اون سكزنجى سوز

‌بو سوزڭ ايكى مقامى وار. ايكنجى مقامى داها يازيلمامشدر.‌

برنجى مقامى

اوچ نقطه‌در.‌

برنجى نقطه

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذٖينَ يَفْرَحُونَ بِمَٓا اَتَوْا وَيُحِبُّونَ اَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَلٖيمٌ

نفسِ أمّاره‌مه بر سيللهٔ‌ِ تأديب:‌

أى فخره مفتون، شهرته مبتلا، مدحه دوشكون، خودبينلكده بى‌همتا سرسم نفسم! أگر بيڭلر ميوه ويرن اينجيرڭ منشئى اولان كوچوجك بر چكردگى و يوز صالقيم اوڭا طاقيلان اوزومڭ سياه قوروجق چوبوغى؛ بتون او ميوه‌لرى، او صالقيملرى كندى هنرلرى اولديغى و اونلردن إستفاده ايدنلر او چوبوغه، او چكردگه مدح و حرمت ايتمك لازم اولديغى، حق بر دعوا ايسه؛ سنڭ دخى سڭا يوكله‌نن نعمتلر ايچون فخره، غروره بلكه بر حقّڭ وار.

حالبوكه سن، دائم ذمّه مستحقسڭ. زيرا او چكردك و او چوبوق گبى دگلسڭ. سنڭ بر جزءِ إختيارڭ بولونمقله، او نعمتلرڭ قيمتلرينى فخرڭ ايله تنقيص ايدييورسڭ، غرورڭله تخريب ايدييورسڭ و كفرانڭله إبطال ايدييورسڭ و تملّكله غصب ايدييورسڭ. سنڭ وظيفه‌ڭ فخر دگل، شكردر. سڭا لايق اولان شهرت دگل، تواضعدر، خجالتدر. سنڭ حقّڭ مدح دگل إستغفاردر، ندامتدر. سنڭ كمالڭ خودبينلك دگل، خدابينلكده‌در.

أوت سن بنم جسممده، عالمده‌كى طبيعته بڭزرسڭ. ايكيڭز، خيرى قبول ايتمك، شرّه مرجع اولمق ايچون ياراديلمشسڭز. يعنى فاعل و مصدر دگلسڭز، بلكه منفعل و محلسڭز. يالڭز بر تأثيريڭز وار: او ده خيرِ مطلقدن گلن خيرى، گوزل بر صورتده قبول ايتمه‌مڭزدن شرّه سبب اولماڭزدر.

هم سز برر پرده ياراديلمشسڭز. تا گوزللگى گورولمه‌ين ظاهرى چركينلكلر سزه إسناد ايديلوب، ذاتِ مقدّسهٔ‌ِ إلٰهيه‌نڭ تنزيهنه وسيله اولاسڭز. حالبوكه بتون بتون وظيفهٔ‌ِ فطرتڭزه ضد بر صورت گيمشسڭز. قابليتسزلگڭزدن خيرى شرّه قلب ايتديگڭز حالده، خالقڭزله گويا إشتراك ايدرسڭز. ديمك نفس‌پرست، طبيعت‌پرست غايت أحمق، غايت ظالمدر.

هم ديمه كه: "بن مظهرم. گوزله مظهر ايسه، گوزللشير." زيرا، تمثّل ايتمديگندن مظهر دگل، ممرّ اولورسڭ.

هم ديمه كه: "خلق ايچنده بن إنتخاب ايديلدم. بو ميوه‌لر بنم ايله گوستريلييور. ديمك بر مزيتم وار." خاير، حاشا! بلكه هركسدن أوّل سڭا ويريلدى؛ چونكه هركسدن زياده سن مفلس و محتاج و متألّم اولديغڭدن أڭ أوّل سنڭ ألڭه ويريلدى.

‌﴿‌حاشيه‌^[1]﴾

ايكنجى نقطه

اَحْسَنَ كُلَّ شَىْءٍ خَلَقَهُ

آيتنڭ بر سرّينى ايضاح ايدر. شويله كه:

هر شيده، حتّى أڭ چركين گورونن شيلرده، حقيقى بر حُسن جهتى واردر. أوت كائناتده‌كى هر شى، هر حادثه يا بِالذّات گوزلدر، اوڭا حسنِ بِالذّات دينلير. ويا نتيجه‌لرى جهتيله گوزلدر كه، اوڭا حسنِ بِالغير دينلير. بر قسم حادثه‌لر وار كه، ظاهرى چركين، مشوّشدر. فقط او ظاهرى پرده آلتنده غايت پارلاق گوزللكلر و إنتظاملر وار. أزجمله:

بهار موسمنده فورطنه‌لى ياغمور، چامورلى طوپراق پرده‌سى آلتنده نهايتسز گوزل چيچك و منتظم نباتاتڭ تبسّملرى صاقلانمش و گوز موسمنڭ خشين تخريباتى، حزين فراق پرده‌لرى آرقه‌سنده تجلّياتِ جلاليهٔ‌ِ سبحانيه‌نڭ مظهرى اولان قيش حادثه‌لرينڭ تضييقندن و تعذيبندن محافظه ايتمك ايچون نازدار چيچكلرڭ دوستلرى اولان نازنين حيوانجقلرى وظيفهٔ‌ِ حياتدن ترخيص ايتمكله برابر، او قيش پرده‌سى آلتنده نازنين تازه گوزل بر بهاره ير إحضار ايتمكدر. فورطنه، زلزله، وبا گبى حادثه‌لرڭ پرده‌لرى آلتنده گيزله‌نن پك چوق معنوى چيچكلرڭ إنكشافى واردر. تخملر گبى نشو و نماسز قالان بر چوق إستعداد چكردكلرى، ظاهرى چركين گورونن حادثه‌لر يوزندن سنبلله‌نوب گوزللشير. گويا عموم إنقلابلر و كلّى تحوّللر، برر معنوى ياغموردر.

فقط إنسان، هم ظاهر‌‌‌پرست، هم خودگام اولديغندن ظاهره باقوب چركينلكله حكم ايدر. خودگاملق جهتيله يالڭز كندينه باقان نتيجه ايله محاكمه ايده‌رك شر اولديغنه حكم ايدر. حالبوكه أشيانڭ إنسانه عائد غايه‌سى بر ايسه، صانعنڭ أسماسنه عائد بيڭلردر.

مثلا: قدرتِ فاطره‌نڭ بيوك معجزه‌لرندن اولان تيكنلى اوتلرى و آغاجلرى مضر، معناسز تلقّى ايدر. حالبوكه اونلر، اوتلرڭ و آغاجلرڭ مجهّز قهرمانلريدرلر. مثلا: آتماجه قوشى سرچه‌لره تسليطى، ظاهرًا رحمته اويغون گلمز. حالبوكه سرچه قوشنڭ إستعدادى، او تسليط ايله إنكشاف ايدر. مثلا: قارى، پك باردانه و طاتسز تلقّى ايدرلر. حالبوكه او بارد، طاتسز پرده‌سى آلتنده او قدر حرارتلى غايه‌لر و اويله شكر گبى طاتلى نتيجه‌لر واردر كه، تعريف ايديلمز.

هم إنسان خودگاملق و ظاهر‌‌‌پرستلگيله برابر، هر شيئى كندينه باقان يوزيله محاكمه ايتديگندن، پك چوق محضِ أدبى اولان شيلرى، خلافِ أدب ظن ايدر. مثلا آلَتِ تناسلِ إنسان، إنسان نظرنده بحثى خجالت‌آوردر. فقط شو پردهٔ‌ِ خجالت، إنسانه باقان يوزده‌در. يوقسه خلقته، صنعته و غاياتِ فطرته باقان يوزلر اويله پرده‌لردر كه، حكمت نظريله باقيلسه عينِ أدبدر، خجالت اوڭا هيچ تماس ايتمز.

ايشته منبعِ أدب اولان قرآنِ حكيمڭ بعض تعبيراتى بو يوزلر و پرده‌لره گوره‌در. ناصلكه بزه گورونن چركين مخلوقلرڭ و حادثه‌لرڭ ظاهرى يوزلرى آلتنده غايت گوزل و حكمتلى صنعت و خلقتنه باقان گوزل يوزلر وار كه، صانعنه باقار و چوق گوزل پرده‌لر وار كه، حكمتلرى صاقلار و پك چوق ظاهرى إنتظامسزلقلر و قريشيقلقلر وار كه، پك منتظم بر كتابتِ قدسيه‌در.

اوچنجى نقطه

اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ

مادام كائناتده حسنِ صنعت، بِالمشاهده واردر و قطعيدر. ألبته رسالتِ أحمديه ‌(ع‌ص‌م‌)، شهود درجه‌سنده بر قطعيتله ثبوتى لازم گلير. زيرا شو گوزل مصنوعاتده‌كى حسنِ صنعت و زينتِ صورت گوسترييور كه: اونلرڭ صنعتكارنده أهمّيتلى بر إرادهٔ‌ِ تحسين و قوّتلى بر طلبِ تزيين واردر. و شو إراده و طلب ايسه؛ او صانعده، علوى بر محبّت و مصنوعلرنده إظهار ايتديگى كمالاتِ صنعتنه قارشى قدسى بر رغبت وار اولديغنى گوسترييور. و شو محبّت و رغبت ايسه، مصنوعات ايچنده أڭ منوّر و مكمّل فرد اولان إنسانه داها زياده متوجّه اولوب تمركز ايتمك ايستر.

إنسان ايسه، شجرهٔ‌ِ خلقتڭ ذى‌شعور ميوه‌سيدر. ميوه ايسه، أڭ جمعيتلى و أڭ اوزاق و أڭ زياده نظرى عام و شعورى كلّى بر جزئيدر. نظرى عام و شعورى كلّى ذات ايسه، او صنعتكارِ ذو الجماله مخاطب اولوب گوروشن و كلّى شعورينى و عام نظرينى تمامًا صانعنڭ پرستشلگنه و صنعتنڭ إستحساننه و نعمتنڭ شكرينه صرف ايدن أڭ يوكسك، أڭ پارلاق بر فرد اولابيلير.

شيمدى ايكى لوحه، ايكى دائره گورونويور.

برى: غايت محتشم، منتظم بر دائرهٔ‌ِ ربوبيت و غايت مصنّع، مرصّع بر لوحهٔ‌ِ صنعت...

ديگرى: غايت منوّر، مزهّر بر دائرهٔ‌ِ عبوديت و غايت واسع، جامع بر لوحهٔ‌ِ تفكّر و إستحسان و تشكّر و ايمان واردر كه، ايكنجى دائره بتون قوّتيله برنجى دائره‌نڭ نامنه حركت ايدر.

ايشته او صانعڭ بتون مقاصدِ صنعت‌پرورانه‌سنه خدمت ايدن او دائره رئيسنڭ نه درجه او صانع ايله مناسبتدار و اونڭ نظرنده نه قدر محبوب و مقبول اولديغى بِالبداهه آڭلاشيلير.

عجبا هيچ عقل قبول ايدر مى كه: شو گوزل مصنوعاتڭ بو درجه صنعت‌پرور، حتّى آغزڭ هر چشيد طادينى نظره آلان إنعام‌پرور صنعتكارى، عرش و فرشى چينلاتديره‌جق بر ولولهٔ‌ِ إستحسان و تقدير ايچنده، برّ و بحرى جذبه‌يه گتيره‌جك بر زمزمهٔ‌ِ شكران و تكبير ايله پرستشكارانه اوڭا متوجّه اولان أڭ گوزل مصنوعنه قارشى لاقيد قالسين و اونڭله قونوشماسين و علاقه‌دارانه اونى رسول ياپوب، گوزل وضعيتنڭ باشقه‌لره ده سرايت ايتمسنى ايسته‌مسين؟ كلّا! قونوشمامق و اونى رسول ياپمامق ممكن دگل.

اِنَّ الدّٖينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْاِسْلَامُ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذٖينَ مَعَهُ