Risale:17. Söz (Kur'an Hattı)
Önceki Risale: On Altıncı Söz ←Sözler → On Sekizinci Söz: Sonraki Risale
Bu risale hakkında bilgi edinmek için On Yedinci Söz sayfasına ve bu risaleyi Latin harfleri ile okumak için On Yedinci Söz okuma sayfasına gidin
اون يدنجى سوز
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
اِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْاَرْضِ زٖينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ اَيُّهُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا
وَاِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعٖيدًا جُرُزًا
وَمَا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَٓا اِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ
بو سوز، ايكى عالى مقام و بر پارلاق ذيلدن عبارتدر.
خالقِ رحيم و رزّاقِ كريم و صانعِ حكيم؛ شو دنيايى، عالمِ أرواح و روحانيات ايچون بر بايرام، بر شهرآيين صورتنده ياپوب بتون أسماسنڭ غرائبِ نقوشيله سوسلنديروب كوچك بيوك، علوى سفلى هر بر روحه، اوڭا مناسب و او بايرامدهكى آيرى آيرى حسابسز محاسن و إنعاماتدن إستفاده ايتمگه موافق و حواس ايله مجهّز بر جسد گيديرر، بر وجودِ جسمانى ويرر، بر دفعه او تماشاگاهه گوندرر.
هم زمان و مكان جهتيله پك گنيش اولان او بايرامى؛ عصرلره، سنهلره، موسملره حتّى گونلره، قطعهلره تقسيم ايدهرك هر بر عصرى، هر بر سنهيى، هر بر موسمى، حتّى بر جهتده هر بر گونى، هر بر قطعهيى، برر طائفه روحلى مخلوقاتنه و نباتى مصنوعاتنه برر رسمِ گچيد طرزنده بر علوى بايرام ياپمشدر.
و بِالخاصّه روىِ زمين، خصوصًا بهار و ياز زماننده مصنوعاتِ صغيرهنڭ طائفهلرينه اويله شعشعهلى و بربرى آرقهسنده بايراملردر كه، طبقاتِ عاليهده اولان روحانياتى و ملائكهلرى و سكنهِٔ سماواتى سيره جلب ايدهجك بر جاذبهدارلق گورونويور و أهلِ تفكّر ايچون اويله شيرين بر مطالعهگاه اولويور كه، عقل تعريفندن عاجزدر.
فقط بو ضيافتِ إلٰهيه و بايرامِ ربّانيهدهكى إسمِ رحمٰن و محيىنڭ تجلّيلرينه مقابل إسمِ قهّار و مميت، فراق و موت ايله قارشيلرينه چيقييورلر. شو ايسه وَسِعَتْ رَحْمَتٖى كُلَّ شَىْءٍ رحمتنڭ وسعتِ شمولنه ظاهرًا موافق دوشمييور. فقط حقيقتده بر قاچ جهتِ موافقتى واردر. بر جهتى شودر كه:
صانعِ كريم، فاطرِ رحيم، هر بر طائفهنڭ رسمِ گچيد نوبتى بيتدكدن و او رسمِ گچيددن مقصود اولان نتيجهلر آليندقدن صوڭره، أكثريت إعتباريله دنيادن، مرحمتكارانه بر طرز ايله تنفير ايدوب اوصانديرييور، إستراحته بر مَيل و باشقه بر عالمه گوچمگه بر شوق إحسان ايدييور و وظيفهِٔ حياتدن ترخيص ايديلدكلرى زمان، وطنِ أصليلرينه بر ميلانِ شوقأنگيز، روحلرنده اويانديرييور.
هم او رحمانڭ نهايتسز رحمتندن اوزاق دگل كه، ناصل وظيفه اوغرنده، مجاهده ايشنده تلف اولان بر نفره شهادت رتبهسنى ويرييور و قربان اولارق كسيلن بر قويونه، آخرتده جسمانى بر وجودِ باقى ويرهرك صراط اوستنده، صاحبنه براق گبى بر بينكلك مرتبهسنى ويرمكله مكافاتلانديرييور.
اويله ده، سائر ذىروح و حيواناتڭ دخى، كنديلرينه مخصوص وظيفهِٔ فطريهِٔ ربّانيهلرنده و أوامرِ سبحانيهنڭ إطاعتلرنده تلف اولان و شدّتلى مشقّت چكن ذىروحلرڭ، اونلره گوره بر چشيد مكافاتِ روحانيه و اونلرڭ إستعدادلرينه گوره بر نوع اجرتِ معنويه، او توكنمز خزينهِٔ رحمتنده بعيد دگل كه بولونماسين. دنيادن گيتمهلرندن پك چوق اينجنمهسينلر، بلكه ممنون اولسونلر.
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
لٰكن ذىروحلرڭ أڭ أشرفى و شو بايراملرده كميت و كيفيت جهتيله أڭ زياده إستفاده ايدن إنسان، دنيايه پك چوق مفتون و مبتلا اولديغى حالده، دنيادن نفرت و عالمِ بقايه گچمك ايچون أثرِ رحمت اولارق إشتياقأنگيز بر حالت ويرر. كندى إنسانيتى ضلالتده بوغولميان إنسان، او حالتدن إستفاده ايدر. راحتِ قلب ايله گيدر. شيمدى، او حالتى إنتاج ايدن وجهلردن، نمونه اولارق بشنى بيان ايدهجگز:
برنجيسى: إختيارلق موسمى ايله؛ دنيوى، گوزل و جاذبهدار شيلر اوستنده فنا و زوالڭ طامغهسنى و آجى معناسنى گوسترهرك او إنسانى دنيادن ئوركودوب، او فانىيه بدل، بر باقى مطلوبى آراتديرييور.
ايكنجيسى: إنسانڭ علاقه پيدا ايتديگى بتون أحبابلردن يوزده طقسان طوقوزى، دنيادن گيدوب ديگر بر عالمه يرلشدكلرى ايچون، او جدّى محبّت سائقهسيله او أحبابڭ گيتديگى يره بر إشتياق إحسان ايدوب، موت و أجلى مسرورانه قارشيلاتديرييور.
اوچنجيسى: إنساندهكى نهايتسز ضعيفلك و عاجزلگى، بعض شيلرله إحساس ايتديروب، حيات يوكى و ياشامق تكاليفى نه قدر آغير اولديغنى آڭلاتديروب، إستراحته جدّى بر آرزو و بر ديارِ آخَره گيتمگه صميمى بر شوق ويرييور.
دردنجيسى: إنسانِ مؤمنه نورِ ايمان ايله گوسترر كه: موت، إعدام دگل؛ تبديلِ مكاندر. قبر ايسه، ظلماتلى بر قويو آغزى دگل؛ نورانيتلى عالملرڭ قپوسيدر. دنيا ايسه، بتون شعشعهسيله آخرته نسبةً بر زندان حكمندهدر. ألبته زندانِ دنيادن بوستانِ جنانه چيقمق و مُزعج دغدغهِٔ حياتِ جسمانيهدن عالمِ راحته و ميدانِ طيرانِ أرواحه گچمك و مخلوقاتڭ صيقنتيلى گورولتيسندن صيريلوب حضورِ رحمانه گيتمك؛ بيڭ جان ايله آرزو ايديلير بر سياحتدر، بلكه بر سعادتدر.
بشنجيسى: قرآنى ديڭلهين إنسانه، قرآندهكى علمِ حقيقتى و نورِ حقيقتله دنيانڭ ماهيتنى بيلديرمكلگى ايله دنيايه عشق و علاقه پك معناسز اولديغنى آڭلاتمقدر. يعنى، إنسانه دير و إثبات ايدر كه:
"دنيا، بر كتابِ صمدانيدر. حروف و كلماتى نفسلرينه دگل، بلكه باشقهسنڭ ذات و صفات و أسماسنه دلالت ايدييورلر. اويله ايسه معناسنى بيل آل، نقوشنى بيراق گيت.
هم بر مزرعهدر، أك و محصولنى آل، محافظه ايت؛ مزخرفاتنى آت، أهمّيت ويرمه.
هم بربرى آرقهسنده دائم گلن گچن آيينهلر مجموعهسيدر. اويله ايسه، اونلرده تجلّى ايدنى بيل، أنوارينى گور و اونلرده تظاهر ايدن أسمانڭ تجلّياتنى آڭلا و مسمّالرينى سهو و زواله و قيريلمغه محكوم اولان او جام پارچهلرندن علاقهڭى كس.
هم سيّار بر تجارتگاهدر. اويله ايسه آليش ويريشڭى ياپ، گل و سندن قاچان و سڭا إلتفات ايتمهين قافلهلرڭ آرقهلرندن بيهوده قوشمه، يورولمه.
هم موقّت بر سيرانگاهدر. اويله ايسه، نظرِ عبرتله باق و ظاهرى چركين يوزينه دگل؛ بلكه جميلِ باقىيه باقان گيزلى، گوزل يوزينه دقّت ايت، خوش و فائدهلى بر تنزّه ياپ، دون و او گوزل منظرهلرى إرائه ايدن و گوزللرى گوسترن پردهلرڭ قپانمسيله عقلسز چوجق گبى آغلامه، مراق ايتمه.
هم بر مسافرخانهدر. اويله ايسه، اونى ياپان مهماندارِ كريمڭ إذنى دائرهسنده يه، ايچ، شكر ايت. قانونى دائرهسنده ايشله، حركت ايت. صوڭره آرقهڭه باقمه، چيق گيت. هرزهكارانه فضولى بر صورتده قاريشمه. سندن آيريلان و سڭا عائد اولميان شيلرله معناسز اوغراشمه و گچيجى ايشلرينه باغلانوب بوغولمه." گبى ظاهر حقيقتلرله دنيانڭ ايچ يوزندهكى أسرارى گوستروب دنيادن مفارقتى غايت خفيفلشديرر، بلكه هشيار اولانلره سَوْديرر و رحمتنڭ هر شيده و هر شأننده بر ايزى بولونديغنى گوسترر.
ايشته قرآن شو بش وجهه إشارت ايتديگى گبى، باشقه خصوصى وجهلره دخى آياتِ قرآنيه إشارت ايدييور.
ويل او كيمسهيه كه، شو بش وجهدن بر حصّهسى اولميه...
اون يدنجى سوزڭ ايكنجى مقامى
﴿حاشيه[1]﴾
بيراق بيچاره فريادى، بلادن گل توكّل قيل!
زيرا فرياد، بلا أندر، خطا أندر بلادر بيل!
بلا ويرنى بولدڭسه، عطا أندر، صفا أندر بلادر بيل!
بيراق فريادى، شكر قيل مانندِ بلابل، دما كيفندن گولر هپ گُل مُل.
گر بولمازسهڭ، بتون دنيا جفا أندر، فنا أندر هبادر بيل!
جهان طولو بلا باشنده واركن، نه باغيررسڭ كوچك بر بلادن، گل توكّل قيل!
توكّل ايله بلا يوزنده گول، تا او ده گولسون.
او گولدكجه كوچولور، ايدر تبدّل.
بيل أى خودگام! بو دنياده سعادت، تركِ دنياده.
خدابين ايسهڭ، او كافيدر، بيراقسهڭ ده بتون أشيا لهنده.
گر خودبين ايسهڭ، هلاكتدر، نه ياپارسهڭ بتون أشيا عليهنده.
ديمك تركى گركدر هر ايكى حالده بو دنياده.
تركى ديمك: خدا ملكى، اونڭ إذنى، اونڭ ناميله باقمقده.
تجارت ايستهيورسهڭ گر، شو فانى عمريڭى باقىيه تبديلده.
أگر نفسڭه طالب ايسهڭ، چوروكدر هم تملسز ده.
أگر آفاقى ايستر ايسهڭ، فنا طامغهسى اوستنده.
ديمك دگمز كه آلينسه، چوروك مالدر هپ بو چارشوده.
اويله ايسه گچ، ايى ماللر ديزيلمش آرقهسنده...
سياه طوتڭ بر ميوهسى
(او مبارك طوت باشنده أسكى سعيد، يڭى سعيد لسانيله سويلهمشدر.)
مخاطبم ضيا پاشا دگل، آوروپا مفتونلريدر.
متكلّم نفسم دگل، تلميذِ قرآن نامنه قلبمدر.
گچن سوزلر حقيقتدر، صاقين شاشمه، حدودندن حذر آشمه،
أجانب فكرينه صاپمه، ضلالتدر قولاق آصمه، ايدر ألبت سنى نادم.
گورورسڭ أڭ ضيادارڭ، ذكاوتده علمدارڭ،
او حيرتدن دير دائم: "أيواه، كيمدن كيمه شكوا ايدهيم بن دخى شاشدم!"
قرآن ديديرتير بن ده ديرم، هيچ ده چكينمم.
اوندن اوڭا شكوا ايدرم سن گبى شاشمام.
حقدن حقّه فرياد ايدرم، سن گبى آشمام،
يردن گوگه دعوا ايدرم، سن گبى قاچمام.
كه، قرآنده هپ دعوا نوردن نورهدر، سن گبى جايمام.
قرآندهدر حق حكمت، إثبات ايدرم، مخالف فلسفهيى بش پاره صايمام.
فرقاندهدر ألماس حقيقت، درجان ايدرم، سن گبى صاتمام.
خلقدن حقّه سيران ايدرم، سن گبى صاپمام.
تيكنلى يولده طيران ايدرم، سن گبى باصمام.
فرشدن عرشه شكران ايدرم، سن گبى آصمام.
موته، أجله دوست باقارم، سن گبى قورقمام.
قبره گولهركدن گيرهرم، سن گبى اوركمهم. أژدر آغزى، وحشت ياتاغى، هيچلك بوغازى؛ سن گبى گورمم.
أحبابه قاووشديرر بنى، قبردن طاريلمام، سن گبى قيزمام.
رحمت قپوسى، نور قپوسى، حق قپوسى، اوندن صيقيلمام، گرى چكيلمهم.
بسم اللّٰه دييهرك چالييورم، ﴿حاشيه[2]﴾
آرقهمه باقمام، دهشت ده آلمام.
الحمد ِللّٰه دييهرك راحت بولوب ياتاجغم، زحمتى چكمم، وحشتده قالمام.
اللّٰه أكبر دييهرك أذانِ حشرى ايشيدوب قالقهجغم،
﴿حاشيه[3]﴾
محشرِ أكبردن چكينمم، مسجدِ أعظمدن چكيلمهم.
لطفِ يزدان، نورِ قرآن، فيضِ ايمان سايهسنده هيچ اوزولمهم.
طورمايوب قوشاجغم، عرشِ رحمٰن ظلّنه اوچاجغم، سن گبى شاشمام
إن شاء اللّٰه.
قلبه فارسى اولارق تخطّر ايدن بر مناجات
﴿هٰذِهِ الْمُنَاجَاةُ تَخَطَّرَتْ فِى الْقَلْبِ هٰكَذَا بِالْبَيَانِ الْفَارِسِى﴾
(يعنى بو مناجات، قلبه فارسى اولارق تخطّر ايتديگندن فارسى يازيلمشدر. أوّلجه مطبوع اولان "حباب رسالهسى"نده درج ايديلمشدى.
﴿يَا رَبْ بَشَشْ جِهَتْ نَظَرْ مِيكَرْدَمْ دَرْدِ خُودْرَا دَرْمَانْ نَمِى دِيدَمْ﴾
يا ربّ! توكّلسز، غفلتله، إقتدار و إختيارمه طايانوب درديمه درمان آرامق ايچون جهاتِ ستّه دينلن آلتى جهتده نظر گزديردم. مع التأسّف درديمه درمان بولامادم. معنًا بڭا دينلدى كه: "يتمز مى درد، درمان سڭا."
﴿دَرْ رَاسْتْ مِى دِيدَمْ كِه دِى رُوزْ مَزَارِ پَدَرِ مَنَسْتْ﴾
أوت، غفلتله صاغمدهكى گچمش زماندن تسلّى آلمق ايچون باقدم. فقط گوردم كه: دونكى گون، پدريمڭ قبرى و گچمش زمان، أجداديمڭ بر مزارِ أكبرى صورتنده گوروندى. تسلّى يرينه وحشت ويردى.
(ايمان، او وحشتلى مزارِ أكبرى، انسيتلى بر مجلسِ منوّر و بر مجمعِ أحباب گوسترر.)
﴿وَ دَرْ چَپْ دِيدَمْ كِه فَرْدَا قَبْرِ مَنَسْتْ﴾
صوڭره صولدهكى إستقباله باقدم. درمان بولامادم. بلكه يارينكى گون، بنم قبرم و إستقبال ايسه، أمثالمڭ و نسلِ آتينڭ بر قبرِ أكبرى صورتنده گورونوب اُنسيت دگل، بلكه وحشت ويردى.
(ايمان و حضورِ ايمان، او دهشتلى قبرِ أكبرى سَويملى سعادت سرايلرنده بر دعوتِ رحمانيه گوسترر.)
﴿وَ اِيمْرُوزْ تَابُوتِ جِسْمِ پُرْ اِضْطِرَابِ مَنَسْتْ﴾ صولدن دخى خير گورونمديگى ايچون، حاضر گونه باقدم. گوردم كه: شو گون، گويا بر تابوتدر. حركتِ مذبوحانهده اولان جسممڭ جنازهسنى طاشييور.
(ايمان، او تابوتى، بر تجارتگاه و شعشعهلى بر مسافرخانه گوسترر.)
﴿بَرْ سَرِ عُمْرْ جَنَازَهِٔ مَنْ اِيسْتَادَه اَسْتْ﴾
إشبو جهتدن دخى دوا بولامادم. صوڭره باشمى قالديروب، شجرهِٔ عمريمڭ باشنه باقدم. گوردم كه: او آغاجڭ تك ميوهسى، بنم جنازهمدر كه، او آغاجڭ اوستنده طورييور، بڭا باقييور.
(ايمان، او آغاجڭ ميوهسنى جنازه دگل، بلكه أبدى حياته مظهر و أبدى سعادته نامزد اولان روحمڭ أسكيمش يوواسندن ييلديزلرده گزمك ايچون چيقديغنى گوسترر.)
﴿دَرْ قَدَمْ اٰبِ خَاكِ خِلْقَتِ مَنْ وَ خَاكِسْتَرِ عِظَامِ مَنَسْتْ﴾
او جهتدن دخى مأيوس اولوب باشمى آشاغىيه أگدم. باقدم كه: آشاغيده آياق آلتنده كميكلريمڭ طوپراغى ايله مبدأِ خلقتمڭ طوپراغى بربرينه قاريشمش گوردم. درمان دگل، درديمه درد قاتدى.
(ايمان، او طوپراغى رحمت قپوسى و جنّت صالوننڭ پردهسى اولديغنى گوسترر.)
﴿چُونْ دَرْ پَسْ مِينِگَرَمْ بِينَمْ اِينْ دُنْيَاءِ بِى بُنْيَادْ هِيچْ دَرْ هِيچَسْتْ﴾
اوندن دخى نظرى چويروب آرقهمه باقدم. گوردم كه: أساسسز، فانى بر دنيا، هيچلك درهلرنده و عدم ظلماتنده يووارلانوب گيدييور. درديمه مرهم دگل، بلكه وحشت و دهشت زهرينى علاوه ايتدى.
(ايمان او ظلماتده يووارلانان دنيايى، وظيفهسى بيتمش، معناسنى إفاده ايتمش، نتيجهلرينى كندينه بدل وجودده بيراقمش مكتوباتِ صمدانيه و صحائفِ نقوشِ سبحانيه اولديغنى گوسترر.)
﴿وَ دَرْ پِيشْ اَنْدَازَهِٔ نَظَرْ مِيكُنَمْ دَرِ قَبِرْ كُشَادَه اَسْتْ﴾
﴿وَ رَاهِ اَبَدْ بَدُورِ دِرَازْ بَدِيدَارَسْتْ﴾ اونده دخى خير گورمهديگم ايچون اوڭ طرفمه، ايلرىيه نظريمى گوندردم. گوردم كه: قبر قپوسى يوليمڭ باشنده آچيق گورونوب؛ اونڭ آرقهسنده أبده گيدن جادّه، اوزاقدن اوزاغه نظره چارپييور.
(ايمان، او قبر قپوسنى، عالمِ نور قپوسى و او يول دخى، سعادتِ أبديه يولى اولديغنى گوسترديگندن دردلريمه هم درمان، هم مرهم اولور.)
﴿مَرَا جُزْ جُزْءِ اِخْتِيَارِى چِيزِى نِيسْتْ دَرْ دَسْتْ﴾
ايشته شو آلتى جهتده اُنسيت و تسلّى دگل، بلكه دهشت و وحشت آلديغم اونلره مقابل بنم أليمده بر جزءِ إختياريدن باشقه هيچ بر شى يوقدر كه، اوڭا طايانوب اونڭله مقابله ايدهيم.
(ايمان، او جزءِ لايتجزّا حكمندهكى جزءِ إختيارى يرينه، غيرِ متناهى بر قدرته إستناد ايتمك ايچون بر وثيقه ويرر و بلكه ايمان بر وثيقهدر.)
﴿كِه اُو جُزْءْ هَمْ عَاجِزْ هَمْ كُوتَاه و هَمْ كَمْ عَيَارَسْتْ﴾
حالبوكه او جزءِ إختيارى دينلن سلاحِ إنسانى هم عاجز، هم قيصهدر. هم عيارى نقصاندر. ايجاد ايدهمز، كسبدن باشقه هيچ بر شى ألندن گلمز.
(ايمان، او جزءِ إختيارىيى، اللّٰه نامنه إستعمال ايتديروب، هر شيئه قارشى كافى گتيرر. بر عسكرڭ جزئى قوّتنى دولت حسابنه إستعمال ايتديگى وقت، بيڭلر قوّتندن فضله ايشلر گورمسى گبى.)
﴿نَه دَرْ مَاضِى مَجَالِ حُلُولْ نَه دَرْ مُسْتَقْبَلْ مَدَارِ نُفُوذْ اَسْتْ﴾
نه گچمش زمانه حلول ايدهبيلير، نه ده گلهجك زمانه نفوذ ايدهبيلير. ماضى و مستقبله عائد أمللريمه و ألملريمه فائدهسى يوقدر.
(ايمان، ديزگيننى جسمِ حيوانينڭ ألندن آلوب قلبه، روحه تسليم ايتديگى ايچون؛ ماضىيه نفوذ و مستقبله حلول ايدهبيلير. چونكه قلب و روحڭ دائرهِٔ حياتى گنيشدر.)
﴿مَيْدَانِ اُو اِينْ زَمَانِ حَال و يَكْ اٰنِ سَيَّالَسْتْ﴾
او جزءِ إختيارينڭ ميدانِ جولانى، قيصهجق شو زمانِ حاضر و بر آنِ سيّالدر. ﴿بَا اِينْ هَمَه فَقْرْهَا وَ ضَعْفْهَا قَلَمِ قُدْرَتِ تُو اٰشِكَارَه﴾
﴿نُوِشْتَه اَسْتْ دَرْ فِطْرَتِ مَا مَيْلِ اَبَدْ وَ اَمَلِ سَرْمَدْ﴾
ايشته شو بتون إحتياجلرمله و ضعيفلگمله و فقر و عجزمله برابر آلتى جهتدن گلن دهشتلر و وحشتلرله پريشان بر حالده ايكن؛ قلمِ قدرتله صحيفهِٔ فطرتمده أبده اوزانان آرزولر و سرمده ياييلان أمللر آشكاره بر صورتده يازيلمشدر، ماهيتمده درج ايديلمشدر.
﴿بَلْكِه هَرْ چِه هَسْتْ ، هَسْتْ﴾
بلكه دنياده نه وارسه، نمونهلرى فطرتمده واردر. عموم اونلره قارشى علاقهدارم. اونلر ايچون چاليشديرييورم، چاليشييورم.
﴿دَائِرَهِٔ اِحْتِيَاجْ مَانَنْدِ دَائِرَهِٔ مَدِّ نَظَرْ بُزُرْگِى دَارَسْتْ﴾
إحتياج دائرهسى، نظر دائرهسى قدر بيوكدر، گنيشدر.
﴿خَيَالْ كُدَامْ رَسَدْ اِحْتِيَاجْ نِيزْ رَسَدْ دَرْ دَسْتْ هَرْچِه نِيسْتْ دَرْ اِحْتِيَاجْ هَسْتْ﴾
حتّى خيال نرهيه گيتسه، إحتياج دائرهسى دخى اورايه گيدر. اوراده ده حاجت واردر. بلكه هر نه كه ألده يوق، إحتياجده واردر. ألده اولميان، إحتياجده واردر. ألده بولونميان ايسه حدسزدر.
﴿دَائِرَهِٔ اِقْتِدَارْ هَمْچُو دَائِرَهِٔ دَسْتِ كُوتَاهْ كُوتَاهَسْتْ﴾
حالبوكه دائرهِٔ إقتدار، قيصه أليمڭ دائرهسى قدر قيصه و طاردر.
﴿پَسْ فَقْر و حَاجَاتِ مَا بَقَدْرِ جِهَانَسْتْ﴾
ديمك فقر و إحتياجلرم، دنيا قدردر.
﴿وَ سَرْمَايهِٔ مَا هَمْ چُو جُزْءِ لَايَتَجَزَّا اَسْتْ﴾
سرمايهم ايسه، جزءِ لايتجزّا گبى جزئى بر شيدر. ﴿اِينْ جُزْءْ كُدَامْ وَ اِينْ كَائِنَاتِ حَاجَاتْ كُدَامَسْتْ﴾
ايشته شو جهان قدر و ميليارلر ايله آنجق إستحصال ايديلن حاجت نرهده؟ و بو بش پارهلق جزءِ إختيارى نرهده؟ بونڭله اونلرڭ مبايعهسنه گيدلمز. بونڭله اونلر قزانيلماز. اويله ايسه باشقه بر چاره آرامق گركدر.
﴿پَسْ دَرْ رَاهِ تُو َازْ اِينْ جُزْءْ نِيزْ بَازْ مِى گُذَشْتَنْ چَارَهِٔ مَنْ اَسْتْ﴾
او چاره ايسه شودر كه: او جزءِ إختياريدن دخى واز گچوب، إرادهِٔ إلٰهيهيه ايشنى بيراقوب، كندى حول و قوّتندن تبرّى ايدوب، جنابِ حقّڭ حول و قوّتنه إلتجا ايدهرك حقيقتِ توكّله ياپيشمقدر. يا ربّ! مادام چارهِٔ نجات بودر. سنڭ يولڭده او جزءِ إختياريدن واز گچييورم و أنانيتمدن تبرّى ايدييورم.
﴿تَا عِنَايَتِ تُو دَسْتْگِيرِ مَنْ شَوَدْ رَحْمَتِ بِى نِهَايَتِ تُو پَنَاهِ مَنْ اَسْتْ﴾
تا سنڭ عنايتڭ، عجز و ضعفمه مرحمةً أليمى طوتسون. هم تا سنڭ رحمتڭ، فقر و إحتياجمه شفقت ايدوب بڭا إستنادگاه اولابيلسين، كندى قپوسنى بڭا آچسين.
﴿اٰنْ كَسْ كِه بَحْرِ بِى نِهَايَتِ رَحْمَتْ يَافْتْ اَسْتْ تَكْيَه نَه كُنَدْ بَرْ اِينْ جُزْءِ اِخْتِيَارِى كِه يَكْ قَطْرَه سَرَابَسْتْ﴾
أوت، هر كيم كه رحمتڭ نهايتسز دڭزينى بولسه، ألبته بر قطره سراب حكمنده اولان جزءِ إختيارينه إعتماد ايتمز؛ رحمتى بيراقوب اوڭا مراجعت ايتمز...
﴿اَيْوَاهْ اِينْ زِنْدِگَانِى هَمْ چُو خَابَسْتْ وِينْ عُمْرِ بِى بُنْيَادْ هَمْ چُو بَادَسْتْ﴾
أيواه! آلداندق. شو حياتِ دنيويهيى ثابت ظن ايتدك. او ظن سببيله بتون بتون ضايع ايتدك. أوت شو گذرانِ حيات بر اويقودر، بر رؤيا گبى گچدى. شو تملسز عمر دخى، بر روزگار گبى اوچار گيدر...
﴿اِنْسَانْ بَزَوَالْ دُنْيَا بَفَنَا اَسْتْ اٰمَالْ بِى بَقَا اٰلَامْ بَبَقَا اَسْتْ﴾
كندينه گووهنن و أبدى ظن ايدن مغرور إنسان، زواله محكومدر. سرعتله گيدييور. خانهِٔ إنسان اولان دنيا ايسه، ظلماتِ عدمه سقوط ايدر. أمللر بقاسز، ألملر روحده باقى قالير.
﴿بِيَا اَىْ نَفْسِ نَافَرْجَامْ وُجُودِ فَانِىىِ خُودْرَا فَدَا كُنْ﴾
﴿خَالِقِ خُودْرَا كِه اِينْ هَسْتِى وَدِيعَه هَسْتْ﴾
مادام حقيقت بويلهدر؛ گل أى حياته چوق مشتاق و عمره چوق طالب و دنيايه چوق عاشق و حدسز أمللر ايله و ألملر ايله مبتلا بدبخت نفسم! اويان، عقلڭى باشڭه آل! ناصلكه ييلديز بوجگى، كندى ايشيقجغنه إعتماد ايدر؛ گيجهنڭ حدسز ظلماتنده قالير. بال آريسى، كندينه گووهنمديگى ايچون، گوندوزڭ گونشنى بولور. بتون دوستلرى اولان چيچكلرى، گونشڭ ضياسيله يالديزلانمش مشاهده ايدر. اويله ده: كنديڭه، وجوديڭه و أنانيتڭه طايانسهڭ؛ ييلديز بوجگى گبى اولورسڭ. أگر سن، فانى وجوديڭى، او وجودى سڭا ويرن خالقڭ يولنده فدا ايتسهڭ، بال آريسى گبى اولورسڭ. حدسز بر نورِ وجود بولورسڭ. هم فدا ايت. چونكه شو وجود، سنده وديعه و أمانتدر.
﴿وَ مُلْكِ اُو وَ اُو دَادَه فَنَا كُنْ تَا بَقَا يَابَدْ اَزْ اٰنْ سِرِّى كِه ،﴾
﴿نَفْىِ نَفْىْ اِثْبَاتْ اَسْتْ﴾
هم اونڭ ملكيدر، هم او ويرمشدر. اويله ايسه، منّت ايتميهرك و چكينميهرك فنا ايت، فدا ايت؛ تا بقا بولسون. چونكه نفىِ نفى، إثباتدر. يعنى: يوق، يوق ايسه؛ او واردر. يوق، يوق اولسه؛ وار اولور.
﴿خُدَاىِ پُرْكَرَمْ خُودْ مُلْكِ خُودْرَا مِى خَرَدْ اَزْ تُو﴾
﴿بَهَاىِ بِى گِرَانْ دَادَه بَرَاىِ تُو نِگَاهْ دَارَسْتْ﴾
خالقِ كريم، كندى ملكنى سندن صاتون آلييور. جنّت گبى بيوك بر فيآتى ويرر. هم او ملكى سنڭ ايچون گوزلجه محافظه ايدييور. قيمتنى يوكسلتديرييور. ينه سڭا، هم باقى، هم مكمّل بر صورتده ويرهجكدر. اويله ايسه، أى نفسم! هيچ طورمه. بربرى ايچنده بش كارلى بو تجارتى ياپ. تا بش خسارتدن قورتولوب، بش ربحى بردن قزانهسڭ.
﴿لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ﴾
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
فَلَمَّٓا اَفَلَ قَالَ لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ
﴿لَقَدْ اَبْكَانِى نَعْىُ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِنْ خَلِيلِ اللّٰهِ﴾
إبراهيم عليه السلامدن صدور ايله، كائناتڭ زوال و ئولومنى إعلان ايدن نعىِ لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ بنى آغلاتديردى.
﴿فَصَبَّتْ عَيْنُ قَلْبِى قَطَرَاتٍ بَاكِيَاتٍ مِنْ شُئُونِ اللّٰهِ﴾
اونڭ ايچون قلب گوزى آغلادى و آغلاييجى قطرهلرى دوكدى. قلب گوزى آغلاديغى گبى، دوكديگى هر بر طاملاسى ده او قدر حزيندر، آغلاتديرييور. گويا كنديسى ده آغلايور. او طاملالر، گلهجك فارسى فقرهلردر.
﴿لِتَفْسِيرِ كَلَامٍ مِنْ حَكِيمٍ اَىْ نَبِىٍّ فِى كَلَامِ اللّٰهِ﴾
ايشته او طاملالر ايسه، نبىِّ پيغمبر اولان بر حكيمِ إلٰهينڭ كلام اللّٰه ايچنده بولونان بر كلامنڭ بر نوع تفسيريدر.
﴿نَمِى زِيبَاسْتْ اُفُولْدَه گُمْ شُدَنْ مَحْبُوبْ﴾
گوزل دگل باتمقله غائب اولان بر محبوب. چونكه زواله محكوم، حقيقى گوزل اولاماز. عشقِ أبدى ايچون ياراديلان و آيينهِٔ صمد اولان قلب ايله سَويلمز و سَويلمهملى.
﴿نَمِى اَرْزَدْ غُرُوبْدَه غَيْبْ شُدَنْ مَطْلُوبْ﴾
بر مطلوب كه، غروبده غيبوبت ايتمگه محكومدر؛ قلبڭ علاقهسنه، فكرڭ مراقنه دگمييور. آماله مرجع اولامييور. آرقهسنده غم و كدرله تأسّف ايتمگه لايق دگلدر. نرهده قالدى كه قلب اوڭا پرستش ايتسين و اوڭا باغلانسين قالسين. ﴿نَمِى خٰواهَمْ فَنَادَه مَحْوْ شُدَنْ مَقْصُودْ﴾
بر مقصود كه، فناده محو اولويور؛ او مقصودى ايستهمم. چونكه فانىيم، فانى اولانى ايستهمم؛ نيلهيهيم؟..
﴿نَمِى خٰوانَمْ زَوَالْدَه دَفْنْ شُدَنْ مَعْبُودْ﴾
بر معبود كه، زوالده دفن اولويور؛ اونى چاغيرمام، اوڭا إلتجا ايتمهم. چونكه نهايتسز محتاجم و عاجزم. عاجز اولان، بنم پك بيوك دردلريمه دوا بولاماز. أبدى يارهلريمه مرهم سورهمز. زوالدن كندينى قورتارهميان ناصل معبود اولور؟
﴿عَقْلْ فَرْيَادْ مِى دَارَدْ نِدَاءِ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِى زَنَدْ رُوحَمْ﴾
أوت ظاهره مبتلا اولان عقل، شو كشماكش كائناتده پرستش ايتديگى شيلرڭ زوالنى گورمك ايله مأيوسانه فرياد ايدر و باقى بر محبوبى آرايان روح دخى لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ فريادينى إعلان ايدييور.
﴿نَمِى خٰواهَمْ نَمِى خٰوانَمْ نَمِى تَابَمْ فِرَاقِى﴾
ايستهمم، آرزو ايتمهم، طاقت گتيرمم مفارقتى...
﴿نَمِى اَرْزَدْ مَرَاقَه اِينْ زَوَالْ دَرْ پَسْ تَلَاقِى﴾
درعقب زوال ايله آجيلانان ملاقاتلر، كدر و مراقه دگمز. إشتياقه هيچ لايق دگلدر. چونكه زوالِ لذّت، ألم اولديغى گبى؛ زوالِ لذّتڭ تصوّرى دخى بر ألمدر. بتون مجازى عاشقلرڭ ديوانلرى، يعنى عشقنامهلرى اولان منظوم كتابلرى، شو تصوّرِ زوالدن گلن ألمدن برر فرياددر. هر برينڭ، بتون ديوانِ أشعارينڭ روحنى أگر صيقسهڭ، ألمكارانه برر فرياد طاملار.
﴿اَزْ اٰنْ دَرْدِى گِرِينِ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِى زَنَدْ قَلْبَمْ﴾
ايشته او زوالآلود ملاقاتلر، او ألملى مجازى محبّتلر دردندن و بلاسندندر كه، قلبم إبراهيموارى لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ آغلاماسيله آغلايور و باغيرييور. ﴿دَرْ اِينْ فَانِى بَقَا خَازِى بَقَا خِيزَدْ فَنَادَنْ﴾
أگر شو فانى دنياده بقا ايستهيورسهڭ؛ بقا، فنادن چيقييور. نفسِ أمّاره جهتيله فنا بول كه، باقى اولاسڭ.
﴿فَنَا شُدْ هَمْ فَدَا كُنْ هَمْ عَدَمْ بِينْ كِه اَزْ دُنْيَا بَقَايَه رَاهْ فَنَادَنْ﴾
دنياپرستلك أساساتى اولان أخلاقِ سيّئهدن تجرّد ايت. فانى اول! دائرهِٔ ملكڭده و مالڭدهكى أشيايى، محبوبِ حقيقى يولنده فدا ايت. موجوداتڭ عدمنما عاقبتلرينى گور. چونكه شو دنيادن بقايه گيدن يول، فنادن گيدييور.
﴿فِكِرْ فِيزَارْ مِى دَارَدْ اَنِينِ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِى زَنَدْ وِجْدَانْ﴾
أسباب ايچنه طالان فكرِ إنسانى، شو زلزلهِٔ زوالِ دنيادن حيرتده قالوب، مأيوسانه فيزار ايدييور. وجودِ حقيقى ايستهين وجدان، إبراهيموارى لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ أنينيله محبوباتِ مجازيهدن و موجوداتِ زائلهدن قطعِ علاقه ايدوب، موجودِ حقيقىيه و محبوبِ سرمدىيه باغلانييور.
﴿بِدَانْ اَىْ نَفْسِ نَادَانَمْ كِه دَرْ هَرْ فَرْدْ اَزْ فَانِى دُو رَاهْ هَسْتْ﴾
﴿بَا بَاقِى دُو سِرِّ جَانِ جَانَانِى﴾
أى نادان نفسم! بيل كه: چندان دنيا و موجودات فانيدر. فقط هر فانى شيده، باقىيه ايصال ايدن ايكى يول بولابيليرسڭ و جانِ جانان اولان محبوبِ لا يزالڭ تجلّئِ جمالندن ايكى لمعهيى، ايكى سرّى گورهبيليرسڭ. آن شرط كه: صورتِ فانيهدن و كندڭدن گچهبيليرسهڭ...
﴿كِه دَرْ نِعْمَتْهَا اِنْعَامْ هَسْتْ وَ پَسْ اٰثَارْهَا اَسْمَا بِگِيرْ مَغْزِى وَ مِيزَنْ دَرْ فَنَا اٰنْ قِشْرِ بِى مَعْنَا﴾
أوت، نعمت ايچنده إنعام گورونور؛ رحمانڭ إلتفاتى حسّ ايديلير. نعمتدن إنعامه گچسهڭ، منعمى بولورسڭ. هم هر أثرِ صمدانى، بر مكتوب گبى، بر صانعِ ذو الجلالڭ أسماسنى بيلديرر. نقشدن معنايه گچسهڭ، أسما يوليله مسمّايى بولورسڭ. مادام شو مصنوعاتِ فانيهنڭ مغزينى، ايچنى بولابيليرسڭ؛ اونى ألده ايت. معناسز قبوغنى قشرينى، آجيمادن فنا سَيْلنه آتابيليرسڭ.
﴿بَلِى اٰثَارْهَا گُويَنْدْ زِاَسْمَا لَفْظِ پُرْ مَعْنَا بِخَانْ مَعْنَا وَ مِيزَنْ دَرْ هَوَا اٰنْ لَفْظِ بِى سَوْدَا﴾
أوت مصنوعاتده هيچ بر أثر يوق كه، چوق معنالى بر لفظِ مجسّم اولماسين، صانعِ ذو الجلالڭ چوق أسماسنى اوقوتديرماسين. مادام شو مصنوعات، ألفاظدر، كلماتِ قدرتدر؛ معنالرينى اوقو، قلبڭه قوى. معناسز قالان ألفاظى، بِلا پروا زوالڭ هواسنه آت. آرقهلرندن علاقهدارانه باقوب مشغول اولمه.
﴿عَقْلْ فَرْيَادْ مِى دَارَدْ غِيَاثِ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِيزَنْ اَىْ نَفْسَمْ﴾
ايشته ظاهرپرست و سرمايهسى آفاقى معلوماتدن عبارت اولان عقلِ دنيوى بويله سلسلهِٔ أفكارى، هيچه و عدمه إنجرار ايتديگندن، حيرتندن و خيبتندن مأيوسانه فرياد ايدييور. حقيقته گيدن بر طوغرى يول آرايور. مادام اُفول ايدنلردن و زوال بولانلردن روح ألنى چكدى. قلب دخى مجازى محبوبلردن واز گچدى. وجدان دخى فانيلردن يوزينى چويردى. سن دخى بيچاره نفسم، إبراهيموارى لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ غياثنى چك، قورتول.
﴿چِه خُوشْ گُويَدْ اُو شَيْدَا جَامِى عِشْقْ خُوىْ﴾
فطرتى عشقله يوغرولمش گبى سرمستِ جامِ عشق اولان مولانا جامى، كثرتدن وحدته يوزلرى چويرمك ايچون، باق نه گوزل سويلهمش:
﴿يَكِى خٰواهْ ١ يَكِى خٰوانْ ٢ يَكِى جُوىْ ٣ يَكِى بِينْ ٤ يَكِى دَانْ ٥ يَكِى گُوىْ ٦﴾
ديمشدر.
﴿حاشيه[4]﴾
١ - يعنى: يالڭز برى ايسته، باشقهلرى ايستهنمگه دگمييور.
٢ - برى چاغير، باشقهلرى إمداده گلمييور.
٣ - برى طلب ايت، باشقهلر لايق دگللر.
٤ - برى گور، باشقهلر هر وقت گورونمهيورلر، زوال پردهسنده صاقلانييورلر.
٥ - برى بيل، معرفتڭه يارديم ايتمهين باشقه بيلمكلر فائدهسزدر.
٦ - برى سويله، اوڭا عائد اولميان سوزلر مالايعنى صاييلابيلير.
﴿نَعَمْ صَدَقْتَ اَىْ جَامِى٭هُوَ الْمَطْلُوبُ٭هُوَ الْمَحْبُوبُ٭هُوَ الْمَقْصُودُ٭هُوَ الْمَعْبُودُ﴾
أوت جامى پك طوغرى سويلهدڭ. حقيقى محبوب، حقيقى مطلوب، حقيقى مقصود، حقيقى معبود؛ يالڭز اودر.
﴿كِه لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ بَرَابَرْ مِيزَنَدْ عَالَمْ﴾
چونكه بو عالم بتون موجوداتيله مختلف ديللريله، آيرى آيرى نغماتيله ذكرِ إلٰهينڭ حلقهِٔ كبراسنده برابر ﴿لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ﴾ دير، وحدانيته شهادت ايدر. لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ ڭ آچديغى يارهيه مرهم سورييور و علاقهيى كسديگى مجازى محبوبلره بدل، بر محبوبِ لا يزالىيى گوسترييور.
لوحهلر
(بوندن يگرمى بش سنه قدر أوّل إستانبول بوغازندهكى يوشع تپهسنده، دنيانڭ تركنه قرار ويرديگم بر زمانده، بر قسم مهمّ دوستلرم بنى دنيايه، أسكى وضعيتمه دونديرمك ايچون يانمه گلديلر. ديدم: "يارينه قدر بنى بيراقڭز، إستخاره ايدهيم." صباحلين قلبمه بو ايكى لوحه خطور ايتدى. شعره بڭزر، فقط شعر دگللر. او مبارك خاطرهنڭ خاطرى ايچون ايليشمدم. گلديگى گبى محافظه ايديلدى. يگرمى اوچنجى سوزڭ آخرينه إلحاق ايديلمشدى. مقام مناسبتيله بورايه آليندى.)
برنجى لوحه
(أهلِ غفلت دنياسنڭ حقيقتنى تصوير ايدر لوحهدر.)
بنى دنيايه چاغيرمه آڭا گلدم فنا گوردم.
دما غفلت حجاب اولدى و نورِ حق نهان گوردم.
بتون أشياىِ موجودات برر فانى مضر گوردم.
وجود ديسهڭ آنى گيدم آه عدمدى چوق بلا گوردم.
حيات ديسهڭ آنى طاتدم عذاب أندر عذاب گوردم.
عقل عينِ عقاب اولدى بقايى بر بلا گوردم.
عمر عينِ هوا اولدى كمال عينِ هبا گوردم.
عمل عينِ ريا اولدى أمل عينِ ألم گوردم.
وصال، نفسِ زوال اولدى دوايى عينِ داء گوردم.
بو أنوار، ظلمات اولدى بو أحبابى يتيم گوردم.
بو صوتلر، نعىِ موت اولدى بو أحيايى موات گوردم.
علوم، أوهامه قلب اولدى حِكَمده بيڭ سقم گوردم.
لذّت، عينِ ألم اولدى وجودده بيڭ عدم گوردم.
حبيب ديسهڭ آنى بولدم آه! فراقده چوق ألم گوردم.
ايكنجى لوحه
أهلِ هدايت و حضورڭ حقيقتِ دنيالرينه إشارت ايدر لوحهدر.)
دما غفلت زوال بولدى و نورِ حق عيان گوردم.
وجود، برهانِ ذات اولدى حيات، مرآتِ حقدر گور.
عقل، مفتاحِ كنز اولدى فنا، بابِ بقادر گور.
كمالڭ لمعهسى سوندى فقط، شمسِ جمال وار گور.
زوال، عينِ وصال اولدى ألم، عينِ لذّتدر گور.
عمر نفسِ عمل اولدى أبد عينِ عمردر گور.
ظلام ظرفِ ضيا اولدى بو موتده حق حيات وار گور.
بتون أشيا أنيس اولدى بتون أصوات ذكردر گور.
بتون ذرّاتِ موجودات برر ذاكر مسبّح گور.
فقرى كنزِ غنا بولدم عجزده تام قوّت وار گور.
أگر اللّٰهى بولدڭسه بتون أشيا سنڭدر گور.
أگر مالكِ ملكه مملوك ايسهڭ اونڭ ملكى سنڭدر گور.
أگر خودبين و كندى نفسڭه مالك ايسهڭ: بِلا عدٍّ بلادر گور،
بِلا حدٍّ عذابدر طاد، بِلا غايت آغيردر گور.
أگر حقيقى عبدِ خدابين ايسهڭ حدودسز بر صفادر گور،
حسابسز بر ثواب وار طاد نهايتسز سعادت گور...
مناجات
(يگرمى بش سنه أوّل رمضانده ايكنديدن صوڭره شيخِ گيلانىنڭ (قس) أسماءِ حسنى منظومهسنى اوقودم. بڭا بر آرزو گلدى كه، أسماءِ حسنى ايله بر مناجات يازايم. فقط او وقت بو قدر يازيلدى. او قدسى استاديمڭ مبارك مناجاتِ أسمائيهسنه بر نظيره ياپمق ايستدم. هيهات!. نظمه إستعدادم يوق. ياپامادم، نقصان قالدى. بو مناجات، اوتوز اوچنجى سوزڭ اوتوز اوچنجى مكتوبى اولان پنجرهلر رسالهسنه إلحاق ايديلمشدى. مقام مناسبتيله بورايه آليندى.)
أى نفسم! قلبم گبى آغلا و باغير و دى كه:
"فانىيم، فانى اولانى ايستهمم. عاجزم، عاجز اولانى ايستهمم. روحمى رحمانه تسليم أيلدم، غير ايستهمم. ايسترم، فقط بر يارِ باقى ايسترم. ذرّهيم، فقط بر شمسِ سرمد ايسترم. هيچ أندر هيچم، فقط بو موجوداتى عمومًا ايسترم."
بارلا يايلاسى؛ چام، قطران، آرديج، قره قواغڭ بر ميوهسيدر
(مقام مناسبتيله بورايه آلينمش، اون برنجى مكتوبڭ بر پارچهسيدر.)
بر وقت أسارتمده طاغ باشنده عظمتلى چام و قطران و آرديج آغاجلرينڭ هيبتنما صورتلرينى، حيرتفزا وضعيتلرينى تماشا ايدركن پك لطيف بر روزگار أسدى. او وضعيتى، پك محتشم و شيرين ولولهآلود بر زلزلهِٔ رقصنما، بر تسبيحاتِ جذبهأدا صورتنه چويرديگندن؛ أگلنجه تماشاسى، نظرِ عبرته و سمعِ حكمته دوندى. بردن أحمدِ جزرينڭ كردجه شو فقرهسى:
﴿هَرْكَسْ بِتَمَاشَاگَهِ حُسْنَاتَه زِهَرْ جَاىْ تَشْبِيهِ نِگَارَانْ بِجَمَالَاتَه دِنَازِنْ﴾
خاطريمه گلدى. قلبم، عبرت معنالرينى إفاده ايچون شويله آغلادى:
يَا رَبْ هَرْ حَىْ بِتَمَاشَاگَهِ صُنْعِ تُو زِهَرْجَاىْ بَتَازٖى
زِنِشٖيبُ اَزْ فِرَازٖى مَانَنْدِ دَلَّالَانْ بِنِدَاءِ بِاٰوَازٖى
دَمْ دَمْ زِجَمَالِ نَقْشِ تُو دَرْ رَقْصْ بَازٖى
زِكَمَالِ صُنْعِ تُو خُوشْ خُوشْ بِگَازٖى
زِشٖيرٖينٖى اٰوَازِ خُودْ هَىْ هَىْ دِنَازٖى
اَزْوَىْ رَقْصَ اٰمَدْ جَذْبَه خَازٖى
اَزٖينْ اٰثَارِ رَحْمَتْ يَافْتْ هَرْ حَىْ دَرْسِ تَسْبٖيحُ نَمَازٖى
اٖيسْتَادَسْتْ هَرْ يَكٖى بَرْ سَنْگِ بَالَا سَرْفِرَازٖى
دِرَازْ كَرْدَسْتْ دَسْتْهَارَا بَدَرْگَاهِ اِلٰهٖى هَمْ چُو شَهْبَازٖى
بِجُنْبٖيدَسْتْ زُلْفْهَارَا بَشَوْقْ اَنْگٖيزِ شَهْنَازٖى
بَبَالَا مٖيزَنَنْدْ اَزْ پَرْدَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ عِشْقْ بَازٖى
مٖيدِهَدْ هُوشَه گِرٖينْهَاىِ دَرٖينْهَاىِ زَوَالٖى اَزْ حُبِّ مَجَازٖى
بَرْ سَرِ مَحْمُودْهَا نَغْمَهَاىِ حُزْنْ اَنْگٖيزِ اَيَازٖى
مُرْدَهَارَا نَغْمَهَاىِ اَزَلٖى اَزْ حُزْنْ اَنْگٖيزِ نَوَازٖى
رُوحَه مٖى اٰيَدْ اَزُو زَمْزَمَۀِ نَازُ نِيَازٖى
قَلْبْ مٖيخٰوانَدْ اَزٖينْ اٰيَاتْهَا سِرِّ تَوْحٖيدْ زِعُلُوِّ نَظْمِ اِعْجَازٖى
نَفْسْ مٖيخٰواهَدْ دَرْ اٖينْ وَلْوَلَهَا زَلْزَلَهَا ذَوْقِ بَاقٖى دَرْ فَنَاىِ دُنْيَا بَازٖى
عَقْلْ مٖيبٖينَدْ اَزٖينْ زَمْزَمَهَا دَمْدَمَهَا نَظْمِ خِلْقَتْ نَقْشِ حِكْمَتْ كَنْزِ رَازٖى
اٰرْزُو مٖيدَارَدْ هَوَا اَزٖينْ هَمْهَمَهَا هَوْهَوَهَا مَرْگِ خُودْ دَرْ تَرْكِ اَذْوَاقِ مَجَازٖى
خَيَالْ بٖينَدْ اَزٖينْ اَشْجَارْ مَلَائِكْ رَا جَسَدْ اٰمَدْ سَمَاوٖى بَاهَزَارَانْ نَىْ
اَزٖينْ نَيْهَا شُنٖيدَتْ هُوشْ سِتَايِشْهَاىِ ذَاتِ حَىْ
وَرَقْهَارَا زَبَانْ دَارَنْدْ هَمَه هُو هُو ذِكْرْ اٰرَنْدْ بَدَرْ مَعْنَاىِ حَىُّ حَىْ
چُو لَا اِلٰهَ اِلَّا هُو بَرَابَرْ مٖيزَنَدْ هَرْ شَىْ
دَمَادَمْ جُويَدَنْدْ يَا حَقْ سَرَاسَرْ گُويَدَنْدْ يَا حَىْ بَرَابَرْ مٖيزَنَنْدْ اَللّٰهْ
فَيَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِحَقِّ اِسْمِ حَىِّ قَيُّومِ
حَيَاتٖى دِهْ بَاٖينْ قَلْبِ پَرٖيشَانْ رَا اِسْتِقَامَتْ دِهْ بَاٖينْ عَقْلِ مُشَوَّشْ رَا اٰمٖينْ
بارلا يايلاسى تپهليجهده چام، قطران، آرديج، قره قواق ميوهسى حقّنده يازيلان فارسى بيتلرڭ معناسى:
﴿هَرْكَسْ بِتَمَاشَاگَهِ حُسْنَاتَه زِهَرْ جَاىْ تَشْبِيهِ نِگَارَانْ بِجَمَالَاتَه دِنَازِنْ﴾
خاطريمه گلدى. قلبم دخى عبرت معنالرينى إفاده ايچون شويله آغلادى:
يعنى: سنڭ تماشاگهِ حُسنڭه، هركس هر يردن قوشوب گلمش. سنڭ جمالڭله نازدارلق ايدييورلر.
﴿يَا رَبْ هَرْ حَىْ بِتَمَاشَاگَهِ صُنْعِ تُو زِهَرْجَاىْ بَتَازِى﴾
هر ذىحيات سنڭ تماشاگهِ صنعتڭ اولان زمين يوزينه هر يردن چيقوب باقييورلر.
﴿زِنَشيِبُ اَزْ فِرَازِى مَانَنْدِ دَلَّالَانْ بِنِدَاءِ بِاٰوَازِى﴾
آشاغيدن، يوقاريدن دلّاللر گبى چيقوب باغيرييورلر.
﴿دَمْ دَمْ زِجَمَالِ نَقْشِ تُو (نُسْخَه: زِهَوَاىِ شَوْقِ تُو) دَرْ رَقْص بَازِى﴾
سنڭ جمالِ نقشڭدن كيفلنوب، او دلّالمثال آغاجلر اوينايورلر.
﴿زِكَمَالِ صُنْعِ تُو خُوشْ خُوشْ بِگَازِى﴾
سنڭ كمالِ صنعتڭدن نشئهلنوب، گوزل گوزل صدا ويرييورلر.
﴿زِشِيرِينِى اٰوَازِ خُودْ هَىْ هَىْ دِنَازِى﴾
گويا صدالرينڭ طاتليلغى، اونلرى ده نشئهلنديروب نازنينانه بر ناز ايتديرييور.
﴿اَزْوَىْ رَقْصَه اٰمَدْ جَذْبَه خَازِى﴾
ايشته اوندندر كه؛ شو آغاجلر رقصه گلمش، جذبه ايستهيورلر.
﴿اَزِينْ اٰثَارِ رَحْمَتْ يَافْتْ هَرْ حَىْ دَرْسِ تَسْبِيحُ نَمَازِى﴾
شو رحمتِ إلٰهيهنڭ آثاريلهدر كه؛ هر ذىحيات، كندينه مخصوص تسبيح و نمازڭ درسنى آلييورلر.
﴿اِيسْتَادَسْتْ هَرْ يَكِى بَرْ سَنْگِ بَالَا سَرْفِرَازِى﴾
درس آلدقدن صوڭره، هر بر آغاج يوكسك بر طاش اوستنده عرشه باشنى قالديروب طورمشلر.
﴿دِرَازْ كَرْدَسْتْ دَسْتْهَارَا بَدَرْگَاهِ اِلٰهِى هَمْ چُو شَهْبَازِى﴾
هر بريسى، يوزلر أللرينى شهبازِ قلندر
﴿حاشيه[5]﴾
گبى درگاهِ إلٰهىيه اوزاتوب محتشم بر عبادت وضعيتنى آلمشلر
﴿بَجُنْبِيدَسْتْ زُلْفْهَارَا بَشَوْقْ اَنْگِيزِ شَهْنَازِى﴾
﴿حاشيه[6]﴾
اويناتديرييورلر زلفوارى كوچك داللرينى و اونڭله، تماشا ايدنلره ده لطيف شوقلرينى و علوى ذوقلرينى إخطار ايدييورلر.
﴿بَبَالَا مِيزَنَنْدْ اَزْ پَرْدَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ عَشْقْ بَازِى﴾
عشقڭ "هاى هوى" پردهلرندن أڭ حسّاس تللره، طمارلره طوقونويور گبى صدا ويرييورلر.
(نسخه[7])
﴿مِيدِهَدْ هُوشَه گِرِينْهَاىِ دَرِينْهَاىِ زَوَالِى اَزْ حُبِّ مَجَازِى﴾
فكره شو وضعيتدن شويله بر معنا گلييور: مجازى محبّتلرڭ زوال ألميله گلن آغلاييش، هم دريندن درينه حزين بر أنينى إخطار ايدييورلر.
﴿بَرْ سَرِ مَحْمُودْهَا نَغْمَهَاىِ حُزْنْ اَنْگِيزِ اَيَازِى﴾
محمودلرڭ، يعنى سلطان محمود گبى محبوبندن آيريلمش بتون عاشقلرڭ باشلرنده، حزنآلود محبوبلرينڭ نغمهسنڭ طرزينى ايشيتديرييورلر.
﴿مُرْدَهَارَا نَغْمَهَاىِ اَزَلِى اَزْ حُزْنْ اَنْگِيزِ نَوَازِى﴾
دنيوى صدالرڭ و سوزلرڭ ديڭلهمسندن كسيلمش اولان ئولمشلره؛ أزلى نغمهلرى، حزنأنگيز صدالرى ايشيتديرييور گبى بر وظيفهسى وار گورونويورلر.
﴿رُوحَه مِى اٰيَدْ اَزُو زَمْزَمَهِٔ نَازُ نِيَازِى﴾
روح ايسه شو وضعيتدن شويله آڭلادى كه: أشيا، تسبيحات ايله صانعِ ذو الجلالڭ تجلّياتِ أسماسنه مقابله ايدوب، بر ناز نياز زمزمهسيدر، گلييور.
﴿قَلْبْ مِيخٰوانَدْ اَزِينْ اٰيَاتْهَا سِرِّ تَوْحِيدْ زِعُلُوِّ نَظْمِ اِعْجَازِى﴾
قلب ايسه، شو هر برى برر آيتِ مجسّمه حكمنده اولان شو آغاجلردن سرِّ توحيدى، بو إعجازڭ علوِّ نظمندن اوقويور. يعنى، خلقتلرنده او درجه خارقه بر إنتظام، بر صنعت، بر حكمت واردر كه: بتون أسبابِ كائنات برر فاعلِ مختار فرض ايديلسه و طوپلانسهلر تقليد ايدهمزلر.
﴿نَفْسْ مِيخٰواهَدْ دَرْ اِينْ وَلْوَلَهَا زَلْزَلَهَا ذَوْقِ بَاقِى دَرْ فَنَاىِ دُنْيَا بَازِى﴾
نفس ايسه، شو وضعيتى گوردكجه؛ بتون روىِ زمين، ولولهآلود بر زلزلهِٔ فراقده يووارلانيور گبى گوردى، بر ذوقِ باقى آرادى. "دنياپرستلگڭ تركنده بولاجقسڭ" معناسنى آلدى.
﴿عَقْلْ مِيبِينَدْ اَزِينْ زَمْزَمَهَا دَمْدَمَهَا نَظْمِ خِلْقَتْ نَقْشِ حِكْمَتْ كَنْزِ رَازِى﴾
عقل ايسه، شو زمزمهِٔ حيوان و أشجاردن و دمدمهِٔ نبات و هوادن غايت معنيدار بر إنتظامِ خلقت، بر نقشِ حكمت، بر خزينهِٔ أسرار بولويور. هر شى، چوق جهتلرله صانعِ ذو الجلالى تسبيح ايتديگنى آڭلايور.
﴿اٰرْزُو مِيدَارَدْ هَوَا اَزِينْ هَمْهَمَهَا هَوْهَوَهَا مَرْگِ خُودْ دَرْ تَرْكِ اَذْوَاقِ مَجَازِى﴾
هواىِ نفس ايسه شو همهمهِٔ هوا و هوهوءِ ياپراقدن اويله بر لذّت آلييور كه، بتون أذواقِ مجازىيى اوڭا اونوتديروب، او هواىِ نفسڭ حياتى اولان ذوقِ مجازىيى ترك ايتمكله، بو ذوقِ حقيقتده ئولمك ايستهيور.
﴿خَيَالْ بِينَدْ اَزِينْ اَشْجَارْ مَلَائِكْ رَا جَسَدْ اٰمَدْ سَمَاوِى بَاهَزَارَانْ نَىْ﴾
خيال ايسه، گورويور؛ گويا شو آغاجلرڭ مؤكّل ملائكهلرى ايچلرينه گيروب هر بر دالنده چوق نيلر طاقيلان آغاجلرى جسد اولارق گيمشلر. گويا سلطانِ سرمدى، بيڭلر نى صداسيله محتشم بر رسمِ كشادده اونلره اونلرى گيديرمش كه؛ او آغاجلر جامد، شعورسز جسم گبى دگل.. بلكه غايت شعوركارانه معنيدار وضعيتلرى گوسترييورلر.
﴿اَزِينْ نَيْهَا شُنِيدَتْ هُوشْ سِتَايِشْهَاىِ ذَاتِ حَىْ﴾
ايشته او نيلر؛ سماوى، علوى بر موسيقيدن گلييور گبى صافى و مؤثّردرلر. فكر او نيلردن، باشده مولانا جلال الدينِ رومى اولارق بتون عاشقلرڭ ايشيتدكلرى ألمكارانه تشكّياتِ فراقى ايشيتمهيور. بلكه، ذاتِ حىّ قيّومه قارشى تقديم ايديلن تشكّراتِ رحمانيهيى و تحميداتِ ربّانيهيى ايشيدييور.
﴿وَرَقْهَارَا زَبَانْ دَارَنْدْ هَمَه هُو هُو ذِكْرْ اٰرَنْدْ بَدَرْ مَعْنَاىِ حَىُّ حَىْ﴾
مادام آغاجلر، برر جسد اولدى. بتون ياپراقلر دخى ديللر اولدى. ديمك هر برى، بيڭلر ديللرى ايله هوانڭ طوقونمسيله "هو هو" ذكرينى تكرار ايدييورلر. حياتلرينڭ تحيّاتيله صانعنڭ حىّ قيّوم اولديغنى إعلان ايدييورلر.
﴿چُو لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ بَرَابَرْ مِيزَنَدْ هَرْ شَىْ﴾
چونكه بتون أشيا "لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ" دييوب، كائناتڭ عظيم حلقهِٔ ذكرنده برابر ذكر ايدهرك چاليشييورلر.
﴿دَمَادَمْ جُويَدَنْدْ يَا حَقْ سَرَاسَرْ گُويَدَنْدْ يَا حَىْ بَرَابَرْ مِيزَنَنْدْ اَللّٰهْ﴾
وقت بوقت لسانِ إستعداد ايله جنابِ حقدن حقوقِ حياتنى "يا حق" دييوب خزينهِٔ رحمتدن ايستهيورلر. باشدن باشه ده حياته مظهريتلرى لسانيله "يا حىّ" إسمنى ذكر ايدييورلر.
﴿فَيَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِحَقِّ اِسْمِ حَىِّ قَيُّومِ﴾
﴿حَيَاتِى دِهْ بَاِينْ قَلْبِ پَرِيشَانْ رَا اِسْتِقَامَتْ دِهْ بَاِينْ عَقْلِ مُشَوَّشْ رَا اٰمِينْ﴾
(بر وقت بارلاده چام طاغنده يوكسك بر موقعده، گيجهده سمانڭ يوزينه باقدم. گلهجك فقرهلر، بردن خطور ايتدى. ييلديزلرڭ لسانِ حال ايله قونوشمالرينى خيالًا ايشيتدم گبى بو يازيلدى. نظم و شعر بيلمديگم ايچون شعر قاعدهسنه گيرمدى. تخطّر اولديغى گبى يازيلمش. دردنجى مكتوب ايله اوتوز ايكنجى سوزڭ برنجى موقفنڭ آخرندن آلينمشدر.)
ييلديزلرى قونوشديران بر ييلديزنامه
ديڭله ده ييلديزلرى شو خطبهِٔ شيريننه
نامهِٔ نورينِ حكمت، باق نه تقرير أيلهمش.
هپ برابر نطقه گلمش، حق لسانيله ديرلر:
"بر قديرِ ذو الجلالڭ حشمتِ سلطاننه
برر برهانِ نورأفشانز وجودِ صانعه
هم وحدته، هم قدرته شاهدلرز بز.
شو زمينڭ يوزينى يالديزلايان
نازنين معجزاتى چون مَلك سيراننه.
بو سمانڭ أرضه باقان، جنّته دقّت ايدن
بيڭلر مدقّق گوزلرز بز
﴿حاشيه[8]﴾
بر جميلِ ذو الجلالڭ، دستِ حكمتله طاقيلمش پك گوزل ميوهلرىيز بز.
شو سماوات أهلنه برر مسجدِ سيّار، برر خانهِٔ دوّار، برر علوى آشيانه،
برر مصباحِ نوّار، برر گمىِ جبّار، برر طيّارهلرز بز.
بر قديرِ ذو الكمالڭ، بر حكيمِ ذو الجلالڭ برر معجزهِٔ قدرت، برر خارقهِٔ
صنعتِ خالقانه؛
برر نادرهِٔ حكمت، برر داهيهِٔ خلقت، برر نور عالمىيز بز.
بويله يوز بيڭ ديل ايله يوز بيڭ برهان گوستريرز، ايشيتديريرز إنسان اولان
إنسانه.
كور اولاسى دينسز گوزى، گورمز اولدى يوزيمزى، هم ايشيتمز سوزيمزى،
حق سويلهين آيتلرز بز.
سكّهمز بر، طرّهمز بر، ربّمزه مسخّرز. مسبّحز، ذكر ايدرز عبيدانه.
كهكشانڭ حلقهِٔ كبراسنه منسوب برر مجذوبلرز بز."
ديديكلرينى خيالًا ديڭلهدم.
(↑Sayfa Başı↑)
Önceki Risale: On Altıncı Söz ←Sözler → On Sekizinci Söz: Sonraki Risale
- ↑ بو ايكنجى مقامدهكى پارچهلر شعره بڭزر، فقط شعر دگللر. قصدى نظم ايديلمهمشلر. بلكه حقيقتلرڭ كمالِ إنتظامى جهتنده، بر درجه منظوم صورتنى آلمشلر.
- ↑ أيواه دييهرك قاچمييورم.
- ↑ إسرافيلڭ أذاننى فجرِ حشرده ايشيدوب اللّٰه أكبر دييهرك قالقهجغم. صلاتِ كبرادن چكيلمهم، مجمعِ أكبردن چكينمم.
- ↑ يالڭز بو سطر مولانا جامىنڭ كلاميدر.
- ↑ شهبازِ قلندر، مشهور بر قهرماندر كه، شيخِ گيلانىنڭ إرشاديله درگاهِ إلٰهىيه إلتجا ايدوب مرتبهِٔ ولايته چيقمشدر.
- ↑ شهنازِ چلكزى، قرق ئورمه صاج ايله مشهور بر دنيا گوزليدر.
- ↑ شو نسخه مزارستاندهكى آرديج آغاجنه باقار:
بَبَالَا مِيزَنَنْدْ اَزْ پَرْدَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ چَرْخِ بَازِى٭مُرْدَهَارَا نَغْمَهَاىِ اَزَلِى اَزْ حُزْنْ اَنْگِيزِ نَوَازِى - ↑ يعنى جنّت چيچكلرينڭ فدانلق و مزرعهجغى اولان زمينڭ يوزنده حدسز معجزاتِ قدرت تشهير ايديلديگندن؛ سماوات عالمندهكى ملائكهلر او معجزاتى، او خارقهلرى تماشا ايتدكلرى گبى، أجرامِ سماويهنڭ گوزلرى حكمنده اولان ييلديزلر دخى، گويا ملائكهلر گبى زمين يوزندهكى نازنين مصنوعاتى گوردكجه جنّت عالمنه باقييورلر. او موقّت خارقهلرى باقى بر صورتده جنّتده دخى مشاهده ايدييورلر گبى بر زمينه، بر جنّته باقييورلر. يعنى او ايكى عالمه نظارتلرى وار ديمكدر.﴾ طوباءِ خلقتدن سماوات شقّنه، هپ كهكشان أغصاننه