ بر كيمسه، شو آيتڭ تكذيبنه، يعنى إخبار ايتديگى شو واقعهنڭ إنكارينه آغز آچمامشلر. أگر او زمانده او حادثه، او كفّارجه قطعى و واقع بر حادثه اولماسه ايدى؛ شو سوزى سررشته ايدهرك، غايت دهشتلى بر تكذيبه و پيغمبرڭ (عصم) إبطالِ دعواسنه هجوم گوسترهجكلردى.
حالبوكه شو وقعهيه دائر سِيَر و تاريخ، او وقعه ايله مناسبتدار كفّارڭ عدمِ وقوعنه دائر هيچ بر شيئنى نقل ايتمهمشلردر. يالڭز وَ يَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ آيتنڭ بيان ايتديگى گبى، تاريخچه منقول اولان شودر كه: او حادثهيى گورن كفّار، "سحردر" ديمشلر و "بزه سحر گوستردى. أگر سائر طرفلردهكى كروان و قافلهلر گورمشلرسه حقيقتدر. يوقسه بزه سحر ايتمش." ديمشلر. صوڭره صباحلين يمن و باشقه طرفلردن گلن قافلهلر إخبار ايتديلر كه: "بويله بر حادثهيى گوردك." صوڭره كفّار، فخرِ عالم (عصم) حقّنده (حاشا) "يتيمِ أبو طالبڭ سحرى سمايه ده تأثير ايتدى" ديديلر.
ايكنجى نقطه
سعدِ تفتازانى گبى أعاظمِ محقّقينڭ أكثرى ديمشلر كه: إنشقاقِ قمر؛ پارمقلرندن صو آقماسى عموم بر اوردويه صو ايچيرمسى، جامعده خطبه اوقوركن طايانديغى قورو ديرگڭ مفارقتِ أحمديهدن (عصم) آغلامهسى عموم جماعتڭ ايشيتمسى گبى متواتردر. يعنى اويله طبقهدن طبقهيه بر جماعتِ كثيره نقل ايتمشدر كه، كذبه إتّفاقلرى محالدر. "هاله" گبى مشهور بر قويروقلى ييلديزڭ بيڭ سنه أوّل چيقماسى گبى متواتردر. گورمديگمز سَرَنديب آطهسنڭ وجودى گبى تواترله وجودى قطعيدر، ديمشلر. ايشته بويله غايت قطعى و شهودى مسائلده تشكيكاتِ وهميه ياپمق، عقلسزلقدر. يالڭز محال اولمامق كافيدر. حالبوكه شقِّ قمر، بر وولقانله إنشقاق ايدن بر طاغ گبى ممكندر.
اوچنجى نقطه
معجزه؛ دعواىِ نبوّتڭ إثباتى ايچون، منكِرلرى إقناع ايتمك ايچوندر، إجبار ايچون دگلدر. اويله ايسه دعواىِ نبوّتى ايشيدنلر ايچون، إقناع ايدهجك بر درجهده معجزه گوسترمك لازمدر. سائر طرفلره گوسترمك وياخود إجبار درجهسنده بر بداهتله إظهار ايتمك، حكيمِ ذو الجلالڭ حكمتنه منافى اولديغى گبى، سرِّ تكليفه دخى مخالفدر. چونكه "عقله قپو آچمق، إختيارى ألندن آلمامق" سرِّ تكليف إقتضا ايدييور.
أگر فاطرِ حكيم إنشقاقِ قمرى، فيلسوفلرڭ هوساتنه گوره بتون عالمه گوسترمك ايچون بر ايكى ساعت اويله بيراقسه ايدى و بشرڭ عموم تاريخلرينه گچسه ايدى، او وقت سائر حادثاتِ سماويه گبى؛ يا دعواىِ نبوّته دليل اولمازدى، رسالتِ أحمديهيه (عصم) خصوصيتى قالمازدى وياخود بداهت درجهسنده اويله بر معجزه اولاجقدى كه؛ عقلى إجبار ايدهجك، عقلڭ إختيارينى ألندن آلاجق، ايستر ايستهمز نبوّتى تصديق ايدهجك. أبو جهل گبى كومور روحلى، أبو بكرِ صدّيق گبى ألماس روحلى آدملر بر سويهده قالوب، سرِّ تكليف ضايع اولاجقدى.
ايشته بو سرّ ايچوندر كه؛ هم آنى، هم گيجه، هم وقتِ غفلت، هم إختلافِ مطالع، سيس و بلوط گبى سائر موانعى پرده ايدهرك عموم عالمه گوسترلمدى وياخود تاريخلره گچيرلمدى.
دردنجى نقطه
شو حادثه، گيجه وقتى هركس غفلتده ايكن آنى بر صورتده وقوع بولديغندن أطرافِ عالمده ألبته گورولميهجك. بعض أفراده گورونسه ده، گوزينه اينانميهجق. اينانديرسه ده، ألبته بويله مهمّ بر حادثه، خبرِ واحد ايله تاريخلره باقى بر سرمايه اولميهجق.
بعض كتابلرده: "قمر، ايكى پارچه اولدقدن صوڭره يره اينمش" علاوهسى ايسه؛ أهلِ تحقيق ردّ ايتمشلر. "شو معجزهِٔ باهرهيى قيمتدن دوشورمك نيّتيله، بلكه بر منافق إلحاق ايتمش" ديمشلر.
هم مثلا او وقت، جهالت سيسيله محاط إنگلتره، إسپانيهده يڭى غروب؛ آمريقاده گوندوز؛ چينده، ژاپونياده صباح اولديغى گبى، باشقه يرلرده باشقه أسبابِ مانعهيه بناءً ألبته گورولميهجك. شيمدى بو عقلسز معترضه باق، دييور كه: "إنگلتره، چين، ژاپون، آمريقا گبى أقوامڭ تاريخلرى بوندن بحث ايتمهيور. اويله ايسه وقوع بولمامش." بيڭ نفرين اونڭ گبى آوروپا كاسهليسلرينڭ باشنه...
بشنجى نقطه
إنشقاقِ قمر، كندى كندينه بعض أسبابه بناءً وقوع بولمش، تصادفى، طبيعى بر حادثه دگل كه؛ عادى و طبيعى قانونلرينه تطبيق ايديلسين. بلكه شمس و قمرڭ خالقِ حكيمى، رسولنڭ رسالتنى تصديق و دعواسنى تنوير ايچون خارق العاده اولارق او حادثهيى ايقاع ايتمشدر. سرِّ إرشاد و سرِّ تكليف و حكمتِ رسالتڭ إقتضاسيله، حكمتِ ربوبيتڭ ايستديگى إنسانلره إلزامِ حجّت ايچون گوستريلمشدر.
او سرِّ حكمتڭ إقتضا ايتمدكلرى، ايستهمدكلرى و دعواىِ نبوّتى هنوز ايشيتمدكلرى أقطارِ زميندهكى إنسانلره گوسترمهمك ايچون، سيس و بلوط و إختلافِ مطالع حيثيتيله؛ بعض مملكتڭ قمرى داها چيقمهمسى و بعضلرڭ گونشلرى چيقماسى و بر قسمنڭ صباحى اولماسى و بر قسمنڭ گونشى يڭى غروب ايتمهسى گبى، او حادثهيى گورمگه مانع پك چوق أسبابه بناءً گوسترلمهمش.
أگر عموم اونلره دخى گوستريلسه ايدى، او حالده يا إشارتِ أحمديهنڭ (عصم) نتيجهسى و معجزهِٔ نبوّت اولارق گوستريلهجكدى؛ او وقت رسالتى، بداهت درجهسنه چيقهجقدى. هركس تصديقه مجبور اولوردى، عقلڭ إختيارى قالمازدى. ايمان ايسه، عقلڭ إختياريلهدر. سرِّ تكليف ضايع اولوردى. أگر صِرف بر حادثهِٔ سماويه اولارق گوستريلسه ايدى؛ رسالتِ أحمديه (عصم) ايله مناسبتى كسيليردى و اونڭله خصوصيتى قالمازدى.
الحاصل: شقِّ قمرڭ إمكاننده شبهه قالمادى. قطعى إثبات ايديلدى. شيمدى، وقوعنه دلالت ايدن چوق برهانلرندن آلتيسنه ﴿حاشيه[1]﴾ إشارت ايدرز. شويله كه:
أهلِ عدالت اولان صحابهلرڭ، وقوعنه إجماعى
و أهلِ تحقيق عموم مفسّرلرڭ، وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ تفسيرنده اونڭ وقوعنه إتّفاقى
و أهلِ روايتِ صادقه بتون محدّثينڭ، پك چوق سندلرله و مختلف طريقلرله وقوعنى نقل ايتمسى
و أهلِ كشف و إلهام بتون أولياء و صدّيقينڭ شهادتى
و علمِ كلامڭ مسلكجه بربرندن چوق اوزاق اولان إماملرڭ و متبحّر علمانڭ تصديقى
و نصِّ قطعى ايله ضلالت اوزرينه إجماعلرى واقع اولميان اُمّتِ محمّديهنڭ (عصم) او وقعهيى تلقّئِ بِالقبول ايتمهسى؛ گونش گبى إنشقاقِ قمرى إثبات ايدر.
الحاصل: بورايه قدر تحقيق نامنه و خصمى إلزام حسابنه ايدى. بوندن صوڭرهكى جملهلر، حقيقت نامنه و ايمان حسابنهدر. أوت تحقيق اويله ديدى، حقيقت ايسه دييور كه:
سماىِ رسالتڭ قمرِ منيرى اولان خاتمِ ديوانِ نبوّت، ناصلكه محبوبيت درجهسنه چيقان عبوديتندهكى ولايتڭ كرامتِ عظماسى و معجزهِٔ كبراسى اولان معراج ايله، يعنى بر جسمِ أرضى سماواتده گزديرمكله سماواتڭ سكنهسنه و عالمِ علوى أهلنه رجحانيتى و محبوبيتى گوسترلدى و ولايتنى إثبات ايتدى.
اويله ده: أرضه باغلى، سمايه آصيلى اولان قمرى، بر أرضلينڭ إشارتيله ايكى پارچه ايدهرك أرضڭ سكنهسنه، او أرضلينڭ رسالتنه اويله بر معجزه گوسترلدى كه: ذاتِ أحمديه (عصم) قمرڭ آچيلمش ايكى نورانى قنادى گبى؛ رسالت و ولايت گبى ايكى نورانى قناديله، ايكى ضيادار جناح ايله، اَوْجِ كمالاته اوچمش؛ تا قاب قوسَيْنه چيقمش، هم أهلِ سماوات، هم أهلِ أرضه مدارِ فخر اولمشدر...
عَلَيْهِ وَ عَلٰى اٰلِهِ الصَّلَاةُ وَ التَّسْلٖيمَاتُ مِلْأَ الْاَرْضِ وَ السَّمٰوَاتِ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ
(↑Sayfa Başı↑)
Önceki Risale: Otuzuncu Söz ←Sözler → Otuz İkinci Söz: Sonraki Risale
- ↑ يعنى، آلتى دفعه إجماع صورتنده، وقوعنه دائر آلتى حجّت واردر. بو مقام چوق ايضاحه لايق ايكن، مع التأسّف قيصه قالمشدر.