Risale:16. Söz (Kur'an Hattı)
Önceki Risale: On Beşinci Söz ←Sözler → On Yedinci Söz: Sonraki Risale
Bu risale hakkında bilgi edinmek için On Altıncı Söz sayfasına ve bu risaleyi Latin harfleri ile okumak için On Altıncı Söz okuma sayfasına gidin
اون آلتنجى سوز
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ
فَسُبْحَانَ الَّذٖى بِيَدِهٖ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
إطمئنانِ نفسمه مدار اولاجق، ظلمتى طاغيدهجق شو آيتڭ نورندن درت شعاعى گوسترمكله، كور نفسمه بر بصيرت ويرمك ايچون يازيلمشدر.
برنجى شعاع
أى نفسِ نادان! دييورسڭ كه: "أحديتِ ذاتِ إلٰهيه ايله كلّيتِ أفعالى و وحدتِ شخصيهسيله معينسز عموميتِ ربوبيتى و فردانيتى ايله شريكسز شمولِ تصرّفاتى و مكاندن منزّهيتيله هر يرده حاضر بولونماسى و نهايتسز علويتيله هر شيئه ياقين اولماسى و برلگى ايله هر ايشى بِالذّات ألنده طوتمسى؛ حقائقِ قرآنيهدندر. قرآن ايسه حكيمدر. حكيم ايسه، عقل قبول ايتمهين شيلرى عقله تحميل ايتمز. عقل ايسه، ظاهرى بر منافاتى گورويور. عقلى تسليمه سَوق ايدهجك بر ايضاح ايسترم."
الجواب: مادام اويلهدر، إطمئنان ايچون ايسترسهڭ، بز ده قرآنڭ فيضنه إستنادًا دييورز: إسمِ نور، چوق مشكلاتمزى حلّ ايتمش؛ إن شاء اللّٰه بونى ده حلّ ايدر. عقله واضح، قلبه نورانى اولاجق تمثيل يولنى إختيار ايله إمامِ ربّانى ـ(رضـ) گبى ديرز:
نَه شَبَمْ نَه شَبْ پَرَسْتَمْ مَنْ § غُلَامِ شَمْسَمْ اَزْ شَمْسْ مٖى گُويَمْ خَبَرْ
تمثيل، إعجازِ قرآنڭ أڭ پارلاق بر آيينهسى اولديغندن، بز دخى بر تمثيل ايله شو سرّه باقهجغز. شويله كه:
بر تك ذات، مختلف مرايا واسطهسيله كلّيت كسب ايدر. جزئىِ حقيقى ايكن، عمومى شئوناته مالك بر كلّى حكمنه گچر. مثلا: شمس بر جزئىِ مشخّص ايكن، أشياىِ شفّافه واسطهسيله اويله بر كلّى حكمنه گچر كه، روىِ زمينى تمثاللريله، عكسلريله طولديرييور. حتّى قطرات و پارلاق ذرّات عددنجه جلوهلرى بولونويور. گونشڭ حرارتى و ضياسى و ضيانڭ ايچنده اولان يدى رنكلى ألوانِ سبعهسى، هر بريسى مقابلندهكى أشيايه محيط، عام و شامل اولدقلرى حالده؛ هر بر شفّاف شى دخى گونشڭ تمثاليله برابر حرارتى، هم ضيايى، هم ألوانِ سبعهيى گوز ببگنده صاقلايور. و صافى قلبنى اوڭا بر تخت ياپييور.
ديمك شمس، واحديت حيثيتيله اوڭا مقابل عموم أشيايه محيط اولديغى گبى، أحديت جهتيله هر بر شيده گونش چوق وصفلريله برابر بر نوع جلوهِٔ ذاتيله بولونور.
مادام تمثيلدن تمثّل بحثنه گچدك. تمثّلڭ چوق أنواعندن شو مسئلهيه مدار اولاجق اوچ نوعنه إشارت ايدرز:
برنجيسى: كثيف، مادّى شيلرڭ عكسلريدر. او عكسلر هم غيردر، عين دگل. هم مواتدر، ئولودر. هويتِ صوريهسندن باشقه هيچ بر خاصيته مالك دگل. مثلا سن آيينهلر مخزننه گيرسهڭ، بر سعيد بيڭلر سعيد اولور. فقط ذىحيات يالڭز سنسڭ، اوتهكيلر ئولودرلر. حيات خاصّهلرى اونلرده يوقدر.
ايكنجيسى: مادّى نورانينڭ عكسلريدر. شو عكس عين دگل، فقط غير ده دگل. ماهيتى طوتمييور، فقط او نورانينڭ أكثر خاصيتلرينه مالكدر. اونڭ گبى حىّ صاييلييور. مثلا: شمس دنيايه گيردى. هر بر آيينهده عكسنى گوستردى. او عكسلرڭ هر برنده، گونشڭ خاصّهلرى حكمنده اولان ضيا و ضيادهكى ألوانِ سبعه بولونويور. أگر فرضا گونش ذىشعور اولسه ايدى، حرارتى عينِ قدرتى، ضياسى عينِ علمى، ألوانِ سبعهسى صفاتِ سبعهسى اولسه ايدى؛ او وقت او تك و يكتا بر گونش، بر آنده هر بر آيينهده بولونور، هر بريسنى كندينه بر عرش و بر چشيد تلفون ياپهبيليردى. بربرينه مانع اولمازدى. هر بريمزله آيينهمز واسطهسيله گوروشهبيليردى. بز اوندن اوزاق ايكن، او بزه بزدن داها ياقين اولوردى.
اوچنجيسى: نورانى روحلرڭ عكسيدر. شو عكس، هم حىّدر هم عيندر. فقط آيينهلرڭ قابليتى نسبتنده تظاهر ايتديگندن، او روحڭ ماهيتِ نفس الأمريهسنى تمامًا طوتمييور. مثلا: حضرتِ جبرائيل عليه السلام، دحيه صورتنده حضورِ نبويده بولونديغى بر آنده، حضورِ إلٰهيده حشمتلى قنادلريله عرشِ أعظمڭ اوڭنده سجدهيه گيدر. هم او آنده حسابسز يرلرده بولونور، أوامرِ إلٰهيهيى تبليغ ايدردى. بر ايش بر ايشه مانع اولمازدى.
ايشته شو سردندر كه؛ ماهيتى نور و هويتى نورانيه اولان حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلام، دنياده بتون امّتنڭ صلواتلرينى بردن ايشيتير و قيامتده بتون أصفيا ايله بر آنده گوروشور. بربريسنه مانع اولماز. حتّى أوليادن، زياده نورانيت كسب ايدن و أبدال دينلن بر قسمى، بر آنده بر چوق يرلرده مشاهده ايديلييورمش. عين ذات، آيرى آيرى چوق ايشلرى گورييورمش.
أوت ناصل جسمانياته جام و صو گبى شيلر آيينه اولور. اويله ده، روحانياته دخى هوا و أسير و عالمِ مثالڭ بعض موجوداتى آيينه حكمنده و برق و خيال سرعتنده بر واسطهِٔ سير و سياحت صورتنه گچرلر و او روحانيلر خيال سرعتيله او مراياىِ نظيفهده، او منازلِ لطيفهده گزرلر. بر آنده بيڭلر يرلره گيررلر.
مادام گونش گبى عاجز و مسخّر مخلوقلر و روحانى گبى مادّه ايله مقيّد نيم نورانى مصنوعلر، نورانيت سرّيله بر يرده ايكن پك چوق يرلرده بولونهبيليرلر. مقيّد بر جزئى ايكن، مطلق بر كلّى حكمنى آليرلر. بر آنده جزئى بر إختيار ايله پك چوق ايشلرى ياپهبيليرلر.
عجبا، مادّهدن مجرّد و معلّا و تحديدِ قيد و ظلمتِ كثافتدن منزّه و مبرّا و شو عموم أنوار و بتون نورانيات اونڭ أنوارِ قدسيهِٔ أسماسنڭ بر كثيف ظلالى و عموم وجود و بتون حيات و عالمِ أرواح و عالمِ مثال نيم شفّاف بر آيينهِٔ جمالى و صفاتى محيطه و شئوناتى كلّيه اولان بر ذاتِ أقدسڭ إرادهِٔ كلّيه و قدرتِ مطلقه و علمِ محيطله تجلّئِ صفاتى و جلوهِٔ أفعالى ايچندهكى توجّهِ أحديتندن هانگى شى صاقلانهبيلير، هانگى ايش آغير گلهبيلير، هانگى شى گيزلنهبيلير، هانگى فرد اوزاق قالابيلير، هانگى شخصيت كلّيت كسب ايتمهدن اوڭا ياناشهبيلير؟
أوت ناصل گونش قيدسز نورى، مادّهسز عكسى واسطهسيله سڭا، سنڭ گوز ببگڭدن داها ياقين اولديغى حالده؛ سن مقيّد اولديغڭ ايچون اوندن غايت اوزاقسڭ. اوڭا ياناشمق ايچون، چوق قيدلردن تجرّد ايتمك، چوق مراتبِ كلّيهدن گچمك لازم گلير. عادتا معنًا ير قدر بيويوب، قمر قدر يوكسلوب، صوڭره طوغريدن طوغرىيه گونشڭ مرتبهِٔ أصليهسنه بر درجه ياناشهبيلير و پردهسز گوروشهبيليرسڭ. اويله ده: جليلِ ذو الجمال، جميلِ ذو الكمال سڭا غايت ياقيندر، سن اوندن غايت اوزاقسڭ.
قلبڭ قوّتى، عقلڭ علويتى وارسه؛ تمثيلدهكى نقطهلرى، حقيقته تطبيقه چاليش.
ايكنجى شعاع
أى نفسِ بى هوش! دييورسڭ كه: اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ هم اِنْ كَانَتْ اِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَاِذَاهُمْ جَمٖيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ گبى آيتلر، وجودِ أشيا، صِرف بر أمر ايله و دفعى اولديغنى و اَحْسَنَ كُلَّ شَىْءٍ خَلَقَهُ هم صُنْعَ اللّٰهِ الَّذٖٓى اَتْقَنَ كُلَّ شَىْءٍ گبى آيتلر؛ وجودِ أشيا، علم ايچنده عظيم بر قدرتله، حكمت ايچنده دقيق بر صنعتله تدريجى اولديغنى گوسترييورلر. وجهِ توفيقى نهدر؟
الجواب: قرآنڭ فيضنه إستنادًا ديرز:
أوّلا، منافات يوقدر. بر قسم اويلهدر: إبتدادهكى ايجاد گبى. بر قسمى بويلهدر: مِثلنى إعاده گبى...
ثانيًا: موجوداتده مشهود اولان سهولت و سرعت و كثرت و وسعت ايچنده نهايت إنتظام، غايت إتقان و حسنِ صنعت و كمالِ خلقت، شو ايكى قسم آيتلرڭ وجودِ حقيقتلرينه قطعيًا شهادت ايدر. اويله ايسه، شونلرڭ خارجده تحقّقلرى مدارِ بحث اولماسى لزومسزدر. بلكه يالڭز "سرِّ حكمتى نهدر" دينلهبيلير. اويله ايسه، بز دخى بر قياسِ تمثيلى ايله شو حكمته إشارت ايدرز.
مثلا: ناصلكه ترزى گبى بر صنعتجى، بر چوق كلفتلر، مهارتلرله مصنّع بر شيئى ايجاد ايدر و اوڭا بر مودهل ياپار. صوڭره اونڭ أمثالنى كلفتسز چابوق ياپابيلير. حتّى بعضًا اويله بر درجه سهولت پيدا ايدر كه، گويا أمر ايدر ياپيلير و اويله قوّتلى بر إنتظام كسب ايدر، ـ(ساعت گبىـ) گويا بر أمرڭ طوقونمسيله ايشلهنير و ايشلر.
اويله ده: صانعِ حكيم و نقّاشِ عليم، شو عالم سراينى مشتملاتيله برابر بديع بر صورتده ياپدقدن صوڭره جزئى و كلّى، جزء و كلّ هر شيئه بر مودهل حكمنده بر نظامِ قدرى ايله بر مقدارِ معيّن ويرمشدر.
ايشته باق او نقّاشِ أزلى، هر بر عصرى بر مودهل ياپهرق معجزاتِ قدرتى ايله مرصّع، تازه بر عالمى اوڭا گيديرييور. هر بر سنهيى بر مقياس ايدهرك، خوارقِ رحمتيله مصنّع، تازه بر كائناتى او قامته گوره ديكييور. هر بر گونى بر سطر ياپهرق دقائقِ حكمتيله مزيَّن، مجدّد موجوداتى اونده يازييور.
هم او قديرِ مطلق، هر بر عصرى، هر بر سنهيى، هر بر گونى بر مودهل ياپديغى گبى؛ روىِ زمينى، هر بر طاغ و صحرايى، باغ و بوستانى، هر بر آغاجى برر مودهل ياپمشدر. وقت بوقت، تازه تازه برر كائناتى زمينده قورويور، برر يڭى دنيايى ايجاد ايدييور. برر عالمى آلوب ده ديگر منتظم بر عالمى گتيرييور. موسم بَموسم هر باغ و بوستانده تازه تازه معجزاتِ قدرتنى و هداياىِ رحمتنى گوسترر. يڭى برر كتابِ حكمتنما يازييور. تازه تازه برر مطبخهِٔ رحمتنى قورويور. مجدّد بر حلّهِٔ صنعتنما گيديرييور. هر بهارده، هر بر آغاجه سندسمثال تازه بر چارشاف گيديرييور. لؤلؤمثال يڭى بر مرصّعاتله سوسلنديرييور. ييلديزمثال رحمت هديهلريله أللرينى طولديرييور.
ايشته شو ايشلرى نهايت حسنِ صنعت و كمالِ إنتظام ايله ياپان و شو بربرى آرقهسنده گلن و زمان ايپنه طاقيلان سيّار عالملرى، نهايت حكمت و عنايت و كمالِ قدرت و صنعت ايله دگيشديرن ذات؛ ألبته غايت قدير و حكيمدر. نهايت درجهده بصير و عليمدر. تصادف اونڭ ايشنه قاريشهماز. ايشته او ذاتِ ذو الجلالدر كه، شويله فرمان ايدييور:
اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ
وَمَٓا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ
دييوب، هم كمالِ قدرتنى إعلان، هم قدرتنه نسبةً حشر و قيامت غايت سهل و كلفتسز اولديغنى بيان ايدييور. أمرِ تكوينيسى، قدرت و إرادهيى تضمّن ايتديگنى و بتون أشيا، أوامرينه غايت مسخّر و منقاد اولدقلرينى و مباشرتسز، معالجهسز خلق ايتديگى ايچون ايجادندهكى سهولتِ مطلقهيى إفاده ايچون، صِرف بر أمرله ايشلر ياپديغنى، قرآنِ معجز البيان ايله فرمان ايدييور.
حاصلِ كلام: بر قسم آيتلر أشياده خصوصًا بدايتِ ايجادنده غايت درجهده حسنِ صنعتى و نهايت درجهده كمالِ حكمتى إعلان ايدييور. ديگر قسمى؛ أشياده، خصوصًا تكرار ايجادنده و إعادهسنده غايت درجهده سهولت و سرعتنى نهايت درجهده إنقياد و كلفتسزلگنى بيان ايدر.
اوچنجى شعاع
أى حدّندن تجاوز ايتمش نفسِ پروسواس! دييورسڭ كه:
بِيَدِهٖ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ
مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا
وَ نَحْنُ اَقْرَبُ اِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرٖيدِ
گبى آيتلر، نهايت درجهده قربيتِ إلٰهيهيى گوسترييور.
تَعْرُجُ الْمَلٰٓئِكَةُ وَالرُّوحُ اِلَيْهِ فٖى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسٖينَ اَلْفَ سَنَةٍ
و حديثده وارد اولان: "جنابِ حق يتمش بيڭ حجاب آرقهسندهدر" و معراج گبى حقيقتلر، نهايت درجهده بعديتمزى گوسترييور. شو سرِّ غامضى فهمه تقريب ايدهجك بر ايضاح ايسترم.
الجواب: اويله ايسه ديڭله:
أوّلا، برنجى شعاعڭ آخرنده ديمشدك: ناصلكه گونش، قيدسز نوريله و مادّهسز عكسى جهتيله؛ سڭا، سنڭ روحڭ پنجرهسى و اونڭ آيينهسى اولان گوز ببگڭدن داها ياقين اولديغى حالده؛ سن، مقيّد و مادّهده محبوس اولديغڭ ايچون اوندن غايت اوزاقسڭ. اونڭ، يالڭز بر قسم عكسلريله، گولگهلريله تماس ايدهبيليرسڭ و بر نوع جلوهلريله و جزئى تجلّيلريله گوروشهبيليرسڭ و بر صنف صفتلرى حكمنده اولان ألوانلرينه و بر طائفه إسملرى حكمنده اولان شعاعلرينه و مظهرلرينه ياناشهبيليرسڭ.
أگر، گونشڭ مرتبهِٔ أصليسنه ياناشمق و بِالذّات طوغريدن طوغرىيه گونشڭ ذاتى ايله گوروشمك ايسترسهڭ، او وقت پك چوق قيدلردن تجرّد ايتمكلگڭ و پك چوق مراتبِ كلّيتدن گچمكلگڭ لازم گلير. عادتا سن، معنًا تجرّد جهتيله كُرهِٔ أرض قدر بيويوب، هوا گبى روحًا إنبساط ايدوب و قمر قدر يوكسلوب، بدر گبى مقابل گلدكدن صوڭره بِالذّات پردهسز اونڭله گوروشوب، بر درجه ياناشمق دعوا ايدهبيليرسڭ.
اويله ده: او جليلِ پر كمال، او جميلِ بىمثال، او واجب الوجود، او موجدِ كلِّ موجود، او شمسِ سرمد، او سلطانِ أزل و أبد، سڭا سندن ياقيندر. سن، اوندن نهايتسز اوزاقسڭ. قوّتڭ وارسه، تمثيلدهكى دقائقى تطبيق ايت...
ثانيًا: مثلا: وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى بر پادشاهڭ چوق إسملرى ايچنده "قوماندان" إسمى چوق متداخل دائرهلرده تظاهر ايدر. سرعسكر دائرهِٔ كلّيهسندن طوت، مشيريت و فريقيت، تا يوزباشى، تا اونباشىيه قدر گنيش و طار، كلّى و جزئى دائرهلرده ده ظهور و تجلّيسى واردر. شيمدى، بر نفر خدمتِ عسكريهسنده اونباشى مقامنده تظاهر ايدن جزئى قوماندانلق نقطهسنى مرجع طوتار، قوماندانِ أعظمنه شو جزئى جلوهِٔ إسميله تماس ايدر و مناسبتدار اولور. أگر أصل إسميله تماس ايتمك، اوڭا او عنوان ايله گوروشمك ايستهسه، اونباشيلقدن تا سرعسكر مرتبهِٔ كلّيهسنه چيقمق لازم گلير.
ديمك پادشاه، او نفره إسميله، حكميله، قانونيله و علميله، تلفونيله و تدبيريله و أگر او پادشاه، أولياءِ أبداليهدن نورانى اولسه، بِالذّات حضوريله غايت ياقيندر. هيچ بر شى مانع اولوب، حائل اولاماز. حالبوكه او نفر، غايت اوزاقدر. بيڭلر مرتبهلر حائل، بيڭلر حجابلر فاصلدر. فقط بعضًا مرحمت ايدر، خلافِ عادت؛ بر نفرى حضورينه آلير، لطفنه مظهر ايدر.
اويله ده: أمرِ ـ﴿كُنْ فَيَكُونُـ﴾ ئه مالك؛ گونشلر و ييلديزلر، أمربر نفرى حكمنده اولان ذاتِ ذو الجلال، هر شيئه هر شيدن داها زياده ياقين اولديغى حالده، هر شى اوندن نهايتسز اوزاقدر. اونڭ حضورِ كبرياسنه پردهسز گيرمك ايستهنيلسه، ظلمانى و نورانى، يعنى مادّى و أكوانى و أسمائى و صفاتى يتمش بيڭلر حجابدن گچمك، هر إسمڭ بيڭلر خصوصى و كلّى درجاتِ تجلّيسندن چيقمق، غايت يوكسك طبقاتِ صفاتنده مرور ايدوب تا إسمِ أعظمنه مظهر اولان عرشِ أعظمنه عروج ايتمك؛ أگر جذب و لطف اولمازسه، بيڭلر سنهلر چاليشمق و سلوك ايتمك لازم گلير.
مثلا: سن، اوڭا خالق إسميله ياناشمق ايسترسهڭ؛ سنڭ خالقڭ خصوصيتيله، صوڭره بتون إنسانلرڭ خالقى جهتيله، صوڭره بتون ذىحياتلرڭ خالقى عنوانيله، صوڭره بتون موجوداتڭ خالقى إسميله مناسبتدارلق لازم گلير. يوقسه ظلده قاليرسڭ، يالڭز جزئى بر جلوهيى بولورسڭ.
بر إخطار: تمثيلدهكى پادشاه، عجزى ايچون، قوماندانلق إسمنڭ مراتبنده مشير و فريق گبى واسطهلر قويمشدر. فقط بِيَدِهٖ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ اولان قديرِ مطلق، واسطهلردن مستغنيدر. واسطهلر، صِرف ظاهريدرلر؛ پردهِٔ عزّت و عظمتدرلر. عبوديت و حيرت و عجز و إفتقار ايچنده سلطنتِ ربوبيتنه دلّالدرلر، تماشاگردرلر. معينى دگللر، شريكِ سلطنتِ ربوبيت اولامازلر.
دردنجى شعاع
ايشته أى تنبل نفسم! بر نوع معراج حكمنده اولان نمازڭ حقيقتى؛ سابق تمثيلده بر نفر، محضِ لطف اولارق حضورِ شاهانهيه قبولى گبى؛ محضِ رحمت اولارق ذاتِ جليلِ ذو الجمال و معبودِ جميلِ ذو الجلالڭ حضورينه قبولڭدر. ـ﴿اَللّٰهُ اَكْبَرُـ﴾ دييوب، معنًا و خيالًا ويا نيّةً ايكى جهاندن گچوب، قيدِ مادّياتدن تجرّد ايدوب بر مرتبهِٔ كلّيهِٔ عبوديته ويا كلّينڭ بر گولگهسنه ويا بر صورتنه چيقوب، بر نوع حضوره مشرّف اولوب، اِيَّاكَ نَعْبُدُ خطابنه ـ(هركسڭ قابليتى نسبتندهـ) بر مظهريتِ عظيمهدر.
عادتا، حركاتِ صلاتيهده تكرارله ـ﴿اَللّٰهُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُـ﴾ ديمكله قطعِ مراتبه و ترقّياتِ معنويهيه و جزئياتدن دوائرِ كلّيهيه چيقماسنه بر إشارتدر و معرفتمز خارجندهكى كمالاتِ كبرياسنڭ مجمل بر عنوانيدر. گويا هر بر ـ﴿اَللّٰهُ اَكْبَرُـ﴾ بر باصامقِ معراجيهيى قطعنه إشارتدر.
ايشته شو حقيقتِ صلاتدن معنًا ويا نيّةً ويا تصوّرًا ويا خيالًا بر گولگهسنه، بر شعاعنه مظهريت دخى، بيوك بر سعادتدر.
ايشته حجده پك كثرتلى ـ﴿اَللّٰهُ اَكْبَرُـ﴾ دينلمسى، شو سردندر. چونكه حجِّ شريف بِالأصاله هركس ايچون بر مرتبهِٔ كلّيهده بر عبوديتدر. ناصلكه بر نفر، بايرام گبى بر يومِ مخصوصده فريق دائرهسنده بر فريق گبى پادشاهڭ بايرامنه گيدر و لطفنه مظهر اولور. اويله ده: بر حاجى، نه قدر عامى ده اولسه، قطعِ مراتب ايتمش بر ولى گبى عموم أقطارِ أرضڭ ربِّ عظيمى عنوانيله ربّنه متوجّهدر. بر عبوديتِ كلّيه ايله مشرّفدر.
ألبته حجّ مفتاحيله آچيلان مراتبِ كلّيهِٔ ربوبيت و دوربينيله نظرينه گورونن آفاقِ عظمتِ الوهيت و شعائريله قلبنه و خيالنه گيتدكجه گنيشلهنن دوائرِ عبوديت و مراتبِ كبريا و اُفقِ تجلّياتڭ ويرديگى حرارت، حيرت و دهشت و هيبتِ ربوبيت ـ﴿اَللّٰهُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُـ﴾ ايله تسكين ايديلهبيلير و اونڭله او مراتبِ منكشفهِٔ مشهوده ويا متصوّره إعلان ايديلهبيلير.
حجدن صوڭره شو معنايى، علوى و كلّى مختلف درجهلرده بايرام نمازنده، ياغمور نمازنده، خسوف كسوف نمازنده، جماعتله قيلينان نمازده بولونور. ايشته شعائرِ إسلاميهنڭ وَلَوْ سنّت قبيلندن دخى اولسه أهمّيتى شو سردندر.
سُبْحَانَ مَنْ جَعَلَ خَزَائِنُهُ بَيْنَ الْكَافِ وَ النُّونِ
فَسُبْحَانَ الَّذٖى بِيَدِهٖ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَسٖينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا
كوچك بر ذيل
قديرِ عليم و صانعِ حكيم، قانونيت شكلندهكى عاداتنڭ گوسترديگى نظام و إنتظامله، قدرتنى و حكمتنى و هيچ بر تصادف ايشنه قاريشمديغنى إظهار ايتديگى گبى؛ شذوذاتِ قانونيه ايله، عادتنڭ خارقهلريله، تغيّراتِ صوريه ايله، تشخّصاتڭ إختلافاتيله، ظهور و نزول زماننڭ تبدّليله مشيئتنى، إرادتنى، فاعلِ مختار اولديغنى و إختيارينى و هيچ بر قيد آلتنده اولماديغنى إظهار ايدوب يكنسق پردهسنى ييرتهرق و هر شى، هر آنده، هر شأنده، هر شيئنده اوڭا محتاج و ربوبيتنه منقاد اولديغنى إعلام ايتمكله غفلتى طاغيتوب، إنس و جنّڭ نظرلرينى أسبابدن مسبّب الأسبابه چويرر. قرآنڭ بياناتى شو أساسه باقييور.
مثلا: أكثر يرلرده بر قسم ميوهدار آغاجلر بر سنه ميوه ويرر، يعنى رحمت خزينهسندن أللرينه ويريلير، او ده ويرر. اوبر سنه، بتون أسبابِ ظاهريه حاضركن ميوهيى آلوب ويرمييور.
هم مثلا: سائر امورِ لازمهيه مخالف اولارق ياغمورڭ أوقاتِ نزولى او قدر متحوّلدر كه، مغيباتِ خمسهده داخل اولمشدر. چونكه وجودده أڭ مهمّ موقع، حيات و رحمتندر. ياغمور ايسه، منشأِ حيات و محضِ رحمت اولديغى ايچون ألبته او آبِ حيات، او ماءِ رحمت، غفلت ويرن و حجاب اولان يكنسق قاعدهسنه گيرميهجك. بلكه طوغريدن طوغرىيه جنابِ منعمِ محيى و رحمٰن و رحيم اولان ذاتِ ذو الجلال پردهسز، ألنده طوتاجق؛ تا هر وقت دعا و شكر قپولرينى آچيق بيراقهجق.
هم مثلا: رزق ويرمك و معيّن بر سيما ويرمك، برر إحسانِ مخصوص أثرى گبى اومماديغى طرزده اولماسى؛ نه قدر گوزل بر صورتده مشيئت و إختيارِ ربّانيهيى گوسترييور.
داها تصريفِ هوا و تسخيرِ سحاب گبى شئوناتِ إلٰهيهيى بونلره قياس ايت...
(↑Sayfa Başı↑)
Önceki Risale: On Beşinci Söz ←Sözler → On Yedinci Söz: Sonraki Risale