Risale:Tefekkürname

Nurpedia.org - İman ve İslam Hakikatlerine Dair Nur Ansiklopedisi sitesinden
Turker (mesaj | katkılar) tarafından oluşturulmuş 07.06, 21 Ocak 2022 tarihli sürüm (→‎1. Mertebe)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
İmana Medar Âlî Bir Tefekkürname, Tevhide Dair Yüksek Bir Marifetname

ﺭﺳﺎﻟﻪِٔ ﻧﻮﺭ ﻛﻠّﻴﺎﺗﻨﺪﻥ

ﺍﻳﻤﺎﻧﻪ ﻣﺪﺍﺭ ﻋﺎﻟﻲ ﺑﺮ ﺗﻔﯖّﺮﻧﺎﻣﻪ

ﺗﻮﺣﻴﺪﻩ ﺩﺍﺋﺮ ﻳﻮﻛﺴﻚ ﺑﺮ ﻣﻌﺮﻓﺘﻨﺎﻣﻪ

ﻣﺆﻟّﻔﻰ

ﺑﺪﻳﻊ ﺍﻟﺰﻣﺎﻥ ﺳﻌﻴﺪ ﺍﻟﻨﻮﺭﺳﻰ

ﻳﮕﺮﻣﻰ ﻃﻮﻗﻮﺯﻧﺠﻲ ﻟﻤﻌﻪ

ﺍﻳﻤﺎﻧﻪ ﻣﺪﺍﺭ ﻋﺎﻟﻲ ﺑﺮ ﺗﻔﯖّﺮﻧﺎﻣﻪ

ﺗﻮﺣﻴﺪﻩ ﺩﺍﺋﺮ ﻳﻮﻛﺴﻚ ﺑﺮ ﻣﻌﺮﻓﺘﻨﺎﻣﻪ

ﺑﺪﻳﻊ ﺍﻟﺰﻣﺎﻥ

ﺳﻌﻴﺪ ﺍﻟﻨﻮﺭﺳﻰ

﴿ﺑِﺎﺳْﻤِﻪِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ﴾

ﻗﺎﺭﺩﺍﺷﻠﺮﻡ! !ﺑﻮ ﺗﻔﻜّﺮﻧﺎﻣﻪ ﭼﻮﻕ ﺍﻫﻤّﻴﺘﻠﻴﺪﺭ. ﺍِﻣﺎﻡِ ﻋﻠﻰﻧﯔ (ﺭﺽ) ﺍﻭﯕﺎ ﺑﺮ ﻭﺟﻬﺪﻩ ﺁﻳﺖ ﺍﻟﻜﺒﺮﺍ ﻧﺎﻣﻨﻰ ﻭﻳﺮﻣﻪﺳﻰ، ﺗﺎﻡ ﻗﻴﻤﺘﻨﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﻳﻴﻮﺭ.

ﻧﻤﺎﺯ ﺗﺴﺒﻴﺤﺎﺗﻨﺪﻩ ﻋﻴﻦ ﺍﻟﻴﻘﻴﻦ ﺩﺭﺟﻪﺳﻨﺪﻩ ﻗﻠﺒﻪ ﮔﻠﻤﺶ، ﭼﻮﻕ ﺭﺳﺎﻟﻪﻟﺮﻯ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻭﻳﺮﻣﺶ، ﺍﻭﺗﻮﺯ ﺳﻨﻪ ﻋﻘﻞ ﻭ ﻓﻜﺮﯓ ﻏﺪﺍ ﻭ ﻋﻠﺎﺟﻰ ﺍﻭﻟﻤﺶ ﺑﺮ ﻣﻌﺮﻓﺘﻨﺎﻣﻪﺩﺭ.

ﺑﻮﻧﻰ ﻫﻢ ﻟﻤﻌﻪﻟﺮ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩ، ﻫﻢ ﻗﺮﻕ ﺍﻟﻠﻰ ﻋﺪﺩ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻣﺎﻛﻴﻨﻪ ﺍﻳﻠﻪ ﻳﺎﺯﻟﺴﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺪﺭ.

ﺳﻌﻴﺪ ﺍﻟﻨﻮﺭﺳﻰ

Kardeşlerim,

Bu tefekkürname çok ehemmiyetlidir. İmam-ı Ali (r.a.) ona bir vecihte “Âyetü’l-Kübrâ” namını vermesi, tam kıymetini gösteriyor. Namaz tesbihatında aynelyakin derecesinde kalbe gelmiş, çok risaleleri netice vermiş, otuz senedir akıl ve fikrimin gıdası ve ilâcı olmuş bir marifetnamedir. Bunu hem Lem’alar içinde, hem kırk elli adet müstakil makine ile yazılsa münasiptir.

Said Nursî

Yirmi sene evvel Eskişehir hapsinde tecrid-i mutlakta iken yazılan bir lem’adır.

ﺍﻓﺎﺩﻩِٔ ﻣﺮﺍﻡ

﴿ﺑِﺴِﻢِ ﺍﻟﻠﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ﴾

﴿ﻭَ ﺑِﻪِ ﻧَﺴْﺘَﻌِﻴﻦُ﴾

﴿ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠَّﻪِ ﺭَﺏِّ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦَ ٭ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﻠَﺎﺓُ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻠَﺎﻡُ ﻋَﻠَﻰ ﺳَﻴِّﺪِﻧَﺎ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻟِﻪِ ﻭَ ﺻَﺤْﺒِﻪِ ﺍَﺟْﻤَﻌِﻴﻦَ﴾

ﺍﻭﻥ ﺍﻭﭺ ﺳﻨﻪﺩﻥ ﺑﺮﻯ ﻗﻠﺒﻢ، ﻋﻘﻠﻢ ﺍﻳﻠﻪ ﺍﻣﺘﺰﺍﺝ ﺍﻳﺪﻭﺏ ﻗﺮﺍٓﻥِ ﻣﻌﺠﺰ ﺍﻟﺒﻴﺎﻧﯔ

﴿ﻟَﻌَﻠَّﻜُﻢْ ﺗَﺘَﻔَﻜَّﺮُﻭﻥَ ٭ ﻟَﻌَﻠَّﻬُﻢْ ﻳَﺘَﻔَﻜَّﺮُﻭﻥَ ٭ ﺍَﻭَﻟَﻢْ ﻳَﺘَﻔَﻜَّﺮُﻭﺍ ﻓِﻰ ﺍَﻧْﻔُﺴِﻬِﻢْ ﻣَﺎ ﺧَﻠَﻖَ ﺍﻟﻠﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮِﺍﺕِ ﻭَﺍﻟْﺎَﺭْﺽَ ٭ ﻟَﺎَﻳَﺎﺕِ ﻟِﻘَﻮْﻡٍ ﻳَﺘَﻔَﻜَّﺮُﻭﻥَ﴾

ﻛﺒﻰ ﺍٓﻳﺘﻠﺮﻟﻪ ﺍﻣﺮ ﺍﻳﺘﺪﻳﮕﻰ ﺗﻔﻜّﺮ ﻣﺴﻠﮕﻨﻪ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﺍﻳﺘﺪﻳﮕﻰ ﻭ

﴿ﺗَﻔَﻜُّﺮُ ﺳَﺎﻋَﺔٍ ﺧَﻴْﺮٌ ﻣِﻦْ ﻋِﺒَﺎﺩَﺓِ ﺳَﻨَﺔٍ﴾

ﺣﺪﻳﺚِ ﺷﺮﻳﻔﻰ ﺑﻌﻀًﺎ ﺑﺮ ﺳﺎﻋﺖ ﺗﻔﻜّﺮ ﺑﺮ ﺳﻨﻪ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﺣﻜﻤﻨﺪﻩ ﺍﻟﺪﻳﻐﻨﻰ ﺑﻴﺎﻥ ﺍﻳﺪﻭﺏ، ﺗﻔﻜّﺮﻩ ﻋﻈﻴﻢ ﺗﺸﻮﻳﻘﺎﺕ ﻳﺎﭘﺪﻳﻐﻰ ﺟﻬﺘﻠﻪ، ﺑﻦ ﺩﻩ ﺑﻮ ﺍﻭﻥ ﺍﻭﭺ ﺳﻨﻪﺩﻥ ﺑﺮﻯ ﻣﺴﻠﻚِ ﺗﻔﻜﺮﺩﻩ ﻋﻘﻞ ﻭ ﻗﻠﺒﻤﻪ ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺍﻳﺪﻥ ﺑﻴﻮﻙ ﻧﻮﺭﻟﺮﻯ ﻭ ﺍﻭﺯﻭﻥ ﺣﻘﻴﻘﺘﻠﺮﻯ ﻛﻨﺪﻳﻤﻪ ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﺍﻳﺘﻤﻚ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﺍﺷﺎﺭﺕ ﻧﻮﻋﻨﺪﻥ ﺑﻌﺾ ﻛﻠﻤﺎﺗﻰ ﺍﻭ ﺍﻧﻮﺍﺭﻩ ﺩﻟﺎﻟﺖ ﺍﻳﺘﻤﻚ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﺩﮔﻞ، ﺑﻠﻜﻪ ﻭﺟﻮﺩﻟﺮﻳﻨﻪ ﺍﺷﺎﺭﺕ ﻭ ﺗﻔﻜّﺮﻯ ﺗﺴﻬﻴﻞ ﻭ ﺍﻧﺘﻈﺎﻣﻰ ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﻭﺿﻊ ﺍﻳﺘﺪﻡ. ﻏﺎﻳﺖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺮﺑﻰ ﻋﺒﺎﺭﻟﺮﻟﻪ ﻛﻨﺪﻳﻤﻪ ﺍﻭ ﺗﻔﻜّﺮﺩﻩ ﮔﻴﺘﺪﻳﮕﻢ ﺯﻣﺎﻥ، ﺍﻭ ﻛﻠﻤﺎﺗﻰ ﻟﺴﺎﻧﺎً ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭﺩﻡ.

ﺑﻮ ﺍﻭﺯﻭﻥ ﺯﻣﺎﻧﺪﻩ ﻭ ﺑﻴﯖﻠﺮ ﺩﻓﻌﻪ ﺗﻜﺮﺍﺭﻧﺪﻩ ﻧﻪ ﺑﯖﺎ ﺍﻭﺻﺎﻧﺞ ﮔﻠﻴﻴﻮﺭﺩﻯ ﻭ ﻧﻪ ﺩﻩ ﻭﻳﺮﺩﻳﮕﻰ ﺫﻭﻕ ﻧﻘﺼﺎﻧﻠﺎﺷﻴﻴﻮﺭﺩﻯ ﻭ ﻧﻪ ﺩﻩ ﺍﻭﻧﻠﺮﻩ ﺍﺣﺘﻴﺎﺝِ ﺭﻭﺣﻰ ﺯﺍﺋﻞ ﺍﻭﻟﻮﻳﻮﺭﺩﻯ. ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺑﺘﻮﻥ ﺍﻭ ﺗﻔﻜّﺮﺍﺕ، ﺍٓﻳﺎﺕِ ﻗﺮﺍٓﻧﻴﻪﻧﯔ ﻟﻤﻌﺎﺗﻰ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻨﺪﻥ؛ ﺍٓﻳﺎﺗﯔ ﺑﺮ ﺧﺎﺻّﻪﺳﻰ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﺍﻭﺻﺎﻧﺪﻳﺮﻣﺎﻣﻖ ﻭ ﺣﻠﺎﻭﺗﻨﻰ ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﺍﻳﺘﻤﻚ ﺧﺎﺻّﻪﺳﻨﯔ ﺑﺮ ﺟﻠﻮﻩﺳﻰ، ﺍﻭ ﺗﻔﻜّﺮ ﺍٓﻳﻴﻨﻪﺳﻨﺪﻩ ﺗﻤﺜّﻞ ﺍﻳﺘﻤﺸﺪﺭ.

ﺑﻮ ﺍٓﺧﺮﺩﻩ ﮔﻮﺭﺩﻡ ﻛﻪ: ﺭﺳﺎﻟﻪٔ ﻧﻮﺭﯓ ﺍﺟﺰﺍﻟﺮﻧﺪﻩﻛﻰ ﻗﻮّﺗﻠﻰ ﻋﻘﺪﻩِٔ ﺣﻴﺎﺗﻴﻪ ﻭ ﭘﺎﺭﻟﺎﻕ ﻧﻮﺭﻟﺮ، ﺍﻭ ﺳﻠﺴﻠﻪِٔ ﺗﻔﻜّﺮﺍﺗﯔ ﻟﻤﻌﻪﻟﺮﻳﺪﺭ. ﺑﯖﺎ ﺍﻳﺘﺪﻛﻠﺮﻯ ﺗﺄﺛﻴﺮﻯ ﺑﺎﺷﻘﻪ ﺫﺍﺗﻠﺮﻩ ﺩﻩ ﺍﻳﺪﻩﺟﮕﻨﻰ ﺩﻭﺷﻮﻧﻤﻜﻠﻪ، ﺍٓﺧﺮ ﻋﻤﺮﻣﺪﻩ ﻣﺠﻤﻮﻋﻨﻰ ﻗﻠﻤﻪ ﺍٓﻟﻤﻖ ﻧﻴّﺖ ﺍﻳﺘﻤﺸﺪﻡ. ﮔﺮﭼﻪ ﭼﻮﻕ ﻣﻬﻢّ ﭘﺎﺭﭼﻪﻟﺮﻯ ﺭﺳﺎﻟﻪﻟﺮﺩﻩ ﺩﺭﺝ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﺸﺪﺭ؛ ﻓﻘﻂ ﻫﻴﺌﺖِ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪﺳﻨﺪﻩ ﺑﺎﺷﻘﻪ ﻗﻴﻤﺖ ﻭ ﻗﻮّﺕ ﺑﻮﻟﻮﻧﻪﺟﻘﺪﺭ.

ﺍٓﺧﺮِ ﻋﻤﺮ ﻣﻌﻴّﻦ ﺍﻭﻟﻤﺪﻳﻐﻰ ﺍﻳﭽﻮﻥ، ﺑﻮ ﺃﺳﻜﻴﺸﻬﺮ ﺣﭙﺴﻨﺪﻩﻛﻰ ﻣﺤﻜﻮﻣﻴﺘﻢ ﺋﻮﻟﻮﻣﺪﻥ ﺩﺍﻫﺎ ﺑﺘﺮ ﺑﺮ ﺷﻜﻞ ﺁﻟﺪﻳﻐﻨﺪﻥ، ﺁﺧﺮِ ﺣﻴﺎﺗﻰ ﺑﻜﻠﻪﻣﻴﻪﺭﻙ، ﻧﻮﺭ ﻗﺎﺭﺩﺍﺷﻠﺮﻳﻤﯔ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺁﺭﺯﻭﻟﺮﻳﻠﻪ ، ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺍﻳﺘﻤﻴﻪﺭﻙ، ﺍﻭ ﺳﻠﺴﻠﻪٔ ﺗﻔﻜّﺮﺍﺕ "ﻳﺪﻯ ﺑﺎﺏ" ﺍﻭﺳﺘﻨﺪﻩ ﻳﺎﺯﻳﻠﺪﻯ.

ﺑﻮ ﻧﻮﻉ ﻗﺪﺳﻰ ﺣﻘﻴﻘﺘﻠﺮﯓ ﺃﻛﺜﺮﻳﺖِ ﻣﻄﻠﻘﻪﺳﻰ ﻧﻤﺎﺯ ﺗﺴﺒﻴﺤﺎﺗﻨﺪﻩ ﺧﺎﻃﺮﻩ ﮔﻠﺪﻳﻜﻠﺮﻧﺪﻥ (ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَﺍﻟﻠﻪ٭ ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠَّﻪ٭ ﺍَﻟﻠﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ٭ ﻟَﺎ ِﺍَﻟَﻪَ ﺍِﻟَّﺎ ﺍﻟﻠﻪ) ﻗﺪﺳﻰ ﻛﻠﻤﻪﻟﺮﻳﻨﯔ ﻫﺮ ﺑﺮﻳﺴﻰ ﺑﺮ ﻣﻨﺒﻊ ﺣﻜﻤﻨﻪ ﮔﭽﺪﻳﮕﻨﺪﻥ؛ ﻋﻴﻨﺎً ﻧﻤﺎﺯ ﺗﺴﺒﻴﺤﺎﺗﻨﺪﻩﻛﻰ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﮔﺒﻰ ﻳﺎﺯﻳﻠﻤﻖ ﻟﺎﺯﻡ ﮔﻠﻴﺮﻛﻦ، ﺍﻭ ﺯﻣﺎﻥ ﺗﺠﺮﻳﺪﺩﻩﻛﻰ ﻣﺸﻮّﺷﻴﺖِ ﺣﺎﻝ ﺍﻭ ﺗﺮﺗﻴﺒﻰ ﺑﻮﺯﻣﺶ.

ﺷﻴﻤﺪﻯ ﺍﻭ ﻟﻤﻌﻪﻧﯔ ﺑﺮﻧﺠﻰ ﺑﺎﺑﻰ (ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَﺍﻟﻠﻪ) ﺍﻳﻜﻨﺠﻴﺴﻰ (ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠَّﻪ) ﺍﻭﭼﻮﻧﺠﺴﻰ (ﺍَﻟﻠﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ) ﺩﺭﺩﻧﺠﻴﺴﻰ (ﻟَﺎ ِﺍَﻟَﻪَ ﺍِﻟَّﺎ ﺍﻟﻠﻪ)ﻩ ﺩﺍﺋﺮ ﺍﻭﻟﺎﺟﻖ. ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺷﺎﻓﻌﻴﻠﺮﯓ ﻧﻤﺎﺯ ﺗﺴﺒﻴﺤﺎﺗﻨﺪﻥ ﻭ ﺩﻋﺎﺩﻥ ﺻﻮﯕﺮﻩ ﺍﻭﺗﻮﺯ ﺍﻭﭺ ﺩﻓﻌﻪ ﻋﻴﻨﺎً ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَﺍﻟﻠﻪ، ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠَّﻪ، ﺍَﻟﻠﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﮔﺒﻰ ﺍﻭﺗﻮﺯ ﺍﻭﭺ ﺩﻓﻌﻪ ﻟَﺎ ِﺍَﻟَﻪَ ﺍِﻟَّﺎ ﺍﻟﻠﻪ ﭼﻮﻕ ﺷﺎﻓﻌﻴﻠﺮ ﺍﻭﻗﻮﻳﻮﺭﻟﺮ.

ﺳﻌﻴﺪ ﺍﻟﻨﻮﺭﺳﻰ

İfade-i Meram

On üç senedenberi kalbim, aklımla imtizaç edip Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyânın

لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

اَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِى اَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللهُ السَّمٰوَاتِ وَاْلاَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَاۤ اِلا بِالْحَقِّ

لاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

gibi âyetlerle emrettiği tefekkür mesleğine teşvik ettiği ve

تَفَكُّرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ hadis-i şerifi, bazan bir saat tefekkür bir sene ibadet hükmünde olduğunu beyan edip tefekküre azîm teşvikat yaptığı cihetle, ben de bu on üç seneden beri meslek-i tefekkürde akıl ve kalbime tezahür eden büyük nurları ve uzun hakikatleri kendime muhafaza etmek için, işârât nev’inden bazı kelimâtı, o envâra delâlet etmek için değil, belki vücutlarına işaret ve tefekkürü teshil ve intizamı muhafaza için vaz’ ettim. Gayet muhtelif Arabî ibarelerle kendi kendime o tefekkürde gittiğim zaman o kelimâtı lisanen zikrediyordum. Bu uzun zamanda ve binler defa tekrarında ne bana usanç geliyordu ve ne de verdiği zevk noksanlaşıyordu ve ne de onlara ihtiyac-ı ruhî zâil oluyordu.

Çünkü bütün o tefekkürat, âyât-ı Kur’âniyenin lemeâtı olduğundan, âyâtın bir hassası olan usandırmamak ve halâvetini muhafaza etmek hassasının bir cilvesi, o tefekkür âyinesinde temessül etmiştir.

Bu âhirde gördüm ki, Risale-i Nur’un eczalarındaki kuvvetli ukde-i hayatiye ve parlak nurlar, o silsile-i tefekkürâtın lem’alarıdır. Bana ettikleri tesiri başka zatlara da edeceği düşüncesiyle, âhir ömrümde mecmuunu kaleme almak niyet etmiştim. Gerçi çok mühim parçaları risalelerde derc edilmiştir; fakat heyet-i mecmuasında başka bir kuvvet ve kıymet bulunacaktır.

Âhir-i ömür muayyen olmadığı için, bu hapisteki mahkûmiyetim ve vaziyetim ölümden daha beter bir şekil aldığından, âhir-i hayatı beklemeyerek, kardeşlerimin ısrar ve ilhahlarıyla, tağyir etmeyerek, o silsile-i tefekkürat Yedi Bab üstünde yazıldı.

Bu nevi kudsî hakikatlerin ekseriyet-i mutlakası namaz tesbihatında hatıra geldiklerinden, Sübhanallah, Elhamdü lillâh, Allahu ekber, Lâ ilâhe illâllah kudsî kelimelerinin herbirisi bir menba hükmüne geçtiğinden, aynen namaz tesbihatındaki tertip gibi yazılmak lâzım gelirken, o zaman tecritteki müşevveşiyet-i hal o tertibi bozmuş. Şimdi o Lem’anın Birinci Babı Sübhanallah, ikincisi Elhamdü lillâh, üçüncüsü Allahu ekber, dördüncüsü Lâ ilâhe illâllah’a dair olacak. Çünkü Şafiîlerin namaz tesbihatından ve duadan sonra otuz üç defa aynen Sübhanallah, Elhamdü lillâh, Allahu ekber gibi otuz üç defa da Lâ ilâhe illâllah’ı çok Şafiîler okuyorlar.

Said Nursî

Birinci Bab (Subhanallah)[düzenle]

Sübhânallâh hakkındadır.

(Ve o, üç fasıldır.)

ﺍﻟﺒﺎﺏ ﺍﻟﺎﻭﻝ

ﺍَﻟْﺒَﺎﺏُ ﺍْﻟﺎَﻭَّﻝُ

ﻓِﻰ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ٭ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺛَﻠﺎَﺛَﺔُ ﻓُﺼُﻮﻝٍ

1. Fasıl[düzenle]

ﺍَﻟْﻔَﺼْﻞُ ﺍْﻟﺎَﻭَّﻝُ

﴿ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ﴾

ﻓَﺴُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀُ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﻧُﺠُﻮﻣِﻬَﺎ ﻭَ ﺷُﻤُﻮﺳِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﻗْﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﺑِﺮُﻣُﻮﺯِ ﺣِﻜَﻤِﻬَﺎ ٭

ﻭ ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ (ﺍﻟْﺠَﻮُّ) ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺳَﺤَﺎﺑَﺎﺗِﻪِ ﻭَ ﺭُﻋُﻮﺩِﻫَﺎ ﻭَ ﺑُﺮُﻭﻗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﻣْﻄَﺎﺭِﻫَﺎ ﺑِﺎِﺷَﺎﺭَﺍﺕِ ﻓَﻮَﺍﺋِﺪِﻫَﺎ ٭

ﻭَ ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺭَﺃْﺱُ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﻣَﻌَﺎﺩِﻧِﻬَﺎ ﻭَ ﻧَﺒَﺎﺗَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﺷْﺠَﺎﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﺣَﻴْﻮَﺍﻧَﺎﺗِﻬَﺎ ﺑِﺪَﻟﺎَﻟﺎَﺕِ ﺍِﻧْﺘِﻈَﺎﻣَﺎﺗِﻬَﺎ ٭

ﻭَ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺷْﺠَﺎﺭُ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺍَﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﺯْﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﺛَﻤَﺮَﺍﺗِﻬَﺎ ﺑِﺘَﺼْﺮِﻳﺤَﺎﺕِ ﻣَﻨَﺎﻓِﻌِﻬَﺎ ٭

ﻭَ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍْﻟﺎَﺯْﻫَﺎﺭُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭُ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺑُﺬُﻭﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﺍَﺟْﻨِﺤَﺘِﻬَﺎ ﻭَ ﻧُﻮَﺍﺗَﺎﺗِﻬَﺎ ﺑِﻌَﺠَﺎﺋِﺐِ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻬَﺎ ٭

ﻭَ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺗَﺎﺕُ ﻭَ ﺍﻟْﺒُﺬُﻭﺭُ ﺑِﺎَﻟْﺴِﻨَﺔِ ﺳَﻨَﺎﺑِﻠِﻬَﺎ ﻭَ ﻛَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺣَﺒَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ٭

ﻭَ ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﻛُﻞُّ ﻧَﺒَﺎﺕٍ ﺑِﻐَﺎﻳَﺔِ ﺍﻟْﻮُﺿُﻮﺡِ ﻭَ ﺍﻟﻈُّﻬُﻮﺭِ ﻋِﻨْﺪَ ﺍِﻧْﻜِﺸَﺎﻑِ ﺍَﻛْﻤَﺎﻣِﻬَﺎ ﻭَ ﺗَﺒَﺴُّﻢِ ﺑَﻨَﺎﺗِﻬَﺎ ﺑِﺎَﻓْﻮَﺍﻩِ ﻣُﺰَﻳَّﻨَﺎﺕِ ﺍَﺯَﺍﻫِﻴﺮِﻫَﺎ ﻭَ ﻣُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ﺳَﻨَﺎﺑِﻠِﻬَﺎ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﻣَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺑُﺬُﻭﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﻣَﻨْﻈُﻮﻣَﺎﺕِ ﺣَﺒَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﻧِﻈَﺎﻣِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻣِﻴﺰَﺍﻧِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺗَﻨْﻈِﻴﻤِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺗَﻮْﺯِﻳﻨِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺻِﺒْﻐَﺘِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺯِﻳﻨَﺘِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻧُﻘُﻮﺷِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺭَﻭَﺍﺋِﺤِﻬَﺎ

﴿(١): ﺍﻭﻥ ﺍﻳﻜﻰ ﭘﺮﺩﻩ ﭘﺮﺩﻩ ﺍﻭﺳﺘﻨﺪﻩ، ﺑﺮﻫﺎﻥ ﺑﺮﻫﺎﻥ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩ، ﺩﻟﻴﻞ ﺩﻟﻴﻞ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩ، ﺑﺮ ﭼﻴﭽﻜﺪﻥ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻐﻤﺎﺕ ﻭ ﻣﺘﻨﻮّﻉ ﻟﻤﻌﺎﺕ ﺍﻳﻠﻪ ﻧﻘّﺎﺵِ ﺃﺯﻟﻰﻳﻰ ﻗﻠﺒﻪ ﮔﻮﺳﺘﺮﻳﻴﻮﺭ. ﻋﻘﻠﯔ ﮔﻮﺯﻳﻨﻰ ﺑﺎﻗﺪﻳﺮﻳﻴﻮﺭ.﴾

ﻓِﻰ ﻃُﻌُﻮﻣِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍَﻟْﻮَﺍﻧِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍَﺷْﻜَﺎﻟِﻬَﺎ ﻛَﻤَﺎ ﺗَﺼِﻒُ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺻِﻔَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺗُﻌَﺮِّﻑُ ﺟَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻚَ ﻭَ ﺗُﻔَﺴِّﺮُ ﺗَﻮَﺩُّﺩَﻙَ ﻭَ ﺗَﻌَﺮُّﻓَﻚَ ﺑِﻤَﺎ ﻳَﺘَﻘَﻄَّﺮُ ﻣِﻦْ ﻇَﺮَﺍﻓَﺔِ ﻋُﻴُﻮﻥِ ﺍَﺯَﺍﻫِﻴﺮِﻫَﺎ ﻭَ ﻣِﻦْ ﻃَﺮَﺍﻭَﺓِ ﺍَﺳْﻨَﺎﻥِ ﺳَﻨَﺎﺑِﻠِﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺭَﺷَﺤَﺎﺕِ ﻟَﻤَﻌَﺎﺕِ ﺟَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺗَﻮَﺩُّﺩِﻙَ ﻭَ ﺗَﻌَﺮُّﻓِﻚَ ﺍِﻟَﻰ ﻋِﺒَﺎﺩِﻙَ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻭَﺩُﻭﺩُ ﻳَﺎ ﻣَﻌْﺮُﻭﻑُ ﻣَﺎ ﺍَﺣْﺴَﻦَ ﺻُﻨْﻌَﻚَ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﺯْﻳَﻨَﻪُ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﺑْﻴَﻨَﻪُ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﺗْﻘَﻨَﻪُ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺟَﻤِﻴﻊُ ﺍْﻟﺎَﺷْﺠَﺎﺭِ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟﺼَّﺮَﺍﺣَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﻴَﺎﻥِ ﻋِﻨْﺪَ ﺍِﻧْﻔِﺘَﺎﺡِ ﺍَﻛْﻤَﺎﻣِﻬَﺎ ﻭَ ﺍِﻧْﻜِﺸَﺎﻑِ ﺍَﺯْﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﺗَﺰَﺍﻳُﺪِ ﺍَﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﻭَ ﺗَﻜَﺎﻣُﻞِ ﺍَﺛْﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﺭَﻗْﺺِ ﺑَﻨَﺎﺗِﻬَﺎ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻳَﺎﺩِ ﺍَﻏْﺼَﺎﻧِﻬَﺎ ﺣَﺎﻣِﺪَﺓً ﺑِﺎَﻓْﻮَﺍﻩِ ﺍَﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﺍﻟْﺨَﻀِﺮَﺓِ ﺑِﻜَﺮَﻣِﻚَ، ﻭَ ﺍَﺯْﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﺒَﺴِّﻤَﺔِ ﺑِﻠُﻄْﻔِﻚَ، ﻭَ ﺍَﺛْﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟﻀَّﺎﺣِﻜَﺔِ ﺑِﺮَﺣْﻤَﺘِﻚَ ﺑِﺎَﻟْﺴِﻨَﺔِ ﻧِﻈَﺎﻣِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻣِﻴﺰَﺍﻧِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺗَﻨْﻈِﻴﻤِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺗَﻮْﺯِﻳﻨِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺻِﺒْﻐَﺘِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺯِﻳﻨَﺘِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻧُﻘُﻮﺷِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻃُﻌُﻮﻣِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺭَﻭَﺍﺋِﺤِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍَﻟْﻮَﺍﻧِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍَﺷْﻜَﺎﻟِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍِﺧْﺘِﻠﺎَﻑِ ﻟُﺤُﻮﻣِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻛَﺜْﺮَﺓِ ﺗَﻨَﻮُّﻋِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻋَﺠَﺎﺋِﺐِ ﺧِﻠْﻘَﺘِﻬَﺎ

﴿(٢): ﺑﻮ ﺍﻭﻧﺒﺶ ﺩﻟﻴﻞ ﺩﻟﻴﻞ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩ ﺑﺮﻫﺎﻥ ﺑﺮﻫﺎﻥ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩ ﺻﺎﻧﻊِ ﺫﻭ ﺍﻟﺠﻠﺎﻟﻪ ﺇﺷﺎﺭﺕ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭ.﴾

ﻛَﻤَﺎ ﺗَﺼِﻒُ ﺻِﻔَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺗُﻌَﺮِّﻑُ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋَﻚَ ﻭَ ﺗُﻔَﺴِّﺮُ ﺗَﺤَﺒُّﺒَﻚَ ﻭَ ﺗَﻌَﻬُّﺪَﻙَ ﻟِﻤَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﺑِﻤَﺎ ﻳَﺘَﺮَﺷَّﺢُ ﻣِﻦْ ﺷِﻔَﺎﻩِ ﺛِﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﻣِﻦْ ﻗَﻄَﺮَﺍﺕِ ﺭَﺷَﺤَﺎﺕِ ﻟَﻤَﻌَﺎﺕِ ﺟَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺗَﺤَﺒُّﺒِﻚَ ﻭَ ﺗَﻌَﻬُّﺪِﻙَ ﻟِﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ٭ ﺣَﺘَّﻰ ﻛَﺎَﻥَّ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَ ﺍﻟْﻤُﺰَﻫَّﺮَﺓَ ﻗَﺼِﻴﺪَﺓٌ ﻣَﻨْﻈُﻮﻣَﺔٌ ﻣُﺤَﺮَّﺭَﺓٌ ﻟِﺘُﻨْﺸِﺪَ ﻟِﻠﺼَّﺎﻧِﻊِ ﺍﻟْﻤَﺪَﺍﺋِﺢَ ﺍﻟْﻤُﺒَﻬَّﺮَﺓَ ٭ ﺍَﻭْ ﻓَﺘَﺤَﺖْ ﺑِﻜَﺜْﺮَﺓٍ ﻋُﻴُﻮﻧَﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺒَﺼَّﺮَﺓَ ﻟِﺘَﻨْﻈُﺮَ ﻟِﻠْﻔَﺎﻃِﺮِ ﺍﻟْﻌَﺠَﺎﺋِﺐَ ﺍﻟْﻤُﻨَﺸَّﺮَﺓَ ٭ ﺍَﻭْ ﺯَﻳَّﻨَﺖْ ﻟِﻌِﻴﺪِﻫَﺎ ﺍَﻋْﻀَﺎﺋَﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺨَﻀَّﺮَﺓَ ﻟِﻴَﺸْﻬَﺪَ ﺳُﻠْﻄَﺎﻧُﻬَﺎ ﺍَﺛَﺎﺭَﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﻨَﻮَّﺭَﺓَ ٭ ﻭَ ﺗُﺸْﻬِﺮَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤَﺸْﻬَﺮِ ﻣُﺮَﺻَّﻌَﺎﺕِ ﺍﻟْﺠَﻮْﻫَﺮِ ٭ ﻭَ ﺗُﻌْﻠِﻦَ ﻟِﻠْﺒَﺸَﺮِ ﺣِﻜْﻤَﺔَ ﺧَﻠْﻖِ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮِ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺍَﺣْﺴَﻦَ ﺍِﺣْﺴَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺍَﺑْﻴَﻦَ ﺗِﺒْﻴَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺍَﺑْﻬَﺮَ ﺑُﺮْﻫَﺎﻧَﻚَ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﻇْﻬَﺮَﻩُ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﻧْﻮَﺭَﻩُ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺍَﻋْﺠَﺐَ ﺻَﻨْﻌَﺘَﻚَ ٭ ﺗَﻠَﺌْﻠﺎُ ﺍﻟﻀِّﻴَﺎﺀِ ﺑِﺪَﻟﺎَﻟَﺔِ ﺣِﻜَﻤِﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺗَﻨْﻮِﻳﺮِﻙَ ﺗَﺸْﻬِﻴﺮِﻙَ ٭ ﺗَﻤَﻮُّﺝُ ﺍْﻟﺎِﻋْﺼَﺎﺭِ ﺑِﺴِﺮِّ ﻭَﻇَﺎﺋِﻔِﻬَﺎ (ﺧُﺼُﻮﺻًﺎ ﻓِﻰ ﻧَﻘْﻞِ ﺍﻟْﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ) ﻣِﻦْ ﺗَﺼْﺮِﻳﻔِﻚَ ﺗَﻮْﻇِﻴﻔِﻚَ ٭ ﺗَﻔَﺠُّﺮُ ﺍْﻟﺎَﻧْﻬَﺎﺭِ ﺑِﺎِﺷَﺎﺭَﺓِ ﻓَﻮَﺍﺋِﺪِﻫَﺎ ﻣِﻦْ ﺗَﺪْﺧِﻴﺮِﻙَ ﺗَﺴْﺨِﻴﺮِﻙَ ٭ ﻭَﺗَﺰَﻳُّﻦُ ﺍْﻟﺎَﺣْﺠَﺎﺭِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﺪِﻳﺪِ ﺑِﺮُﻣُﻮﺯِ ﺧَﻮَﺍﺻِّﻬَﺎ ﻭَ ﻣَﻨَﺎﻓِﻌِﻬَﺎ (ﺧُﺼُﻮﺻًﺎ ﻓِﻰ ﻧَﻘْﻞِ ﺍْﻟﺎَﺻْﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺨَﺎﺑَﺮَﺍﺕِ) ﻣِﻦْ ﺗَﺪْﺑِﻴﺮِﻙَ ﺗَﺼْﻮِﻳﺮِﻙَ ٭ ﺗَﺒَﺴُّﻢُ ﺍْﻟﺎَﺯْﻫَﺎﺭِ ﺑِﻌَﺠَﺎﺋِﺐِ ﺣِﻜَﻤِﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺗَﺤْﺴِﻴﻨِﻚَ ﺗَﺰْﻳِﻴﻨِﻚَ ٭ ﺗَﺒَﺮُّﺝُ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭِ ﺑِﺪَﻟﺎَﻟَﺔِ ﻓَﻮَﺍﺋِﺪِﻫَﺎ ﻣِﻦْ ﺍِﻧْﻌَﺎﻣِﻚَ ﺍِﻛْﺮَﺍﻣِﻚَ ٭ ﺗَﺴَﺠُّﻊُ ﺍْﻟﺎَﻃْﻴَﺎﺭِ ﺑِﺎِﺷَﺎﺭَﺓِ ﺍِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﺷَﺮَﺍﺋِﻂِ ﺣَﻴَﺎﺗِﻬَﺎ ﺑِﺎِﻧْﻄَﺎﻗِﻚَ ﺍِﺭْﻓَﺎﻗِﻚَ ٭ ﺗَﻬَﺰُّﺝُ ﺍْﻟﺎَﻣْﻄَﺎﺭِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻓَﻮَﺍﺋِﺪِﻫَﺎ ﻣِﻦْ ﺗَﻨْﺰِﻳﻠِﻚَ ﺗَﻔْﻀِﻴﻠِﻚَ ٭ ﺗَﺤَﺮُّﻙُ ﺍْﻟﺎَﻗْﻤَﺎﺭِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺣِﻜَﻢِ ﺣَﺮَﻛَﺎﺗِﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺗَﻘْﺪِﻳﺮِﻙَ ﺗَﺪْﺑِﻴﺮِﻙَ ﺗَﺪْﻭِﻳﺮِﻙَ ﺗَﻨْﻮِﻳﺮِﻙَ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺍَﻧْﻮَﺭَ ﺑُﺮْﻫَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺍَﺑْﻬَﺮَ ﺳُﻠْﻄَﺎﻧَﻚَ ٭

Rahman ve Rahîm olan Allah'ın adıyla.

Her türlü nakıs ve kusûrdan seni tenzîh ederim ey o Zât-ı Zülcelâl ki, Semâ, yıldızlarının ve güneşlerinin ve aylarının kelimeleriyle, hikmetlerinin remizleriyle senin hamdinle tesbîh eder. Dünyâ semâsı, bulutlarının ve gök gürültülerinin ve şimşeklerinin ve yağmurlarının kelimeleriyle, fâidelerinin işâretleriyle senin hamdinle tesbîh eder. Yeryüzü, ma‘denlerinin ve bitkilerinin ve ağaçlarının ve hayvânlarının kelimeleriyle, intizâmâtının delâletiyle senin hamdinle tesbîh eder. Nebâtât ve ağaçlar, yapraklarının ve çiçeklerinin ve meyvelerinin kelimeleriyle, menfaatlerinin tasrîhâtıyla senin hamdinle tesbîh eder. Çiçekler ve meyveler, tohumlarının ve kanatlarının ve çekirdeklerinin kelimeleriyle, san‘atlarının acâibiyle senin hamdinle tesbîh eder. Çekirdekler ve tohumlar, bilmüşâhede sünbüllerinin lisânıyla ve dânelerinin kelimeleriyle senin hamdinle tesbîh eder. Ve her bir nebât, tomurcuklarının inkişâfı ve çiçeklerinin müzeyyenâtının ve sünbüllerinin muntazamâtının ağızlarıyla kızlarının tebessümü ânında gâyet vuzûh ve zuhûr ile, tohumlarının mevzûnâtının ve habbelerin manzûmâtının kelimeleriyle, şekilleri içindeki renkleri içindeki tadları içindeki kokuları içindeki nakışları içindeki zînetleri içindeki boyaları içindeki san‘atları içindeki ölçüleri içindeki tanzîmleri içindeki mîzânları içindeki nizâmlarının lisânıyla senin hamdinle tesbîh eder. (Haşiye-1[1])

Çiçeklerinin zarâfet-i uyûnundan ve sünbüllerinin tarâvet-i esnânından takattur eden şeyle, senin kullarına olan teveddüdünün ve tearrüfünün cilvelerinin reşehât-ı lemeâtından senin tecelliyât-ı sıfâtını vasfettiği, celevât-ı esmânı ta‘rîf ettiği ve teveddüdünü ve tearrüfünü tefsîr ettiği gibi.

Her türlü nakıs ve kusûrdan seni tenzîh ederim ey Vedûd, ey Ma‘rûf! San‘atın ne kadar güzeldir ve o ne kadar süslüdür ve o ne kadar açıktır ve o ne kadar sağlamdır.

Her türlü nakıs ve kusûrdan seni tenzîh ederim ey o Zât-ı Zülcelâl ki, bütün ağaçlar, tomurcuklarının açması, çiçeklerinin inkişâfı, yapraklarının tezâyüdü, meyvelerin olgunlaşması ve dallarının ellerinde kızlarının raksetmesi ânında, kereminle yeşil olan yapraklarının ve lütfunla tebessüm eden çiçeklerinin ve rahmetinle gülen meyvelerinin ağızlarıyla, acâib-i hilkatlerinin içindeki kesret-i tenevvü‘lerinin içindeki etlerinin ihtilâfı içindeki şekillerinin içindeki renklerinin içindeki kokularının içindeki tadlarının içindeki nakışlarının içindeki zînetlerinin içindeki boyalarının içindeki tevzînlerinin içindeki tanzîmlerinin içindeki mîzânlarının içindeki nizâmlarının lisânlarıyla hamdederek kemâl-i sarâhat ve beyânla Senin hamdinle tesbîh eder. (Haşiye-2[2])

Meyvelerinin ağızlarından tereşşüh eden şeyle, senin mahlûkâtına olan tehabbüb ve teahhüdünün cilvelerinin reşehât-ı lemeâtının katarâtından Senin sıfâtını vasfettiği, esmânı ta‘rîf ettiği ve masnûâtına olan tehabbüb ve teahhüdünü tefsîr ettiği gibi. Hattâ sanki o çiçek açmış olan ağaç, Sâniine medâyih-i bâhire inşâd etmek için yazılmış manzûm bir kasîdedir. Yâhûd o Fâtırın neşrolunan acâibine bakmak için çoklukla bakar gözlerini açmıştır. Yâhûd yeşillenmiş a‘zâlarını kendi bayramı için süslemiş ki, sultânı O’nun münevver eserlerini müşâhede etsin ve meşherde mürassaât-ı cevheri teşhîr etsin ve ağacın hikmet-i hilkatini beşere i‘lân etsin.

Sen her türlü nakıs ve kusûrdan münezzehsin. İhsânın ne kadar güzel, beyânın ne kadar âşikâr, bürhânın ne kadar bâhir, ne kadar zâhir ve ne kadar nûrludur. Sen her türlü nakıs ve kusûrdan münezzehsin. San‘atın ne kadar acâibdir.

Hikmetlerinin delâletiyle ışığın parlaması senin tenvîrin ve teşhîrindendir. Vazîfelerinin sırrıyla kasırganın dalgalanması senin tasrîfin ve tavzîfindendir. Fâidelerinin işâretiyle nehirlerin fışkırması senin tedhîrin ve teshîrindendir. Hâssalarının ve menfaatlerinin remizleriyle taşların ve demir süslenmesi senin tedbîrin ve tasfîrindendir. Hikmetlerinin acâibliği ile çiçeklerin tebessümü senin tahsînin ve tezyînindendir. Fâidelerinin delâleti ile meyvelerin süslenmesi senin in‘âmın ve ikrâmındandır. Şerâit-i hayâtlarındaki intizâmın işâretiyle kuşların cıvıltısı senin konuşturman ve fâidelendirmendendir. Fâidelerinin şehâdetiyle yağmurların sesi senin tenzîlin ve tafdîlindendir. Harekâtındaki hikmetlerin şehâdetiyle ayların hareketi Senin takdîrin, tedbîrin, tedvîrin ve tenvîrindendir.

Sen her türlü nakıs ve kusûrdan münezzehsin! Bürhânın ne kadar nûrludur. Saltanatın ne kadar âşikârdır.

2. Fasıl[düzenle]

ﺍَﻟْﻔَﺼْﻞُ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻰ

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻟﺎَ ﺍُﺣْﺼِﻰ ﺛَﻨَﺎﺀً ﻋﻠَﻴْﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﻛَﻤَﺎ ﺍَﺛْﻨَﻴْﺖَ ﻋَﻠَﻰ ﻧَﻔْﺴِﻚَ ﻓِﻰ ﻓُﺮْﻗَﺎﻧِﻚَ ٭ ﻭَ ﺍَﺛْﻨَﻰ ﻋَﻠَﻴْﻚَ ﺣَﺒِﻴﺒُﻚَ ﺑِﺎِﺫْﻧِﻚَ ٭ ﻭَ ﺍَﺛْﻨَﻴْﺖَ ﻋَﻠَﻴْﻚَ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﺑِﺎِﻧْﻄَﺎﻗِﻚَ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﻋَﺮَﻓْﻨَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﻣَﻌْﺮِﻓَﺘِﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻌْﺮُﻭﻑُ ﺑِﻤُﻌْﺠِﺰَﺍﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺑِﺘَﻮْﺻِﻴﻔَﺎﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺑِﺘَﻌْﺮِﻳﻔَﺎﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺗِﻚَ ٭

ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺫَﻛَﺮْﻧَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﺫِﻛْﺮِﻙَ ﻳَﺎ ﻣَﺬْﻛُﻮﺭُ ﺑِﺎَﻟْﺴِﻨَﺔِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺑِﺎَﻧْﻔُﺲِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻛَﻠِﻤَﺎﺕِ ﻛِﺘَﺎﺏِ ﻛَﺎﺋِﻨَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺑِﺘَﺤِﻴَّﺎﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻣِﻦْ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﻟَﻚَ ﻭَ ﺑِﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍْﻟﺎَﻭْﺭَﺍﻕِ ﺍﻟْﻤُﻬْﺘَﺰَّﺓِ ﺍﻟﺬَّﺍﻛِﺮَﺓِ ﻓِﻰ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍَﺷْﺠَﺎﺭِﻙَ ﻭَ ﻧَﺒَﺎﺗَﺎﺗِﻚَ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺷَﻜَﺮْﻧَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﺷُﻜْﺮِﻙَ ﻳَﺎ ﻣَﺸْﻜُﻮﺭُ ﺑِﺎَﺛْﻨِﻴَﺔِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍِﺣْﺴَﺎﻧَﺎﺗِﻚَ ﻋَﻠَﻰ ﺍِﺣْﺴَﺎﻧِﻚَ ﻋَﻠَﻰ ﺭُﺅُﺱِ ﺍْﻟﺎَﺷْﻬَﺎﺩِ ﻭَ ﺑِﺎِﻋْﻠﺎَﻧَﺎﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻧِﻌَﻤِﻚَ ﻋَﻠَﻰ ﺍِﻧْﻌَﺎﻣِﻚَ ﻓِﻰ ﺳُﻮﻕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﺑِﻤَﻨْﻈُﻮﻣَﺎﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺛَﻤَﺮَﺍﺕِ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻚَ ﻭَ ﻧِﻌْﻤَﺘِﻚَ ﻟَﺪَﻯ ﺍَﻧْﻈَﺎﺭِ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ﻭَ ﺑِﺘَﺤْﻤِﻴﺪَﺍﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻣَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺍَﺯَﺍﻫِﻴﺮِﻙَ ﻭَ ﻋَﻨَﺎﻗِﻴﺪِﻙَ ﺍﻟْﻤُﻨَﻈَّﻤَﺔِ ﻓِﻰ ﺧُﻴُﻮﻁِ ﺍْﻟﺎَﺷْﺠَﺎﺭِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕِ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺍَﻋْﻈَﻢَ ﺷَﺄْﻧَﻚَ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﺯْﻳَﻦَ ﺑُﺮْﻫَﺎﻧَﻚَ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﻇْﻬَﺮَﻩُ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﺑْﻬَﺮَﻩُ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﻋَﺒَﺪْﻧَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﻋِﺒَﺎﺩَﺗِﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻌْﺒُﻮﺩَ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍﻟْﻤَﻠَﺌِﻜَﺔِ ﻭَ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍﻟْﻌَﻨَﺎﺻِﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍْﻟﺎِﻃَﺎﻋَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻣْﺘِﺜَﺎﻝِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺷْﺘِﻴَﺎﻕِ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻣَﺎ ﺳَﺒَّﺤْﻨَﺎﻙَ ﺣَﻖَّ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤِﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ (ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﺒْﻊُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽُ ﻭَﻣَﻦْ ﻓِﻴﻬِﻦَّ ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻲْﺀٍ ﺍِﻟﺎَّ ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩِ) ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽُ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺗَﺤْﻤِﻴﺪَﺍﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﻟَﻚَ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽُ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀُ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍَﻧْﺒِﻴَﺎﺋِﻚَ ﻭَ ﺍَﻭْﻟِﻴَﺎﺋِﻚَ ﻭَ ﻣَﻠَﺌِﻜَﺘِﻚَ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﺻَﻠَﻮَﺍﺗُﻚَ ﻭَ ﺗَﺴْﻠِﻴﻤَﺎﺗُﻚَ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﺣَﺒِﻴﺒِﻚَ ﺍْﻟﺎَﻛْﺮَﻡِ ﺻَﻠَّﻰ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَ ﺳَﻠَّﻢَ ﻭ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺗَﺤْﻤِﻴﺪَﺍﺕِ ﺭَﺳُﻮﻟِﻚَ ﺍْﻟﺎَﻋْﻈَﻢِ ﻟَﻚَ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻟِﻪِ ﺍَﻓْﻀَﻞُ ﺻَﻠَﻮَﺍﺗِﻚَ ﻭَ ﺍَﺗَﻢُّ ﺗَﺴْﻠِﻴﻤَﺎﺗِﻚَ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﺑِﺎَﺻْﺪِﻳَﺔِ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ﻟَﻚَ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺗَﺘَﻤَﻮَّﺝُ ﺍَﺻْﺪِﻳَﺔُ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺗِﻪِ ﻟَﻚَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻣْﻮَﺍﺝِ ﺍْﻟﺎَﻋْﺼَﺎﺭِ ﻭَ ﺍَﻓْﻮَﺍﺝِ ﺍْﻟﺎَﺟْﻴَﺎﻝِ ٭

ﺍَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻓَﺎَﺑِّﺪْ ﻋَﻠَﻰ ﺻَﻔَﺤَﺎﺕِ ﺍْﻟﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﺍَﻭْﺭَﺍﻕِ ﺍْﻟﺎَﻭْﻗَﺎﺕِ ﺍِﻟَﻰ ﻗِﻴَﺎﻡِ ﺍْﻟﻌَﺮَﺻَﺎﺕِ ﺍَﺻْﺪِﻳَﺔَ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠَﻮَﺍﺕُ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺴْﻠِﻴﻤَﺎﺕُ ٭

ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﺑِﺎَﺛَﺎﺭِ ﺷَﺮِﻳﻌَﺔِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ٭ ﺍَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻓَﺰَﻳِّﻦِ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﺑِﺎَﺛَﺎﺭِ ﺩِﻳَﺎﻧَﺔِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ﺍِﻟَﻰ ﻳَﻮْﻡِ ﺍﻟْﻘِﻴَﺎﻡِ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽُ ﺳَﺎﺟِﺪَﺓً ﺗَﺤْﺖَ ﻋَﺮْﺵِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻚَ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﻣُﺤَﻤَّﺪِﻫَﺎ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ٭

ﺍَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻓَﺎَﻧْﻄِﻖِ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽَ ﺑِﺎَﻗْﻄَﺎﺭِﻫَﺎ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ﺍِﻟَﻰ ﻳَﻮْﻡِ ﺍﻟْﺒَﻌْﺚِ ﻭَ ﺍﻟْﻘِﻴَﺎﻡِ ٭

ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺟَﻤِﻴﻊُ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨِﻴﻦَ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨَﺎﺕِ ﻓِﻰ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍْﻟﺎَﻣْﻜِﻨَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻭْﻗَﺎﺕِ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﻣُﺤَﻤَّﺪِﻫِﻢْ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ٭

ﺍَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻓَﺎَﻧْﻄِﻖِ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨِﻴﻦَ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨَﺎﺕِ ﺍِﻟَﻰ ﻳَﻮْﻡِ ﺍﻟْﻘِﻴَﺎﻡِ ﺑِﺎَﺻْﺪِﻳَﺔِ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻟَﻚَ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ٭

Sen her türlü nakıs ve kusûrdan münezzehsin. Seni senâ etmeyi saymakla bitiremem. Sen Furkân’ında kendi zâtını senâ ettiğin gibi ve senin izninle Habîbinin seni senâ ettiği gibi ve senin intâkınla bütün masnûâtın seni senâ ettiği gibisin.

Sen her türlü nakıs ve kusûrdan münezzehsin. Senin ma‘rîfetinin hakkıyla seni tanıyamadık, ey bütün masnûâtının mu‘cizâtıyla ve bütün mahlûkâtının tavsîfâtıyla ve bütün mevcûdâtının ta‘rîfâtıyla Ma‘rûf olan!

Sen her türlü nakıs ve kusûrdan münezzehsin. Senin zikrinin hakkıyla seni zikredemedik, ey bütün mahlûkâtının lisânlarıyla ve kitâb-ı kâinâtının bütün kelimelerinin nefisleriyle ve mahlûkâtından bütün zevi’l-hayâtın sana olan tahiyyeleriyle ve bütün ağaçların ve nebâtlarındaki ihtizâz eden, zikreden bütün yaprakların mevzûnâtıyla mezkûr olan!

Sen her türlü nakıs ve kusûrdan münezzehsin. Senin şükrünün hakkıyla sana şükredemedik, ey şâhidlerin gözü önünde bütün ihsânâtının ihsânına olan senâlarıyla ve kâinât çarşısında bütün ni‘metlerinin senin in‘âmını i‘lân etmesiyle ve mahlûkâtın enzârı önünde rahmetinin ve ni‘metinin bütün semerâtının manzûmâtıyla ve ağaçların ve nebâtların dizilişindeki munazzam çiçeklerin ve salkımlarının bütün mevzûnâtının tahmîdâtıyla Meşkûr olan!

Sen münezzehsin. Şânın ne büyük, bürhânın ne süslü, ne kadar zâhir ve ne kadar bâhirdir.

Sen münezzehsin. Senin ibâdetinin hakkıyla sana ibâdet edemedik, ey bütün melâikenin ve bütün zevi’l-hayâtın ve bütün anâsır ve mahlûkâtın kemâl-i itâat ve imtisâl ve intizâm ve ittifâk ve iştiyâkla ma‘bûdu olan!

Sen münezzehsin. Senin tesbîhinin hakkıyla seni tesbîh edemedik, ey “Kendisini yedi gök ile yerin ve bunlarda bulunan herkesin tesbîh ettiği ve kendisine hamd ile tesbîh etmeyen hiçbir şeyin olmadığı” (İsrâ Sûresi, 17:44) zât!

Sen münezzehsin. Gök ve yer, bütün masnûâtının bütün tesbîhâtıyla ve bütün mahlûkâtının sana olan bütün tahmîdâtıyla, Senin hamdinle tesbîh eder.

Sen münezzehsin. Yer ve gök, bütün peygamberlerinin ve velîlerininin ve meleklerinin -salât ve selâmın onlar üzerine olsun- bütün tesbîhâtıyla Senin hamdinle tesbîh eder.

Sen münezzehsin. Kâinât, Habîb-i Ekreminin (asm) bütün tesbîhâtıyla ve Resûl-i A‘zamının sana olan bütün tahmîdâtıyla- efdal-i salavâtın ve etemm-i teslîmâtın O’nun üzerine ve âlinin üzerine olsun- Senin hamdinle tesbîh eder.

Sen münezzehsin. Ey O Zât-ı Zülcelâl ki, Bu kâinât, Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın sana olan tesbîhâtının sadâlarıyla senin hamdinle tesbîh eder. Zîrâ sana olan tesbîhâtının sadâlarının asırların dalgaları ve nesillerin bölükleri üzerinde dalgalandığı zât O’dur. Allâhım, Muhammed Aleyhissâlâtü Ve’t-Teslîmât’ın tesbîhât sadâlarını, kıyâmet gününe kadar kâinâtın sahîfelerinde ve zamânın yapraklarında devâm ettir.

Sen münezzehsin ey o Zât-ı Zülcelâl ki, dünyâ Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın âsâr-ı şerîatiyle senin hamdinle tesbîh eder. Allâhım, Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın âsâr-ı diyânetiyle dünyâyı kıyâmet gününe kadar süsle.

Sen münezzehsin ey o Zât-ı Zülcelâl ki, Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın lisânıyla arz senin azamet-i kudretinin arşı altında secde ederek senin hamdinle tesbîh eder. Allâhım, arzı kıyâmet ve diriliş gününe kadar Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın lisânıyla, bütün aktârıyla konuştur.

Sen münezzehsin ey o Zât-ı Zülcelâl ki, bütün mekânlarda ve zamânlarda bütün mü’min erkekler ve mü’min kadınlar, Muhammedlerinin -Aleyhissalâtü Vesselâm- lisânıyla senin hamdinle tesbîh eder. Allâhım, mü’min erkekleri ve mü’min kadınları, Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın sana olan tesbîhâtınının sadâlarıyla kıyâmet gününe kadar konuştur.

3. Fasıl[düzenle]

ﺍَﻟْﻔَﺼْﻞُ ﺍﻟﺜَّﺎﻟِﺚُ

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪِ ﺍْﻟﺎَﺣَﺪِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍْﻟﺎَﺿْﺪَﺍﺩِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻧْﺪَﺍﺩِ ﻭَ ﺍﻟﺸُّﺮَﻛَﺎﺀِ ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮِ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰِّ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻤُﻌِﻴﻦِ ﻭَ ﺍﻟْﻮُﺯَﺭَﺍﺀِ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﻢِ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰِّ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦْ ﻣُﺸَﺎﺑَﻬَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺤْﺪَﺛَﺎﺕِ ﺍﻟﺰَّﺍﺋِﻠﺎَﺕِ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻤُﻤْﺘَﻨِﻊُ ﻧَﻈِﻴﺮُﻩُ ﺍﻟْﻤُﻤْﻜِﻦُ ﻛُﻞُّ ﻣَﺎﺳِﻮَﺍﻩُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩُ ﻋَﻦْ ﻟَﻮَﺍﺯِﻡِ ﻣَﺎﻫِﻴَّﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﻤْﻜِﻨَﺎﺕِ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻟَﻴْﺲَ ﻛَﻤِﺜْﻠِﻪِ ﺷَﻲْﺀٌ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺴَّﻤِﻴﻊُ ﺍﻟْﺒَﺼِﻴﺮُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩُ ﻋَﻤَّﺎ ﺗَﺘَﺼَﻮَّﺭُﻩُ ﺍْﻟﺎَﻭْﻫَﺎﻡُ ﺍﻟْﻘَﺎﺻِﺮَﺓُ ﺍﻟْﺨَﺎﻃِﺌَﺔُ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ ﺍْﻟﺎَﻋْﻠَﻰ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌﺰِﻳﺰُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩُ ﻋَﻤَّﺎ ﺗَﺼِﻔُﻪُ ﺍﻟْﻌَﻘَﺎﺋِﺪُ ﺍﻟﻨَّﺎﻗِﺼَﺔُ ﺍﻟْﺒَﺎﻃِﻠَﺔُ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﺍﻟْﻐَﻨِﻰِّ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻌَﺠْﺰِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺣْﺘِﻴَﺎﺝِ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻜَﺎﻣِﻞِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻓِﻰ ﺫَﺍﺗِﻪِ ﻭَ ﺻِﻔَﺎﺗِﻪِ ﻭَ ﺍَﻓْﻌَﺎﻟِﻪِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻘُﺼُﻮﺭِ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﻘْﺼَﺎﻥِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺍﺕِ ﻛَﻤَﺎﻟﺎَﺕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ٭ ﺍِﺫْ ﻣَﺠْﻤُﻮﻉُ ﻣَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻝِ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝِ ﻇِﻞٌّ ﺿَﻌِﻴﻒٌ ﺑِﺎﻟﻨِّﺴْﺒَﺔِ ﺍِﻟَﻰ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ ﺑِﺎﻟْﺤَﺪْﺱِ ﺍﻟﺼَّﺎﺩِﻕِ ﻭَ ﺑِﺎﻟْﺒُﺮْﻫَﺎﻥِ ﺍﻟْﻘَﺎﻃِﻊِ ﻭَ ﺑِﺎﻟﺪَّﻟِﻴﻞِ ﺍﻟْﻮَﺍﺿِﺢِ ٭ ﺍِﺫِ ﺍﻟﺘَّﻨْﻮِﻳﺮُ ﻟﺎَ ﻳَﻜُﻮﻥُ ﺍِﻟﺎَّ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨُّﻮﺭَﺍﻧِﻰِّ ﻭَ ﺑِﺪَﻭَﺍﻡِ ﺗَﺠَﻠِّﻰ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝِ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻝِ ﻣَﻊَ ﺗَﻔَﺎﻧِﻰ ﺍﻟْﻤَﺮَﺍﻳَﺎ ﻭَ ﺳَﻴَّﺎﻟِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻤَﻈَﺎﻫِﺮِ ﻭَ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﻭَ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﺟَﻤَﺎﻋَﺎﺓٍ ﻛَﺜِﻴﺮَﺓٍ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﻋَﺎﻇِﻢِ ﺍﻟْﻤُﺨْﺘَﻠِﻔِﻴﻦَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤَﺸَﺎﺭِﺏِ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺸْﻔِﻴَّﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺘَّﻔِﻘِﻴﻦَ ﻋَﻠَﻰ ﻇِﻠِّﻴَّﺔِ ﻛَﻤَﺎﻟﺎَﺕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻟﺎَﻧْﻮَﺍﺭِ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟﺬَّﺍﺕِ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰِّ ﺍْﻟﺎَﺑَﺪِﻯِّ ﺍﻟﺴَّﺮْﻣَﺪِﻯِّ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺘَّﻐَﻴُّﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺒَﺪُّﻝِ ﺍﻟﻠﺎَّﺯِﻣَﻴْﻦِ ﻟِﻠْﻤُﺤْﺪَﺛَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺠَﺪِّﺩَﺍﺕِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻜَﺎﻣِﻠﺎَﺕِ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺧَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟْﻜَﻮْﻥِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻜَﺎﻥِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺘَّﺤَﻴُّﺰِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺠَﺰِّﻯ ﺍﻟﻠﺎَّﺯِﻣَﻴْﻦِ ﻟِﻠْﻤَﺎﺩِّﻳَّﺎﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﻤُﻤْﻜِﻨَﺎﺕِ ﺍﻟْﻜَﺜِﻴﻔَﺎﺕِ ﺍﻟْﻜَﺜِﻴﺮَﺍﺕِ ﺍﻟْﻤُﻘَﻴَّﺪَﺍﺕِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺍﺕِ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﻢِ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﺤُﺪُﻭﺙِ ﻭَ ﺍﻟﺰَّﻭَﺍﻝِ ٭

ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺱِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺰِّﻩِ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻮَﻟَﺪِ ﻭَ ﺍﻟْﻮَﺍﻟِﺪِ ﻭَ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﺤُﻠُﻮﻝِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﺤَﺎﺩِ ﻭَ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﺤَﺼْﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺤْﺪِﻳﺪِ ﻭَ ﻋَﻤَّﺎ ﻟﺎَ ﻳَﻠِﻴﻖُ ﺑِﺠَﻨَﺎﺑِﻪِ ﻭَ ﻣَﺎ ﻟﺎَ ﻳُﻨَﺎﺳِﺐُ ﻭُﺟُﻮﺏَ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩِ ﻭَ ﻋَﻤَّﺎ ﻟﺎَ ﻳُﻮَﺍﻓِﻖُ ﺍَﺯَﻟِﻴَّﺘَﻪُ ﻭَ ﺍَﺑَﺪِﻳَّﺘَﻪُ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﻫُﻮَ ٭

Vâhid-i Ehad olan ve zıtlardan ve benzerlerden ve şerîklerden mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir.

Kadîr-i Ezelî olan ve yardımcılarından ve vezîrlerden mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir.

Kadîm-i Ezelî olan ve sonradan vücûda gelen ve zâil olup gidici olanlardan mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir.

Vâcibü’l-Vücûd ve nazîri mümteni‘ ve kendisinden başka her şey mümkini’l-vücûd olan ve mümkinâtın mâhiyetlerinin levâzımından mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir.

Celâl sâhibi ve münezzehtir O Allâh ki, “Kendisinin benzeri hiçbir şey yoktur ve O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir." (Şûra Sûresi, 42:11) Hatâlı ve kâsır evhâmın tasavvur ettiklerinden mukaddes ve berîdir.

Celâl sâhibi ve münezzehtir O Allâh ki, “Göklerde ve yerde en yüce sıfatlar O’nundur. Ve O Azîzdir, Hakîm’dir.” (Rûm Sûresi, 30:27) Bâtıl ve nâkıs akîdelerin vasfettiklerinden mukaddes ve berîdir.

Kadîr-i Mutlak ve hiçbir şeye muhtâc olmayan ve acz ve ihtiyâctan mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir.

Kâinâtın kemâlâtının şehâdetiyle, Zâtında ve sıfâtında ve efâlinde Kâmil-i Mutlak olan ve kusûr ve noksândan mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir. Çünki kâinâtta kemâl ve cemâlden ne varsa hepsi, hads-i sâdıkla ve kat‘î bürhânla ve vâzıh delîlle sâbîttir ki, O münezzeh olan zâtın kemâline nisbeten zaîf bir gölgedir. Zîrâ tenvîr ancak nûrânîden olur. Âyînelerin fânîliği ve mazharların seyyâletiyle berâber cemâl ve kemâlin tecellîsinin devâmıyla ve eâzımdan, meşreblerde ve keşfiyâtta muhtelif ve kâinâttaki kemâlâtın, Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un envâr-ı kemâlinin gölgesi olduğunda müttefik bir çok cemâatin icmâ‘ ve ittifâkıyla da sâbittir.

Ezelî, ebedî ve sermedî olan ve sonradan vücûda gelip teceddüd ve tekâmül edenlerin lâzımı olan tagayyür ve tebeddülden mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir.

Hâlık-ı kevn ve mekân olan ve kesîf, kesîr, mukayyed ve mahdûd olan mâddiyât ve mümkinâtın lâzımı olan tahayyüz ve tecezzîden mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir.

Kadîm-i Bâkî olan ve hudûs ve zevâlden mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir.

Vâcibü’l-Vücûd olan çocuk ve babadan, çözülüp dağılmaktan ve birleşmekten, hasr ve tahdîd edilmekten, cenâbına yakışmayan ve vücûb-ı vücûduna münâsib olmayan ve ezeliyetine ve ebediyetine muvâfık olmayan şeylerden mukaddes ve berî olan Allâh Celâl sâhibidir ve münezzehtir. O’nun celâli ne yücedir ve O’ndan başka ilâh yoktur.

İkinci Bab (Elhamdulillah)[düzenle]

Elhamdülillâh hakkındadır.

Bu bâbda (Haşiye[3]) [Dokuz Nokta] vardır.

ﺍَﻟْﺒَﺎﺏُ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻰ

﴿(١): ﺭﺳﺎﻟﻪِٔ ﻧﻮﺭﯓ ﻓﻜﺮﺩﻥ ﺻﻮﯕﺮﻩ ﺃﯓ ﻣﻬﻢّ ﺑﺮ ﺃﺳﺎﺳﻰ ﺷﻜﺮ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻨﺪﻥ، ﺷﻜﺮ ﻭ ﺣﻤﺪﯓ ﺃﻛﺜﺮ ﻣﺮﺍﺗﺐ ﻭ ﺣﻘﻴﻘﺘﻠﺮﻯ ﺭﺳﺎﻟﻪِٔ ﻧﻮﺭﯓ ﺃﺟﺰﺍﻟﺮﻧﺪﻩ ﻛﻤﺎﻝِ ﺍﻳﻀﺎﺡ ﺍﻳﻠﻪ ﺑﻴﺎﻥ ﺍﻳﺪﻳﻠﺪﻳﮕﻨﺪﻥ، ﺑﻮﺭﺍﺩﻩ ﺍﻭﻧﻠﺮﻩ ﺇﻛﺘﻔﺎﺀً ﻏﺎﻳﺖ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺑﺮ ﺻﻮﺭﺗﺪﻩ ﺍﻳﻤﺎﻥ ﻧﻌﻤﺘﻨﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﺣﻤﺪﯓ ﺑﺮ ﻗﺎﭺ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮﻯ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﻪﺟﻜﺪﺭ. ﺍﻳﻤﺎﻥ ﻧﻌﻤﺘﻨﯔ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮﻳﻨﻪ ﮔﻮﺭﻩ، ﺣﻤﺪﯓ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮﻯ ﻭﺍﺭ.﴾

﴿ﻓِﻰ ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ٭ ﻓِﻰ ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﺒَﺎﺏِ ﺗِﺴْﻌَﺔُ ﻧُﻘَﻂٍ﴾

1. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍْﻟﺎُﻭﻟَﻰ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟْﻤُﺰِﻳﻞِ ﻋَﻨَّﺎ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺘَّﺔِ ٭

ﺍِﺫْ ﺟِﻬَﺔُ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻰ ﻓِﻰ ﺣُﻜْﻢِ ﻳَﻤِﻴﻨِﻨَﺎ ﻣُﻈْﻠِﻤَﺔٌ ﻭَ ﻣُﻮﺣِﺸَﺔٌ ﺑِﻜَﻮْﻧِﻬَﺎ ﻣَﺰَﺍﺭًﺍ ﺍَﻛْﺒَﺮَ ٭ ﻭَ ﺑِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﺰُﻭﻝُ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﻈُّﻠْﻤَﺔُ ﻭَ ﺗَﻨْﻜَﺸِﻒُ ﺍﻟْﻤَﺰَﺍﺭُ ﺍْﻟﺎَﻛْﺒَﺮُ ﻋَﻦْ ﻣَﺠْﻠِﺲٍ ﻣُﻨَﻮَّﺭٍ ٭

ﻭَ ﻳَﺴَﺎﺭُﻧَﺎ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺠِﻬَﺔُ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻘْﺒَﻠَﺔُ، ﻣُﻈْﻠِﻤَﺔٌ ﻭَ ﻣُﻮﺣِﺸَﺔٌ ﺑِﻜَﻮْﻧِﻬَﺎ ﻗَﺒْﺮًﺍ ﻋَﻈِﻴﻤًﺎ ﻟَﻨَﺎ ٭ ﻭَ ﺑِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﻨْﻜَﺸِﻒُ ﻋَﻦْ ﺟِﻨَﺎﻥٍ ﻣُﺰَﻳَّﻨَﺔٍ ﻓِﻴﻬَﺎ ﺿِﻴَﺎﻓَﺎﺕٌ ﺭَﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺔٌ ٭

ﻭَ ﺟِﻬَﺔُ ﺍﻟْﻔَﻮْﻕِ ﻭَ ﻫُﻮَ ﻋَﺎﻟَﻢُ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻣُﻮﺣِﺸَﺔٌ ﻣُﺪْﻫِﺸَﺔٌ ﺑِﻨَﻈَﺮِ ﺍﻟْﻔَﻠْﺴَﻔَﺔِ ٭ ﻓَﺒِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﺘَﻜَﺸَّﻒُ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﺠِﻬَﺔُ ﻋَﻦْ ﻣَﺼَﺎﺑِﻴﺢَ ﻣُﺘَﺒَﺴِّﻤَﺔٍ ﻣُﺴَﺨَّﺮَﺓٍ ﺑِﺎَﻣْﺮِ ﻣَﻦْ ﺯَﻳَّﻦَ ﻭَﺟْﻪَ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀِ ﺑِﻬَﺎ ﻳُﺴْﺘَﺄْﻧَﺲُ ﺑِﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﻳُﺘَﻮَﺣَّﺶُ ﻣِﻨْﻬَﺎ ٭

ﻭَ ﺟِﻬَﺔُ ﺍﻟﺘَّﺤْﺖِ

﴿(٢): ﻧﺴﺨﻪ: ﺍﻟﺘَّﺤْﺘِﻴَّﺔِ﴾

ﻭَ ﻫِﻰَ ﻋَﺎﻟَﻢُ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻣُﻮﺣِﺸَﺔٌ ﺑِﻮَﺿْﻌِﻴَّﺘِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻧَﻔْﺴِﻬَﺎ ﺑِﻨَﻈَﺮِ ﺍﻟْﻔَﻠْﺴَﻔَﺔِ ﺍﻟﻀَّﺎﻟَّﺔِ ٭ ﻓَﺒِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﺘَﻜَﺸَّﻒُ ﻋَﻦْ ﺳَﻔِﻴﻨَﺔٍ ﺭَﺑَّﺎﻧِﻴَّﺔٍ ﻣُﺴَﺨَّﺮَﺓٍ ﻭَ ﻣُﺘَﺠَﻬِّﺰَﺓٍ ﻭَ ﻣَﺸْﺤُﻮﻧَﺔٍ ﺑِﺎَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺍﻟﻠَّﺬَﺍﺋِﺬِ ﻭ ﺍﻟْﻤَﻄْﻌُﻮﻣَﺎﺕِ؛ ﻗَﺪْ ﺍَﺭْﻛَﺒَﻬَﺎ ﺻَﺎﻧِﻌُﻬَﺎ ﻧَﻮْﻉَ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﻭَ ﺟِﻨْﺲَ ﺍﻟْﺤَﻴْﻮَﺍﻥِ ﻟِﻠﺴَّﻴَﺎﺣَﺔِ ﻓِﻰ ﺍَﻃْﺮَﺍﻑِ ﻣَﻤْﻠَﻜَﺔِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ٭

ﻭَ ﺟِﻬَﺔُ ﺍْﻟﺎَﻣَﺎﻡِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻳَﺘَﻮَﺟَّﻪُ ﺍِﻟَﻰ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﺠِﻬَﺔِ ﻛُﻞُّ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻣُﺴْﺮِﻋَﺔً ﻗَﺎﻓِﻠَﺔً ﺧَﻠْﻒَ ﻗَﺎﻓِﻠَﺔٍ، ﺗَﻐِﻴﺐُ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﻘَﻮَﺍﻓِﻞُ ﻓِﻰ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡِ ﺑِﻠﺎَ ﺭُﺟُﻮﻉٍ ٭ ﻭَ ﺑِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﺘَﻜَﺸَّﻒُ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﺴَّﻴَﺎﺣَﺔُ ﻋَﻦْ ﺍِﻧْﺘِﻘَﺎﻝِ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻣِﻦْ ﺩَﺍﺭِ ﺍﻟْﻔَﻨَﺎﺀِ ﺍِﻟَﻰ ﺩَﺍﺭِ ﺍﻟْﺒَﻘَﺎﺀِ؛ ﻭَ ﻣِﻦْ ﻣَﻜَﺎﻥِ ﺍﻟْﺨِﺪْﻣَﺔِ ﺍِﻟَﻰ ﻣَﻮْﺿِﻊِ ﺍَﺧْﺬِ ﺍْﻟﺎُﺟْﺮَﺓِ، ﻭَ ﻣِﻦْ ﻣَﺤَﻞِّ ﺍﻟﺰَّﺣْﻤَﺔِ ﺍِﻟَﻰ ﻣَﻘَﺎﻡِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﺮَﺍﺣَﺔِ. ﻭَ ﺍَﻣَّﺎ ﺳُﺮْﻋَﺔُ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻓِﻰ ﺍَﻣْﻮَﺍﺝِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﻓَﻠَﻴْﺴَﺖْ ﺳُﻘُﻮﻃًﺎ ﻭَ ﻣُﺼِﻴﺒَﺔً ﺑَﻞْ ﻫِﻰَ ﺻُﻌُﻮﺩٌ ﺑِﺎِﺷْﺘِﻴَﺎﻕٍ ﻭَ ﺗَﺴَﺎﺭُﻉٌ ﺍِﻟَﻰ ﺳَﻌَﺎﺩَﺍﺗِﻬِﻢْ ٭

ﻭَ ﺟِﻬَﺔُ ﺍﻟْﺨَﻠْﻒِ ﺍَﻳْﻀًﺎ ﻣُﻈْﻠِﻤَﺔٌ ﻣُﻮﺣِﺸَﺔٌ ﻓَﻜُﻞُّ ﺫِﻯ ﺷُﻌُﻮﺭٍ ﻳَﺘَﺤَﻴَّﺮُ ﻣُﺘَﺮَﺩِّﺩًﺍ ﻭَ ﻣُﺴْﺘَﻔْﺴِﺮًﺍ ﺑـِ (ﻣِﻦْ ﺍَﻳْﻦَ؟ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﻳْﻦَ؟) ﻓَِﻠﺎَﻥَّ ﺍﻟْﻐَﻔْﻠَﺔَ ﻟﺎَ ﺗُﻌْﻄِﻰ ﻟَﻪُ ﺟَﻮَﺍﺑًﺎ، ﻳَﺼِﻴﺮُ ﺍﻟﺘَّﺮَﺩُّﺩُ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺤَﻴُّﺮُ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕٍ ﻓِﻰ ﺭُﻭﺣِﻪِ ٭ ﻓَﺒِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﻨْﻜَﺸِﻒُ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﺠِﻬَﺔُ ﻋَﻦْ ﻣَﺒْﺪَﺍِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﻭَ ﻭَﻇِﻴﻔَﺘِﻪِ. ﻭَ ﺑِﺎَﻥَّ ﺍﻟﺴُّﻠْﻄَﺎﻥَ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰَّ ﺍَﺭْﺳَﻠَﻬُﻢْ ﻣُﻮَﻇَّﻔِﻴﻦَ ﺍِﻟَﻰ ﺩَﺍﺭِ ﺍْﻟﺎِﻣْﺘِﺤَﺎﻥِ ٭

ﻓَﻤِﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺤَﻘِﻴﻘَﺔِ ﻳَﻜُﻮﻥُ (ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ) ﻋَﻠَﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟْﻤُﺰِﻳﻞِ ﻟِﻠﻈُّﻠُﻤَﺎﺕِ ﻋَﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺘَّﺔِ ﺍَﻳْﻀًﺎ ﻧِﻌْﻤَﺔً ﻋَﻈِﻴﻤَﺔً ﺗَﺴْﺘَﻠْﺰِﻡُ (ﺍﻟْﺤَﻤْﺪَ). ﺍِﺫْ ﺑـِ (ﺍﻟْﺤَﻤْﺪِ) ﻳُﻔْﻬَﻢُ ﺩَﺭَﺟَﺔُ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔِ ﻭَ ﻟَﺬَّﺗُﻬَﺎ. ﻓَﺎﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ (ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ) ﻓِﻰ ﺗَﺴَﻠْﺴُﻞٍ ﻳَﺘَﺴَﻠْﺴَﻞُ ﻓِﻰ ﺩَﻭْﺭٍ ﺩَﺍﺋِﺮٍ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ ٭

Altı cihetin karanlıklarını bize izâle eden îmân ni‘metinden dolayı hamd Allâh’a mahsûstur.

Zîrâ sağ tarafımız hükmünde olan mâzî ciheti, en büyük mezâr olması cihetiyle karanlıklı ve korkunçtur. Fakat îmân ni‘metiyle o mezâr-ı ekber nûrâni bir meclis olarak gözükür. Müstakbel ciheti olan sol tarafımız ise, bizim için büyük bir kabir olmasından dolayı karanlıklı ve korkunçtur. Fakat îmân ni‘metiyle, içinde rahmânî ziyâfetler bulunan süslü bahçeler şeklinde gözükür.

Semâvât âlemi olan üst cihet ise, felsefe nazarıyla korkunç ve müdhiştir. Fakat îmân ni‘metiyle, bu cihet, semânın yüzünü kendileriyle tezyîn eden zâtın emriyle mütebessim ve musahhar lambalar şeklinde gözükür ki onlara ünsiyet edilir ve onlardan dehşete düşülmez.

Arz âlemi olan alt cihet ise, dalâletteki felsefe nazarıyla bakıldığı zamân, kendisinde bulunan vaz‘iyetiyle korkunç gözükür. Fakat îmân ni‘metiyle, musahhar ve çeşit çeşit lezzetler ve mat‘ûmat ile yüklü rabbânî bir sefîne şeklinde gözükür ki, Rahmânın memleketi etrâfında seyâhat etmeleri için, sânii, nev‘-i beşer ve cins-i hayvânî ona bindirmiştir.

Bir de ön cihet vardır ki, bütün zîhayât sür‘atle kâfile kâfile bu cihete yönelir. Bu kâfileler adem zulümâtında bir daha dönmeksizin kaybolup gider. Fakat îmân ni‘metiyle, bu seyâhat, zîhayâtların fenâ yurdundan bekâ yurduna ve hizmet yerinden ücret alma yerine ve zahmet mahallinden rahmet ve istirâhat makâmına intikâli şeklinde gözükür. Ammâ ölüm dalgaları içinde zîhayâtların sür‘ati ise, sukût ve musîbet değildir. Belki saâdetlerine doğru, bir iştiyâk ve bir sür‘atle suûddur. Arka cihet de aynı şekilde karanlık ve korkunçtur. Her biri tereddüd ederek ve “Nereden? Nereye?” diye suâl ederek hayret içinde kalır. Çünki gaflet, ona bir cevâb veremez o tereddüd ve o tehayyür, rûhunda karalıklara dönüşür. Fakat îmân ni‘metiyle, bu cihet, insânın mebdei ve vazîfesi şeklinde gözükür. Çünki sultân-ı Ezelî onları dâr-ı imtihâna vazîfeli olarak göndermiştir.

Bu hakîkatten dolayı, bu altı cihette bulunan karanlıkları izâle eden îmân ni‘metine edilen hamd dahi büyük bir ni‘met olduğundan hamd etmeyi istilzâm eder. Zîrâ bu ni‘metin derecesi ve lezzeti hamd ile anlaşılır.

Nihâyetsiz bir dâirenin devrinde teselsül eden bir silsile içindeki elhamdülillâh’dan dolayı hamd Allâh’a mahsûstur.

2. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻴَﺔُ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟْﻤُﻨَﻮِّﺭِ ﻟَﻨَﺎ ﺍﻟْﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺖَّ. ﻓَﻜَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥَ ﺑِﺎِﺯَﺍﻟَﺘِﻪِ ﻟِﻈُﻠُﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺖِّ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻋَﻈِﻴﻤَﺔٌَ ﻣِﻦْ ﺟِﻬَﺔِ ﺩَﻓْﻊِ ﺍﻟْﺒَﻠﺎَﻳَﺎ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﺍَﻥَّ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥَ ﻟِﺘَﻨْﻮِﻳﺮِﻩِ ﻟِﻠْﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺘَّﺔِ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻋَﻈِﻴﻤَﺔٌ ﺍُﺧْﺮَﻯ ﻣِﻦْ ﺟِﻬَﺔِ ﺟَﻠْﺐِ ﺍﻟْﻤَﻨَﺎﻓِﻊِ.. ﻓَﺎْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥُ ﻟِﻌَﻠﺎَﻗَﺘِﻪِ ﺑِﺠَﺎﻣِﻌِﻴَّﺔِ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻪِ ﺑِﻤَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺘَّﺔِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ.

ﻭَ ﺑِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﻟِْﻠﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﺍِﺳْﺘِﻔَﺎﺩَﺓٌ ﻣِﻦْ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍﻟْﺠِﻬَﺎﺕِ ﺍﻟﺴِّﺘَّﺔِ ﻓَﺎَﻳْﻨَﻤَﺎ ﻳَﺘَﻮَﺟَّﻪُ ﻓَﺒِﺴِﺮِّ (ﺍَﻳْﻨَﻤَﺎ ﺗُﻮَﻟُّﻮﺍ ﻓَﺜَﻢَّ ﻭَﺟْﻪُ ﺍﻟﻠَّﻪِ) ﻳَﺘَﻨَﻮَّﺭُ ﻟَﻪُ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﺠِﻬَﺔُ ﺑِﻤَﺴَﺎﻓَﺘِﻬَﺎ ﺍﻟﻄَّﻮِﻳﻠَﺔِ ﺑِﻠﺎَ ﺣَﺪٍّ.. ﺣَﺘَّﻰ ﻛَﺎَﻥَّ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥَ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻦَ ﻟَﻪُ ﻋُﻤْﺮٌ ﻣَﻌْﻨَﻮِﻯٌّ ﻳَﻤْﺘَﺪُّ ﻣِﻦْ ﺍَﻭَّﻝِ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﺧِﺮِﻫَﺎ، ﻳَﺴْﺘَﻤِﺪُّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟْﻌُﻤْﺮُ ﻣِﻦْ ﻧُﻮﺭِ ﺣَﻴَﺎﺓٍ ﻣُﻤْﺘَﺪَّﺓٍ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺯَﻝِ ﺍِﻟَﻰ ﺍْﻟﺎَﺑَﺪِ. ﻭَ ﺣَﺘَّﻰ ﺍَﻥَّ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥَ ﺑِﺴِﺮِّ ﺗَﻨْﻮِﻳﺮِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﻟِﺠِﻬَﺎﺗِﻪِ ﻳَﺨْﺮُﺝُ ﻋَﻦْ ﻣَﻀِﻴﻖِ ﺍﻟﺰَّﻣَﺎﻥِ ﺍﻟْﺤَﺎﺿِﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻜَﺎﻥِ ﺍﻟﻀَّﻴِّﻖِ ﺍِﻟَﻰ ﺳَﺎﺣَﺔِ ﻭُﺳْﻌَﺔِ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ﻭَ ﻳَﺼِﻴﺮُ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢُ ﻛَﺒَﻴْﺘِﻪِ.. ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻰ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻘْﺒَﻞُ ﺯَﻣَﺎﻧًﺎ ﺣَﺎﺿِﺮًﺍ ﻟِﺮُﻭﺣِﻪِ ﻭَ ﻗَﻠْﺒِﻪِ ﻭَ ﻫَﻜَﺬَﺍ ﻓَﻘِﺲْ...

Cihât-ı sitteyi bize tenvîr eden îmân ni‘metinden dolayı hamd Allâh’a mahsûstur. Çünki îmân cihât-ı sittenin zulümâtını izâle etmekle, def‘-i belâ cihetinden büyük bir ni‘met olduğu gibi, aynen böyle, cihât-ı sitteyi tenvîr etmesi sebebiyle celb-i menâfi‘ cihetinden îmân yine büyük bir ni‘mettir. İnsân, fıtratının câmiiyeti sebebiyle cihât-ı sittede bulunan mevcûdâtla alâkasından ve nereye yönelirse yönelsin insânın îmân ni‘metiyle bütün cihât-ı sitteden istifâdesi mümkün olur.

Bundan dolayı “o hâlde nerede (yüzünüzü kıbleye) dönerseniz, artık orada Allâh’ın râzı olduğu cihet vardır” (Bakara Sûresi, 2:115) âyetinin sırrıyla, hadsiz uzunluktaki mesâfesiyle bu cihet ona tenevvür eder. Hattâ sanki mü’min insânın, dünyânın evvelinden sonuna kadar uzanan ma‘nevî bir ömrü vardır. Bu ömür, ezelden ebede kadar uzanan hayât nûrundan yardım ister.

Ve hattâ insân, kendi cihetlerin îmânın tenvîri sırrıyla, hâzır zamânın darlığı ve dar mekândan âlemin geniş sâhasına çıkar ve âlem kendi evi gibi olur. Mâzî ve müstakbel ise rûhuna ve kalbine hâzır zamân gibi gelir. Ve hâkezâ kıyâs et.

3. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍﻟﺜَّﺎﻟِﺜَﺔُ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟْﺤَﺎﻭِﻯ ﻟِﻨُﻘْﻄَﺘَﻰِ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻨَﺎﺩِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻤْﺪَﺍﺩِ.

ﻧَﻌَﻢْ ﺑِﺴِﺮِّ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﻋَﺠْﺰِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﻭَ ﻛَﺜْﺮَﺓِ ﺍَﻋْﺪَﺍﺋِﻪِ ﻳَﺤْﺘَﺎﺝُ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮُ ﺍَﺷَﺪَّ ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺝٍ ﺍِﻟَﻰ ﻧُﻘْﻄَﺔِ ﺍِﺳْﺘِﻨَﺎﺩٍ ﻳَﻠْﺘَﺠِﺄُ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻟِﺪَﻓْﻊِ ﺍَﻋْﺪَﺍﺋِﻪِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺓِ ﻭَ ﺑِﻐَﺎﻳَﺔِ ﻓَﻘْﺮِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﻣَﻊَ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﻛَﺜْﺮَﺓِ ﺣَﺎﺟَﺎﺗِﻪِ ﻭَ ﺍَﻣَﺎﻟِﻪِ ﻳَﺤْﺘَﺎﺝُ ﺍَﺷَﺪَّ ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺝٍ ﺍِﻟَﻰ ﻧُﻘْﻄَﺔِ ﺍِﺳْﺘِﻤْﺪَﺍﺩٍ ﻳَﺴْﺘَﻤِﺪُّ ﻣِﻨْﻬَﺎ،

ﻭَ ﻳَﺴْﺌَﻞُ ﺣَﺎﺟَﺎﺗِﻪِ ﺑِﻬَﺎ ﻓَﺎْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥُ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ ﻫِﻰَ ﻧُﻘْﻄَﺔُ ﺍِﺳْﺘِﻨَﺎﺩٍ ﻟِﻔِﻄْﺮَﺓِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ. ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥُ ﺑِﺎْﻟﺎَﺧِﺮَﺓِ ﻫُﻮَ ﻧُﻘْﻄَﺔُ ﺍِﺳْﺘِﻤْﺪَﺍﺩٍ ﻟِﻮِﺟْﺪَﺍﻧِﻪِ ٭ ﻓَﻤَﻦْ ﻟَﻢْ ﻳَﻌْﺮِﻑْ ﻫَﺬَﻳْﻦِ ﺍﻟﻨُّﻘْﻄَﺘَﻴْﻦِ ﻳَﺘَﻮَﺣَّﺶُ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻗَﻠْﺒُﻪُ ﻭَ ﺭُﻭﺣُﻪُ ﻭَ ﻳُﻌَﺬِّﺑُﻪُ ﻭِﺟْﺪَﺍﻧُﻪُ ﺩَﺍﺋِﻤًﺎ. ﻭَ ﻣَﻦِ ﺍﺳْﺘَﻨَﺪَ ﺑِﺎْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﻨُّﻘْﻄَﺔِ ﺍْﻟﺎُﻭﻟَﻰ ﻭَﺍﺳﺘَﻤَﺪَّ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨُّﻘْﻄَﺔِ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻴَﺔِ ﺍَﺣَﺲَّ ﻣِﻦْ ﺍَﻋْﻤَﺎﻕِ ﺭُﻭﺣِﻪِ ﻟَﺬَﺍﺋِﺬًﺍ ﻣَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺔً ﻭَ ﺍُﻧْﺴِﻴَّﺔً ﻣُﺴَﻠِّﻴَﺔً ﻭَ ﺍِﻋْﺘِﻤَﺎﺩًﺍ ﻳَﻄْﻤَﺌِﻦُّ ﺑِﻬَﺎ ﻭِﺟْﺪَﺍﻧُﻪُ ٭

İstinâd ve istimdâd noktalarını hâvî olan îmândan dolayı hamd Allâh’a mahsûstur.

Evet, beşerin gâyet aczi ve düşmanlarının çokluğu sırrıyla, hadsiz düşmanlarını def‘ etmek için beşer şiddetli bir şekilde bir nokta-i istinâda muhtacdır ki ona ilticâ etsin. İhtiyaclarının ve emellerinin gâyet kesretiyle berâber insânın gâyet fakrı sebebiyle, bir nokta-i istimdâda şiddetli bir şekilde muhtâc olur ki, ondan yardım istesin ve ihtiyâclarını onunla taleb etsin.

Allâh’a îmân, fıtrat-ı beşer için bir nokta-i istinâddır. Âhirete îmân ise, O’nun vicdânı için bir nokta-i istimdâddır. Kim bu iki noktayı bilmezse, O’nun kalbi ve rûhu tevahhuş eder ve vicdânı onu dâimâ muazzeb kılar. Kim îmân ile birinci noktaya istinâd eder ve ikinci noktadan istimdâd ederse, ma‘nevî lezzetler ve tesellî verici bir ünsiyet ve vicdânının mutmain olacağı bir i‘timâd hisseder.

4. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍﻟﺮَّﺍﺑِﻌَﺔُ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻧُﻮﺭِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟْﻤُﺰِﻳﻞِ ﻟِْﻠﺎَﻟﺎَﻡِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻠَّﺬَﺍﺋِﺬِ ﺍﻟْﻤَﺸْﺮُﻭﻋَﺔِ ﺑِﺎِﺭَﺍﺋَﺔِ ﺩَﻭَﺭَﺍﻥِ ﺍْﻟﺎَﻣْﺜَﺎﻝِ، ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺪِﻳﻢِ

﴿(٣): ﻧﺴﺨﻪ: ﻭَ ﻣُﺪِﻳﻢِ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ﴾

ﻟِﻠﻨِّﻌَﻢِ ﺑِﺎِﺭَﺍﺋَﺔِ ﺷَﺠَﺮَﺓِ ﺍْﻟﺎِﻧْﻌَﺎﻡِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺰِﻳﻞِ

﴿(٤): ﻧﺴﺨﻪ: ﻭَ ﻣُﺰِﻳﻞِ ﺍَﻟﺎَﻡِ﴾

ﺍَﻟﺎَﻡَ ﺍﻟْﻔِﺮَﺍﻕِ ﺑِﺎِﺭَﺍﺋَﺔِ ﻟَﺬَّﺓِ ﺗَﺠَﺪُّﺩِ ﺍْﻟﺎَﻣْﺜَﺎﻝِ. ﻳَﻌْﻨِﻰ ﺍَﻥَّ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﻟَﺬَّﺓٍ ﺍَﻟﺎَﻣًﺎ ﺗَﻨْﺸَﺄُ ﻣِﻦْ ﺯَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ.. ﻓَﺒِﻨُﻮﺭِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﻳَﺰُﻭﻝُ ﺍﻟﺰَّﻭَﺍﻝُ ﻭَ ﻳَﻨْﻘَﻠِﺐُ ﺍِﻟَﻰ ﺗَﺠَﺪُّﺩِ ﺍْﻟﺎَﻣْﺜَﺎﻝِ، ﻭَ ﻓِﻰ ﺍﻟﺘَّﺠَﺪُّﺩِ ﻟَﺬَّﺓٌ ﺍُﺧْﺮَﻯ ٭

ﻓَﻜَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺓَ ﺍِﺫَﺍ ﻟَﻢْ ﺗُﻌْﺮَﻑْ ﺷَﺠَﺮَﺗُﻬَﺎ ﺗَﻨْﺤَﺼِﺮُ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔُ ﻓِﻰ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺓِ، ﻓَﺘَﺰُﻭﻝُ ﺑِﺎَﻛْﻠِﻬَﺎ ﻭَ ﺗُﻮﺭِﺙُ ﺗَﺎَﺳُّﻔًﺎ ﻋَﻠَﻰ ﻓَﻘْﺪِﻫَﺎ. ﻭَ ﺍِﺫَﺍ ﻋُﺮِﻓَﺖْ ﺷَﺠَﺮَﺗُﻬَﺎ ﻭَ ﺷُﻮﻫِﺪَﺕْ، ﻳَﺰُﻭﻝُ ﺍْﻟﺎَﻟَﻢُ ﻓِﻰ ﺯَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﺷَﺠَﺮَﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﺤَﺎﺿِﺮَﺓِ، ﻭَ ﺗَﺒْﺪِﻳﻞِ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺓِ ﺍﻟْﻔَﺎﻧِﻴَﺔِ ﺑِﺎَﻣْﺜَﺎﻟِﻬَﺎ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺍِﻥَّ ﻣِﻦْ ﺍَﺷَﺪِّ ﺣَﺎﻟﺎَﺕِ ﺭُﻭﺡِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﻫِﻰَ ﺍﻟﺘَّﺎَﻟُّﻤَﺎﺕُ ﺍﻟﻨَّﺎﺷِﺌَﺔُ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻔِﺮَﺍﻗَﺎﺕِ. ﻓَﺒِﻨُﻮﺭِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﻔْﺘَﺮِﻕُ ﺍﻟْﻔِﺮَﺍﻗَﺎﺕُ

﴿(٥): ﻧﺴﺨﻪ: ﺍﻟْﻔِﺮَﺍﻕُ﴾

ﻭَ ﺗَﻨْﻌَﺪِﻡُ ﺑَﻞْ ﺗَﻨْﻘَﻠِﺐُ ﺑِﺘَﺠَﺪُّﺩِ ﺍْﻟﺎَﻣْﺜَﺎﻝِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻓِﻴﻪِ ﻟَﺬَّﺓٌ ﺍُﺧﺮَﻯ ﺍِﺫْ (ﻛُﻞُّ ﺟَﺪِﻳﺪٍ ﻟَﺬِﻳﺬٌ).

Emsâlinin deverânını göstermekle meşrû‘ lezzetlerden hâsıl olan elemleri izâle eden ve in‘âmın ağacını göstermekle ni‘metleri devâm ettiren ve emsâlin teceddüdündeki lezzeti göstermekle firâk elemini izâle eden îmân nûrundan dolayı hamd Allâh’a mahsûstur. Yani her lezzet içinde, zevâlinden neş’et eden elemler vardır. İşte îmân nûruyla o zevâl izâle olur. Ve emsâlin teceddüdüne inkılâb eder. Teceddüdde başka bir lezzet de vardır. Nasıl ki meyve, eğer ağacı bilinmezse, ni‘met bu meyvede münhasır kalır ve yenmesiyle izâle olur. Kaybolmasından dolayı bir teessüf îrâs eder. Fakat ağacı bilinir ve görülürse, hâzır olan o ağacın bekâsı ve o fânî meyvenin emsâliyle tebdîlinden dolayı O’nun zevâlindeki elem izâle olur.

Ve kezâ rûh-ı beşerin en şiddetli hâli, ayrılıklardan neş’et eden elemlerdir. İşte o ayrılıklar îmân nûruyla dağılır, belki içinde başka bir lezzet bulunan emsâlin teceddüdü ile inkılâb eder. Zîrâ her yeni lezzetlidir.

5. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍﻟْﺨَﺎﻣِﺴَﺔُ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻧُﻮﺭِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻳُﺼَﻮِّﺭُ ﻣَﺎ ﻳُﺘَﻮَﻫَّﻢُ ﺍَﻋْﺪَﺍﺀً ﻭَ ﺍَﺟَﺎﻧِﺐَ ﻭَ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ ﻣُﻮﺣِﺸِﻴﻦَ ﻭَ ﺍَﻳْﺘَﺎﻣًﺎ ﺑَﺎﻛِﻴﻦَ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﺍَﺣْﺒَﺎﺑًﺎ ﻭَ ﺍِﺧْﻮَﺍﻧًﺎ ﻭَ ﺍَﺣْﻴَﺎﺀً ﻣُﻮﻧِﺴِﻴﻦَ ﻭَ ﻋِﺒَﺎﺩًﺍ ﻣُﺴَﺒِّﺤِﻴﻦَ ﺫَﺍﻛِﺮِﻳﻦَ ٭

ﻳَﻌْﻨِﻰ ﺍَﻥَّ ﻧَﻈَﺮَ ﺍﻟْﻐَﻔْﻠَﺔِ ﻳَﺮَﻯ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ﻣُﻀِﺮِّﻳﻦَ ﻛَﺎْﻟﺎَﻋْﺪَﺍﺀِ ﻭَ ﻳَﺘَﻮَﺣَّﺶُ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ، ﻭَ ﻳَﺮَﻯ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀَ ﻛَﺎْﻟﺎَﺟَﺎﻧِﺐِ.. ﺍِﺫْ ﻓِﻰ ﻧَﻈَﺮِ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻟَﺔِ ﺗَﻨْﻘَﻄِﻊُ ﻋَﻠﺎَﻗَﺔُ ﺍْﻟﺎُﺧُﻮَّﺓِ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺍْﻟﺎَﺯْﻣِﻨَﺔِ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻴَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻘْﺒَﺎﻟِﻴَّﺔِ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍُﺧُﻮَّﺗُﻪُ ﻭَ ﻋَﻠﺎَﻗَﺘُﻪُ ﺍِﻟﺎَّ ﻓِﻰ ﺯَﻣَﺎﻥٍ ﺣَﺎﺿِﺮٍ ﺻَﻐِﻴﺮٍ ﻗَﻠِﻴﻞٍ؛ ﻓَﺎُﺧُﻮَّﺓُ ﺍَﻫْﻞِ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻟَﺔِ ﻛَﺪَﻗِﻴﻘَﺔٍ ﻓِﻰ ﺍُﻟُﻮﻑِ ﺳَﻨَﺔٍ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺟْﻨَﺒِﻴَّﺔِ.. ﻭَ ﺍُﺧُﻮَّﺓُ ﺍَﻫْﻞِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﻤْﺘَﺪُّ ﻣِﻦْ ﻣَﺒْﺪَﺍِ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻰ ﺍِﻟَﻰ ﻣُﻨْﺘَﻬَﻰ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻘْﺒَﺎﻝِ ٭

ﻭَ ﺍِﻥَّ ﻧَﻈَﺮَ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻟَﺔِ ﻳَﺮَﻯ ﺍَﺟْﺮَﺍﻡَ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺍَﻣْﻮَﺍﺗًﺎ ﻣُﻮﺣِﺸِﻴﻦَ.. ﻭَ ﻧَﻈَﺮَ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﻳُﺸَﺎﻫِﺪُ ﺍُﻭﻟَﺌِﻚَ ﺍْﻟﺎَﺟْﺮَﺍﻡَ ﺍَﺣْﻴَﺎﺀً ﻣُﻮﻧِﺴِﻴﻦَ ﻳَﺘَﻜَﻠَّﻢُ ﻛُﻞُّ ﺟِﺮْﻡٍ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﺣَﺎﻟِﻪِ ﺑِﺘَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺕِ ﻓَﺎﻃِﺮِﻩِ؛ ﻓَﻠَﻬَﺎ ﺭُﻭﺡٌ ﻭَ ﺣَﻴَﺎﺓٌ ﻣِﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺠِﻬَﺔِ. ﻓَﻠﺎَ ﺗَﻜُﻮﻥُ ﻣُﻮﺣِﺸًﺎ ﻣُﺪْﻫِﺸًﺎ، ﺑَﻞْ ﺍَﻧِﻴﺴًﺎ ﻣُﻮﻧِﺴًﺎ ٭ ﻭَ ﺍِﻥَّ ﻧَﻈَﺮَ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻟَﺔِ ﻳَﺮَﻯ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﺍﻟْﻌَﺎﺟِﺰِﻳﻦَ ﻋَﻦْ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻬِﻢْ ﻟَﻴْﺲَ ﻟَﻬُﻢْ ﺣَﺎﻡٍ ﻣُﺘَﻮَﺩِّﺩٌ ﻭَ ﺻَﺎﺣِﺐٌ ﻣُﺘَﻌَﻬِّﺪٌ؛ ﻛَﺎَﻧَّﻬَﺎ ﺍَﻳْﺘَﺎﻡٌ ﻳَﺒْﻜُﻮﻥَ ﻣِﻦْ ﻋَﺠْﺰِﻫِﻢْ ﻭَ ﺣُﺰْﻧِﻬِﻢْ ﻭَ ﻳَﺎْﺳِﻬِﻢْ ٭

ﻭَ ﻧَﻈَﺮ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﻳَﻘُﻮﻝُ ﺍِﻥَّ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻟَﻴْﺴُﻮﺍ ﺍَﻳْﺘَﺎﻣًﺎ ﺑَﺎﻛِﻴﻦَ، ﺑَﻞْ ﻫُﻢْ ﻋِﺒَﺎﺩٌ ﻣُﻜَﻠَّﻔُﻮﻥَ ﻭَ ﻣَﺄْﻣُﻮﺭُﻭﻥَ ﻣُﻮَﻇَّﻔُﻮﻥَ ﻭَ ﺫَﺍﻛِﺮُﻭﻥَ ﻣُﺴَﺒِّﺤُﻮﻥَ ٭

Mevcûdâttan düşman ve ecnebî ve korkunç ölüler ve ağlayan yetîmler tevehhüm edilen şeyleri, dost ve kardeş ve mûnis hayâtdârlar ve tesbîh edici ve zikredici kullar şeklinde gösteren îmân nûrundan dolayı hamd Allâh’a mahsûstur.

Yani gaflet nazarı, âlemin mevcûdâtını düşman gibi muzır görür ve her şeyden tevahhuş eder. Ve eşyâyı ecnebîler gibi görür. Zîrâ dalâlet nazarında, bütün mâzî ve istikbâl zamânlarındaki kardeşlik alâkası kesilir. O’nun kardeşliği ve alâkası ancak hâzır ve küçük ve az bir zamân içindedir. Bu yüzden, ehl-i dalâletin ecnebîler ile olan uhuvveti, binler sene içinde bir dakîka gibidir. Ehl-i îmânın uhuvveti ise, mâzînin mebdeinden istikbâlin nihâyetine kadar uzanır.

Hem dalâlet nazarı kâinâtın ecrâmını korkunç ölüler şeklinde görür. Îmân nazarı ise, o ecrâmı, her bir cirmin lisân-ı hâliyle ve fâtırının tesbîhâtıyla konuştuğu mûnis hayâtdârlar olarak müşâhede eder. Bu cihetten bakılınca onlarda bir rûh ve bir hayât vardır. Bundan dolayı korkunç ve dehşet verici olmazlar, enîs ve mûnis olurlar.

Dalâlet nazarı matlablarından âciz olan hayât sâhiblerini, kendileri için muhabbet eden bir hâmî ve onlara sâhib çıkmayı taahhüd eden bir sâhib olmadığını görür. Sanki onlar aczlerinden ve hüzünlerinden ve yeislerinden ağlayan yetîmlerdir. Fakat îmân nazarı der ki; Zevi’l-hayât ağlayan yetîmler değildir. Belki onlar mükellef ibâd ve muvazzaf me’mûrlar ve tesbîh edici zâkirlerdir.

6. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍﻟﺴَّﺎﺩِﺳَﺔُ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻧُﻮﺭِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟْﻤُﺼَﻮِّﺭِ ﻟِﻠﺪَّﺍﺭَﻳْﻦِ ﻛَﺴُﻔْﺮَﺗَﻴْﻦِ

﴿(٦): ﻧﺴﺨﻪ: ﻛَﺎﻟﺴُّﻔْﺮَﺗَﻴﻦِ ﺍﻟْﻤَﻤْﻠُﻮﺋَﺘَﻴْﻦِ﴾

ﻣَﻤْﻠُﻮﺋَﺘَﻴْﻦِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ ﻳَﺴْﺘَﻔِﻴﺪُ ﻣِﻨْﻬُﻤَﺎ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻦُ ﺑِﻴَﺪِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺑِﺎَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺣَﻮَﺍﺳِّﻪِ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَﺓِ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺎﻃِﻨَﺔِ ﻭَ ﺍَﻗْﺴَﺎﻡِ ﻟَﻄَﺎﺋِﻔِﻪِ ﺍﻟْﻤَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺮُّﻭﺣِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨْﻜَﺸِﻔَﺔِ ﺑِﻀِﻴَﺎﺀِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ٭ ﻧَﻌَﻢْ ﻓِﻰ ﻧَﻈَﺮِ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻟَﺔِ ﺗَﺘَﺼَﺎﻏَﺮُ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓُ ﺍِﺳْﺘِﻔَﺎﺩَﺓِ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﺍِﻟَﻰ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓِ ﻟَﺬَﺍﺋِﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﺎﺩِّﻳَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨْﻐَﺼَّﺔِ ﺑِﺰَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ ٭ ﻭَ ﺑِﻨُﻮﺭِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺗَﺘَﻮَﺳَّﻊُ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓُ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻔَﺎﺩَﺓِ ﺍِﻟَﻰ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓٍ ﺗُﺤِﻴﻂُ ﺑِﺎﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﺑَﻞْ ﺑِﺎﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮَﺓِ. ﻓَﺎﻟْﻤُﺆْﻣِﻦُ ﻳَﺮَﻯ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲَ ﻛَﺴِﺮَﺍﺝٍ ﻓِﻰ ﺑَﻴْﺘِﻪِ ﻭَ ﺭَﻓِﻴﻘًﺎ ﻓِﻰ ﻭَﻇِﻴﻔَﺘِﻪِ ﻭَ ﺍَﻧِﻴﺴًﺎ ﻓِﻰ ﺳَﻔَﺮِﻩِ؛ ﻭَ ﺗَﻜُﻮﻥُ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲُ ﻧِﻌْﻤَﺔً ﻣِﻦْ ﻧِﻌَﻤِﻪِ ﻭَ ﻣَﻦْ ﺗَﻜُﻮﻥُ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲُ ﻧِﻌْﻤَﺔً ﻟَﻪُ، ﺗَﻜُﻮﻥُ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓُ ﺍِﺳْﺘِﻔَﺎﺩَﺗِﻪِ ﻭَ ﺳُﻔْﺮَﺓُ ﻧِﻌْﻤَﺘِﻪِ ﺍَﻭْﺳَﻊَ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ٭

ﻓَﺎﻟْﻘُﺮْﺍَﻥُ ﺍﻟْﻤُﻌْﺠِﺮُ ﺍﻟْﺒَﻴَﺎﻥِ ﺑِﺎَﻣْﺜَﺎﻝِ (ﻭَ ﺳَﺨَّﺮَ ﻟَﻜُﻢُ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲَ ﻭَ ﺍﻟْﻘَﻤَﺮَ ﻭَ ﺳَﺨَّﺮَ ﻟَﻜُﻢْ ﻣَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺒَﺮِّ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺤْﺮِ) ﻳُﺸِﻴﺮُ ﺑِﺒَﻠﺎَﻏَﺘِﻪِ ﺍِﻟَﻰ ﻫَﺬِﻩِ ﺍْﻟﺎِﺣْﺴَﺎﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﺨَﺎﺭِﻗَﺔِ ﺍﻟﻨَّﺎﺷِﺌَﺔِ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ٭

Dünyâ ve âhireti ni‘metlerle dolu iki sofra olarak gösteren îmân nûrundan dolayı hamd Allâh’a mahsûstur. Mü’min olan, îmân eliyle ve çeşit çeşit zâhirî ve bâtınî duygularıyla ve îmânın ziyâsıyla inkişâf eden kısım kısım ma‘nevî ve rûhî letâifiyle o iki sofradan istifâde eder. Evet, dalâlet nazarında zevi’l-hayâtın dâire-i istifâdesi, zevâliyle bulanmış mâddî lezâizi dâiresine doğru küçülür. Îmân nûruyla ise, istifâde dâiresi, semâvât ve arzı belki dünyâ ve âhireti ihâta eden bir dâireye doğru tevessü‘ eder. Mü’min olan kimse, güneşi evinde bir lamba ve vazîfesinde refîk ve yolculuğunda bir enîs olarak görür. Ve güneş O’nun ni‘metlerinden bir ni‘met olur. Güneş ise kime ni‘met olursa, O’nun dâire-i istifâdesi ve ni‘metinin sofrası semâvâttan daha geniş olur.

Evet, Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân “Güneşi ve ayı size musahhar kıldı” (İbrahim Sûresi, 14:33) ve “Yeryüzünde olanları size musahhar kıldı” (Hac Sûresi, 22:65) emsâli âyetleriyle, îmândan neş’et eden bu hârika ihsânâta belâgatiyle işâret eder.

7. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍﻟﺴَّﺎﺑِﻌَﺔُ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﻓَﻮُﺟُﻮﺩُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻟَﻴْﺴَﺖْ ﻓَﻮْﻗَﻪُ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍَﺣَﺪٍ ﻭَ ﻟِﻜُﻞِّ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩٍ.. ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔُ ﺗَﺘَﻀَﻤَّﻦُ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉَ ﻧِﻌَﻢٍ ﻟﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔَ ﻟَﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﺟْﻨَﺎﺱَ ﺍِﺣْﺴَﺎﻧَﺎﺕٍ ﻟﺎَ ﻏَﺎﻳَﺔَ ﻟَﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﺻْﻨَﺎﻑَ ﻋَﻄِﻴَّﺎﺕٍ ﻟﺎَ ﺣَﺪَّ ﻟَﻬَﺎ. ﻗَﺪْ ﺍُﺷِﻴﺮَ ﺍِﻟَﻰ ﻗِﺴْﻢٍ ﻣِﻨْﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍَﺟْﺰَﺍﺀِ (ﺭِﺳَﺎﻟَﺔِ ﺍﻟﻨُّﻮﺭِ) ﻭَ ﺑِﺎﻟْﺨَﺎﺻَّﺔِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤَﻮْﻗِﻒِ ﺍﻟﺜَّﺎﻟِﺚِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺮِّﺳَﺎﻟَﺔِ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻴَﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺜَّﻠﺎَﺛِﻴﻦَ. ﻭَ ﻛُﻞُّ ﺍﻟﺮَّﺳَﺎﺋِﻞِ ﺍﻟْﺒَﺎﺣِﺜَﺔِ ﻋَﻦِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ ﻣِﻦْ ﺍَﺟْﺰَﺍﺀِ ﺭِﺳَﺎﻟَﺔِ ﺍﻟﻨُّﻮﺭِ ﺗَﻜْﺸِﻒُ ﺍﻟْﺤِﺠَﺎﺏَ ﻋَﻦْ ﻭَﺟْﻪِ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔِ، ﻓَﺎِﻛْﺘِﻔَﺎﺀً ﺑِﻬَﺎ ﻧَﻘْﺘَﺼِﺮُ ﻫُﻨَﺎ ٭

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺭَﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺘِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﺍَﻟَّﺬِﻯ ﺗَﺘَﻀَﻤَّﻦُ ﻧِﻌَﻤًﺎ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﻣَﻦْ ﺗَﻌَﻠَّﻖَ ﺑِﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔُ ﻣِﻦْ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ.. ﺍِﺫْ ﻓِﻰ ﻓِﻄْﺮَﺓِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﺑِﺴِﺮِّ ﺟَﺎﻣِﻌِﻴَّﺘِﻪِ ﻋَﻠﺎَﻗَﺎﺕٌ ﺑِﻜُﻞِّ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﺗَﺤْﺼُﻞُ ﻟَﻪُ ﺳَﻌَﺎﺩَﺓٌ ﻣَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺔٌ ﺑِﺴَﺒَﺐِ ﺳَﻌَﺎﺩَﺍﺗِﻬِﻢْ.. ﻭَ ﻓِﻰ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻪِ ﺗَﺎَﺛُّﺮٌ ﺑِﺎَﻟﺎَﻣِﻬِﻢْ، ﻓَﺎﻟﻨِّﻌْﻤَﺔُ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﺗَﻜُﻮﻥُ ﻧَﻮْﻉَ ﻧِﻌْﻤَﺔٍ ﻟِﺬَﻟِﻚَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ٭

ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺭَﺣِﻴﻤِﻴَّﺘِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺍْﻟﺎَﻃْﻔَﺎﻝِ ﺍﻟْﻤُﻨْﻌَﻢِ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﺑِﺸَﻔَﻘَﺎﺕِ ﻭَﺍﻟِﺪَﺍﺗِﻬِﻢْ. ﺍِﺫْ ﻛَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﻛُﻞَّ ﻣَﻦْ ﻟَﻪُ ﻓِﻄْﺮَﺓٌ ﺳَﻠِﻴﻤَﺔٌ ﻳَﺘَﺎَﻟَّﻢُ ﻭَ ﻳَﺘَﻮَﺟَّﻊُ ﻣِﻦْ ﺑُﻜَﺎﺀِ ﻃِﻔْﻞٍ ﺟَﺎﺋِﻊٍ ﻟﺎَ ﻭَﺍﻟِﺪَﺓَ ﻟَﻬَﺎ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﻳَﺘَﻨَﻌَّﻢُ ﺑِﺘَﻌَﻄُّﻒِ ﺍﻟْﻮَﺍﻟِﺪَﺍﺕِ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻃْﻔَﺎﻟِﻬَﺎ ٭

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺣَﻜِﻴﻤِﻴَّﺘِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺩَﻗَﺎﺋِﻖِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺍِﺫْ ﻛَﻤَﺎ ﺗَﺘَﻨَﻌَّﻢُ ﻧَﻔْﺲُ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﺑِﺠَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺭَﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺘِﻪِ ﻭَ ﻳَﺘَﻨَﻌَّﻢُ ﻗَﻠْﺐُ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﺑِﺘَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺭَﺣِﻴﻤِﻴَّﺘِﻪِ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﻳَﺘَﻠَﺬَّﺫُ ﻋَﻘْﻞُ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﺑِﻠَﻄَﺎﺋِﻒِ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ٭

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺣَﻔِﻴﻈِﻴَّﺘِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺗَﺠِﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍِﺳْﻤِﻪِ (ﺍﻟْﻮَﺍﺭِﺙِ) ﻭَ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﻣَﺎ ﺑَﻘِﻰَ ﺑَﻌْﺪَ ﻓَﻮَﺍﺕِ ﺍُﺻُﻮﻟِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﺑَﺎﺋِﻬَﺎ ﻭَ ﺻَﻮَﺍﺣِﺒِﻬَﺎ ﻭَ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﺩَﺍﺭِ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮَﺓِ ﻭَ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺍَﻣَﺎﻝِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﻔُﻮﻇَﺔِ ﻟِﺎَﺟْﻞِ ﺍﻟْﻤُﻜَﺎﻓَﺎﺓِ ﺍْﻟﺎُﺧْﺮَﻭِﻳَّﺔِ. ﺍِﺫْ ﺩَﻭَﺍﻡُ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔِ ﺍَﻋْﻈَﻢُ ﻧِﻌْﻤَﺔً ﻣِﻦْ ﻧَﻔْﺲِ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔِ؛ ﻭَ ﺑَﻘَﺎﺀُ ﺍﻟﻠَّﺬَّﺓِ ﻟَﺬَّﺓٌ ﺍَﻋْﻠَﻰ ﻟَﺬَّﺓً ﻣِﻦْ ﻧَﻔْﺲِ ﺍﻟﻠَّﺬَّﺓِ؛ ﻭَ ﺍﻟْﺨُﻠُﻮﺩُ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔِ ﻧِﻌْﻤَﺔٌ ﻓَﻮْﻕَ ﻧَﻔْﺲِ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔِ. ﻭَ ﻫَﻜَﺬَﺍ...

ﻓَﺤَﻔِﻴﻈِﻴَّﺘُﻪُ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﺗَﺘَﻀَﻤَّﻦُ ﻧِﻌَﻤًﺎ ﺍَﻛْﺜَﺮَ ﻭَ ﺍَﺯْﻳَﺪَ ﻭَ ﺍَﻋْﻠَﻰ ﻣِﻦْ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻓِﻰ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﻫَﻜَﺬَﺍ ﻓَﻘِﺲْ ﻋَﻠَﻰ ﺍِﺳْﻢِ (ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢِ ﻭ ﺍﻟْﺤَﻔِﻴﻆِ) ﺳَﺎﺋِﺮَ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨَﻰ ٭

ﻓَﺎﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻛُﻞِّ ﺍِﺳْﻢٍ ﻣِﻦْ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﺣَﻤْﺪًﺍ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ ﻟِﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺍِﺳْﻢٍ ﻣِﻨْﻬَﺎ ﻧِﻌَﻤًﺎ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ ٭

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍَﻥِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫُﻮَ ﺗَﺮْﺟُﻤَﺎﻥٌ ﻟِﻜُﻞِّ ﻣَﺎ ﻣَﻀَﻰ ﻣِﻦْ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍْﻟﺎِﻧْﻌَﺎﻣَﺎﺕِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻳَﺘْﻠُﻮﻫَﺎ ﻭَ ﻳَﻘْﺮَﺅُﻫَﺎ ﻟﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔَ ﻟَﻬَﺎ ﺣَﻤْﺪًﺍ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ ٭

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ﺣَﻤْﺪًﺍ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ.. ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻮَﺳِﻴﻠَﺔُ ﻟِْﻠﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻓِﻴﻪِ ﺟَﻤِﻴﻊُ ﺍﻟْﻤَﻔَﺎﺗِﻴﺢِ ﻟِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺧَﺰَﺍﺋِﻦِ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺍَﺷَﺮْﻧَﺎ ﺍِﻟَﻴْﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﺒَﺎﺏِ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻰ ﺍَﻧِﻔًﺎ ٭

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﺳْﻠﺎَﻣِﻴَّﺔِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻫِﻰَ ﻣَﺮْﺿِﻴَّﺎﺕُ ﺭَﺏِّ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦَ، ﻭَ ﻓِﻬْﺮِﺳْﺘَﺔٌ ﻟِﺎَﻧْﻮَﺍﻉِ ﻧِﻌَﻤِﻪِ ﺍﻟْﻤَﺎﺩِّﻳَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺔِ ﺣَﻤْﺪًﺍ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ.

Allâh’dan dolayı hamd Allâh’a mahsûstur. Vâcibü’l-Vücûdun vücûdu öyle bir ni‘mettir ki, her bir ferd bir mevcûd için O’nun fevkınde bir ni‘met yoktur. Bu ni‘met, nihâyeti olmayan çeşit çeşit ni‘metleri ve sonu olmayan ihsânât cinslerini ve hudûdu olmayan atiyyelerin sınıflarını tazammun eder. Bunlardan bir kısmına Risâle-i Nûr eczâlarında hâssaten Otuzikinci Risâlenin Üçüncü Mevkıfında işâret edilmiştir. Allâh’a îmândan bahseden Risâle-i Nûr eczâlarının bütün risâleleri bu ni‘metin yüzünden o hicâbı kaldırır. Ona iktifâ ederek burada kısa kesiyoruz.

Allâh-ü teâlânın rahmâniyetinden dolayı zevi’l-hayâttan rahmetin taalluk ettiği kimseler adedince ni‘metleri tazammun eden, hamd Allâh’a mahsûstur. Çünki câmiiyeti sırrıyla insân fıtratında bütün zevi’l-hayâtla alâkalar vardır. Onların saâdetleri sebebiyle kendisinde ma‘nevî bir saâdet hâsıl olur. Ve O’nun fıtratında, onların elemlerinden dolayı bir teessür vardır. Onlara verilen ni‘met, bu insân için bir nev‘î ni‘met olur.

Allâh-ü teâlânın rahîmiyetinden dolayı vâlidelerinin şefkatleriyle kendilerine ni‘met verilen çocuklar adedince, hamd Allâh’a mahsûstur. Çünki fıtrat-ı selîme sâhibi olan herkes, vâlidesi olmayan aç bir çocuğun ağlamasından dolayı teellüm ve teveccu‘ ettiği gibi, vâlidelerin çocuklarına olan taattufundan dolayı da aynen öyle tena‘um eder.

Allâh-ü teâlânın hakîmiyetinden dolayı kâinâttaki bütün envâ‘-ı hikmetinin dakîkaları adedince hamd Allâh’a mahsûstur. Zîrâ O’nun rahmâniyetinin cilveleriyle insânın nefsi tena‘um ettiği ve rahîmiyetinin tecelliyâtıyla insânın kalbi tena‘um ettiği gibi, aynen öyle de O’nun hikmetinin letâifiyle de insânın aklı telezzüz eder.

Hak teâlânın hafîziyetinden dolayı “Vâris” isminin tecelliyâtı adedince ve usûlünün ve babalarının ve sâhiblerinin zevâlinden sonra geriye kalan bütün şeyler adedince ve âhiret yurdunun mevcûdâtı adedince ve uhrevî mükâfat sebebiyle muhâfaza olunan âmâl-i beşer adedince hamd Allâh’a mahsûstur. Çünki ni‘metin devâmı, ni‘metin kendisinden daha büyük bir ni‘mettir. Lezzetin bekâsı, lezzetin kendisinden lezzet cihetiyle daha yüksek bir lezzettir. Cennetteki devâmlılık, cennetin kendisinin fevkınde bir ni‘mettir. Ve hâkezâ.

Hak teâlânın hafîziyeti, bütün kâinâttaki mevcûdât üzerine, bütün ni‘metlerinden daha çok ve daha ziyâde ve daha yüksek ni‘metleri tazammun eder. Ve hâkezâ “Rahmân, Rahîm, Hakîm ve Hafîz” isimlerini sâir Esmâ-yı hüsnâ ile kıyâs et.

Hak teâlânın isimlerinden her bir isim sebebiyle hamd, nihâyetsiz bir hamd ile Allâh’a mahsûstur. Çünki onlardan her bir isimde nihâyetsiz ni‘metler vardır. Nihâyetsiz in‘âmâtın hepsinden geçmişte kalanlarının tamâmına bir tercümân olan Kur’ân’dan dolayı hamd nihâyetsiz bir hamd ile Allâh’a mahsûstur. Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’dan dolayı hamd nihâyetsiz bir hamd ile Allâh’a mahsûstur. Çünki o, daha önce bu ikinci bâbda işâret ettiğimiz bütün ni‘metlerin hazînelerinin bütün anahtarları içinde olan îmâna vesîledir. Rabbi’l-Âlemînin marzıyâtı olan ve mâddî ve ma‘nevî çeşit çeşit ni‘metlerine bir fihriste olan İslâmiyet ni‘metinden dolayı hamd, nihâyetsiz bir hamd ile Allâh’a mahsûstur.

8. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍﻟﺜَّﺎﻣِﻨَﺔُ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻳَﺤْﻤَﺪُ ﻟَﻪُ ﻭَ ﻳُﺜْﻨِﻰ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺑِﺎِﻇْﻬَﺎﺭِ ﺍَﻭْﺻَﺎﻑِ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ - ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏُ ﺍﻟْﻜَﺒِﻴﺮُ ﺍﻟْﻤُﺴَﻤَّﻰ ﺑِـ (ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ) ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺍَﺑْﻮَﺍﺑِﻪِ ﻭ ﻓُﺼُﻮﻟِﻬَﺎ، ﻭَ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺻَﺤَﺎﺋِﻔِﻪِ ﻭَ ﺳُﻄُﻮﺭِﻫَﺎ، ﻭَ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﻛَﻠِﻤَﺎﺗِﻪِ ﻭَ ﺣُﺮُﻭﻓِﻬَﺎ ﻛُﻞٌّ ﺑِﻘَﺪَﺭِ ﻧِﺴْﺒَﺘِﻪِ ﻳَﺤْﻤَﺪُﻩُ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﻭَ ﻳُﺴَﺒِّﺤُﻪُ ﺑِﺎِﻇْﻬَﺎﺭِ ﺑَﻮَﺍﺭِﻕِ ﺍَﻭْﺻَﺎﻑِ ﺟَﻠﺎَﻝِ ﻧَﻘَّﺎﺷِﻪِ ﺍْﻟﺎَﺣَﺪِ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪِ ﺑِﻤَﻈْﻬَﺮِﻳَّﺔِ ﻛُﻞٍّ ﺑِﻘَﺪَﺭِ ﻧِﺴْﺒَﺘِﻪِ ﻟِﺎَﺿْﻮَﺍﺀِ ﺍَﻭْﺻَﺎﻑِ ﺟَﻤَﺎﻝِ ﻛَﺎﺗِﺒِﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ ٭ ﻭَ ﺑِﻤَﻈْﻬَﺮِﻳَّﺔِ ﻛُﻞٍّ ﺑِﻘَﺪَﺭِ ﻧِﺴْﺒَﺘِﻪِ ﻟِﺎَﻧْﻮَﺍﺭِ ﺍَﻭْﺻَﺎﻑِ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﻣُﻨْﺸِﺌِﻬَﺎ ﻭَ ﻣُﻨْﺸِﺪِﻫَﺎ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮِ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢِ ﺍﻟْﻌَﺰِﻳﺰِ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢِ ٭ ﻭَ ﺑِﻤِﺮْﺍَﺗِﻴَّﺔِ ﻛُﻞٍّ ﺑِﻘَﺪَﺭِ ﻧِﺴْﺒَﺘِﻪِ ﻟِﺎَﺷِﻌَّﺔِ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺀِ ﻣَﻦْ ﻟَﻪُ ﺍْﻟﺎَﺳْﻤَﺎﺀُ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨَﻰ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﻫُﻮَ ٭

Hamd O Allâh’a mahsûstur ki, “Kâinât” diye isimlendirilen şu kitâb-ı kebîr, O’nun evsâf-ı cemâlini ve kemâlini izhâr edecek bütün bâbları ve fasılları ile ve bütün sahîfeleri ve satırları ile ve bütün kelimeleri ve harfleri ile O’na hamd eder ve O’na senâda bulunur.

Her birisi, Ehad ve Samed olan Nakkâşının evsâf-ı celâlinin parlaklığını izhâr ederek her birinin, Rahmân ve Rahîm olan Kâtibinin evsâf-ı cemâlinin ziyâsına kendi nisbeti mikdârınca mazhariyeti ile ve her birinin, Kadîr-i Alîm ve Azîz-i Hakîm olan münşî ve münşîdinin evsâf-ı kemâlinin envârına kendi nisbeti mikdârınca mazhariyeti ile ve her birinin, Esmâ-yı Hüsnânın sâhibi olan zâtın tecelliyât-ı esmâsının şuâ‘larına kendi nisbeti mikdârınca âyinedârlığı ile kendi nisbeti mikdârınca O’na hamd eder ve O’nu tesbîh eder O’nun celâli ne yücedir ve O’ndan başka ilâh yoktur.

9. Nokta[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻘْﻄَﺔُ ﺍﻟﺘَّﺎﺳِﻌَﺔُ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ - ﻣِﻦَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﻟﻠَّﻪِ - ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺿَﺮْﺏِ ﺫَﺭَّﺍﺕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻣِﻦْ ﺍَﻭَّﻝِ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﺧِﺮِ ﺍﻟْﺨِﻠْﻘَﺔِ ﻓِﻰ ﻋَﺎﺷِﺮَﺍﺕِ ﺩَﻗَﺎﺋِﻖِ ﺍْﻟﺎَﺯْﻣِﻨَﺔِ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺯَﻝِ ﺍِﻟَﻰ ﺍْﻟﺎَﺑَﺪِ ٭

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ (ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠَّﻪِ) ﺑِﺪَﻭْﺭٍ ﺩَﺍﺋِﺮٍ ﻓِﻰ ﺗَﺴَﻠْﺴُﻞٍ

﴿(٧): ﺩَﻭﺭ ﻭ ﺗﺴﻠﺴﻞ ﻣﻤﻜﻨﺎﺕ ﺩﺍﺋﺮﻩﺳﻨﺪﻩ ﻣﺤﺎﻟﺪﺭﻟﺮ. ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺍﻳﻜﻴﺴﻰ ﻧﻬﺎﻳﺘﺴﺰﻟﻚ ﺇﻗﺘﻀﺎ ﺍﻳﺘﺪﻛﻠﺮﻧﺪﻥ ﻭ ﻣﻤﻜﻨﺎﺕ ﺩﺍﺋﺮﻩﺳﻰ ﻣﺘﻨﺎﻫﻰ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻨﺪﻥ، ﻏﻴﺮِ ﻣﺘﻨﺎﻫﻰ ﻳﺮﻟﺸﻤﺰ. ﻓﻘﻂ ﺩﺍﺋﺮﻩِٔ ﻭﺟﻮﺑﻪ ﺗﻌﻠّﻖ ﺍﻳﺪﻥ ﺣﻤﺪ ﺍﻳﺴﻪ، ﺍﻭ ﻏﻴﺮِ ﻣﺘﻨﺎﻫﻴﺪﺭ. ﺩَﻭﺭ ﻭ ﺗﺴﻠﺴﻞ ﺍﻳﻠﻪ ﻏﻴﺮِ ﻣﺘﻨﺎﻫﻰ ﺑﺮ ﺩﺍﺋﺮﻩﻳﻪ ﮔﻴﺮﺭ، ﻳﺮﻟﺸﻴﺮ.﴾

ﻳَﺘَﺴَﻠْﺴَﻞُ ﺍِﻟَﻰ ﻣَﺎ ﻟﺎَ ﻳَﺘَﻨَﺎﻫَﻰ ٭

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍَﻥِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﻋَﻠَﻰَّ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺍِﺧْﻮَﺍﻧِﻰ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺿَﺮْﺏِ ﺫَﺭَّﺍﺕِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻯ ﻓِﻰ ﻋَﺎﺷِﺮَﺍﺕِ ﺩَﻗَﺎﺋِﻖِ ﻋُﻤْﺮِﻯ ﻓِﻰ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ ﺑَﻘَﺎﺋِﻰ ﻭَ ﺑَﻘَﺎﺋِﻬِﻢْ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮَﺓِ ٭

﴿ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻚَ ﻟﺎَ ﻋِﻠْﻢَ ﻟَﻨَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﻣَﺎ ﻋَﻠَّﻤْﺘَﻨَﺎ ﺍِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ٭﴾

﴿ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫَﺪَﻳﻨَﺎ ﻟِﻬَﺬَﺍ ﻭَ ﻣَﺎ ﻛُﻨَّﺎ ﻟِﻨَﻬْﺘَﺪِﻯَ ﻟَﻮْﻟﺎَ ﺍَﻥْ ﻫَﺪَﻳﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻟَﻘَﺪْ ﺟَﺎﺋَﺖْ ﺭُﺳُﻞُ ﺭَﺑِّﻨَﺎ ﺑِﺎﻟْﺤَﻖِّ ٭ ﺍَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﺻَﻞِّ ﻋَﻠَﻰ ﺳَﻴِّﺪِﻧَﺎ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺣَﺴَﻨَﺎﺕِ ﺍُﻣَّﺘِﻪِ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻟِﻪِ ﻭَ ﺻَﺤْﺒِﻪِ ﻭَ ﺳَﻠِّﻢْ ٭ ﺍَﻣِﻴﻦَ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺭَﺏِّ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦَ.﴾

O’nun celâli ne yücedir ve O’ndan başka ilâh yoktur. Dünyânın evvelinden hilkatin âhirine kadar bütün zerrât-ı kâinâtın, ezelden ebede kadar bütün zamânların dakîkalarının âşireleriyle darbı adedince hamd Allâh’dan gelir, Allâh ile olur, Allâh’dan dolayı olur Allâh’a mahsûstur.

“Elhamdülillâh”dan dolayı, sonsuza doğru teselsül eden (Hâşiye[4]) bir teselsüldeki dâirenin devri kadar hamd Allâh’a mahsûstur.

Bana ve kardeşlerime olan Kur’ân ve îmân ni‘metinden dolayı, zerrât-ı vücûdumun, dünyâdaki ömrümün dakîkalarının âşireleriyle ve âhirette benim ve kardeşlerimin bekâlarıyla darbı adedince hamd Allâh’a mahsûstur.

Üçüncü Bab (Allahu Ekber)[düzenle]

Allâh-ü Ekber’in mertebeleri hakkındadır.

Otuz üç mertebesinden [Yedi Mertebeyi] zikredeceğiz. O mertebelerden mühim bir kısmı, Yirminci Mektûb’un İkinci Makâmı’nda ve Otuzikinci Söz’ün İkinci Mevkıfı’nın âhirinde ve Üçüncü Mevkıf’ın evvelinde îzâh edilmiştir. Bu mertebelerin hakîkatini anlamak isteyenler, o iki risâleye mürâcaat etsinler.

ﺍَﻟْﺒَﺎﺏُ ﺍﻟﺜَّﺎﻟِﺚُ

ﻓِﻰ ﻣَﺮَﺍﺗِﺐِ ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ

ﺍﻭﺗﻮﺯ ﺍﻭﭺ ﻣﺮﺗﺒﻪﺳﻨﺪﻥ ﻳﺪﻯ ﻣﺮﺗﺒﻪﻳﻰ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻩﺟﮕﺰ.

ﺍﻭ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮﺩﻥ ﻣﻬﻢّ ﺑﺮ ﻗﺴﻤﻰ، ﻳﮕﺮﻣﻨﺠﻰ ﻣﻜﺘﻮﺑﯔ ﺍﻳﻜﻨﺠﻰ ﻣﻘﺎﻣﻨﺪﻩ ﻭ ﺍﻭﺗﻮﺯ ﺍﻳﻜﻨﺠﻰ ﺳﻮﺯﯓ ﺍﻳﻜﻨﺠﻰ ﻣﻮﻗﻔﻨﯔ ﺁﺧﺮﻧﺪﻩ ﻭ ﺍﻭﭼﻨﺠﻰ ﻣﻮﻗﻔﯔ ﺃﻭّﻟﻨﺪﻩ ﺍﻳﻀﺎﺡ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﺸﺪﺭ. ﺑﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮﯓ ﺣﻘﻴﻘﺘﻨﻰ ﺁﯕﻠﺎﻣﻖ ﺍﻳﺴﺘﻪﻳﻨﻠﺮ، ﺍﻭ ﺍﻳﻜﻰ ﺭﺳﺎﻟﻪﻳﻪ ﻣﺮﺍﺟﻌﺖ ﺍﻳﺘﺴﻴﻨﻠﺮ.

1. Mertebe[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﺮْﺗَﺒَﺔُ ﺍْﻟﺎُﻭﻟَﻰ

ﻭَ ﻗُﻞِ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻟَﻢْ ﻳَﺘَّﺨِﺬْ ﻭَﻟَﺪًﺍ ﻭَ ﻟَﻢْ ﻳَﻜُﻦْ ﻟَﻪُ ﺷَﺮِﻳﻚٌ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤُﻠْﻚِ ﻭَ ﻟَﻢْ ﻳَﻜُﻦْ ﻟَﻪُ ﻭَﻟِﻰٌّ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺬُّﻝِّ ﻭَ ﻛَﺒِّﺮْﻩُ ﺗَﻜْﺒِﻴﺮًﺍ

“Ve de ki: ‘Hamd o Allâh’a mahsûstur ki, çocuk edinmemiştir; hem mülkte kendisine hiçbir ortak olmamıştır; âcizlikten dolayı O’nun için hiçbir yardımcı da olmamıştır. Artık O’nu tekbîr getirerek yücelt!” (İsrâ Sûresi, 17:111).

ﻟَﺒَّﻴْﻚَ ﻭَ ﺳَﻌْﺪَﻳْﻚَ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ

Lebbeyk ve sa‘deyk...

ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗُﺪْﺭَﺓً ﻭَ ﻋِﻠْﻤًﺎ

Celâli ne yücedir o Allâh ki, kudret ve ilim cihetiyle her şeyden en büyüktür.

ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺨَﺎﻟِﻖُ ﺍﻟْﺒَﺎﺭِﺉُ ﺍﻟْﻤُﺼَﻮِّﺭُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺻَﻨَﻊَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥَ ﺑِﻘُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻛَﺎﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﻛَﺘَﺐَ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺑِﻘَﻠَﻢِ ﻗَﺪَﺭِﻩِ ﻛَﻤَﺎ ﻛَﺘَﺐَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥَ ﺑِﺬَﻟِﻚَ ﺍﻟْﻘَﻠَﻢِ ﺍِﺫْ ﺫَﺍﻙَ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢُ ﺍﻟْﻜَﺒِﻴﺮُ

Zîrâ o öyle bir Hâlık ve Bârî ve Musavvirdir ki, kudretiyle insânı kâinât gibi yapmış ve insânı kader kalemiyle yazdığı gibi kâinâtı da bu kalemle yazmıştır.

﴿(١): ﻧﺴﺨﻪ: ﻭَ ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢُ ﺍﻟﺼَّﻐِﻴﺮُ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻣَﻜْﺘُﻮﺑَﺎ ﻗَﺪَﺭِﻩِ﴾

Bu küçük âlem, O’nun kudretinin masnûu ve kaderinin mektûbudur.

ﻛَﻬَﺬَﺍ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ﺍﻟﺼَّﻐِﻴﺮِ ﻣَﺼْﻨُﻮﻉُ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻣَﻜْﺘُﻮﺏُ ﻗَﺪَﺭِﻩِ

Çünki bu büyük âlem, bu küçük âlem gibi, O’nun kudretinin masnûu ve kaderinin mektûbudur.

ﺍِﺑْﺪَﺍﻋُﻪُ ﻟِﺬَﺍﻙَ ﺻَﻴَّﺮَﻩُ ﻣَﺴْﺠِﺪًﺍ

O’nun bu büyük âlemi ibdâ‘ etmesi, onu bir mescid hâline getirmiştir.

ﺍِﻳﺠَﺎﺩُﻩُ ﻟِﻬَﺬَﺍ ﺻَﻴَّﺮَﻩُ ﺳَﺎﺟِﺪًﺍ

Bu küçük âlemi îcâd etmesi, onu bir secde eden hâline getirmiştir.

ﺍِﻧْﺸَﺎﺋُﻪُ ﻟِﺬَﺍﻙَ ﺻَﻴَّﺮَ ﺫَﺍﻙَ ﻣُﻠْﻜًﺎ

Bu büyük âlemi inşâ etmesi, onu bir mülk hâline getirmiştir.

ﺑِﻨَﺎﺋُﻪُ ﻟِﻬَﺬَﺍ ﺻَﻴَّﺮَﻩُ ﻣَﻤْﻠُﻮﻛًﺎ

Bu küçük âlemi binâ etmesi, onu bir memlûk hâline getirmiştir.

ﺻَﻨْﻌَﺘُﻪُ ﻓِﻰ ﺫَﺍﻙَ ﺗَﻈَﺎﻫَﺮَﺕْ ﻛِﺘَﺎﺑًﺎ

O’nun şu büyük âlemdeki san‘atı, bir kitâb şeklinde tezâhür etmiştir.

ﺻِﺒْﻐَﺘُﻪُ ﻓِﻰ ﻫَﺬَﺍ ﺗَﺰَﺍﻫَﺮَﺕْ ﺧِﻄَﺎﺑًﺎ

Bu küçük âlemdeki sıbgası, bir hitâb şeklinde çiçek vermiştir.

ﻗُﺪْﺭَﺗُﻪُ ﻓِﻰ ﺫَﺍﻙَ ﺗُﻈْﻬِﺮُ ﺣِﺸْﻤَﺘَﻪُ

O’nun şu büyük âlemdeki kudreti, O’nun haşmetini gösterir.

ﺭَﺣْﻤَﺘُﻪُ ﻓِﻰ ﻫَﺬَﺍ ﺗَﻨْﻈِﻢُ ﻧِﻌْﻤَﺘَﻪُ

Bu küçük âlemdeki rahmeti, ni‘metini tanzîm eder.

ﺣِﺸْﻤَﺘُﻪُ ﻓِﻰ ﺫَﺍﻙَ ﺗَﺸْﻬَﺪُ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ

O’nun şu büyük âlemdeki haşmeti, O’nun vahdâniyetine şehâdet eder.

ﻧِﻌْﻤَﺘُﻪُ ﻓِﻰ ﻫَﺬَﺍ ﺗُﻌْﻠِﻦُ ﻫُﻮَ ﺍْﻟﺎَﺣَﺪُ

Bu küçük âlemdeki ni‘meti, O’nun ehadiyetini i‘lân eder.

ﺳِﻜَّﺘُﻪُ ﻓِﻰ ﺫَﺍﻙَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜُﻞِّ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺟْﺰَﺍﺀِ

O’nun şu büyük âlemde bulunan küll ve cüz’lerdeki mührü, sükûn ve hareket şeklindedir.

ﺳُﻜُﻮﻧًﺎ ﺣَﺮَﻛَﺔً ﺧَﺎﺗَﻤُﻪُ ﻓِﻰ ﻫَﺬَﺍ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺠِﺴْﻢِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻋْﻀَﺎﺀِ ﺣُﺠَﻴْﺮَﺓً ﺫَﺭَّﺓً

Bu küçük âlemde bulunan cisim ve a‘zâlardaki mührü, hüceyre ve zerre şeklindedir.

ﻓَﺎﻧْﻈُﺮْ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﺛَﺎﺭِﻩِ ﺍﻟْﻤُﺘَّﺴِﻘَﺔِ ﻛَﻴْﻒَ ﺗَﺮَﻯ ﻛَﺎﻟْﻔَﻠَﻖِ ﺳَﺨَﺎﻭَﺓً ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔً ﻣَﻊَ ﺍِﻧْﺘِﻈَﺎﻡٍ ﻣُﻄْﻠَﻖٍ

Şimdi O’nun toplu hâldeki eserlerine bak. Nasıl sabâhın aydınlığı gibi mutlak bir intizâm ile berâber mutlak bir sehâvet göreceksin.

ﻓِﻰ ﺳُﺮْﻋَﺔٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍِﺗِّﺰَﺍﻥٍ ﻣُﻄْﻠَﻖٍ

Mutlak bir ittizân ile berâber mutlak bir sür‘at içinde (göreceksin).

ﻓِﻰ ﺳُﻬُﻮﻟَﺔٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍِﺗِّﻘَﺎﻥٍ ﻣُﻄْﻠَﻖٍ

Mutlak bir ittikân ile berâber mutlak bir kolaylık içinde (göreceksin).

ﻓِﻰ ﻭُﺳْﻌَﺔٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺣُﺴْﻦِ ﺻُﻨْﻊٍ ﻣُﻄْﻠَﻖٍ

Mutlak bir hüsn-i san‘at ile berâber mutlak bir vüs‘at içinde (göreceksin).

ﻓِﻰ ﺑُﻌْﺪَﺓٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕٍ ﻣُﻄْﻠَﻖٍ

Mutlak bir ittifâk ile berâber mutlak bir uzaklık içinde (göreceksin).

ﻓِﻰ ﺧِﻠْﻄَﺔٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍِﻣْﺘِﻴَﺎﺯٍ ﻣُﻄْﻠَﻖٍ

Mutlak bir imtiyâz ile berâber mutlak bir karışıklık içinde (göreceksin).

ﻓِﻰ ﺭُﺧْﺼَﺔٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻣَﻊَ ﻏُﻠُﻮٍّ ﻣُﻄْﻠَﻖٍ

Mutlak bir kıymetlilik ile berâber mutlak bir kolaylık içinde (göreceksin).

ﻓَﻬَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﻴْﻔِﻴَّﺔُ ﺍﻟْﻤَﺸْﻬُﻮﺩَﺓُ ﺷَﺎﻫِﺪَﺓٌ ﻟِﻠْﻌَﺎﻗِﻞِ ﺍﻟْﻤُﺤَﻘِّﻖِ

İşte bu görünen keyfiyet, ehl-i tahkîk olan akıl sâhibi için bir şâhiddir.

ﻣُﺠْﺒِﺮَﺓٌ ﻟِْﻠﺎَﺣْﻤَﻖِ ﺍﻟْﻤُﻨَﺎﻓِﻖِ ﻋَﻠَﻰ ﻗَﺒُﻮﻝِ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﻟِﻠْﺤَﻖِّ ﺫِﻯ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻘَﺔِ

Münâfık olan ahmağı, mutlak kudret sâhibi olan Hakk’ın san‘atını ve vahdetini kabûle mecbûr bırakır.

ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖُ

O, mutlak ilim sâhibidir.

ﻭَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺳُﻬُﻮﻟَﺔٌ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٌ

Hem vahdette mutlak bir kolaylık vardır.

ﻭَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﻭَ ﺍﻟﺸِّﺮْﻛَﺔِ ﺻُﻌُﻮﺑَﺔٌ ﻣُﻨْﻐَﻠِﻘَﺔٌ

Kesret ve şirkte ise kilitlenmiş bir zorluk vardır.

ﺍِﻥْ ﺍُﺳْﻨِﺪَ ﻛُﻞُّ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻟِﻠْﻮَﺍﺣِﺪِ ﻓَﺎﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﻛَﺎﻟﻨَّﺨْﻠَﺔِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺨْﻠَﺔُ ﻛَﺎﻟﺜَّﻤَﺮَﺓِ ﺳُﻬُﻮﻟَﺔً ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎِﺑْﺘِﺪَﺍﻉِ

Eğer bütün eşyâ tek zâta isnâd edilse, yoktan îcâd etmekdeki kolaylık cihetiyle kâinât hurmâ ağacı gibidir, hurmâ ağacı da meyve gibidir.

ﺍِﻥْ ﺍُﺳْﻨِﺪَ ﻟِﻠْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﻓَﺎﻟﻨَّﺨْﻠَﺔُ ﻛَﺎﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺓُ ﻛَﺎﻟﺸَّﺠَﺮَﺍﺕِ ﺻُﻌُﻮﺑَﺔً ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎِﻣْﺘِﻨَﺎﻉِ

Eğer kesrete isnâd edilse, yoktan îcâd etmekdeki zorluk cihetiyle hurmâ ağacı kâinât gibidir, meyve ise ağaçlar gibidir.

ﺍِﺫِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ ﺑِﺎﻟْﻔِﻌْﻞِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪِ ﻳُﺤَﺼِّﻞُ ﻧَﺘِﻴﺠَﺔً ﻭَ ﻭَﺿْﻌِﻴَّﺔً ﻟِﻠْﻜَﺜِﻴﺮِ ﺑِﻠﺎَ ﻛُﻠْﻔَﺔٍ ﻭَ ﻟﺎَ ﻣُﺒَﺎﺷَﺮَﺓٍ

Zîrâ tek zât tek fiil ile pek çok eşyâya âid bir netîceyi ve bir vaz‘iyeti külfetsiz ve mübâşeretsiz te’mîn edebilir.

ﻟَﻮْ ﺍُﺣِﻴﻠَﺖْ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﻮَﺿْﻌِﻴَّﺔُ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺘِﻴﺠَﺔُ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﻟﺎَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﺍَﻥْ ﺗَﺼِﻞَ ﺍِﻟَﻴْﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﺘَﻜَﻠُّﻔَﺎﺕٍ ﻭَ ﻣُﺒَﺎﺷَﺮَﺍﺕٍ ﻭَ ﻣُﺸَﺎﺟَﺮَﺍﺕٍ

Eğer şu vaz‘iyet ve netîce kesrete havâle edilse, tekellüfler, mübâşereler ve çekişmeler olmadan onlara ulaşmak mümkün olmaz.

ﻛَﺎْﻟﺎَﻣِﻴﺮِ ﻣَﻊَ ﺍﻟﻨَّﻔَﺮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺎﻧِﻰ ﻣَﻊَ ﺍﻟْﺤَﺠَﺮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻣَﻊَ ﺍﻟﻨُّﺠُﻮﻡِ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻴَّﺎﺭَﺍﺕِ ﻭَ ﺍﻟْﻔَﻮَّﺍﺭَﺓِ ﻣَﻊَ ﺍﻟْﻘَﻄَﺮَﺍﺕِ ﻭَ ﻧُﻘْﻄَﺔِ ﺍﻟْﻤَﺮْﻛَﺰِ ﻣَﻊَ ﺍﻟﻨُّﻘَﻂِ ﻓِﻰ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﺮَﺓِ

Askerlerle berâber kumandan gibi, taşlarla berâber usta gibi, yıldızlarla berâber yer gibi, damlalarla berâber fıskıye gibi, dâiredeki noktalarla berâber merkez noktası gibi.

ﺑِﺴِﺮِّ ﺍَﻥَّ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﻳَﻘُﻮﻡُ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﺴَﺎﺏُ ﻣَﻘَﺎﻡَ ﻗُﺪْﺭَﺓٍ ﻏَﻴْﺮَ ﻣَﺤْﺪُﻭﺩَﺓٍ

Şu sırdandır ki, vahdette intisâb, hudûdsuz kudret makâmına geçer.

ﻭَ ﻟﺎَﻳَﻀْﻄَﺮُّ ﺍﻟﺴَّﺒَﺐُ ﻟِﺤَﻤْﻞِ ﻣَﻨَﺎﺑِﻊِ ﻗُﻮَّﺗِﻪِ

Hem sebeb kuvvetinin menba‘larını taşımaya mecbûr olmaz.

ﻭَ ﻳَﺘَﻌَﺎﻇَﻢُ ﺍْﻟﺎَﺛَﺮُ ﺑِﺎﻟﻨِّﺴْﺒَﺔِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻤُﺴْﻨَﺪِ ﺍِﻟَﻴْﻪِ

Ve eser o isnâd edilen şeye nisbet etmekle büyür.

ﻭَ ﻓِﻰ ﺍﻟﺸِّﺮْﻛَﺔِ ﻳَﻀْﻄَﺮُّ ﻛُﻞُّ ﺳَﺒَﺐٍ ﻟِﺤَﻤْﻞِ ﻣَﻨَﺎﺑِﻊِ ﻗُﻮَّﺗِﻪِ

Şirket ise her sebeb kendi kuvvetinin menba‘larını taşımaya mecbûrdur.

ﻓَﻴَﺘَﺼَﺎﻏَﺮُ ﺍْﻟﺎَﺛَﺮُ ﺑِﻨِﺴْﺒَﺔِ ﺟِﺮْﻣِﻪِ

Eser de kendi cirmi nisbetinde küçülür.

ﻭَ ﻣِﻦْ ﻫُﻨَﺎ ﻏَﻠَﺒَﺖِ ﺍﻟﻨَّﻤْﻠَﺔُ ﻭَ ﺍﻟﺬُّﺑَﺎﺑَﺔُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﺠَﺒَﺎﺑِﺮَﺓِ

Buradan hareketle karınca ve sinek cebbârlara karşı galebe etti.

ﻭَ ﺣَﻤَﻠَﺖِ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺓُ ﺍﻟﺼَّﻐِﻴﺮَﺓُ ﺷَﺠَﺮَﺓً ﻋَﻈِﻴﻤَﺔً

Ve küçük çekirdek koca bir ağacı taşıdı.

ﻭَ ﺑِﺴِﺮِّ ﺍَﻥَّ ﻓِﻰ ﺍِﺳْﻨَﺎﺩِ ﻛُﻞِّ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪِ ﻟﺎَ ﻳَﻜُﻮﻥُ ﺍْﻟﺎِﻳﺠَﺎﺩُ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ

Yine şu sırdandır ki, bütün eşyânın tek zâta isnâd edilmesinde îcâd etmek mutlak ademden olmaz.

ﺑَﻞْ ﻳَﻜُﻮﻥُ ﺍْﻟﺎِﻳﺠَﺎﺩُ ﻋَﻴْﻦَ ﻧَﻘْﻞِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻌِﻠْﻤِﻰِّ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﺨَﺎﺭِﺟِﻰِّ ﻛَﻨَﻘْﻞِ ﺍﻟﺼُّﻮﺭَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻤَﺜِّﻠَﺔِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤِﺮْﺍَﺓِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺼَّﺤِﻴﻔَﺔِ ﺍﻟْﻔُﻄُﻮﻏْﺮَﻓِﻴَّﺔِ ﻟِﺘَﺜْﺒِﻴﺖِ ﻭُﺟُﻮﺩٍ ﺧَﺎﺭِﺟِﻰٍّ ﻟَﻬَﺎ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟﺴُّﻬُﻮﻟَﺔِ ﺍَﻭْ ﺍِﻇْﻬَﺎﺭِ ﺍﻟْﺨَﻂِّ ﺍﻟْﻤَﻜْﺘُﻮﺏِ ﺑِﻤِﺪَﺍﺩٍ ﻟﺎَ ﻳُﺮَﻯ ﺑِﻮَﺍﺳِﻄَﺔِ ﻣَﺎﺩَّﺓٍ ﻣُﻈْﻬِﺮَﺓٍ ﻟِﻠْﻜِﺘَﺎﺑَﺔِ ﺍﻟْﻤَﺴْﺘُﻮﺭَﺓِ

Bi’l-akis îcâd etmek, tıpkı âyînede temessül eden sûretin, kendisine bir vücûd-ı hâricînin verilmesi için kemâl-i sühûletle fotoğraf kâğıdına nakledilmesi gibi veyâ görünmez bir mürekkeb ile yazılmış bir hattın, gizli yazıyı ortaya çıkaran bir mâdde vâsıtasıyla izhâr edilmesi gibi, ilmen mevcûd olanı vücûd-ı hâricîye çıkarmakdır.

ﻭَ ﻓِﻰ ﺍِﺳْﻨَﺎﺩِ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﺍِﻟَﻰ ﺍْﻟﺎَﺳْﺒَﺎﺏِ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﻳَﻠْﺰَﻡُ ﺍْﻟﺎِﻳﺠَﺎﺩُ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ

Eşyânın esbâba ve kesrete isnâdında ise îcâd etmek adem-i mutlaktan olması gerekir.

ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍِﻥْ ﻟَﻢْ ﻳَﻜُﻦْ ﻣُﺤَﺎﻟﺎً ﻳَﻜُﻮﻥُ ﺍَﺻْﻌَﺐَ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ

O ise eğer muhâl olmazsa, en zor şeylerden biri olur.

ﻓَﺎﻟﺴُّﻬُﻮﻟَﺔُ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﻭَﺍﺻِﻠَﺔٌ ﺍِﻟَﻰ ﺩَﺭَﺟَﺔِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺏِ

Demek vahdetteki sühûlet vücûb derecesine varmaktadır.

ﻭَ ﺍﻟﺼُّﻌُﻮﺑَﺔُ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﻭَﺍﺻِﻠَﺔٌ ﺍِﻟَﻰ ﺩَﺭَﺟَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻣْﺘِﻨَﺎﻉِ

Kesretteki suûbet ise imtinâ‘ derecesine varmaktadır.

ﻭَ ﺑِﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺍَﻥَّ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﺍْﻟﺎِﺑْﺪَﺍﻉُ ﻭَ ﺍِﻳﺠَﺎﺩُ ﺍْﻟﺎَﻳْﺲِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻠَّﻴْﺲِ

Yine şu hikmettendir ki, Vahdette, ibdâ‘ ve îcâd “el-Eysi min el-leysi”

﴿(٢): َﺍْﻟﺎَﻳْﺲُ: ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ. ﺍَﻟﻠَّﻴْﺲُ: ﻋﺪﻡِ ﺻﺮﻑ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ.﴾

(Hâşiye[5])

ﻳَﻌْﻨِﻰ ﺍِﺑْﺪَﺍﻉُ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡِ ﺍﻟﺼِّﺮْﻑِ ﺑِﻠﺎَ ﻣُﺪَّﺓٍ ﻭَ ﻟﺎَ ﻣَﺎﺩَّﺓٍ.. ﻭَ ﺍِﻓْﺮَﺍﻍُ ﺍﻟﺬَّﺭَّﺍﺕِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻘَﺎﻟِﺐِ ﺍﻟْﻌِﻠْﻤِﻰِّ ﺑِﻠﺎَ ﻛُﻠْﻔَﺔٍ ﻭَ ﻟﺎَ ﺧِﻠْﻄَﺔٍ

yani mevcûdu müddetsiz ve mâddesiz olarak adem-i sırftan ibdâ‘ ve zerrâtı külfetsiz ve karışıksız olarak ilmî kalıba dökmek mümkün olur.

ﻭَ ﻓِﻰ ﺍﻟﺸِّﺮْﻛَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﻟﺎَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﺍْﻟﺎِﺑْﺪَﺍﻉُ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡِ ﺑِﺎِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﻛُﻞِّ ﺍَﻫْﻞِ ﺍﻟْﻌَﻘْﻞِ

Şirk ve kesrette ise, bütün ehl-i aklın ittifâkıyla ademden ibdâ‘ mümkün olmaz.

ﻓَﻠﺎَ ﺑُﺪَّ ﻟِﻮُﺟُﻮﺩِ ﺫِﻯ ﺣَﻴَﺎﺓٍ ﺟَﻤْﻊُ ﺫَﺭَّﺍﺕٍ ﻣُﻨْﺘَﺸِﺮَﺓٍ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻭَ ﺍﻟْﻌَﻨَﺎﺻِﺮِ

Çünki bir zîhayâtın vücûdu için yeryüzü ve unsurlarda yayılmış olan zerrâtın toplanması gerekir.

ﻭَ ﺑِﻌَﺪَﻡِ ﺍﻟْﻘَﺎﻟِﺐِ ﺍﻟْﻌِﻠْﻤِﻰِّ ﻳَﻠْﺰَﻡُ ﻟِﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﺍﻟﺬَّﺭَّﺍﺕِ ﻓِﻰ ﺟِﺴْﻢِ ﺫِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭُﺟُﻮﺩُ ﻋِﻠْﻢٍ ﻛُﻠِّﻰٍّ ﻭَ ﺍِﺭَﺍﺩَﺓٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺫَﺭَّﺓٍ

Ve ilmî kalıbın olmaması sebebiyle, o zîhayâtın cismindeki zerrelerin muhâfazası için, her zerrede küllî bir ilim ve mutlak bir irâde lâzım olur.

ﻭَ ﻣَﻊَ ﺫَﻟِﻚَ ﺍَﻥَّ ﺍﻟﺸُّﺮَﻛَﺎﺀَ ﻣُﺴْﺘَﻐْﻨِﻴَﺔٌ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﻭَ ﻣُﻤْﺘَﻨِﻌَﺔٌ ﺑِﺎﻟﺬَّﺍﺕِ ﺑِﺨَﻤْﺴَﺔِ ﻭُﺟُﻮﻩٍ ﻣُﺘَﺪَﺍﺧِﻠَﺔٍ

Bununla berâber, şerîkler, beş cihetle kendilerine ihtiyâc duyulmayan şeylerdir.

ﻭَ ﺍﻟﺸُّﺮَﻛَﺎﺀُ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻐْﻨِﻴَﺔُ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻤْﺘَﻨِﻌَﺔُ ﺑِﺎﻟﺬَّﺍﺕِ ﻭَ ﺗَﺤَﻜُّﻤِﻴَّﺔٌ ﻣَﺤْﻀَﺔٌ

Bununla berâber, şerîkler, kendilerine ihtiyâc duyulmayan, zâtları mümteni‘ ve sırf tahakkümî olan şeylerdir.

ﻟﺎَ ﺍَﻣَﺎﺭَﺓَ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍِﺷَﺎﺭَﺓَ ﺍِﻟَﻴْﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺷَﻲْﺀٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ

Mevcûdâttan hiçbir şeyde onlara ne bir emâre vardır, ne de kendilerine bir işâret vardır.

ﺍِﺫْ ﺧِﻠْﻘَﺔُ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﺗَﺴْﺘَﻠْﺰِﻡُ ﻗُﺪْﺭَﺓً ﻛَﺎﻣِﻠَﺔً ﻏَﻴْﺮَ ﻣُﺘَﻨَﺎﻫِﻴَﺔٍ ﺑِﺎﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ

Zîrâ semâvât ve arzın hilkati, bizzarûre gayr-i mütenâhî bir kudret-i kâmile îcâb ettirir.

ﻓَﺎﺳْﺘُﻐْﻨِﻰَ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺸُّﺮَﻛَﺎﺀِ

Bu yüzden şerîklere ihtiyâc duyulmamıştır.

ﻭَ ﺍِﻟﺎَّ ﻟَﺰِﻡَ ﺗَﺤْﺪِﻳﺪُ ﻭَ ﺍﻧْﺘِﻬَﺎﺀُ ﻗُﺪْﺭَﺓٍ ﻛَﺎﻣِﻠَﺔٍ ﻏَﻴْﺮِ ﻣُﺘَﻨَﺎﻫِﻴَﺔٍ ﻓِﻰ ﻭَﻗْﺖِ ﻋَﺪَﻡِ ﺍﻟﺘَّﻨَﺎﻫِﻰ ﺑِﻘُﻮَّﺓٍ ﻣُﺘَﻨَﺎﻫِﻴَﺔٍ ﺑِﻠﺎَ ﺿَﺮُﻭﺭَﺓٍ ﻣَﻊَ ﺍﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﻓِﻰ ﻋَﻜْﺴِﻪِ

Yoksa gayr-i mütenâhî bir kudret-i kâmilenin, hiçbir zarûret olmadan, zarûret bunun aksinde iken, nihâyetsiz olma vaktinde, mütenâhî başka bir kuvvetle sınırlandırılması ve sona erdirilmesi gerekir.

ﻭَ ﻫُﻮَ ﻣُﺤَﺎﻝٌ ﻓِﻰ ﺧَﻤْﺴَﺔِ ﺍَﻭْﺟُﻪٍ

O ise beş vecihle muhâldir.

ﻓَﺎﻣْﺘَﻨَﻌَﺖِ ﺍﻟﺸُّﺮَﻛَﺎﺀُ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺍﻟﺸُّﺮَﻛَﺎﺀَ ﺍﻟْﻤُﻤْﺘَﻨِﻌَﺔَ ﺑِﺘِﻠْﻚَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﻩِ ﻟﺎَ ﺍِﺷَﺎﺭَﺓَ ﺍِﻟَﻰ ﻭُﺟُﻮﺩِﻫَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍَﻣَﺎﺭَﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺗَﺤَﻘُّﻘِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺷَﻲْﺀٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ

İşte şerîkler mümteni‘ oldular. Zâten mevcûdâttan hiçbir şeyde, ne şu vecihlerle mümteni‘ olan şerîklerin vücûtlarına bir işâret vardır, ne de tahakkuklarına bir emâre vardır.

ﻓَﻘَﺪِ ﺍﺳْﺘَﻔْﺴَﺮْﻧَﺎ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﺴْﺌَﻠَﺔَ (ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤَﻮْﻗِﻒِ ﺍْﻟﺎَﻭَّﻝِ) ﻣِﻦَ ﺍﻟﺮِّﺳَﺎﻟَﺔِ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻴَﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺜَّﻠﺎَﺛِﻴﻦَ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺬَّﺭَّﺍﺕِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻴَّﺎﺭَﺍﺕِ..(ﻭَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤَﻮْﻗِﻒِ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻰ) ﻣِﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺘَّﺸَﺨُّﺼَﺎﺕِ ﺍﻟْﻮَﺟْﻬِﻴَّﺔِ ﻓَﺎَﻋْﻄَﺖْ ﺟَﻤِﻴﻌُﻬَﺎ ﺟَﻮَﺍﺏَ ﺭَﺩِّ ﺍﻟﺸِّﺮْﻙِ ﺑِﺎِﺭَﺍﺋَﺔِ ﺳِﻜَّﺔِ ﺍﻟﺘَّﻮْﺣِﻴﺪِ ﻓَﻜَﻤَﺎ ﻟﺎَ ﺷُﺮَﻛَﺎﺀَ ﻟَﻪُ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﻟﺎَ ﻣُﻌِﻴﻦَ ﻭَ ﻟﺎَ ﻭُﺯَﺭَﺍﺀَ ﻟَﻪُ

Bu mes’eleyi Otuzikinci Risâlenin Birinci Mevkıfında zerrâttan seyyârâta kadar ve İkinci Mevkıfda semâvâttan teşehhusât-ı vechiyeye kadar îzâh ettik. Hepsi de sikke-i tevhîdi göstererek şirki reddeden cevâbı verdiler.

O’nun şerîkleri olmadığı gibi, böylece O’nun ne muîni vardır ne de vezîrleri vardır.

ﻭَ ﻣَﺎ ﺍْﻟﺎَﺳْﺒَﺎﺏُ ﺍِﻟﺎَّ ﺣِﺠَﺎﺏٌ ﺭَﻗِﻴﻖٌ ﻋَﻠَﻰ ﺗَﺼَﺮُّﻑِ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓِ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻴَّﺔِ ﻟَﻴْﺲَ ﻟَﻬَﺎ ﺗَﺎْﺛِﻴﺮٌ ﺍِﻳﺠَﺎﺩِﻯٌّ ﻓِﻰ ﻧَﻔْﺲِ ﺍْﻟﺎَﻣْﺮِ

Esbâb ise, kudret-i ezeliyenin tasarrufu üzerine ancak ince bir perdedir. Nefsül emirde icada tesiri yoktur.

ﺍِﺫْ ﺍَﺷْﺮَﻑُ ﺍْﻟﺎَﺳْﺒَﺎﺏِ ﻭَ ﺍَﻭْﺳَﻌُﻬَﺎ ﺍِﺧْﺘِﻴَﺎﺭًﺍ

Esbâbın en şerefli ve ihtiyârı en geniş olanı insânın kendisidir;

ﻫُﻮَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥُ ﻣَﻊَ ﺍَﻧَّﻪُ ﻟَﻴْﺲَ ﻓِﻰ ﻳَﺪِﻩِ ﻣِﻦْ ﺍَﻇْﻬَﺮِ ﺍَﻓْﻌَﺎﻟِﻪِ ﺍْﻟﺎِﺧْﺘِﻴَﺎﺭِﻳَّﺔِ ﻛَﺎْﻟﺎَﻛْﻞِ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﻠﺎَﻡِ ﻭَ ﺍﻟْﻔِﻜْﺮِ ﻣِﻦْ ﻣِﺎَﺕِ ﺍَﺟْﺰَﺍﺀٍ ﺍِﻟﺎَّ ﺟُﺰْﺀٌ ﻭَﺍﺣِﺪٌ ﻣَﺸْﻜُﻮﻙٌ

bununla berâber, yemek, söz söylemek ve düşünmek gibi en zâhir ef‘âl-i ihtiyâriyesinin yüzlerce cüz’ünden elinde sâdece meşkûk tek bir cüz’ vardır.

ﻓَﺎِﺫَﺍ ﻛَﺎﻥَ ﺍﻟﺴَّﺒَﺐُ ﺍْﻟﺎَﺷْﺮَﻑُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻭْﺳَﻊُ ﺍِﺧْﺘِﻴَﺎﺭًﺍ ﻣَﻐْﻠُﻮﻝَ ﺍْﻟﺎَﻳْﺪِﻯ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺘَّﺼَﺮُّﻑِ ﺍﻟْﺤَﻘِﻴﻘِﻰِّ ﻛَﻤَﺎ ﺗَﺮَﻯ ﻓَﻜَﻴْﻒَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﺍَﻥْ ﺗَﻜُﻮﻥَ ﺍﻟْﺒَﻬِﻴﻤَﺎﺕُ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﺩَﺍﺕُ ﺷَﺮِﻳﻜًﺎ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎِﻳﺠَﺎﺩِ ﻭَ ﺍﻟﺮُّﺑُﻮﺑِﻴَّﺔِ ﻟِﺨَﺎﻟِﻖِ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ

Eğer ihtiyârı en şerefli ve en geniş olan sebeb, böyle gördüğün gibi tasarruf-ı hakîkîden elleri bağlanmış ise, îcâd ve rubûbiyette semâvât ve arzın hâlıkına hayvânât ve cemâdâtın şerîk olmaları nasıl mümkün olabilir.

ﻓَﻜَﻤَﺎ ﻟﺎَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﺍَﻥْ ﻳَﻜُﻮﻥَ ﺍﻟﻈَّﺮْﻑُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻭَﺿَﻊَ ﺍﻟﺴُّﻠْﻄَﺎﻥُ ﻓِﻴﻪِ ﺍﻟْﻬَﺪِﻳَّﺔَ ﺍَﻭِ ﺍﻟْﻤَﻨْﺪِﻳﻞُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻟَﻒَّ ﻓِﻴﻪِ ﺍﻟْﻌَﻄِﻴَّﺔَ ﺍَﻭِ ﺍﻟﻨَّﻔَﺮُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍَﺭْﺳَﻞَ ﻋَﻠَﻰ ﻳَﺪِﻩِ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔَ ﺍِﻟَﻴْﻚَ ﺷُﺮَﻛَﺎﺀَ ﻟﻠِﺴُّﻠْﻄَﺎﻥِ ﻓِﻰ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺘِﻪِ

Nasıl ki pâdişâhın içine hediye koyduğu zarf veyâ içine hediye sardığı mendîl veyâ eliyle sana ni‘met gönderdiği nefer o pâdişâha saltanatında şerîkler olması mümkün değildir.

ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﻟﺎَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﺍَﻥْ ﻳَﻜُﻮﻥَ ﺍْﻟﺎَﺳْﺒَﺎﺏُ ﺍﻟْﻤُﺮْﺳَﻠَﺔُ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻳْﺪِﻳﻬِﻢُ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢُ ﺍِﻟَﻴْﻨَﺎ ﻭَ ﺍﻟﻈُّﺮُﻭﻑُ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻫِﻰَ ﺻَﻨَﺎﺩِﻳﻖُ ﻟﻠِﻨِّﻌَﻢِ ﺍﻟْﻤُﺪَّﺧَﺮَﺓِ ﻟَﻨَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺳْﺒَﺎﺏُ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺍِﻟْﺘَﻔَّﺖْ ﻋَﻠَﻰ ﻋَﻄَﺎﻳَﺎ ﺍِﻟَﻬِﻴَّﺔٍ ﻣُﻬْﺪَﺍﺕٍ ﺍِﻟَﻴْﻨَﺎ ﺷُﺮَﻛَﺎﺀَ ﺍَﻋْﻮَﺍﻧًﺎ ﺍَﻭْ ﻭَﺳَﺎﺋِﻂَ ﻣُﺆَﺛِّﺮَﺓً

Öyle de elleriyle bize ni‘metler gönderilmiş olan sebeblerin ve bizim için iddihâr edilmiş olan ni‘metlere bizzât sandukçalar olan zarfların ve bize hediye edilmiş olan atâyâ-yı ilâhiyeye sarılan esbâbın yardımcı şerîkler veyâ müessir vâsıtalar olması mümkün değildir.

2. Mertebe[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﺮْﺗَﺒَﺔُ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻴَﺔُ

ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗُﺪْﺭَﺓً ﻭَ ﻋِﻠْﻤًﺎ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻕُ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ ﺍﻟﺼَّﺎﻧِﻊُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦُ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕُ ﺍْﻟﺎَﺭْﺿِﻴَّﺔُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺟْﺮَﺍﻡُ ﺍﻟْﻌُﻠْﻮِﻳَّﺔُ ﻓِﻰ ﺑُﺴْﺘَﺎﻥِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺕُ ﻗُﺪْﺭَﺓِ ﺧَﻠﺎَّﻕٍ ﻋَﻠِﻴﻢٍ ﺑِﺎﻟْﺒَﺪَﺍﻫَﺔِ ٭ ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻠَﻮِّﻧَﺔُ ﺍﻟْﻤُﺘَﺰَﻳِّﻨَﺔُ ﺍﻟْﻤَﻨْﺜُﻮﺭَﺓُ ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺤَﻴْﻮَﺍﻧَﺎﺕُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﻮِّﻋَﺔُ ﺍﻟْﻤُﺘَﺒَﺮِّﺟَﺔُ ﺍﻟْﻤَﻨْﺸُﻮﺭَﺓُ ﻓِﻰ ﺣَﺪِﻳﻘَﺔِ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﺧَﻮَﺍﺭِﻕُ ﺻَﻨْﻌَﺔِ

﴿(٣): ﻧﺴﺨﻪ: ﺣِﻜْﻤَﺔِ﴾

ﺻَﺎﻧِﻊٍ ﺣَﻜِﻴﻢٍ ﺑِﺎﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍْﻟﺎَﺯْﻫَﺎﺭُ ﺍﻟْﻤُﺘَﺒَﺴِّﻤَﺔُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭُ ﺍﻟْﻤُﺘَﺰَﻳِّﻨَﺔُ ﻓِﻰ ﺟِﻨَﺎﻥِ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺤَﺪِﻳﻘَﺔِ ﻫَﺪَﺍﻳَﺎﺀُ ﺭَﺣْﻤَﺔِ ﺭَﺣْﻤَﻦٍ ﺭَﺣِﻴﻢٍ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ﺗَﺸْﻬَﺪُ ﻫَﺎﺗِﻴﻚَ ﻭَ ﺗُﻨَﺎﺩِﻯ ﺗَﺎﻙَ ﻭَ ﺗُﻌْﻠِﻦُ ﻫَﺬِﻩِ ﺑِﺎَﻥَّ ﺧَﻠﺎَّﻕَ ﻫَﺎﺗِﻴﻚَ ﻭَ ﻣُﺼَﻮِّﺭَ ﺗَﺎﻙَ ﻭَ ﻭَﺍﻫِﺐَ ﻫَﺬِﻩِ ﻋَﻠَﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗَﺪِﻳﺮٌ ﻭَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻋَﻠِﻴﻢٌ ﻗَﺪْ ﻭَﺳِﻊَ ﻛُﻞَّ ﺷَﻲْﺀٍ ﺭَﺣْﻤَﺔً ﻭَ ﻋِﻠْﻤًﺎ ﺗَﺘَﺴَﺎﻭَﻯ ﺑِﺎﻟﻨِّﺴْﺒَﺔِ ﺍِﻟَﻰ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﺍﻟﺬَّﺭَّﺍﺕُ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﺠُﻮﻡُ ﻭَ ﺍﻟْﻘَﻠِﻴﻞُ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺜِﻴﺮُ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﻐِﻴﺮُ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺒِﻴﺮُ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﺎﻫِﻰ ﻭَ ﻏَﻴْﺮُ ﺍْﻟﻤُﺘَﻨَﺎﻫِﻰ ﻭَ ﻛُﻞُّ ﺍﻟْﻮُﻗُﻮﻋَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻴَّﺔِ ﻭَ ﻏَﺮَﺍﺋِﺒِﻬَﺎ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺕُ ﺻَﻨْﻌَﺔِ ﺻَﺎﻧِﻊٍ ﺣَﻜِﻴﻢٍ ﺗَﺸْﻬَﺪُ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻥَّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟﺼَّﺎﻧِﻊَ ﻗَﺪِﻳﺮٌ ﻋَﻠَﻰ ﻛُﻞِّ ﺍْﻟﺎِﻣْﻜَﺎﻧَﺎﺕِ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻘْﺒَﺎﻟِﻴَّﺔِ ﻭَ ﻋَﺠَﺎﺋِﺒِﻬَﺎ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻕُ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ ﻭَ ﺍﻟْﻌَﺰِﻳﺰُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ٭

ﻓَﺴُﺒْﺤَﺎﻥَ ﻣَﻦْ ﺟَﻌَﻞَ ﺣَﺪِﻳﻘَﺔَ ﺍَﺭْﺿِﻪِ ﻣَﺸْﻬَﺮَ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻪِ ﻣَﺤْﺸَﺮَ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻪِ ﻣَﻈْﻬَﺮَ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻣَﺪَﺍﺭَ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﻣَﺰْﻫَﺮَ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ﻣَﺰْﺭَﻉَ ﺟَﻨَّﺘِﻪِ ﻣَﻤَﺮَّ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ﻣَﺴِﻴﻞَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻣَﻜِﻴﻞَ ﺍﻟْﻤَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺕِ ﻓَﻤُﺰَﻳَّﻦُ ﺍﻟْﺤَﻴْﻮَﺍﻧَﺎﺕِ ﻣُﻨَﻘَّﺶُ ﺍﻟﻄُّﻴُﻮﺭَﺍﺕِ ﻣُﺜَﻤَّﺮُ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺍﺕِ ﻣُﺰَﻫَّﺮُ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕِ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺕُ ﻋِﻠْﻤِﻪِ ﺧَﻮَﺍﺭِﻕُ ﺻُﻨْﻌِﻪِ ﻫَﺪَﺍﻳَﺎﺀُ ﺟُﻮﺩِﻩِ ﺑَﺮَﺍﻫِﻴﻦُ ﻟُﻄْﻔِﻪِ ٭

ﺗَﺒَﺴُّﻢُ ﺍْﻟﺎَﺯْﻫَﺎﺭِ ﻣِﻦْ ﺯِﻳﻨَﺔِ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭِ ﺗَﺴَﺠُّﻊُ ﺍْﻟﺎَﻃْﻴَﺎﺭِ ﻓِﻰ ﻧَﺴْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎَﺳْﺤَﺎﺭِ ﺗَﻬَﺰُّﺝُ ﺍْﻟﺎَﻣْﻄَﺎﺭِ ﻋَﻠَﻰ ﺧُﺪُﻭﺩِ ﺍْﻟﺎَﺯْﻫَﺎﺭِ ﺗَﺮَﺣُّﻢُ ﺍﻟْﻮَﺍﻟِﺪَﺍﺕِ ﻋَﻠَﻰ ﺍْﻟﺎَﻃْﻔَﺎﻝِ ﺍﻟﺼِّﻐَﺎﺭِ ﺗَﻌَﺮُّﻑُ ﻭَﺩُﻭﺩٍ ﺗَﻮَﺩُّﺩُ ﺭَﺣْﻤَﻦٍ ﺗَﺮَﺣُّﻢُ ﺣَﻨَّﺎﻥٍ ﺗَﺤَﻨُّﻦُ ﻣَﻨَّﺎﻥٍ ﻟِﻠْﺠِﻦِّ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﻭَ ﺍﻟﺮُّﻭﺡِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻴْﻮَﺍﻥِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻠَﻚِ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﺎﻥِّ ٭

ﻭَ ﺍﻟْﺒُﺬُﻭﺭُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭُ ﻭَ ﺍﻟْﺤُﺒُﻮﺏُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺯْﻫَﺎﺭُ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺕُ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺧَﻮَﺍﺭِﻕُ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ ﻫَﺪَﺍﻳَﺎﺀُ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔِ ﺑَﺮَﺍﻫِﻴﻦُ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺷَﻮَﺍﻫِﺪُ ﻟُﻄْﻔِﻪِ ﻓِﻰ ﺩَﺍﺭِ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮَﺓِ ﺷَﻮَﺍﻫِﺪُ ﺻَﺎﺩِﻗَﺔٌ ﺑِﺎَﻥَّ ﺧَﻠﺎَّﻗَﻬَﺎ ﻋَﻠَﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗَﺪِﻳﺮٌ ﻭَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻋَﻠِﻴﻢٌ ﻗَﺪْ ﻭَﺳِﻊَ ﻛُﻞَّ ﺷَﻲْﺀٍ ﺑِﺎﻟﺮَّﺣْﻤَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢِ ﻭَ ﺍﻟْﺨَﻠْﻖِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑِﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺼُّﻨْﻊِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮِﻳﺮِ ٭ ﻓَﺎﻟﺸَّﻤْﺲُ ﻛَﺎﻟْﺒُﺬْﺭَﺓِ

﴿(٤): ﻧﺴﺨﻪ: ﻛَﺎﻟﺴِّﺮَﺍﺝِ﴾

ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺠْﻢُ ﻛَﺎﻟﺰُّﻫْﺮَﺓِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽُ ﻛَﺎﻟْﺤَﺒَّﺔِ ﻟﺎَ ﺗَﺜْﻘُﻞُ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺑِﺎﻟْﺨَﻠْﻖِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑِﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺼُّﻨْﻊِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮِﻳﺮِ ٭ ﻓَﺎﻟْﺒُﺬُﻭﺭُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭُ ﻣَﺮَﺍﻳَﺎﺀُ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﻓِﻰ ﺍَﻗْﻄَﺎﺭِ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﺍِﺷَﺎﺭَﺍﺕُ ﺍﻟْﻘَﺪَﺭِ ﺭُﻣُﻮﺯَﺍﺕُ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓِ ﺑِﺎَﻥَّ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓَ ﻣِﻦْ ﻣَﻨْﺒَﻊِ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺗَﺼْﺪُﺭُ ﺷَﺎﻫِﺪَﺓً ﻟِﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺍﻟْﻔَﺎﻃِﺮِ ﻓِﻰ ﺍﻟﺼُّﻨْﻊِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮِﻳﺮِ ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﺗَﻨْﺘَﻬِﻰ ﺫَﺍﻛِﺮَﺓً ﻟِﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺍﻟﺼَّﺎﻧِﻊِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺨَﻠْﻖِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑِﻴﺮِ ٭ ﻭَ ﺗَﻠْﻮِﻳﺤَﺎﺕُ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺑِﺎَﻥَّ ﺧَﺎﻟِﻖَ ﺍﻟْﻜُﻞِّ ﺑِﻜُﻠِّﻴَّﺔِ ﺍﻟﻨَّﻈَﺮِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻰِّ ﻳَﻨْﻈُﺮُ ﺛُﻢَّ ﺍِﻟَﻰ ﺟُﺰْﺋِﻪِ ﺍِﺫْ ﺍِﻥْ ﻛَﺎﻥَ ﺛَﻤَﺮًﺍ ﻓَﻬُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻘْﺼُﻮﺩُ ﺍْﻟﺎَﻇْﻬَﺮُ ﻣِﻦْ ﺧَﻠْﻖِ ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮِ ٭

ﻓَﺎﻟْﺒَﺸَﺮُ ﺛَﻤَﺮٌ ﻟِﻬَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻓَﻬُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻘْﺼُﻮﺩُ ﺍْﻟﺎَﻇْﻬَﺮُ ﻟِﺨَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻭَ ﺍﻟْﻘَﻠْﺐُ ﻛَﺎﻟﻨُّﻮَﺍﺓِ ﻓَﻬُﻮَ ﺍﻟْﻤِﺮْﺍَﺓُ ﺍْﻟﺎَﻧْﻮَﺭُ ﻟِﺼَﺎﻧِﻊِ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ٭ ﻭَ ﻣِﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﻓَﺎْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥُ ﺍْﻟﺎَﺻْﻐَﺮُ ﻓِﻰ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺪَﺍﺭُ ﺍْﻟﺎَﻇْﻬَﺮُ ﻟﻠِﻨَّﺸْﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺤْﺸَﺮِ ﻓِﻰ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺨْﺮِﻳﺐِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺒْﺪِﻳﻞِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺤْﻮِﻳﻞِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺠْﺪِﻳﺪِ ﻟِﻬَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ٭

ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﻳَﺎ ﻛَﺒِﻴﺮُ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻟﺎَ ﺗَﻬْﺪِﻯ ﺍﻟْﻌُﻘُﻮﻝُ ﻟِﻜُﻨْﻪِ ﻋَﻈَﻤَﺘِﻪِ ٭ ﻛِﻪ: ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﻫُﻮَ ﺑَﺮَﺍﺑَﺮْ ﻣِﻰ ﺯَﻧَﻨْﺪ ﻫَﺮْﺷَﻰْ ﺩَﻣَﺎﺩَﻡْ ﺟُﻮﻳَﺪَﻧْﺪ ﻳَﺎ ﺣَﻖّ ﺳَﺮَﺍﺳَﺮْ ﮔُﻮﻳَﺪَﻧْﺪ ﻳَﺎ ﺣَﻰّ ٭

Celâli ne yücedir o Allâh ki, kudret ve ilim cihetiyle her şeyden en büyüktür. Zîrâ o öyle Hallâk-ı Alîm, sâni‘-i Hakîm, Rahmânü’r-Rahîmdir ki, kâinât bostânındaki şu mevcûdât-ı arziye ve ecrâm-ı ulviye bilbedâhe o Hallâk-ı Alîmin mu‘cizât-ı kudretidir.

Ve yeryüzü bahçesindeki rengârenk, süslenen, serilmiş şu bitkiler ve çeşit çeşit, açılıp saçılan, yayılmış şu hayvânlar bizzarûre O sâni‘-i Hakîmin havârik-ı san‘atıdır ve bu bağın bahçelerindeki tebüssüm eden çiçekler ve süslenen meyveler, bilmüşâhede O Rahmân-ı Rahîm’in hedâyâ-yı rahmetidir. O şehâdet ediyor, şu nidâ ediyor ve bu i‘lân ediyor ki, O’nun hallâkı, şunun Musavviri ve bunun Vâhibi her şeye kâdirdir. Her şeye alîmdir. Rahmet ve ilim cihetiyle her şeyi kaplamıştır. Kudretine nisbeten zerreler ve yıldızlar, az ve çok, küçük ve büyük, sonu olan ve sonu olmayan müsâvîdir. Ve mâzînin bütün vukûât ve garâibi o sâni‘-i Hakîm’in mu‘cizât-ı san‘atıdır ki, istikbâlin bütün imkânât ve acâibine bu sâniin hakkıyla kâdir olduğuna şehâdet. Zîrâ O, Hallâk-ı Alîm ve Azîz-i Hakîmdir.

Her türlü noksânlıktan ve kusûrdan münezzehtir O Zât ki, yeryüzü bahçesini san‘atının meşheri, yarattıklarının mahşeri, kudretinin mazharı, hikmetinin medârı, rahmetinin çiçekliği, cennetinin tarlası, mahlûkâtın geçit yeri, mevcûdâtın akacak yeri, masnûâtın ölçeği yapmıştır. İşte müzeyyen hayvânât, münakkaş kuşlar, meyveli ağaçlar, çiçekli bitkiler O’nun ilminin mu‘cizeleridir. San‘atının hârikalarıdır. Cömertliğinin hediyeleridir. Lütfunun bürhânlarıdır.

Meyvelerin zînetinden dolayı çiçeklerin tebessümü, seherin nesîminde kuşların cıvıltısı, çiçeklerin yapraklarındaki yağmur damlalarının nağmeli sesi, vâlidelerin küçük çocuklara olan merhameti.. Cin ve insâna, rûh ve hayvâna, melek ve câna bir Vedûd’ün tanıttırması, bir Rahmân’ın sevdirmesi, bir Hannân’ın merhameti, Bir Mennân’ın tahannünüdür.

Tohumlar ve meyveler, dâneler ve çiçekler, birer hikmet mu‘cizesi, birer san‘at hârikası, birer rahmet hediyesi, birer vahdet bürhânı, dâr-ı âhiretteki lütfunun birer şâhididir. Birer şâhid-i sâdıktırlar. Çünki kendilerinin Hallâkı her şeye kadîr ve her şeye alîmdir. Rahmet ve ilimle, halk ve tedbîrle, sun‘ ve tasvîrle her şeyi kaplamıştır. Bu yüzden güneş tohum gibidir, yıldız çiçek gibidir, yer dâne gibidir. Yaratmak ve tedbîr, sun‘ ve tasvîr O’na ağır gelmez.

Tohumlar ve meyveler, kesretin aktârında vahdetin âyîneleri, kaderin işâretleri, kudretin remizleridir. Çünki bu kesret vahdetin menbaındandır. Fâtırın sun‘ ve tasvîrdeki vahdetine şehâdet ederek sudûr eder. Sonra Sâni‘in halk ve tedbîrdeki hikmetini zikrederek vahdette nihâyet bulur.

Hem hikmetin telvîhâtıdır. Çünki Hâlık-ı kül küllî nazarla cüz’iye bakarken orada cüz’üne (de bakar). Zîrâ bir meyve olsa, bu ağacın halk edilmesinden en zâhir bir maksad işte odur. Beşer de şu kâinât için bir meyvedir. Mevcûdâtın hâlıkı için en zâhir maksûd da O’dur.

Kalb ise çekirdek gibidir, mahlûkâtın Sânii için en parlak âyîne o dur. İşte şu hikmettendir ki, bu mevcûdâttaki neşir ve haşre ve bu kâinâtın tahrîb, tebdîl, tahvîl ve tecdîdine en zâhir medâr, ancak bu kâinâttaki o küçücük insândır. Allâh en büyüktür. Ey büyük olan! Azametinin künhüne akılların erişemediği Zât ancak sensin.

Çünki her şey berâber (hareketleri ve sesleriyle mûsîka-i zikriye tarzında) Lâ ilâhe illâ hû derler. Sürekli yâ Hak ararlar, hepsi yâ Hay derler.

3. Mertebe[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﺮْﺗَﺒَﺔُ ﺍﻟﺜَّﺎﻟِﺜَﺔُ

﴿(٥): ﺑﻮ ﺍﻭﭼﻨﺠﻰ ﻣﺮﺗﺒﻪ، ﺟﺰﺋﻰ ﺑﺮ ﭼﻴﭽﮕﻰ ﻭ ﮔﻮﺯﻝ ﺑﺮ ﻗﺎﺩﻳﻨﻰ ﻧﻈﺮﻩ ﺁﻟﻴﻴﻮﺭ. ﻗﻮﺟﻪ ﺑﻬﺎﺭ ﺑﺮ ﭼﻴﭽﻜﺪﺭ. ﺟﻨّﺖ ﺩﺧﻰ ﺑﺮ ﭼﻴﭽﻚ ﮔﺒﻴﺪﺭ، ﺍﻭ ﻣﺮﺗﺒﻪﻧﯔ ﻣﻈﻬﺮﻟﺮﻳﺪﺭﻟﺮ. ﻭ ﻋﺎﻟﻢ ﮔﻮﺯﻝ ﻭ ﺑﻴﻮﻙ ﺑﺮ ﺇﻧﺴﺎﻥ ﻭ ﺣﻮﺭﻳﻠﺮ ﻧﻮﻋﻰ ﻭ ﺭﻭﺣﺎﻧﻴﻠﺮ ﻃﺎﺋﻔﻪﺳﻰ ﻭ ﺣﻴﻮﺍﻧﻠﺮ ﺟﻨﺴﻰ ﻭ ﺇﻧﺴﺎﻥ ﺻﻨﻔﻰ ﻫﺮ ﺑﺮﻯ ﻣﻌﻨًﺎ ﮔﻮﺯﻝ ﺑﺮ ﺇﻧﺴﺎﻥ ﺣﻜﻤﻨﺪﻩ، ﺑﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪﻧﯔ ﮔﻮﺳﺘﺮﺩﻳﮕﻰ ﺃﺳﻤﺎﻳﻰ ﺻﻔﺤﺎﺗﻴﻠﻪ ﮔﻮﺳﺘﺮﻳﻴﻮﺭ.﴾

(ﺍِﻳﻀَﺎﺣُﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺭَﺍْﺱِ ﺍﻟْﻤَﻮْﻗِﻒِ ﺍﻟﺜَّﺎﻟِﺚِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺮِّﺳَﺎﻟَﺔِ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻴَﺔِ ﻭَ ﺛَﻠﺎَﺛِﻴﻦَ)

ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗُﺪْﺭَﺓً ﻭَ ﻋِﻠْﻤًﺎ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮُ ﺍﻟْﻤُﻘَﺪِّﺭُ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﺍﻟْﻤُﺼَﻮِّﺭُ ﺍﻟْﻜَﺮِﻳﻢُ ﺍﻟﻠَّﻄِﻴﻒُ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳِّﻦُ ﺍﻟْﻤُﻨْﻌِﻢُ ﺍﻟْﻮَﺩُﻭﺩُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻌَﺮِّﻑُ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦُ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢُ ﺍﻟْﻤُﺘَﺤَﻨِّﻦُ ﺍﻟْﺠَﻤِﻴﻞُ ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝِ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﺍﻟﻨَّﻘَّﺎﺵُ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰُّ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻣَﺎﺣَﻘَﺎﺋِﻖُ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻛُﻠﺎًّ ﻭَ ﺍَﺟْﺰَﺍﺀً ﻭَ ﺻَﺤَﺎﺋِﻒَ ﻭَ ﻃَﺒَﻘَﺎﺕٍ ﻭَ ﻣَﺎ ﺣَﻘَﺎﺋِﻖُ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻛُﻠِّﻴًّﺎ ﻭَ ﺟُﺰْﺋِﻴًّﺎ ﻭَ ﻭُﺟُﻮﺩًﺍ ﻭَ ﺑَﻘَﺎﺀً ﺍِﻟﺎَّ ﻭَ ﻫِﻰَ ﺧُﻄُﻮﻁُ ﻗَﻠَﻢِ ﻗَﻀَﺎﺋِﻪِ ﻭَ ﻗَﺪَﺭِﻩِ ﺑِﺘَﻨْﻈِﻴﻢٍ ﻭَ ﺗَﻘْﺪِﻳﺮٍ ﻭَ ﻋِﻠْﻢٍ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺍِﻟﺎَّ ﻧُﻘُﻮﺵُ ﭘَﺮْﻛَﺎﺭِ ﻋِﻠْﻤِﻪِ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﺑِﺼُﻨْﻊٍ ﻭَ ﺗَﺼْﻮِﻳﺮٍ ﻭَ ﺍِﻟﺎَّ ﺗَﺰْﻳِﻴﻨَﺎﺕُ ﻳَﺪِ ﺑَﻴْﻀَﺎﺀِ ﺻُﻨْﻌِﻪِ ﻭَ ﺗَﺼْﻮِﻳﺮِﻩِ ﻭَ ﺗَﺰْﻳِﻴﻨِﻪِ ﻭَ ﺗَﻨْﻮِﻳﺮِﻩِ ﺑِﻠُﻄْﻒٍ ﻭَ ﻛَﺮَﻡٍ ﻭَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍَﺯَﺍﻫِﻴﺮُ ﻟَﻄَﺎﺋِﻒِ ﻟُﻄْﻔِﻪِ ﻭَ ﻛَﺮَﻣِﻪِ ﻭَ ﺗَﻌَﺮُّﻓِﻪِ ﻭَ ﺗَﻮَﺩُّﺩِﻩِ ﺑِﺮَﺣْﻤَﺔٍ ﻭَ ﻧِﻌْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺍِﻟﺎَّ ﺛَﻤَﺮَﺍﺕُ ﻓَﻴَّﺎﺽِ ﻋَﻴْﻦِ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﻧِﻌْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﺗَﺮَﺣُّﻤِﻪِ ﻭَ ﺗَﺤَﻨُّﻨِﻪِ ﺑِﺠَﻤَﺎﻝٍ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻝٍ ﻭَ ﺍِﻟﺎَّ ﻟَﻤَﻌَﺎﺕُ ﺟَﻤَﺎﻝٍ ﺳَﺮْﻣَﺪِﻯٍّ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻝٍ ﺩَﻳْﻤُﻮﻣِﻰٍّ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺗَﻔَﺎﻧِﻴَﺔِ ﺍﻟْﻤَﺮَﺍﻳَﺎ ﻭَ ﺳَﻴَّﺎﻟِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻤَﻈَﺎﻫِﺮِ ﻣَﻊَ ﺩَﻭَﺍﻡِ ﺗَﺠَﻠِّﻰ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝِ ﻋَﻠَﻰ ﻣَﺮِّ ﺍﻟْﻔُﺼُﻮﻝِ ﻭَ ﺍﻟْﻌُﺼُﻮﺭِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺩْﻭَﺍﺭِ ﻭَ ﻣَﻊَ ﺩَﻭَﺍﻡِ ﺍْﻟﺎِﻧْﻌَﺎﻡِ ﻋَﻠَﻰ ﻣَﺮِّ ﺍْﻟﺎَﻧَﺎﻡِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻳَّﺎﻡِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻋْﻮَﺍﻡِ

﴿(٦): (ﺍَﻋْﻮَﺍﻡْ) ﺳﻨﻪﻟﺮ.﴾

ﻧَﻌَﻢْ ﺗَﻔَﺎﻧِﻰ ﺍﻟْﻤِﺮْﺍَﺓِ ﺯَﻭَﺍﻝُ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻣَﻊَ ﺍﻟﺘَّﺠَﻠِّﻰ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻢِ ﻣَﻊَ ﺍﻟْﻔَﻴْﺾِ ﺍﻟْﻤُﻠﺎَﺯِﻡِ ﻣِﻦْ ﺍَﻇْﻬَﺮِ ﺍﻟﻈَّﻮَﺍﻫِﺮِ ﻣِﻦْ ﺍَﺑْﻬَﺮِ ﺍﻟْﺒَﻮَﺍﻫِﺮِ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝَ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَ ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻝَ ﺍﻟﺰَّﺍﻫِﺮَ ﻟَﻴْﺴَﺎ ﻣُﻠْﻚَ ﺍﻟْﻤَﻈَﺎﻫِﺮِ ﻣِﻦْ ﺍَﻓْﺼَﺢِ ﺗِﺒْﻴَﺎﻥٍ ﻣِﻦْ ﺍَﻭْﺿَﺢِ ﺑُﺮْﻫَﺎﻥٍ ﻟِﻠْﺠَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﻤُﺠَﺮَّﺩِ ﻟِْﻠﺎِﺣْﺴَﺎﻥِ ﺍﻟْﻤُﺠَﺪَّﺩِ ﻟِﻠْﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﻟِﻠْﺒَﺎﻗِﻰ ﺍﻟْﻮَﺩُﻭﺩِ ٭

ﻧَﻌَﻢْ ﻓَﺎْﻟﺎَﺛَﺮُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﺎﻟْﺒَﺪَﺍﻫَﺔِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻔِﻌْﻞِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﺛُﻢَّ ﺍﻟْﻔِﻌْﻞُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﺎﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﻋَﻠَﻰ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﻭَ ﺍﻟْﻔَﺎﻋِﻞِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﺛُﻢَّ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﻠﺎَ ﺭَﻳْﺐٍ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻮَﺻْﻒِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﺛُﻢَّ ﺍﻟْﻮَﺻْﻒُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﻠﺎَ ﺷَﻚٍّ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﺸَّﺎْﻥِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞِ ﺛُﻢَّ ﺍﻟﺸَّﺎْﻥُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﺎﻟْﻴَﻘِﻴﻦِ ﻋَﻠَﻰ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟﺬَّﺍﺕِ ﺑِﻤَﺎ ﻳَﻠِﻴﻖُ ﺑِﺎﻟﺬَّﺍﺕِ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﺍﻟْﻴَﻘِﻴﻦُ ٭

(Hâşiye[6])

(Îzâhı Otuzikinci Risâlenin Üçüncü Mevkıfının başındadır.)

Kudret ve ilim cihetiyle Allâh her şeyden en büyüktür. Zîrâ O öyle bir Kadîr, Mukaddir, Alîm, Hakîm, Musavvir, Kerîm, Latîf, Müzeyyin, Mün‘im, Vedûd, Mütearrif, Rahmân, Rahîm, Mütehannin, Cemîl-i Zülcelâl, Kemâl-i Mutlak ve Nakkâş-ı Ezelîdir ki, Kül ve cüz’, sahâif ve tabakât olarak bu kâinâtın hakîkati ve küllîlik ve cüz’îlik, vücûd ve bekâ i‘tibâriyle bu mevcûdâtın hakîkati,

Ancak O’nun kazâ ve kader kaleminin, tanzîm ve takdîr, ilim ve hikmetle çizdiği hatlarıdır.

Ve ancak O’nun ilim ve hikmet pergelinin sun‘ ve tasvîr ile yaptığı nakışlarıdır.

Ve ancak O’nun sun‘ ve tasvîri, tezyîn ve tenvîrinin yed-i beyzâsının lütuf ve keremle işlediği tezyînâtıdır.

Ve ancak O’nun lütuf ve keremi, tearrüf ve teveddüdünün latîfelerinin rahmet ve ni‘metle açmış çiçekleridir.

Ve ancak O’nun ayn-ı rahmet ve ni‘meti, terahhum ve tahannününün feyzinin cemâl ve kemâl ile çıkmış semereleridir.

Hem mevsimler, asırlar ve devirlerin geçmesine rağmen cemâlin tecellîsinin devâm etmesiyle berâber ve mahlûkâtın ve günlerin ve senelerin geçmesine rağmen in‘âmın devâm etmesiyle berâber, âyînelerin fânîliği ve mazharların seyyâliyetinin şehâdetiyle ancak dâimî bir cemâlin ve bâkî bir kemâlin lemeâtıdır.

Evet dâimî tecellî ile berâber, sürekli feyiz ile berâber, âyînelerin fânîliği, mevcûdâtın zevâli, o görünen cemâlin, o parlayan kemâlin mazharların mülkü olmadığını zâhirlerin en zâhiri, âşikârların en âşikârı olarak gösterir. O mücerred cemâlin, o yenilenen ihsânın, o vâcibü’l-vücûdun, o Bâkî-i Vedûd’ün en fasîh beyânı ve en vâzıh bürhânıdır.

Evet mükemmel eser bilbedâhe mükemmel fiile delâlet eder. Sonra mükemmel fiil, bizzarûre mükemmel isme ve mükemmel fâile delâlet eder. Sonra mükemmel isim, bilâ-şübhe mükemmel sıfata delâlet eder. Sonra mükemmel vasıf, bilâ-şek mükemmel şe’ne delâlet eder. Sonra mükemmel şe’n, O zâta lâyık bir sûrette, ki o da hakka’l-yakîndir bilyakîn o zâtın kemâline delâlet eder.

4. Mertebe[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﺮْﺗَﺒَﺔُ ﺍﻟﺮَّﺍﺑِﻌَﺔُ

ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﺪْﻝُ ﺍﻟْﻌَﺎﺩِﻝُ ﺍﻟْﺤَﻜَﻢُ ﺍﻟْﺤَﺎﻛِﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰُّ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍَﺳَّﺲَ ﺑُﻨْﻴَﺎﻥَ ﺷَﺠَﺮَﺓِ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻓِﻰ ﺳِﺘَّﺔِ ﺍَﻳَّﺎﻡٍ ﺑِﺎُﺻُﻮﻝِ ﻣَﺸِﻴﺌَﺘِﻪِ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﻓَﺼَّﻠَﻬَﺎ ﺑِﺪَﺳَﺎﺗِﻴﺮِ ﻗَﻀَﺎﺋِﻪِ ﻭَ ﻗَﺪَﺭِﻩِ ﻭَ ﻧَﻈَّﻤَﻬَﺎ ﺑِﻘَﻮَﺍﻧِﻴﻦِ ﻋَﺎﺩَﺗِﻪِ ﻭَ ﺳُﻨَّﺘِﻪِ ﻭَ ﺯَﻳَّﻨَﻬَﺎ ﺑِﻨَﻮَﺍﻣِﻴﺲِ ﻋِﻨَﺎﻳَﺘِﻪِ ﻭَ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﻧَﻮَّﺭَﻫَﺎ ﺑِﺠَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﻭَ ﺻِﻔَﺎﺗِﻪِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺍﺕِ ﺍِﻧْﺘِﻈَﺎﻣَﺎﺕِ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻪِ ﻭَ ﺗَﺰَﻳُّﻨَﺎﺕِ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺗِﻪِ ﻭَ ﺗَﺸَﺎﺑُﻬِﻬَﺎ ﻭَ ﺗَﻨَﺎﺳُﺒِﻬَﺎ ﻭَ ﺗَﺠَﺎﻭُﺑِﻬَﺎ ﻭَ ﺗَﻌَﺎﻭُﻧِﻬَﺎ ﻭَ ﺗَﻌَﺎﻧُﻘِﻬَﺎ ﻭَ ﺍِﺗِّﻘَﺎﻥِ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ ﺍﻟﺸُّﻌُﻮﺭِﻳَّﺔِ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻋَﻠَﻰ ﻣِﻘْﺪَﺍﺭِ ﻗَﺎﻣَﺔِ ﻗَﺎﺑِﻠِﻴَّﺘِﻪِ ﺍﻟْﻤُﻘَﺪَّﺭَﺓِ ﺑِﺘَﻘْﺪِﻳﺮِ ﺍﻟْﻘَﺪَﺭِ ﻓَﺎﻟْﺤِﻜْﻤَﺔُ ﺍﻟْﻌَﺎﻣَّﺔُ ﻓِﻰ ﺗَﻨْﻈِﻴﻤَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻌِﻨَﺎﻳَﺔُ ﺍﻟﺘَّﺎﻣَّﺔُ ﻓِﻰ ﺗَﺰْﻳِﻴﻨَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔُ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔُ ﻓِﻰ ﺗَﻠْﻄِﻴﻔَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺯَﺍﻕُ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻋَﺎﺷَﺔُ ﺍﻟﺸَّﺎﻣِﻠَﺔُ ﻓِﻰ ﺗَﺮْﺑِﻴَﺘِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓُ ﺍﻟْﻌَﺠِﻴﺒَﺔُ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ ﺑِﻤَﻈْﻬَﺮِﻳَّﺘِﻬَﺎ ﻟﻠِﺸُّﺆُﻥِ ﺍﻟﺬَّﺍﺗِﻴَّﺔِ ﻟِﻔَﺎﻃِﺮِﻫَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺤَﺎﺳِﻦُ ﺍﻟْﻘَﺼْﺪِﻳَّﺔُ ﻓِﻰ ﺗَﺤْﺴِﻴﻨَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺩَﻭَﺍﻡُ ﺗَﺠَﻠِّﻰ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﻤُﻨْﻌَﻜِﺲِ ﻣَﻊَ ﺯَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻌِﺸْﻖُ ﺍﻟﺼَّﺎﺩِﻕُ ﻓِﻰ ﻗَﻠْﺒِﻬَﺎ ﻟِﻤَﻌْﺒُﻮﺩِﻫَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺠِﺬَﺍﺏُ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮُ ﻓِﻰ ﺟَﺬْﺑَﺘِﻬَﺎ ﻭَ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﻛُﻞِّ ﻛُﻤَّﻠِﻬَﺎ ﻋَﻠَﻰ ﻭَﺣْﺪَﺓِ ﻓَﺎﻃِﺮِﻫَﺎ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼَﺮُّﻑُ ﻟِﻤَﺼَﺎﻟِﺢَ ﻓِﻰ ﺍَﺟْﺰَﺍﺋِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑِﻴﺮُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﻟِﻨَﺒَﺎﺗَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺮْﺑِﻴَﺔُ ﺍﻟْﻜَﺮِﻳﻤَﺔُ ﻟِﺤَﻴْﻮَﺍﻧَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻓِﻰ ﺗَﻐَﻴُّﺮَﺍﺕِ ﺍَﺭْﻛَﺎﻧِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻐَﺎﻳَﺎﺕُ ﺍﻟْﺠَﺴِﻴﻤَﺔُ ﻓِﻰ ﺍِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻛُﻠِّﻴَّﺘِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﺤُﺪُﻭﺙُ ﺩَﻓْﻌَﺔً ﻣَﻊَ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﺣُﺴْﻦِ ﺻَﻨْﻌَﺘِﻬَﺎ ﺑِﻠﺎَ ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺝٍ ﺍِﻟَﻰ ﻣُﺪَّﺓٍ ﻭَ ﻣَﺎﺩَّﺓٍ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺸَﺨُّﺼَﺎﺕُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻤَﺔُ ﻣَﻊَ ﻋَﺪَﻡِ ﺗَﺤْﺪِﻳﺪِ ﺗَﺮَﺩُّﺩِ ﺍِﻣْﻜَﺎﻧَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻗَﻀَﺎﺀُ ﺣَﺎﺟَﺎﺗِﻬَﺎ ﻋَﻠَﻰ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﻛَﺜْﺮَﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺗَﻨَﻮُّﻋِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍَﻭْﻗَﺎﺗِﻬَﺎ ﺍﻟﻠﺎَّﺋِﻘَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨَﺎﺳِﺒَﺔِ ﻣِﻦْ ﺣَﻴْﺚُ ﻟﺎَﻳَﺤْﺘَﺴِﺐُ ﻭَ ﻣِﻦْ ﺣَﻴْﺚُ ﻟﺎَﻳُﺸْﻌَﺮُ ﻣَﻊَ ﻗَﺼْﺮِ ﺍَﻳْﺪِﻳﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺍَﺻْﻐَﺮِ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻘُﻮَّﺓُ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻘَﺔُ ﻓِﻰ ﻣَﻌْﺪَﻥِ ﺿَﻌْﻔِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓُ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻘَﺔُ ﻓِﻰ ﻣَﻨْﺒَﻊِ ﻋَﺠْﺰِﻫَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓُ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَﺓُ ﻓِﻰ ﺟُﻤُﻮﺩِﻫَﺎ ﻭَ ﺍﻟﺸُّﻌُﻮﺭُ ﺍﻟْﻤُﺤِﻴﻂُ ﻓِﻰ ﺟَﻬْﻠِﻬَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻞُ ﻓِﻰ ﺗَﻐَﻴُّﺮَﺍﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻠْﺰِﻡُ ﻟِﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻤُﻐَﻴِّﺮِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻐَﻴِّﺮِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﻓِﻰ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺗِﻬَﺎ ﻛَﺎﻟﺪَّﻭَﺍﺋِﺮِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺪَﺍﺧِﻠَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَّﺤِﺪَﺓِ ﺍﻟْﻤَﺮْﻛَﺰِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻘْﺒُﻮﻟِﻴَّﺔُ ﻓِﻰ ﺩَﻋَﻮَﺍﺗِﻬَﺎ ﺍﻟﺜَّﻠﺎَﺙِ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﺍِﺳْﺘِﻌْﺪَﺍﺩِﻫَﺎ ﻭَ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺟَﺎﺗِﻬَﺎ

﴿(٧): ﻧﺴﺨﻪ: ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺟِﻬَﺎ﴾

ﺍﻟْﻔِﻄْﺮِﻳَّﺔِ ﻭَ ﺑِﻠِﺴَﺎﻥِ ﺍِﺿْﻄِﺮَﺍﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻨَﺎﺟَﺎﺓُ ﻭَ ﺍﻟﺸُّﻬُﻮﺩَﺍﺕُ ﻭَ ﺍﻟْﻔُﻴُﻮﺿَﺎﺕُ ﻓِﻰ ﻋِﺒَﺎﺩَﺍﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡُ ﻓِﻰ ﻗَﺪَﺭَﻳْﻬَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻃْﻤِﺌْﻨَﺎﻥُ ﺑِﺬِﻛْﺮِ ﻓَﺎﻃِﺮِﻫَﺎ ﻭَ ﻛَﻮْﻥُ ﺍﻟْﻌِﺒَﺎﺩَﺓِ ﻓِﻴﻬَﺎ ﺧَﻴْﻂَ ﺍﻟْﻮُﺻْﻠَﺔِ ﺑَﻴْﻦَ ﻣُﻨْﺘَﻬَﻴﻬَﺎ ﻭَ ﻣَﺒْﺪَﺋِﻬَﺎ ﻭَ ﺳَﺒَﺐَ ﻇُﻬُﻮﺭِ ﻛَﻤَﺎﻟِﻬَﺎ ﻭَ ﻟِﺘَﺤَﻘُّﻖِ ﻣَﻘَﺎﺻِﺪِ ﺻَﺎﻧِﻌِﻬَﺎ.

ﻭَ ﻫَﻜَﺬَﺍ ﺑِﺴَﺎﺋِﺮِ ﺷُﺆُﻧَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﺣْﻮَﺍﻟِﻬَﺎ ﻭَ ﻛَﻴْﻔِﻴَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺷَﺎﻫِﺪَﺍﺕٌ ﺑِﺎَﻧَّﻬَﺎ ﻛُﻠَّﻬَﺎ ﺑِﺘَﺪْﺑِﻴﺮِ ﻣُﺪَﺑِّﺮٍ ﺣَﻜِﻴﻢٍ ﻭَﺍﺣِﺪٍ ﻭَ ﻓِﻰ ﺗَﺮْﺑِﻴَﺔِ ﻣُﺮَﺏٍّ ﻛَﺮِﻳﻢٍ ﺍَﺣَﺪٍ ﺻَﻤَﺪٍ ﻭَ ﻛُﻠَّﻬَﺎ ﺧُﺪَّﺍﻡُ ﺳَﻴِّﺪٍ ﻭَﺍﺣِﺪٍ ﻭَ ﺗَﺤْﺖَ ﺗَﺼَﺮُّﻑِ ﻣُﺘَﺼَﺮِّﻑٍ ﻭَﺍﺣِﺪٍ ﻭَ ﻣَﺼْﺪَﺭُﻫُﻢْ ﻗُﺪْﺭَﺓُ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺗَﻈَﺎﻫَﺮَﺕْ ﻭَ ﺗَﻜَﺎﺛَﺮَﺕْ ﺧَﻮَﺍﺗِﻴﻢُ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﻛُﻞِّ ﻣَﻜْﺘُﻮﺏٍ ﻣِﻦْ ﻣَﻜْﺘُﻮﺑَﺎﺗِﻪِ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺻَﻔْﺤَﺔٍ ﻣِﻦْ ﺻَﻔَﺤَﺎﺕِ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺗِﻪِ ٭

ﻧَﻌَﻢْ ﻓَﻜُﻞُّ ﺯَﻫْﺮَﺓٍ ﻭَ ﺛَﻤَﺮٍ ﻭَ ﻛُﻞُّ ﻧَﺒَﺎﺕٍ ﻭَ ﺷَﺠَﺮٍ ﺑَﻞْ ﻛُﻞُّ ﺣَﻴْﻮَﺍﻥٍ ﻭَ ﺣَﺠَﺮٍ ﺑَﻞْ ﻛُﻞُّ ﺫَﺭَّﺓٍ

﴿(٨): ﻧﺴﺨﻪ: ﺫَﺭٍّ﴾

ﻭَ ﻣَﺪَﺭٍ

﴿(٩): (ﻣَﺪَﺭْ) ﭼﺎﻗﻴﻞ، ﻃﺎﺵ ﻣﻌﻨﺎﺳﻨﻪﺩﺭ.﴾

ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﻭَﺍﺩٍ ﻭَ ﺟَﺒَﻞٍ ﻭَ ﻛُﻞِّ ﺑَﺎﺩٍ ﻭَ ﻗَﻔَﺮٍ ﺧَﺎﺗَﻢٌ ﺑَﻴِّﻦُ ﺍﻟﻨَّﻘْﺶِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺛَﺮِ ﻳُﻈْﻬِﺮُ ﻟِﺪِﻗَّﺔِ ﺍﻟﻨَّﻈَﺮِ ﺑِﺎَﻥَّ ﺫَﺍ ﺫَﺍﻙَ ﺍْﻟﺎَﺛَﺮِ ﻫُﻮَ ﻛَﺎﺗِﺐُ ﺫَﺍﻙَ ﺍﻟْﻤَﻜَﺎﻥِ ﺑِﺎﻟْﻌِﺒَﺮِ ﻓَﻬُﻮَ ﻛَﺎﺗِﺐُ ﻇَﻬْﺮِ ﺍﻟْﺒَﺮِّ ﻭَ ﺑَﻄْﻦِ ﺍﻟْﺒَﺤْﺮِ ﻓَﻬُﻮَ ﻧَﻘَّﺎﺵُ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲِ ﻭَ ﺍﻟْﻘَﻤَﺮِ ﻓِﻰ ﺻَﺤِﻴﻔَﺔِ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﺫَﺍﺕِ ﺍﻟْﻌِﺒَﺮِ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻝُ ﻧَﻘَّﺎﺷِﻬَﺎ ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ٭

﴿ﻛِﻪ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﻫُﻮَ ٭ ﺑَﺮَﺍﺑَﺮْ ﻣِﻰ ﺯَﻧَﺪْ ﻋَﺎﻟَﻢْ﴾

Celâli ne yücedir o Allâh ki, en büyüktür. Zîrâ o öyle Adl-i Âdil, Hakem-i Hâkim, Hakîm-i Ezelîdir ki, şu kâinât şeceresinin binâsını, meşîet ve hikmetinin usûlü ile altı günde te’sîs etmiş ve onu kazâ ve kaderinin düstûrlarıyla tafsîl etmiş ve âdet ve sünnetinin kânûnlarıyla onu tanzîm etmiş ve inâyet ve rahmetinin namûslarıyla onu tezyîn etmiş ve masnûâtının intizâmâtı, mevcûdâtının tezeyyünâtı, teşâbühü, tenâsübü, tecâvübü, teâvünü ve teânukunun ve her şeyde o şeyin kâmet-i kâbiliyetinin mikdârına göre kaderin takdîri ile takdîr edilmiş şuûrlu itkân-ı san‘atın şehâdetleriyle onu esmâ ve sıfâtının cilveleriyle tenvîr etmiştir. O’nun tanzîmâtındaki hikmet-i âmme, tezyînâtındaki inâyet-i tâmme, taltîfâtındaki rahmet-i vâsia, terbiyesindeki erzâk ve iâşe-i şâmile, Fâtır’ının şuûn-ı zâtiyesine mazhariyetiyle san‘atı acîb olan hayât, tahsînâtındaki mehâsin-i kasdiye, zevâliyle berâber in‘ikâs eden cemâlin tecellîsinin devâm etmesi, kalbinde ma‘bûduna olan sâdık aşk, cezbesinde zâhir olan incizâb, bütün kâmillerinin, O’nun Fâtır’ının vahdeti üzerine ittifâkları, eczâsındaki maslahatlar için tasarruf, nebâtâtı için hikmetli tedbîr, hayvânâtı için keremli terbiye, erkânının tagayyürâtındaki mükemmel intizâm, külliyetinin intizâmındaki cesîm gâyeler, zamâna ve mâddeye ihtiyâc duymadan hüsn-i san‘atının gâyet kemâliyle berâber def‘aten îcâd edilmesi, imkânâtının tereddüdünün adem-i tahdîdiyle berâber hikmetli teşahhusât, en küçük matlablarına karşı ellerinin kısalığıyla berâber, ihtiyâclarının, gâyet kesretli ve mütenevvi‘ olmasına rağmen beklenmedik bir yerden ve hissedilmedik bir yerden lâyık ve münâsib vakitte kazâ edilmesi, za‘fının ma‘denindeki kuvvet-i mutlaka, aczinin menbaındaki kudret-i mutlaka, cümûdundaki zâhir hayât, cehlindeki muhît şuûr tagayyürsüz olan tağyîr edicinin vücûdunu istilzâm eden tagayyürâtındaki mükemmel intizâm, merkezi bir olan mütedâhil dâireler gibi tesbîhâtındaki ittifâk, isti‘dâdının lisânıyla, fıtrî ihtiyâclarının lisânıyla, ızdırârının lisânıyla yaptığı üç nev‘î duâlarının makbûliyeti, ibâdetlerindeki münâcât ve şühûdât ve füyûzât, kaderindeki intizâm, fâtırının zikriyle hâsıl olan itmi’nân, ondaki ibâdetin, O’nun nihâyeti ile mebdei arasında vuslat ipi oluşu ve kemâlinin zuhûruna sebeb oluşu ve sâniinin maksadlarının tahakkuk etmesi.

Ve hâkezâ sâir şuûnâtı ve ahvâli ve keyfiyâtı şâhiddirler ki, bütün bunlar bir tek Müdebbir-i Hakîm’in tedbîriyledir ve bir Mürebbî-i Kerîm’in, bir Ehad-i Samed’in terbiyesindedir. Ve bunların hepsi bir tek seyyidin hademeleridir ve bir tek Mutasarrıf’ın tasarrufu altındadır. Ve masdarları öyle bir vâhidin kudretidir ki, mevcûdâtının sahîfelerinden her bir sahîfede bulunan mektûbâtından her bir mektûb üzerindeki vahdetinin hâtemleri tezâhür ve tekâsür etmiştir. Evet, her bir vâdî ve dağdaki ve her bir ova ve sahrâdaki her bir çiçek ve meyve, her bir nebât ve ağaç, belki her bir hayvân ve taş, belki her bir zerre ve toprak nakış ile eser arasında bir hâtemdir. Nazarı dikkatli olanlara gösterir ki, bu eserin sâhibi, aynı zamânda o ibârelerdeki bu mekânın kâtibidir. Karanın sırtının ve denizin batnının kâtibi de O’dur. İbârelerle dolu semâvâtın sahîfesindeki şems ve kameri nakış eden de O’dur. Onları nakşedenin celâli ne yücedir. Allâh en büyüktür. Çünki âlem berâber (hareketleri ve sesleriyle mûsîka-i zikriye tarzında) Lâ ilâhe illâ hû der.(Hâşiye[7])

5. Mertebe[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﺮْﺗَﺒَﺔُ ﺍﻟْﺨَﺎﻣِﺴَﺔُ

﴿(١٠): ﺍﻭﺗﻮﺯ ﺍﻳﻜﻨﺠﻰ ﺳﻮﺯﯓ ﺑﺮﻧﺠﻰ ﻣﻮﻗﻔﻨﯔ ﺫﻳﻠﻨﺪﻩ ﻭ ﻳﮕﺮﻣﻨﺠﻰ ﻣﻜﺘﻮﺑﯔ ﺍﻳﻜﻨﺠﻰ ﻣﻘﺎﻣﻨﺪﻩ ﺍﻳﻀﺎﺡ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﺸﺪﺭ﴾

ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻕُ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮُ ﺍﻟْﻤُﺼَﻮِّﺭُ ﺍﻟْﺒَﺼِﻴﺮُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫَﺬِﻩِ ﺍْﻟﺎَﺟْﺮَﺍﻡُ ﺍﻟْﻌُﻠْﻮِﻳَّﺔُ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﻮَﺍﻛِﺐُ ﺍﻟﺪُّﺭِّﻳَّﺔُ ﻧَﻴِّﺮَﺍﺕُ ﺑَﺮَﺍﻫِﻴﻦِ ﺍُﻟُﻮﻫِﻴَّﺘِﻪِ ﻭَ ﻋَﻈَﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﺷُﻌَﺎﻋَﺎﺕُ ﺷَﻮَﺍﻫِﺪِ ﺭُﺑُﻮﺑِﻴَّﺘِﻪِ ﻭَ ﻋِﺰَّﺗِﻪِ ﺗَﺸْﻬَﺪُ ﻭَ ﺗُﻨَﺎﺩِﻯ ﻋَﻠَﻰ ﺷَﻌْﺸَﻌَﺔِ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺔِ ﺭُﺑُﻮﺑِﻴَّﺘِﻪِ ﻭَ ﺗُﻨَﺎﺩِﻯ ﻋَﻠَﻰ ﻭُﺳْﻌَﺔِ ﺣُﻜْﻤِﻪِ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺣِﺸْﻤَﺔِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻓَﺎﺳْﺘَﻤِﻊْ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﻳَﺔِ (ﺍَﻓَﻠَﻢْ ﻳَﻨْﻈُﺮُﻭﺍ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀِ ﻓَﻮْﻗَﻬُﻢْ ﻛَﻴْﻒَ ﺑَﻨَﻴْﻨَﺎﻫَﺎ ﻭَ ﺯَﻳَّﻨَّﺎﻫَﺎ) ﺍﻟﺦ.. ﺛُﻢَّ ﺍﻧْﻈُﺮْ ﺍِﻟَﻰ ﻭَﺟْﻪِ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀِ ﻛَﻴْﻒَ ﺗَﺮَﻯ ﺳُﻜُﻮﺗًﺎ ﻓِﻰ ﺳُﻜُﻮﻧَﺔٍ ﺣَﺮَﻛَﺔً ﻓِﻰ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ ﺗَﻠَﺌْﻠﺄً ﻓِﻰ ﺣِﺸْﻤَﺔٍ ﺗَﺒَﺴُّﻤًﺎ ﻓِﻰ ﺯِﻳﻨَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﺍﻟْﺨِﻠْﻘَﺔِ ﻣَﻊَ ﺍِﺗِّﺰَﺍﻥِ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ ﺗَﺸَﻌْﺸُﻊُ ﺳِﺮَﺍﺟِﻬَﺎ ﻟِﺘَﺒْﺪِﻳﻞِ ﺍﻟْﻤَﻮَﺍﺳِﻢِ ﺗَﻬَﻠْﻬُﻞُ ﻣِﺼْﺒَﺎﺣِﻬَﺎ ﻟِﺘَﻨْﻮِﻳﺮِ ﺍﻟْﻤَﻌَﺎﻟِﻢِ ﺗَﻠَﺌْﻠﺄُ ﻧُﺠُﻮﻣِﻬَﺎ ﻟِﺘَﺰْﻳِﻴﻦِ ﺍﻟْﻌَﻮَﺍﻟِﻢِ ﺗُﻌْﻠِﻦُ ﻟِﺎَﻫْﻞِ ﺍﻟﻨُّﻬَﻰ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺔً ﺑِﻠﺎَ ﺍِﻧْﺘِﻬَﺎﺀٍ ﻟِﺘَﺪْﺑِﻴﺮِ ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ٭

ﻓَﺬَﻟِﻚَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻕُ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮُ ﻋَﻠِﻴﻢٌ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَ ﻣُﺮِﻳﺪٌ ﺑِﺎِﺭَﺍﺩَﺓٍ ﺷَﺎﻣِﻠَﺔٍ ﻣَﺎﺷَﺎﺀَ ﻛَﺎﻥَ ﻭَ ﻣَﺎ ﻟَﻢْ ﻳَﺸَﺎْ ﻟَﻢْ ﻳَﻜُﻦْ ﻭَ ﻫُﻮَ ﻗَﺪِﻳﺮٌ ﻋَﻠَﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﺑِﻘُﺪْﺭَﺓٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻣُﺤِﻴﻄَﺔٍ ﺫَﺍﺗِﻴَّﺔٍ ﻭَ ﻛَﻤَﺎ ﻟﺎَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﻭَ ﻟﺎَ ﻳُﺘَﺼَﻮَّﺭُ ﻭُﺟُﻮﺩُ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲِ ﻓِﻰ ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﻴَﻮْﻡِ ﺑِﻠﺎَ ﺿِﻴَﺎﺀٍ ﻭَ ﻟﺎَ ﺣَﺮَﺍﺭَﺓٍ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﻟﺎَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﻭَ ﻟﺎَ ﻳُﺘَﺼَﻮَّﺭُ ﻭُﺟُﻮﺩُ ﺍِﻟَﻪٍ ﺧَﺎﻟِﻖٍ ﻟﻠِﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﺑِﻠﺎَ ﻋِﻠْﻢٍ ﻣُﺤِﻴﻂٍ ﻭَ ﺑِﻠﺎَ ﻗُﺪْﺭَﺓٍ ﻣُﻄْﻠَﻘَﺔٍ ﻓَﻬُﻮَ ﺑِﺎﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﻋَﻠِﻴﻢٌ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﺑِﻌِﻠْﻢٍ ﻣُﺤِﻴﻂٍ ﻟﺎَﺯِﻡٍ ﺫَﺍﺗِﻰٍّ ﻟﻠِﺬَّﺍﺕِ ﻳَﻠْﺰَﻡُ ﺗَﻌَﻠُّﻖُ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢِ ﺑِﻜُﻞِّ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻟﺎَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﺍَﻥْ ﻳَﻨْﻔَﻚَّ ﻋَﻨْﻪُ ﺷَﻲْﺀٌ ﺑِﺴِﺮِّ ﺍﻟْﺤُﻀُﻮﺭِ ﻭَ ﺍﻟﺸُّﻬُﻮﺩِ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﻔُﻮﺫِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺍﻟﻨُّﻮﺭَﺍﻧِﻴَّﺔِ ﻓَﻤَﺎ ﻳُﺸَﺎﻫَﺪُ ﻓِﻰ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻣَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﺰَﺍﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﻨْﻈُﻮﻣَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﺤِﻜَﻢِ ﺍﻟْﻌَﺎﻣَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻌِﻨَﺎﻳَﺎﺕِ ﺍﻟﺘَّﺎﻣَّﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻗْﺪَﺍﺭِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻗْﻀِﻴَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺜْﻤِﺮَﺓِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺟَﺎﻝِ ﺍﻟْﻤُﻌَﻴَّﻨَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺯَﺍﻕِ ﺍﻟْﻤُﻘَﻨَّﻨَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﻘَﺎﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﻔَﻨَّﻨَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻫْﺘِﻤَﺎﻣَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳَّﻨَﺔِ ﻭَ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﺍْﻟﺎِﻣْﺘِﻴَﺎﺯِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﺰَﺍﻥِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﻘَﺎﻥِ ﻭَ ﺍﻟﺴُّﻬُﻮﻟَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻘَﺔِ ﺷَﺎﻫِﺪَﺍﺕٌ ﻋَﻠَﻰ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﻋِﻠْﻢِ ﻋَﻠﺎَّﻡِ ﺍﻟْﻐُﻴُﻮﺏِ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَ ﺍَﻥَّ ﺍَﻳَﺔَ (ﺍَﻟﺎَ ﻳَﻌْﻠَﻢُ ﻣَﻦْ ﺧَﻠَﻖَ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻠَّﻄِﻴﻒُ ﺍﻟْﺨَﺒِﻴﺮُ) ﺗَﺪُﻝُّ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩَ ﻓِﻰ ﺍﻟﺸَّﻲْﺀِ ﻳَﺴْﺘَﻠْﺰِﻡُ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢَ ﺑِﻪِ ﻭَ ﻧُﻮﺭَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻳَﺴْﺘَﻠْﺰِﻡُ ﻧُﻮﺭَ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢِ ﻓِﻴﻬَﺎ ﻓَﻨِﺴْﺒَﺔُ ﺩَﻟﺎَﻟَﺔِ ﺣُﺴْﻦِ ﺻَﻨْﻌَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﻋَﻠَﻰ ﺷُﻌُﻮﺭِﻩِ ﺍِﻟَﻰ ﻧِﺴْﺒَﺔِ ﺩَﻟﺎَﻟَﺔِ ﺧِﻠْﻘَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﻋَﻠَﻰ ﻋِﻠْﻢِ ﺧَﺎﻟِﻘِﻪِ ﻛَﻨِﺴْﺒَﺔِ ﻟُﻤَﻴْﻌَﺔِ ﻧُﺠَﻴْﻤَﺔِ ﺍﻟﺬُّﺑَﻴْﺒَﺔِ ﻓِﻰ ﺍﻟﻠَّﻴْﻠَﺔِ ﺍﻟﺪَّﻫْﻤَﺎﺀِ ﺍِﻟَﻰ ﺷَﻌْﺸَﻌَﺔِ ﺍﻟﺸَّﻤْﺲِ ﻓِﻰ ﻧِﺼْﻒِ ﺍﻟﻨَّﻬَﺎﺭِ ﻋَﻠَﻰ ﻭَﺟْﻪِ ﺍﻟْﻐَﺒْﺮَﺍﺀِ ٭

ﻭَ ﻛَﻤَﺎ ﺍَﻧَّﻪُ ﻋَﻠِﻴﻢٌ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻓَﻬُﻮَ ﻣُﺮِﻳﺪٌ ﻟِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻟﺎَ ﻳُﻤْﻜِﻦُ ﺍَﻥْ ﻳَﺘَﺤَﻘَّﻖَ ﺷَﻲْﺀٌ ﺑِﺪُﻭﻥِ ﻣَﺸِﻴَّﺘِﻪِ ﻭَ ﻛَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓَ ﺗُﺆَﺛِّﺮُ ﻭَ ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢَ ﻳُﻤَﻴِّﺰُ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﺍَﻥَّ ﺍْﻟﺎِﺭَﺍﺩَﺓَ ﺗُﺨَﺼِّﺺُ. ﺛُﻢَّ ﻳَﺘَﺤَﻘَّﻖُ ﻭُﺟُﻮﺩُ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻓَﺎﻟﺸَّﻮَﺍﻫِﺪُ ﻋَﻠَﻰ ﻭُﺟُﻮﺩِ ﺍِﺭَﺍﺩَﺗِﻪِ ﺗَﻌَﺎﻟَﻰ ﻭَ ﺍِﺧْﺘِﻴَﺎﺭِﻩِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﻛَﻴْﻔِﻴَّﺎﺕِ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺍَﺣْﻮَﺍﻟِﻬَﺎ ﻭَ ﺷُﺆُﻧَﺎﺗِﻬَﺎ ﻧَﻌَﻢْ ﻓَﺘَﻨْﻈِﻴﻢُ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻭَ ﺗَﺨْﺼِﻴﺼُﻬَﺎ ﺑِﺼِﻔَﺎﺗِﻬَﺎ ﻣِﻦْ ﺑَﻴْﻦِ ﺍْﻟﺎِﻣْﻜَﺎﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺓِ ﻭَ ﻣِﻦْ ﺑَﻴْﻦِ ﺍﻟﻄُّﺮُﻕِ ﺍﻟْﻌَﻘِﻴﻤَﺔِ ﻭَ ﻣِﻦْ ﺑَﻴْﻦِ ﺍْﻟﺎِﺣْﺘِﻤَﺎﻟﺎَﺕِ ﺍﻟْﻤُﺸَﻮَّﺷَﺔِ ﻭَ ﺗَﺤْﺖَ ﺍَﻳْﺪِﻯ ﺍﻟﺴُّﻴُﻮﻝِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺸَﺎﻛِﺴَﺔِ ﺑِﻬَﺬَﺍ ﺍﻟﻨِّﻈَﺎﻡِ ﺍْﻟﺎَﺩَﻕِّ ﺍْﻟﺎَﺭَﻕِّ ﻭَ ﺗَﻮْﺯِﻳﻨُﻬَﺎ ﺑِﻬَﺬَﺍ ﺍﻟْﻤِﻴﺰَﺍﻥِ ﺍﻟْﺤَﺴَّﺎﺱِ ﺍﻟْﺠَﺴَّﺎﺱِ ﺍﻟْﻤَﺸْﻬُﻮﺩَﻳْﻦِ ٭

ﻭَ ﺍَﻥَّ ﺧَﻠْﻖَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﺍﻟْﻤُﺨْﺘَﻠِﻔَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﺤَﻴَﻮِﻳَّﺔِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒَﺴَﺎﺋِﻂِ ﺍﻟْﺠَﺎﻣِﺪَﺓِ ﻛَﺎْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﺑِﺠِﻬَﺎﺯَﺍﺗِﻪِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨُّﻄْﻔَﺔِ ﻭَ ﺍﻟﻄَّﻴْﺮِ ﺑِﺠَﻮَﺍﺭِﺣِﻪِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒَﻴْﻀَﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮِ ﺑِﺎَﻋْﻀَﺎﺋِﻪِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﻮِّﻋَﺔِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺓِ ﺗَﺪُﻝُّ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻥَّ ﺗَﺨَﺼُّﺺَ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَ ﺗَﻌَﻴُّﻨَﻪُ ﺑِﺎِﺭَﺍﺩَﺗِﻪِ ﻭَ ﺍِﺧْﺘِﻴَﺎﺭِﻩِ ﻭَ ﻣَﺸِﻴَّﺘِﻪِ ﺳُﺒْﺤَﺎﻧَﻪُ ٭

ﻓَﻜَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﺗَﻮَﺍﻓُﻖَ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻣِﻦْ ﺟِﻨْﺲٍ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻓْﺮَﺍﺩِ ﻣِﻦْ ﻧَﻮْﻉٍ ﻓِﻰ ﺍَﺳَﺎﺳَﺎﺕِ ﺍْﻟﺎَﻋْﻀَﺎﺀِ ﻳَﺪُﻝُّ ﺑِﺎﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻥَّ ﺻَﺎﻧِﻌَﻬَﺎ ﻭَﺍﺣِﺪٌ ﺍَﺣَﺪٌ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﺍَﻥَّ ﺗَﻤَﺎﻳُﺰَﻫَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟﺘَّﺸَﺨُّﺼَﺎﺕِ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺸْﺘَﻤِﻠَﺔِ ﻋَﻠَﻰ ﻋَﻠﺎَﻣَﺎﺕٍ ﻓَﺎﺭِﻗَﺔٍ ﻣُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔٍ ﺗَﺪُﻝُّ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻥَّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟﺼَّﺎﻧِﻊَ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪَ ﺍْﻟﺎَﺣَﺪَ ﻫُﻮَ ﻓَﺎﻋِﻞٌ ﻣُﺨْﺘَﺎﺭٌ ﻣُﺮِﻳﺪٌ ﻳَﻔْﻌَﻞُ ﻣَﺎ ﻳَﺸَﺎﺀُ ﻭَ ﻳَﺤْﻜُﻢُ ﻣَﺎ ﻳُﺮِﻳﺪُ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ٭

ﻭَ ﻛَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻕَ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢَ ﺍﻟْﻤُﺮِﻳﺪَ ﻋَﻠِﻴﻢٌ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَ ﻣُﺮِﻳﺪٌ ﻟِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻟَﻪُ ﻋِﻠْﻢٌ ﻣُﺤِﻴﻂٌ ﻭَ ﺍِﺭَﺍﺩَﺓٌ ﺷَﺎﻣِﻠَﺔٌ ﻭَ ﺍِﺧْﺘِﻴَﺎﺭٌ ﺗَﺎﻡٌّ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﻟَﻪُ ﻗُﺪْﺭَﺓٌ ﻛَﺎﻣِﻠَﺔٌ ﺿَﺮُﻭﺭِﻳَّﺔٌ ﺫَﺍﺗِﻴَﺔٌ ﻧَﺎﺷِﺌَﺔٌ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺬَّﺍﺕِ ﻭَ ﻟﺎَﺯِﻣَﺔٌ ﻟﻠِﺬَّﺍﺕِ ﻓَﻤُﺤَﺎﻝٌ ﺗَﺪَﺍﺧُﻞُ ﺿِﺪِّﻫَﺎ ﻭَ ﺍِﻟﺎَّ ﻟَﺰِﻡَ ﺟَﻤْﻊُ ﺿِﺪَّﻳْﻦِ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻝُ ﺑِﺎْﻟﺎِﺗِّﻔَﺎﻕِ ٭

ﻓَﻠﺎَ ﻣَﺮَﺍﺗِﺐَ ﻓِﻰ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓِ ﻓَﺘَﺘَﺴَﺎﻭَﻯ ﺑِﺎﻟﻨِّﺴْﺒَﺔِ ﺍِﻟَﻴْﻬَﺎ ﺍﻟﺬَّﺭَّﺍﺕُ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﺠُﻮﻡُ ﻭَ ﺍﻟْﻘَﻠِﻴﻞُ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺜِﻴﺮُ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﻐِﻴﺮُ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺒِﻴﺮُ ﻭَ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻰُّ ﻭَ ﺍﻟْﻜُﻠِّﻰُّ ﻭَ ﺍﻟْﺠُﺰْﺀُ ﻭَ ﺍﻟْﻜُﻞُّ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥُ ﻭَ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢُ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺓُ ﻭَ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮُ ﺑِﺴِﺮِّ ﺍﻟﻨُّﻮﺭَﺍﻧِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺸَّﻔَّﺎﻓِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻘَﺎﺑَﻠَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻮَﺍﺯَﻧَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻣْﺘِﺜَﺎﻝِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﺰَﺍﻥِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻣْﺘِﻴَﺎﺯِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴُّﺮْﻋَﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺴُّﻬُﻮﻟَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺜْﺮَﺓِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻘَﺎﺕِ ﺑِﺴِﺮِّ ﺍِﻣْﺪَﺍﺩِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪِﻳَّﺔِ ﻭَ ﻳُﺴْﺮِ ﺍﻟْﻮَﺣْﺪَﺓِ ﻭَ ﺗَﺠَﻠِّﻰ ﺍْﻟﺎَﺣَﺪِﻳَّﺔِ ﻭَ ﺑِﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺏِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺠَﺮُّﺩِ ﻭَ ﻣُﺒَﺎﻳَﻨَﺔِ ﺍﻟْﻤَﺎﻫِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺑِﺴِﺮِّ ﻋَﺪَﻡِ ﺍﻟﺘَّﻘَﻴُّﺪِ ﻭَ ﻋَﺪَﻡِ ﺍﻟﺘَّﺤَﻴُّﺰِ ﻭَ ﻋَﺪَﻡِ ﺍﻟﺘَّﺠَﺰِّﻯ ﻭَ ﺑِﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺍِﻧْﻘِﻠﺎَﺏِ ﺍﻟْﻌَﻮَﺍﺋِﻖِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻮَﺍﻧِﻊِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻮَﺳَﺎﺋِﻞِ ﻓِﻰ ﺍﻟﺘَّﺴْﻬِﻴﻞِ ﺍِﻥْ ﺍُﺣْﺘِﻴﺞَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﺎﻝُ ﺍَﻧَّﻪُ ﻟﺎَ ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺝَ ﻛَﺎَﻋْﺼَﺎﺏِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﻭَ ﺍﻟْﺨُﻄُﻮﻁِ ﺍﻟْﺤَﺪِﻳﺪِﻳَّﺔِ ﻟِﻨَﻘْﻞِ ﺍﻟﺴَّﻴَّﺎﻟﺎَﺕِ ﺍﻟﻠَّﻄِﻴﻔَﺔِ ﺑِﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺍَﻥَّ ﺍﻟﺬَّﺭَّﺓَ ﻭَ ﺍﻟْﺠُﺰْﺀَ ﻭَ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻰَّ ﻭَ ﺍﻟْﻘَﻠِﻴﻞَ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﻐِﻴﺮَ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥَ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺓَ ﻟَﻴْﺴَﺖْ ﺑِﺎَﻗَﻞَّ ﺟَﺰَﺍﻟَﺔً ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨَّﺠْﻢِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﻮْﻉِ ﻭَ ﺍﻟْﻜُﻞِّ ﻭَ ﺍﻟْﻜُﻠِّﻰِّ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺜِﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﺒِﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ﻭَ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮِ ﻓَﻤَﻦْ ﺧَﻠَﻖَ ﻫَﺆُﻟﺎَﺀِ ﻟﺎَ ﻳُﺴْﺘَﺒْﻌَﺪُ ﻣِﻨْﻪُ ﺧَﻠْﻖُ ﻫَﺬِﻩِ ﺍِﺫِ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻃَﺎﺕُ ﻛَﺎْﻟﺎَﻣْﺜِﻠَﺔِ ﺍﻟْﻤَﻜْﺘُﻮﺑَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺼَﻐَّﺮَﺓِ ﺍَﻭْ ﻛَﺎﻟﻨُّﻘَﻂِ ﺍﻟْﻤَﺤْﻠُﻮﺑَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻌَﺼَّﺮَﺓِ ﻓَﻠﺎَ ﺑُﺪَّ ﺑِﺎﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﺍَﻥْ ﻳَﻜُﻮﻥَ ﺍﻟْﻤُﺤِﻴﻂُ ﻓِﻰ ﻗَﺒْﻀَﺔِ ﺗَﺼَﺮُّﻑِ ﺧَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻁِ ﻟِﻴُﺪْﺭِﺝَ ﻣِﺜَﺎﻝَ ﺍﻟْﻤُﺤِﻴﻂِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻃَﺎﺕِ ﺑِﺪَﺳَﺎﺗِﻴﺮِ ﻋِﻠْﻤِﻪِ ﻭَ ﺍَﻥْ ﻳَﻌْﺼُﺮَﻫَﺎ ﻣِﻨْﻪُ ﺑِﻤَﻮَﺍﺯِﻳﻦِ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﻓَﺎﻟْﻘُﺪْﺭَﺓُ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺍَﺑْﺮَﺯَﺕْ ﻫَﺎﺗِﻴﻚَ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻴَّﺎﺕِ ﻟﺎَ ﻳَﺘَﻌَﺴَّﺮُ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﺍِﺑْﺮَﺍﺯُ ﺗَﺎﻙَ ﺍﻟْﻜُﻠِّﻴَّﺎﺕِ ﻓَﻜَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﻧُﺴْﺨَﺔَ ﻗُﺮْﺍَﻥِ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤَﻜْﺘُﻮﺑَﺔِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﺠَﻮْﻫَﺮِ ﺍﻟْﻔَﺮْﺩِ ﺑِﺬَﺭَّﺍﺕِ ﺍْﻟﺎَﺛِﻴﺮِ ﻟَﻴْﺴَﺖْ ﺑِﺎَﻗَﻞَّ ﺟَﺰَﺍﻟَﺔً ﻣِﻦْ ﻧُﺴْﺨَﺔِ ﻗُﺮْﺍَﻥِ ﺍﻟْﻌَﻈَﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤَﻜْﺘُﻮﺑَﺔِ ﻋَﻠَﻰ ﺻَﺤَﺎﺋِﻒِ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﺑِﻤِﺪَﺍﺩِ ﺍﻟﻨُّﺠُﻮﻡِ ﻭَ ﺍﻟﺸُّﻤُﻮﺱِ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﻟَﻴْﺴَﺖْ ﺧِﻠْﻘَﺔُ ﻧَﺤْﻠَﺔٍ ﻭَ ﻧَﻤْﻠَﺔٍ ﺑِﺎَﻗَﻞَّ ﺟَﺰَﺍﻟَﺔً ﻣِﻦْ ﺧِﻠْﻘَﺔِ ﺍﻟﻨَّﺨْﻠَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻔِﻴﻞِ ﻭَ ﻟﺎَ ﺻَﻨْﻌَﺔُ ﻭَﺭْﺩِ ﺍﻟﺰَّﻫْﺮَﺓِ ﺑِﺎَﻗَﻞَّ ﺟَﺰَﺍﻟَﺔً ﻣِﻦْ ﺻَﻨْﻌَﺔِ ﺩُﺭِّﻯِّ ﻧَﺠْﻢِ ﺍﻟﺰُّﻫْﺮَﺓِ ﻭَ ﻫَﻜَﺬَﺍ ﻓَﻘِﺲْ ٭

ﻓَﻜَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﻏَﺎﻳَﺔَ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟﺴُّﻬُﻮﻟَﺔِ ﻓِﻰ ﺍِﻳﺠَﺎﺩِ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﺍَﻭْﻗَﻌَﺖْ ﺍَﻫْﻞَ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻟَﺔِ ﻓِﻰ ﺍِﻟْﺘِﺒَﺎﺱِ ﺍﻟﺘَّﺸْﻜِﻴﻞِ ﺑِﺎﻟﺘَّﺸَﻜُّﻞِ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻠْﺰِﻡِ ﻟِﻠْﻤُﺤَﺎﻟﺎَﺕِ ﺍﻟْﺨُﺮَﺍﻓِﻴَّﺔِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺗَﻤُﺠُّﻬَﺎ ﺍﻟْﻌُﻘُﻮﻝُ ﺑَﻞْ ﺗَﺘَﻨَﻔَّﺮُ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﺍْﻟﺎَﻭْﻫَﺎﻡُ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﺍَﺛْﺒَﺘَﺖْ ﺑِﺎﻟْﻘَﻄْﻊِ ﻭَ ﺍﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﻟِﺎَﻫْﻞِ ﺍﻟْﺤَﻖِّ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻘِﻴﻘَﺔِ ﺗَﺴَﺎﻭِﻯَ ﺍﻟﺴَّﻴَّﺎﺭَﺍﺕِ ﻣَﻊَ ﺍﻟﺬَّﺭَّﺍﺕِ ﺑِﺎﻟﻨِّﺴْﺒَﺔِ ﺍِﻟَﻰ ﻗُﺪْﺭَﺓِ ﺧَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﻭَ ﻋَﻈُﻢَ ﺷَﺄْﻧُﻪُ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﻫُﻮَ ٭

Allâh en büyüktür. Zîrâ o öyle Hallâk, Kadîr, Musavvir, Basîrdir ki, şu ecrâm-ı ulviye ve inci gibi yıldızlar O’nun ulûhiyet ve azametinin bürhânlarının birer nûru ve rubûbiyet ve izzetinin şâhidlerinin birer şuâıdır. Saltanat-ı rubûbiyetinin şa‘şaası üzerine şâhidlik eder ve nidâ eder. Hakimiyet ve hikmetinin vüs‘atini ve azamet-i kudretinin haşmetini nidâ eder.

Şimdi âyet-i kerîmeye kulak ver: “Üstlerindeki göğe hiç bakmadılar mı ki, onu nasıl binâ etmişiz ve onu süslemişiz?” (Kàf Sûresi, 50:6).

Sonra semânın yüzüne bak ki, nasıl bir sükûnet içinde bir sükût, bir hikmet içinde bir hareket, bir haşmet içinde bir parlaklık, bir zînet içinde bir tebessümü, intizâm-ı hilkat ve ittizân-ı san‘atla berâber göreceksin.

Mevsimlerin tebdîli için lambasının parlaması, meâlimin tenvîri için kandîlinin tehelhülü, âlemlerin süslendirilmesi için yıldızların parlaması, bu âlemin tedbîri için nihâyetsiz bir saltanatın olduğunu ehl-i fikre i‘lân eder.

İşte bu Hallâk-ı Kadîr her şeyi hakkıyla bilendir. Her şeye şâmil bir irâde ile irâde eder. Dilediği olur, dilemediği olmaz. Mutlak ve muhît ve zâtî kudretiyle O, her şeye kadîrdir. Bu gündeki şu güneşin ziyâsız ve harâretsiz vücûdu mümkün olmadığı ve tasavvur edilmediği gibi, aynen öyle de semâvâtı, ilm-i muhîtsiz ve kudret-i mutlakasız yaratan bir ilâhın vücûdu mümkün olmaz ve tasavvur edilmez. Demek o, bizzarûre, muhît ve zât için lâzım-ı zâtî olan bir ilimle her şeyi hakkıyla bilendir. Bu ilmin her şeye taalluku lâzımdır. Huzûr ve şühûd ve nüfûz ve nûrânî ihâta sırrıyla hiçbir şeyin ondan ayrılması mümkün olmaz.

Mevcûdâtın hepsinde müşâhede edilen ölçülü intizâmlar, intizâmlı ittizânât, umûmî hikmetler, inâyât-ı tâmme, muntazam kaderler, müsmir kazâlar, muayyen eceller, mukannen rızıklar, müfennen itkânât, müzeyyen ihtimâmât, imtiyâz ve ittizân ve intizâm ve itkânın gâyet kemâli ve mutlak sühûlet, Allâmü’l-Guyûbun ilminin her şeyi ihâtasına şâhiddirler. “(Hiç) yaratan bilmez mi? Çünki o, Latîf'dir, Habîr'dir.” (Mülk Sûresi, 67:14) Âyeti delâlet eder ki, bir şeydeki vücûd onu bilmeyi istilzâm eder. Ve eşyâdaki nûr-ı vücûd, ondaki nûr-ı ilmi istilzâm eder.

İnsânın hüsn-i san‘atının O’nun şuûruna olan delâletinin nisbeti, hilkat-i insânın O’nun ilm-i hâlıkına olan delâletinin nisbeti yanında, karanlık gecedeki yıldız böceğinin ışıkcığının, gündüzün ortasında yeryüzünde parlayan güneşin şa‘şaasına olan nisbeti gibidir.

Hem o her şeyi hakkıyla bilen olduğu gibi, her şeyi irâde eden de O’dur. O’nun dilemesi olmadan bir şeyin tahakkuk etmesi mümkün olmaz. Hem kudret te’sîr ettiği ve ilim temyîz ettiği gibi, irâde de tahsîs eder sonra eşyânın vücûdu tahakkuk eder.

Sübhânehû ve Teâlâ’nın irâde ve ihtiyârının varlığına şâhidler, eşyânın keyfiyâtı ve ahvâli ve şüûnâtı adedincedir.

Evet hadsiz imkânât arasından ve akîm yollar arasından ve müşevveş ihtimâller arasından ve karışık sellerin elleri altında bu en dakîk ve en rakîk nizâmla mevcûdâtın tanzîmi ve sıfatlarıyla tahsîsi ve bu görülen hassâs ve cessâs mîzânla tevzîni, ve basît ve câmid şeylerden muhtelif ve muntazam zîhayât mevcûdâtın halkedilmesi -insânın bütün cihâzâtıyla nutfeden, kuşun bütün a‘zâlarıyla yumurtadan, ağacın mütenevvi‘ a‘zâlarıyla tohumdan olması gibi- her şeyin tahassus ve taayyünu o sübhânehûnun irâde ve ihtiyâr ve meşîeti ile olduğuna delâlet eder. Bir cinsten olan eşyânın ve bir nev‘den olan efrâdın a‘zâ-yı esâsiye de tevâfuk etmeleri, onların sâniinin vâhid ve ehad olduğuna bizzarûre delâlet ettiği gibi, muntazam alâmet-i fârikalara müştemil hikmetli teşahhusâttaki temâyüzleri de, bu sâni‘-i Vâhid-i Ehad’in, dilediğini yapan ve dilediği gibi hüküm veren o Fâil-i Muhtâr ve Mürîd olduğuna öyle delâlet eder. O’nun Celâli ne yücedir.

Hem bu Hallâk-ı Alîm ve Mürîd, her şeyi hakkıyla bilen ve her şeyi irâde eden ve ilm-i muhît ve irâde-i şâmile ve ihtiyâr-ı tâm sâhibi olduğu gibi, zâtın lâzımı olan ve zâttan neş’et eden zâtî ve zarûrî bir kudret-i kâmileye öyle sâhibdir. Zıddının müdâhalesi muhâldir. Yoksa bi’l-ittifâk muhâl olan iki zıddın cem‘î lâzım gelir.

Şu kudrette merâtib de bulunmaz. Nûrâniyet, şeffâfiyet, mukâbele, muvâzene, intizâm ve imtisâl sırrıyla, sür‘at ve sühûlet ve kesret-i mutlakât içindeki intizâm-ı mutlak ve ittizân-ı mutlak ve imtiyâz-ı mutlakın şehâdetiyle, imdâd-ı vâhidiyet ve yüsr-i vahdet ve tecellî-i ehadiyet sırrıyla, vücûb ve tecerrüd ve mübâyenet-i mâhiyet hikmetiyle, adem-i tekayyüd ve adem-i tehayyüz ve adem-i tecezzî sırrıyla, hâl şu ki, hiç ihtiyâc yok, eğer ona ihtiyâc olsa, avâik ve mevâniin -insânın a‘sâbı ve seyyâlât-ı latîfeyi nakil için olan demir hatlar gibi- teshîlde bulunan vesîlelere inkılâb etmesi hikmetiyle, cezâlet cihetiyle zerre yıldızdan, cüz’ nev‘den ve küllden, cüz’î küllîden, az çoktan, küçük büyükten, insân âlemden ve tohum ağaçtan daha az olmadığı hikmetiyle, ona nisbeten zerreler ve yıldızlar, az ve çok, küçük ve büyük, cüz’î ve küllî, cüz’ ve kül, insân ve âlem, tohum ve ağaç müsâvîdirler.

Onları kim yarattıysa, bunları da O’nun yaratması istib‘âd olunmaz. Zîrâ o ihâta olunanlar küçültülmüş mektûb misâlleri gibidir. Yâhûd sağılmış ve süzülmüş noktalar gibidir. Hem ihâta eden şeyin, bizzarûre, o ihâta olunan şeyin hâlıkının kabza-i tasarrufunda olması gerekir. Tâ ki, ihâta edenin misâli, O’nun ilminin desâtiriyle o ihâta olunanlarda derc edilsin ve O’nun hikmetinin mîzânlarıyla onları ondan süzsün. İşte şu cüz’iyâtı ibrâz eden öyle bir kudrettir ki, bu külliyâtı ibrâz etmek ona zor gelmez.

Hem cevher-i ferd üzerine esîr zerrâtıyla yazılmış Kur’ân-ı hikmet nüshası, semâvât sahîfeleri üzerine yıldızlar ve güneşler mürekkebiyle yazılmış Kur’ân-ı azamet nüshasından cezâlet cihetiyle daha az olmadığı gibi, aynen öyle de ne bir arı ve bir karıncanın hilkati, hurmâ ağacı ve fîlin hilkatinden cezâlet cihetiyle daha azdır. Ne de çiçeğin gülünün san‘atı, Zühre yıldızının parlamasının san‘atından cezâlet cihetiyle daha azdır. Ve hâkezâ kıyâs et.

Hem îcâd-ı eşyâdaki kemâl-i sühûletin gâyet derecede olması, ehl-i dalâleti, akılların kendisini reddettiği, hattâ evhâmın ondan ürktüğü hurâfe muhâlâtı istilzâm eden teşekkül ile teşkîli iltibâs etmeye düşürdüğü gibi, aynen öyle de, ehl-i hak ve hakîkate, Hâlık-ı kâinâtın kudretine nisbeten seyyârâtın zerrât ile müsâvî olduğunu kat‘î ve zarûrî bir şekilde isbât ettirmiştir.

O’nun celâli ne yücedir ve şânı ne büyüktür ve O’ndan başka ilâh yoktur.

6. Mertebe[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﺮْﺗَﺒَﺔُ ﺍﻟﺴَّﺎﺩِﺳَﺔُ

﴿(١١): ﺑﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪِٔ ﺳﺎﺩﺳﻪ ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮ ﮔﺒﻰ ﻳﺎﺯﻳﻠﺴﻪ ﺍﻳﺪﻯ، ﭘﻚ ﭼﻮﻕ ﺍﻭﺯﻭﻥ ﺍﻭﻟﺎﺟﻘﺪﻯ. ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺇﻣﺎﻡِ ﻣﺒﻴﻦ، ﻛﺘﺎﺏِ ﻣﺒﻴﻦ ﻗﻴﺼﻪ ﺇﻓﺎﺩﻩ ﺍﻳﻠﻪ ﺑﻴﺎﻥ ﺍﻳﺪﻳﻠﻪﻣﺰ. ﺍﻭﺗﻮﺯﻧﺠﻰ ﺳﻮﺯﺩﻩ ﺑﺮ ﻧﺒﺬﻩ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﺪﻳﮕﻨﺪﻥ، ﺑﻮﺭﺍﺩﻩ ﻛﺘﺎﺑَﺔً ﻗﻴﺼﻪ ﻛﺴﻮﺏ ﺩﺭﺳﺪﻩ ﺍﻳﻀﺎﺣﺎﺕ ﻭﻳﺮﺩﻙ.﴾

ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﻭَ ﻋَﻈُﻢَ ﺷَﺄْﻧُﻪُ ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗُﺪْﺭَﺓً ﻭَ ﻋِﻠْﻤًﺎ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﺎﺩِﻝُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﺍﻟْﻘَﺎﺩِﺭُ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ ﺍْﻟﺎَﺣَﺪُ ﺍﻟﺴُّﻠْﻄَﺎﻥُ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰُّ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻌَﻮَﺍﻟِﻢُ ﻛُﻠُّﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺗَﺼَﺮُّﻑِ ﻗَﺒْﻀَﺘَﻰْ ﻧِﻈَﺎﻣِﻪِ ﻭَ ﻣِﻴﺰَﺍﻧِﻪِ ﻭَ ﺗَﻨْﻈِﻴﻤِﻪِ ﻭَ ﺗَﻮْﺯِﻳﻨِﻪِ ﻭَ ﻋَﺪْﻟِﻪِ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﻋِﻠْﻤِﻪِ ﻭَ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻭَ ﻣَﻈْﻬَﺮُ ﺳِﺮِّ ﻭَﺍﺣِﺪِﻳَّﺘِﻪِ ﻭَ ﺍَﺣَﺪِﻳَّﺘِﻪِ ﺑِﺎﻟْﺤَﺪْﺱِ ﺍﻟﺸُّﻬُﻮﺩِﻯِّ ﺑَﻞْ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ﺍِﺫْ ﻟﺎَ ﺧَﺎﺭِﺝَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜَﻮْﻥِ ﻣِﻦْ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓِ ﺍﻟﻨِّﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍﻟْﻤِﻴﺰَﺍﻥِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﻈِﻴﻢِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻮْﺯِﻳﻦِ ﻭَ ﻫُﻤَﺎ ﺑَﺎﺑَﺎﻥِ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎِﻣَﺎﻡِ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦِ ﻭَ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏِ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦِ ﻭَ ﻫُﻤَﺎ ﻋُﻨْﻮَﺍﻧَﺎﻥِ ﻟِﻌِﻠْﻢِ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢِ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢِ ﻭَ ﺍَﻣْﺮِﻩِ ﻭَ ﻗُﺪْﺭَﺓِ ﺍﻟْﻌَﺰِﻳﺰِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ ﻭَ ﺍِﺭَﺍﺩَﺗِﻪِ ﻓَﺬَﻟِﻚَ ﺍﻟﻨِّﻈَﺎﻡُ ﻣَﻊَ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟْﻤِﻴﺰَﺍﻥِ ﻓِﻰ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏِ ﻣَﻊَ ﺫَﻟِﻚَ

﴿(١٢): ﻧﺴﺨﻪ: ﺫَﺍﻙَ﴾

ﺍْﻟﺎِﻣَﺎﻡِ ﺑُﺮْﻫَﺎﻧَﺎﻥِ ﻧَﻴِّﺮَﺍﻥِ ﻟِﻤَﻦْ ﻟَﻪُ ﻓِﻰ ﺭَﺍْﺳِﻪِ ﺍِﺫْﻋَﺎﻥٌ ﻭَ ﻓِﻰ ﻭَﺟْﻬِﻪِ ﺍﻟْﻌَﻴْﻨَﺎﻥِ ﺍَﻥْ ﻟﺎَ ﺷَﻲْﺀَ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜَﻮْﻥِ ﻭَ ﺍﻟﺰَّﻣَﺎﻥِ ﻳَﺨْﺮُﺝُ ﻣِﻦْ ﻗَﺒْﻀَﺔِ ﺗَﺼَﺮُّﻑِ ﺭَﺣْﻤَﻦٍ ﻭَ ﺗَﻨْﻈِﻴﻢِ ﺣَﻨَّﺎﻥٍ ﻭَ ﺗَﺰْﻳِﻴﻦِ ﻣَﻨَّﺎﻥٍ ﻭَ ﺗَﻮْﺯِﻳﻦِ ﺩَﻳَّﺎﻥٍ ٭

ﺍَﻟْﺤَﺎﺻِﻞُ: ﺍَﻥَّ ﺗَﺠَﻠِّﻰ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ﺍْﻟﺎَﻭَّﻝِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻗِﻴَّﺔِ ﺍﻟﻨَّﺎﻇِﺮَﻳْﻦِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻤَﺒْﺪَﺍِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻬَﻰ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺻْﻞِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺴْﻞِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻰ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻘْﺒَﻞِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻣْﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢِ ﺍﻟْﻤُﺸِﻴﺮَﺍﻥِ ﺍِﻟَﻰ ﺍْﻟﺎِﻣَﺎﻡِ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦِ ﻭَ ﺗَﺠَﻠِّﻰ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺎﻃِﻦِ ﻋَﻠَﻰ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻓِﻰ ﺿِﻤْﻦِ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻗِﻴَّﺔِ ﻳُﺸِﻴﺮَﺍﻥِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏِ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦِ ٭

ﻓَﺎﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﻛَﺸَﺠَﺮَﺓٍ ﻋَﻈِﻴﻤَﺔٍ ﻭَ ﻛُﻞُّ ﻋَﺎﻟَﻢٍ ﻣِﻨْﻬَﺎ ﺍَﻳْﻀًﺎ ﻛَﺎﻟﺸَّﺠَﺮَﺓِ ﻓَﻨُﻤَﺜِّﻞُ ﺷَﺠَﺮَﺓً ﺟُﺰْﺋِﻴَّﺔً ﻟِﺨِﻠْﻘَﺔِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﺍَﻧْﻮَﺍﻋِﻬَﺎ ﻭَ ﻋَﻮَﺍﻟِﻤِﻬَﺎ ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺓُ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻴَّﺔُ ﻟَﻬَﺎ ﺍَﺻْﻞٌ ﻭَ ﻣَﺒْﺪَﺍٌ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺓُ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺗَﻨْﺒُﺖُ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﻟَﻬَﺎ ﻧَﺴْﻞٌ ﻳُﺪِﻳﻢُ ﻭَﻇِﻴﻔَﺘَﻬَﺎ ﺑَﻌْﺪَ ﻣَﻮْﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺓُ ﻓِﻰ ﺛَﻤَﺮَﺍﺗِﻬَﺎ ﻓَﺎﻟْﻤَﺒْﺪَﺍُ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻬَﻰ ﻣَﻈْﻬَﺮَﺍﻥِ ﻟِﺘَﺠَﻠِّﻰ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ﺍْﻟﺎَﻭَّﻝِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮِ ﻓَﻜَﺎَﻥَّ ﺍﻟْﻤَﺒْﺪَﺍَ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺓَ ﺍْﻟﺎَﺻْﻠِﻴَّﺔَ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﻓِﻬْﺮِﺳْﺘَﺔٌ ﻭَ ﺗَﻌْﺮِﻓَﺔٌ ﻣُﺮَﻛَّﺒَﺔٌ ﻣِﻦْ ﻣَﺠْﻤُﻮﻉِ ﺩَﺳَﺎﺗِﻴﺮِ ﺗَﺸَﻜُّﻞِ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺓِ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺗَﺎﺕُ ﻓِﻰ ﺛَﻤَﺮَﺍﺗِﻬَﺎ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻓِﻰ ﻧِﻬَﺎﻳَﺎﺗِﻬَﺎ ﻣَﻈْﻬَﺮٌ ﻟِﺘَﺠَﻠِّﻰ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮِ ﻓَﺘِﻠْﻚَ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺗَﺎﺕُ ﻓِﻰ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺍﺕِ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﻛَﺎَﻧَّﻬَﺎ ﺻُﻨَﻴْﺪِﻗَﺎﺕٌ ﺻَﻐِﻴﺮَﺓٌ ﺍُﻭﺩِﻋَﺖْ ﻓِﻴﻬَﺎ ﻓِﻬْﺮِﺳْﺘَﺔٌ ﻭَ ﺗَﻌْﺮِﻓَﺔٌ ﻟِﺘَﺸَﻜُّﻞِ ﻣَﺎ ﻳُﺸَﺎﺑِﻪُ

﴿(١٣): ﻧﺴﺨﻪ: ﻣَﺎ ﻳُﻨْﺸَﺄُ ﺑِﻪِ﴾

ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺓَ ﻭَ ﻛَﺎَﻧَّﻬَﺎ ﻛُﺘِﺐَ ﻓِﻴﻬَﺎ ﺑِﻘَﻠَﻢِ ﺍﻟْﻘَﺪَﺭِ ﺩَﺳَﺎﺗِﻴﺮُ ﺗَﺸَﻜُّﻞِ ﺷَﺠَﺮَﺍﺕٍ ﺍَﺗِﻴَﺔٍ ﻭَ ﻇَﺎﻫِﺮُ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺓِ ﻣَﻈْﻬَﺮٌ ﻟِﺘَﺠَﻠِّﻰ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮِ ﻓَﻈَﺎﻫِﺮُﻫَﺎ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺰْﻳِﻴﻦِ ﻭَ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﻛَﺎَﻧَّﻬَﺎ ﺣُﻠَّﺔٌ ﻣُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔٌ ﻣُﺰَﻳَّﻨَﺔٌ ﻣُﺮَﺻَّﻌَﺔٌ ﻗَﺪْ ﻗُﺪَّﺕْ

﴿(١٤): ﻧﺴﺨﻪ: ﻗُﺪِّﺭَﺕْ﴾

ﻋَﻠَﻰ ﻣِﻘْﺪَﺍﺭِ ﻗَﺎﻣَﺘِﻬَﺎ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻌِﻨَﺎﻳَﺔِ ﻭَ ﺑَﺎﻃِﻦُ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺓِ ﻣَﻈْﻬَﺮٌ ﻟِﺘَﺠَﻠِّﻰ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ﺍﻟْﺒَﺎﻃِﻦِ ﻓَﺒِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑِﻴﺮِ ﺍﻟْﻤُﺤَﻴِّﺮِ ﻟِﻠْﻌُﻘُﻮﻝِ ﻭَ ﺗَﻮْﺯِﻳﻊِ ﻣَﻮَﺍﺩِّ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﺍِﻟَﻰ ﺍْﻟﺎَﻋْﻀَﺎﺀِ ﺍﻟْﻤُﺨْﺘَﻠِﻔَﺔِ ﺑِﻜَﻤﺎَﻝِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻛَﺎَﻥَّ ﺑَﺎﻃِﻦَ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺓِ ﻣَﺎﻛِﻴﻨَﺔٌ ﺧَﺎﺭِﻗَﺔٌ ﻓِﻰ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﺰَﺍﻥِ ٭

ﻓَﻜَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﺍَﻭَّﻟَﻬَﺎ ﺗَﻌْﺮِﻓَﺔٌ ﻋَﺠِﻴﺒَﺔٌ ﻭَ ﺍَﺧِﺮَﻫَﺎ ﻓِﻬْﺮِﺳْﺘَﺔٌ ﺧَﺎﺭِﻗَﺔٌ ﺗُﺸِﻴﺮَﺍﻥِ ﺍِﻟَﻰ ﺍْﻟﺎِﻣَﺎﻡِ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦِ.. ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﺍِﻥَّ ﻇَﺎﻫِﺮَﻫَﺎ ﻛَﺤُﻠَّﺔٍ ﻋَﺠِﻴﺒَﺔِ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔِ ﻭَ ﺑَﺎﻃِﻨَﻬَﺎ ﻛَﻤَﺎﻛِﻴﻨَﺔٍ ﻓِﻰ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﻈَﺎﻡِ ﺗُﺸِﻴﺮَﺍﻥِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏِ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦِ.. ﻓَﻜَﻤَﺎ

﴿(١٥): ﻧﺴﺨﻪ: ﻓَﻜَﺎَﻧَّﻤَﺎ﴾

ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﻘُﻮَّﺍﺕِ ﺍﻟْﺤَﺎﻓِﻈَﺎﺕِ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ ﺗُﺸِﻴﺮُ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﻠَّﻮْﺡِ ﺍﻟْﻤَﺤْﻔُﻮﻅِ ﻭَ ﺗَﺪُﻝُّ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻛَﺬَﻟِﻚَ ﺍَﻥَّ ﺍﻟﻨُّﻮَﺍﺗَﺎﺕِ ﺍْﻟﺎَﺻْﻠِﻴَّﺔَ ﻭَ ﺍﻟﺜَّﻤَﺮَﺍﺕِ ﺗُﺸِﻴﺮَﺍﻥِ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﺠَﺮَﺓٍ ﺍِﻟَﻰ ﺍْﻟﺎِﻣَﺎﻡِ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦِ ﻭَﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮُ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺎﻃِﻦُ ﻳَﺮْﻣُﺰَﺍﻥِ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏِ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦِ ﻓَﻘِﺲْ ﻋَﻠَﻰ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﺸَّﺠَﺮَﺓِ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻴَّﺔِ ﺷَﺠَﺮَﺓَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﺑِﻤَﺎﺿِﻴﻬَﺎ ﻭَ ﻣُﺴْﺘَﻘْﺒَﻠِﻬَﺎ ﻭَ ﺷَﺠَﺮَﺓَ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺑِﺎَﻭَﺍﺋِﻠِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﺗِﻴﻬَﺎ ﻭَ ﺷَﺠَﺮَﺓَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥِ

﴿(١٦): ﻧﺴﺨﻪ: ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻧِﻴَّﺔِ﴾

ﺑِﺎَﺟْﺪَﺍﺩِﻫَﺎ ﻭَ ﺍَﻧْﺴَﺎﻟِﻬَﺎ ﻭَ ﻫَﻜَﺬَﺍ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻝُ ﺧَﺎﻟِﻘِﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﻫُﻮَ ﻳَﺎ ﻛَﺒِﻴﺮُ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻟﺎَ ﺗَﻬْﺪِﻯ ﺍﻟْﻌُﻘُﻮﻝُ ﻟِﻮَﺻْﻒِ ﻋَﻈَﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﻟﺎَ ﺗَﺼِﻞُ ﺍْﻟﺎَﻓْﻜَﺎﺭُ ﺍِﻟَﻰ ﻛُﻨْﻪِ ﺟَﺒَﺮُﻭﺗِﻪِ ٭

O’nun celâli ne yücedir, şânı ne büyüktür. Allâh ilim ve kudret cihetiyle en büyüktür. Zîrâ O öyle Âdil-i Hakîm ve Kâdir-i Alîm ve Vâhid-i Ehad ve Sultân-ı Ezelîdir ki, bu âlemlerin hepsi O’nun nizâm ve mîzânının, tanzîm ve tevzîninin, adl ve hikmetinin, ilim ve kudretinin kabza-i tasarrufundadır. Ve şühûd derecesinde olan hads ile belki bilmüşâhede O’nun vâhidiyet ve ehadiyet sırrının mazharıdır. Çünki kâinâtta nizâm ve mîzân, tanzîm ve tevzîn dâiresinden hâric hiçbir şey yoktur. Ve onlar İmâm-ı Mübîn ve Kitâb-ı Mübînden iki bâbdır. Hem onlar O Alîm-i Hakîm’in ilim ve emrine ve O Azîz-i Rahîm’in kudret ve irâdesine iki ünvândır. Ve şu imâm ile berâber şu kitâbda bulunan şu mîzânlı nizâm, başında iz‘ân ve yüzündeki iki göz bulunan kimse için, kâinât ve zamân içindeki eşyâlardan, (Hâşiye[8]) bir Rahmân’ın kabza-i tasarrufundan ve bir Hannân’ın tanzîminden ve bir Mennân’ın tezyîninden ve bir Deyyân’ın tevzîninden hâric kalan hiçbir şey olmadığına iki parlak bürhândırlar.

Elhâsıl: Mebde’ ve müntehâya, asıl ve nesle, mâzî ve müstakbele, emir ve ilme bakan ism-i Evvel ve Âhir’in hallâkıyetteki tecellîsi İmâm-ı Mübîne işâret etmektedir. İsm-i Zâhir ve Bâtın’ın hallâkıyet zımnında eşyâ üzerine tecellîsi ise Kitâb-ı Mübîne işâret eder.

Zîrâ kâinât büyük bir ağaç gibidir. O’nun her bir âlemi de yine ağaç gibidir. Bu yüzden cüz’î bir ağacı, kâinât ve envâı ve âlemlerinin hilkati için misâl verebiliriz. İşte şu cüz’î ağacın bir aslı ve bir mebdei vardır ki, o da, üzerinde neş’et ettiği çekirdektir. Ve kezâ O’nun ölümünden sonra vazîfesini devâm ettiren bir nesli vardır ki, o dahi O’nun meyvesindeki çekirdektir.

İşte mebde’ ve müntehâ, ism-i Evvel ve Âhir’in tecellîsine mazhardırlar. Sanki o mebde’ ve o aslî çekirdek, intizâm ve hikmetle, o ağacın teşekkül düstûrlarının mecmûundan mürekkeb bir fihriste ve ta‘rîfedir. Nihâyetlerinde olan meyvelerindeki çekirdekler, ism-i Âhir’in tecellîsine mazhardırlar. Kemâl-i hikmetle meyvelerde bulunan bu çekirdekler, sanki bu ağacın benzerinin teşekkülü için kendisine bir fihriste ve bir ta‘rîfe tevdî‘ edilmiş küçük sandukçalardır. Ve sanki gelecek ağaçların teşekkülünün düstûrları onlarda kalem-i kaderle yazılmıştır.

Ağacın zâhiri ise, ism-i Zâhir’in tecellîsine mazhardır. Kemâl-i intizâm ve tezyîn ve hikmetle olan zâhiri, sanki O’nun kâmetine göre kemâl-i hikmet ve inâyetle takdîr edilmiş muntazam, müzeyyen ve murassa‘ bir hulledir.

O ağacın bâtını ise, ism-i Bâtın’ın tecellîsine mazhardır. Kemâl-i intizâmla ve akılları hayrette bırakan tedbîr ile ve hayâtî mâddeleri muhtelif a‘zâlar kemâl-i intizâmla tevzî‘ etmekle, sanki bu ağacın bâtını, gâyet intizâm ve ittizân içinde hârika bir makinedir.

Hem nasıl O’nun evveli acîb bir ta‘rîfe ve âhiri hârika bir ta‘rîfedir, İmâm-ı Mübîne işâret ederler, öyle de acîb san‘atlı bir hulle olarak O’nun zâhiri ve gâyet intizâm içinde bir makine olarak bâtını Kitâb-ı Mübîne işâret ederler.

Hem nasıl insândaki kuvve-i hâfızalar levh-i mahfûza işâret eder ve ona delâlet eder, öyle de her bir ağaçtaki aslî çekirdekler ve meyveler İmâm-ı Mübîne işâret eder. Zâhir ve bâtını ise Kitâb-ı Mübîni gösterir. İşte bu cüz’î ağaca, mâzîsi ve müstakbeliyle şecere-i arzı, evâili ve âtîsiyle şecere-i kâinâtı, ecdâdı ve nesilleriyle şecere-i insânı kıyâs et. Ve hâkezâ.

O’nun hâlıkının celâli ne yücedir. Ve O’ndan başka ilâh yoktur.

Ey Kebîr! Sen öyle bir zâtsın ki, azametini tavsîf etmek için akıllar yol bulamaz ve fikirler ceberûtunun künhüne erişemez.

7. Mertebe[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﺮْﺗَﺒَﺔُ ﺍﻟﺴَّﺎﺑِﻌَﺔُ

ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﺍَﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗُﺪْﺭَﺓً ﻭَ ﻋِﻠْﻤًﺎ ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻕُ ﺍﻟْﻔَﺘَّﺎﺡُ

﴿(١٧): ﺑﻮ ﺃﺳﻤﺎﺀِ ﻣﺒﺎﺭﻛﻪ ﺩﻭﺭﺑﻴﻨﻠﺮﻳﻠﻪ، ﻣﻮﺟﻮﺩﺍﺗﺪﻩﻛﻰ ﺟﻠﻮﻩﻟﺮﻯ ﺁﻟﺘﻨﺪﻩ ﺃﻓﻌﺎﻝِ ﺇﻟَﻬﻴﻪ ﻭ ﺁﺛﺎﺭﻳﻨﻪ ﺑﺎﻗﻤﻘﻠﻪ ﻣﺴﻤّﺎﻯِ ﺫﻭ ﺍﻟﺠﻠﺎﻟﻪ ﺇﻧﺘﻘﺎﻝ ﺍﻳﺪﻳﻠﻴﺮ.﴾

ﺍﻟْﻔَﻌَّﺎﻝُ ﺍﻟْﻌَﻠﺎَّﻡُ ﺍﻟْﻮَﻫَّﺎﺏُ ﺍﻟْﻔَﻴَّﺎﺽُ ﺷَﻤْﺲُ ﺍْﻟﺎَﺯَﻝِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﺑِﺎَﻧْﻮَﺍﻋِﻬَﺎ ﻭَ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺗِﻬَﺎ ﻇِﻠﺎَﻝُ ﺍَﻧْﻮَﺍﺭِﻩِ ﻭَ ﺍَﺛَﺎﺭُ ﺍَﻓْﻌَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﺍَﻟْﻮَﺍﻥُ ﻧُﻘُﻮﺵِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﻭَ ﺧُﻄُﻮﻁُ ﻗَﻠَﻢِ ﻗَﻀَﺎﺋِﻪِ ﻭَ ﻗَﺪَﺭِﻩِ ﻭَ ﻣَﺮَﺍﻳَﺎ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺻِﻔَﺎﺗِﻪِ ﻭَ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﺟَﻠﺎَﻟﻪِ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺍﻟﺸَّﺎﻫِﺪِ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰِّ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﻛُﺘُﺒِﻪِ ﻭَ ﺻُﺤُﻔِﻪِ ﻭَ ﺍَﻳَﺎﺗِﻪِ ﺍﻟﺘَّﻜْﻮِﻳﻨِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍَﻧِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻣَﻊَ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ﺑِﺎِﻓْﺘِﻘَﺎﺭَﺍﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺟَﺎﺗِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺫَﺍﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺫَﺭَّﺍﺗِﻬَﺎ ﻣَﻊَ ﺗَﻈَﺎﻫُﺮِ ﺍﻟْﻐِﻨَﺎﺀِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻭَ ﺍﻟﺜَّﺮْﻭَﺓِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻘَﺔِ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﻭَ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﻛُﻞِّ ﺍَﻫْﻞِ ﺍﻟﺸُّﻬُﻮﺩِ ﻣِﻦْ ﺫَﻭِﻯ ﺍْﻟﺎَﺭْﻭَﺍﺡِ ﺍﻟﻨَّﻴِّﺮَﺓِ ﻭَ ﺍﻟْﻘُﻠُﻮﺏِ ﺍﻟْﻤُﻨَﻮَّﺭَﺓِ ﻭَ ﺍﻟْﻌُﻘُﻮﻝِ ﺍﻟﻨُّﻮﺭَﺍﻧِﻴَّﺔِ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﻧْﺒِﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻭْﻟِﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺻْﻔِﻴَﺎﺀِ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺗَﺤْﻘِﻴﻘَﺎﺗِﻬِﻢْ ﻭَ ﻛُﺸُﻮﻓَﺎﺗِﻬِﻢْ ﻭَ ﻓُﻴُﻮﺿَﺎﺗِﻬِﻢْ ﻭَ ﻣُﻨَﺎﺟَﺎﺗِﻬِﻢْ ﻗَﺪْ ﺍِﺗَّﻔَﻖَ ﺍﻟْﻜُﻞُّ ﻣِﻨْﻬُﻢْ ﻭَ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺟْﺮَﺍﻡِ ﺍﻟْﻌُﻠْﻮِﻳَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺴُّﻔْﻠِﻴَّﺔِ ﺑِﻤَﺎ ﻟﺎَ ﻳُﺤَﺪُّ ﻣِﻦْ ﺷَﻬَﺎﺩَﺍﺗِﻬِﻢُ ﺍﻟْﻘَﻄْﻌِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺗَﺼْﺪِﻳﻘَﺎﺗِﻬِﻢُ ﺍﻟْﻴَﻘِﻴﻨِﻴَّﺔِ ﺑِﻘَﺒُﻮﻝِ ﺷَﻬَﺎﺩَﺍﺕِ ﺍْﻟﺎَﻳَﺎﺕِ ﺍﻟﺘَّﻜْﻮِﻳﻨِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍَﻧِﻴَّﺔِ؛ ﻭَ ﺷَﻬَﺎﺩَﺍﺕِ ﺍﻟﺼُّﺤُﻒِ ﻭَ ﺍﻟْﻜُﺘُﺐِ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﻭِﻳَّﺔِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻫِﻰَ ﺷَﻬَﺎﺩَﺓُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻥَّ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﺍَﺛَﺎﺭُ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻭَ ﻣَﻜْﺘُﻮﺑَﺎﺕُ ﻗَﺪَﺭِﻩِ ﻭَ ﻣَﺮَﺍﻳَﺎ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﻭَ ﺗَﻤَﺜُّﻠﺎَﺕُ ﺍَﻧْﻮَﺍﺭِﻩِ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﻫُﻮَ ٭

Celâli ne yücedir O Allâh ki, kudret ve ilim cihetiyle her şeyden en büyüktür. Zîrâ o öyle Hallâk, (Hâşiye[9]) Fettâh, Fa‘âl, Allâm, Vehhâb, Feyyâz ve Şems-i Ezelîdir ki, şu kâinât, envâı ve mevcûdâtı ile berâber, O’nun envârının gölgeleri, ef‘âlinin eserleri, esmâsının envâı tecelliyâtının elvân-ı nukûşu, O’nun kazâ ve kader kaleminin hatları ve O’nun sıfât ve cemâl ve kemâlinin tecelliyâtının âyîneleridir. Bütün kitâbları ve suhufuyla ve tekvînî ve Kur’ânî âyetleriyle Şâhid-i Ezelîn’in icmâı, üzerinde tezâhür eden gınâ-yı mutlak ve servet-i mutlaka ile berâber zâtında ve zerrâtındaki iftikârâtı ve ihtiyâcâtıyla arzın âlemle berâber icmâı, ervâh-ı neyyire ve kulûb-i münevvere ve ukûl-ı nûrâniye sâhiblerinden alan enbiyâ ve evliyâ ve asfiyâdan bütün ehl-i şühûdun bütün tahkîkâtları ve keşfiyâtları ve füyûzâtları ve münâcâtlarının icmâı ile, onların ve arz ve ecrâm-ı ulviyenin ve süfliyenin hepsi Vâcibü’l-Vücûd ile berâber ittifâk etmişlerdir ki, bu mevcûdât O’nun kudretinin âsârı, kaderinin mektûbâtı, esmâsının âyîneleri ve envârının temessülâtıdır. O’nun celâli ne yücedir ve O’ndan başka ilâh yoktur.

Dördüncü Bab (La İlahe İllallah)[düzenle]

İki Fasıl'dır.

ﺍَﻟْﺒَﺎﺏُ ﺍﻟﺮَّﺍﺑِﻊُ

ﻓَﺼْﻠﺎَﻥِ

1. Fasıl[düzenle]

ﺍَﻟْﻔَﺼْﻞُ ﺍْﻟﺎَﻭَّﻝُ

ﺣﻀﺮﺕِ ﺧﻀﺮﯓ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﻭ ﻣﻬﻢّ ﺑﺮ ﻭﺭﺩﻯ ﻣﺒﺪﺃ ﻭ ﺃﺳﺎﺱ ﺍﻭﻟﺎﺭﻕ، ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺍﻟﻠَّﻬﺪﻩ ﻭ ﺗﻮﺣﻴﺪﯓ ﻣﺮﺍﺗﺒﻨﺪﻩ ﺁﻟﺘﻤﺶ ﺍﻭﭺ ﻣﺮﺗﺒﻪﻳﻪ ﺇﺷﺎﺭﺕ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭ. ﺍﻭ ﺁﻟﺘﻤﺶ ﺍﻭﭺ ﻣﺮﺗﺒﻪﻧﯔ ﻫﺮ ﺑﺮﻳﺴﻰ ﺍﻳﻜﻰ ﺟﻤﻠﻪﺩﺭ:

﴿ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ﴾

ﻭﺣﺪﺍﻧﻴﺘﻰ ﺇﺛﺒﺎﺕ ﺍﻳﺘﺪﻳﮕﻰ ﮔﺒﻰ،

﴿ﻫُﻮَ﴾

ﺍﻳﻠﻪ ﺑﺎﺷﻠﺎﻳﺎﻥ ﺇﺳﻤﻠﺮ ﻭﺟﻮﺩِ ﻭﺍﺟﺒﻰ ﺇﺛﺒﺎﺕ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭ.

ﻋﺎﺩﺗﺎ ﺑﺮﻧﺠﻰ ﺟﻤﻠﻪ ﻭﺣﺪﺍﻧﻴﺘﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﺩﻳﮕﻰ ﺯﻣﺎﻥ ﺑﺮ ﺳﺆﺍﻝِ ﻣﻘﺪّﺭ ﺧﺎﻃﺮﻩ ﮔﻠﻴﻴﻮﺭ. "ﺍﻭ ﻭﺍﺣﺪ ﻛﻴﻤﺪﺭ؟ ﻧﺎﺻﻞ ﺑﻴﻠﻪﺟﮕﺰ؟" ﺩﻳﻴﻪ ﻭﺍﻗﻊ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﺳﺆﺍﻟﻪ؛ ﻣﺜﻠﺎ

﴿ﻫُﻮَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦُ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢُ﴾

ﺍﻳﻠﻪ ﺟﻮﺍﺏ ﻭﻳﺮﻳﻴﻮﺭ. ﻳﻌﻨﻰ ﻛﺎﺋﻨﺎﺗﻰ ﻃﻮﻟﺪﻳﺮﺍﻥ ﺁﺛﺎﺭِ ﺷﻔﻘﺖ ﻭ ﻣﺮﺣﻤﺖ ﺍﻭﻧﯖﺪﺭ، ﺍﻭ ﺭﺣﻤﺎﻧﻰ ﻃﺎﻧﻴﺘﺪﻳﺮﻳﻴﻮﺭ. ﻭ ﻫﻜﺬﺍ ﻗﻴﺎﺱ ﺍﻳﺖ.

Hazret-i Hızır’ın (as) meşhûr ve mühim bir virdi olup mebde’ ve esâs olarak ma‘rifetullâhta ve tevhîdin merâtibinde altmış üç mertebeye işâret ediyor. O altmış üç mertebenin herbirisi iki cümledir. لآَ اِلٰهَ اِلاَّ اللهُ vahdâniyeti isbât ettiği gibi هُوَ ile başlayan isimler, Vücûd-u Vâcibi isbât ediyor. Âdetâ birinci cümle vahdâniyeti gösterdiği zamân bir suâl-i mukadder hâtıra geliyor. “O vâhid kimdir? Nasıl bileceğiz?” Diye vâki‘ olan suâle, meselâ هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحي۪مُ ile cevâb veriyor. Yani kâinâtı dolduran âsâr-ı şefkat ve merhamet onundur. O Rahmân’ı tanıttırıyor ve hâkezâ... Kıyâs et.

﴿ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ﴾

ﺍَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﺍِﻧِّﻰ ﺍُﻗَﺪِّﻡُ ﺍِﻟَﻴْﻚَ ﺑَﻴْﻦَ ﻳَﺪَﻯْ ﻛُﻞِّ ﻧِﻌْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺭَﺣْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ ﻭَ ﻋِﻨَﺎﻳَﺔٍ ﻭَ ﺑَﻴْﻦَ ﻳَﺪَﻯْ ﻛُﻞِّ ﺣَﻴَﺎﺓٍ ﻭَ ﻣَﻤَﺎﺓٍ ﻭَ ﺣَﻴْﻮَﺍﻥٍ ﻭَ ﻧَﺒَﺎﺕٍ ﻭَ ﺑَﻴْﻦَ ﻳَﺪَﻯْ ﻛُﻞِّ ﺯُﻫْﺮَﺓٍ ﻭَ ﺛَﻤَﺮَﺓٍ ﻭَ ﺣَﺒَّﺔٍ ﻭَ ﺑُﺬْﺭَﺓٍ، ﻭَ ﺑَﻴْﻦَ ﻳَﺪَﻯْ ﻛُﻞِّ ﺻَﻨْﻌَﺔٍ ﻭَ ﺻِﺒْﻐَﺔٍ ﻭَ ﻧِﻈَﺎﻡٍ ﻭَ ﻣِﻴﺰَﺍﻥٍ، ﻭَ ﺑَﻴْﻦَ ﻳَﺪَﻯْ ﻛُﻞِّ ﺗَﻨْﻈِﻴﻢٍ ﻭَ ﺗَﻮْﺯِﻳﻦٍ ﻭَ ﺗَﻤْﻴِﻴﺰٍ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻭَ ﺫَﺭَّﺍﺗِﻬَﺎ ﺷَﻬَﺎﺩَﺓً

﴿(١): ﺑﻮ ﺷﻬﺎﺩﺗﻠﺮﺩﻩ ﺍﻳﻜﻰ ﺣﻜﻢ ﻭﺍﺭ: ﺑﺮﻯ: ﻭﺣﺪﺍﻧﻴﺘﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﺭ، (ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ) ﺩﺭ. ﺩﻳﮕﺮﻯ: ﺍﻭ ﻭﺍﺣﺪﯓ ﻭﺟﻮﺩﻳﻨﻰ ﺇﺛﺒﺎﺕ ﺍﻳﺪﺭ ﻛﻪ، (ﻫُﻮَ) ﺍﻳﻠﻪ ﺑﺎﺷﻠﺎﻳﺎﻥ ﺇﺳﻤﻠﺮﺩﺭ. ﻫﺮ ﺑﺮ (ﻫُﻮَ) ﮔﻠﺪﻳﮕﻰ ﻭﻗﺖ، ﺑﺮ ﺳﺆﺍﻝِ ﻣﻘﺪّﺭﻩ ﺟﻮﺍﺑﺪﺭ. ﮔﻮﻳﺎ ﺩﻳﻨﻴﻠﻴﻴﻮﺭ ﻛﻪ؛ "ﺍﻭ ﺇﻟَﻪِ ﻭﺍﺣﺪﻯ ﻧﺎﺻﻞ ﻃﺎﻧﻴﻪﺟﻐﺰ؟" ﺟﻮﺍﺏ ﻭﻳﺮﻳﻴﻮﺭ ﻛﻪ؛ ﻣﺜﻠﺎ (ﻫُﻮَ ﺍﻟﺴَّﻤِﻴﻊُ ﺍﻟْﺒَﺼِﻴﺮُ) ﺑﻮﻧﺪﻩ ﺩﻳﻴﻮﺭ ﻛﻪ: ﺑﻮ ﻣﻮﺟﻮﺩﺍﺗﯔ ﺩﺭﺩﻟﺮﻳﻨﻰ ﮔﻮﺭﻭﺏ ﺩﻳﯖﻠﻪﻳﻦ ﺑﺮﻳﺴﻰ ﻭﺍﺭ ﻛﻪ، ﺍﻳﺴﺘﺪﻛﻠﺮﻳﻨﻰ ﻳﺎﭘﻴﻴﻮﺭ. ﺑﻮﻳﻠﻪ ﺁﺛﺎﺭ ﺃﻓﻌﺎﻝِ ﺇﻟَﻬﻴﻪﻳﻰ ﻭ ﺍﻭ ﺃﻓﻌﺎﻝ ﺳﻤﻴﻊ، ﺑﺼﻴﺮ ﮔﺒﻰ ﺇﺳﻤﻠﺮﻯ ﺇﺛﺒﺎﺕ ﺍﻳﺪﺭ. ﺍﻭ ﺇﺳﻤﻠﺮ، ﻣﻮﺻﻮﻓﻠﺮﯓ ﻭﺟﻮﺩﻳﻨﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﺭﻟﺮ. ﺍﻳﺸﺘﻪ ﺑﺘﻮﻥ ﺑﻮ ﺟﻤﻠﻪﻟﺮ ﺑﻮ ﻃﺮﺯﺩﻩﺩﺭ. ﺁﺛﺎﺭ ﺍﻳﻠﻪ ﺃﻓﻌﺎﻟﻰ، ﺃﻓﻌﺎﻝ ﺍﻳﻠﻪ ﺃﺳﻤﺎﻳﻰ، ﺃﺳﻤﺎﺀ ﺍﻳﻠﻪ ﻭﺟﻮﺩِ ﻭﺍﺟﺒﻰ ﺇﺛﺒﺎﺕ ﺍﻳﺪﺭﻟﺮ.﴾

ﻧَﺸْﻬَﺪُ ﺍَﻥْ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺤَﻰُّ ﺍﻟْﻘَﻴُّﻮﻡُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﺍﻟﺪَّﻳْﻤُﻮﻡُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻭَﺣْﺪَﻩُ ﻟﺎَ ﺷَﺮِﻳﻚَ ﻟَﻪُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﺰِﻳﺰُ ﺍﻟْﺠَﺒَّﺎﺭُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﺍﻟْﻐَﻔَّﺎﺭُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍْﻟﺎَﻭَّﻝُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮُ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺎﻃِﻦُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺴَّﻤِﻴﻊُ ﺍﻟْﺒَﺼِﻴﺮُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻠَّﻄِﻴﻒُ ﺍﻟْﺨَﺒِﻴﺮُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻐَﻔُﻮﺭُ ﺍﻟﺸَّﻜُﻮﺭُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻕُ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﺼَﻮِّﺭُ ﺍﻟْﺒَﺼِﻴﺮُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺠَﻮَّﺍﺩُ ﺍﻟْﻜَﺮِﻳﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﺤْﻴِﻰ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﻐْﻨِﻰ ﺍﻟْﻜَﺮِﻳﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﺪَﺑِّﺮُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﺮَﺑِّﻰ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﺰِﻳﺰُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﻠِﻰُّ ﺍﻟْﻘَﻮِﻯُّ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻮَﻟِﻰُّ ﺍﻟْﻐَﻨِﻰُّ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺸَّﻬِﻴﺪُ ﺍﻟﺮَّﻗِﻴﺐُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻘَﺮِﻳﺐُ ﺍﻟْﻤُﺠِﻴﺐُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻔَﺘَّﺎﺡُ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻕُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺮَّﺯَّﺍﻕُ ﺫُﻭ ﺍﻟْﻘُﻮَّﺓِ ﺍﻟْﻤَﺘِﻴﻦُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍْﻟﺎَﺣَﺪُ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﺍْﻟﺎَﻣْﺠَﺪُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻮَﺩُﻭﺩُ ﺍﻟْﻤَﺠِﻴﺪُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻔَﻌَّﺎﻝُ ﻟِﻤَﺎ ﻳُﺮِﻳﺪُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍْﻟﻤَﻠِﻚُ ﺍﻟْﻮَﺍﺭِﺙُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﺍﻟْﺒَﺎﻋِﺚُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺒَﺎﺭِﺉُ ﺍﻟْﻤُﺼَﻮِّﺭُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻠَّﻄِﻴﻒُ ﺍﻟْﻤُﺪَﺑِّﺮُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺴَّﻴِّﺪُ ﺍﻟﺪَّﻳَّﺎﻥُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﺤَﻨَّﺎﻥُ

﴿(٢): (ﺣَﻨَّﺎﻥْ) ﺭﺣﻤﺘﻠﺮﯓ ﺃﯓ ﻟﻄﻴﻒ ﺟﻠﻮﻩﺳﻨﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﻧﺪﺭ.﴾

ﺍﻟْﻤَﻨَّﺎﻥُ

﴿(٣): (ﻣَﻨَّﺎﻥْ) ﻧﻌﻤﺖ ﻭﻳﺮﻳﺠﻰ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ.﴾

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺴُّﺒُّﻮﺡُ ﺍﻟْﻘُﺪُّﻭﺱُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﺪْﻝُ ﺍﻟْﺤَﻜَﻢُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻔَﺮْﺩُ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪُ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟﻨُّﻮﺭُ ﺍﻟْﻬَﺎﺩِﻯ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻌْﺮُﻭﻑُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﻌَﺎﺭِﻓِﻴﻦَ

﴿(٤): (ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻌْﺮُﻭﻑُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﻌَﺎﺭِﻓِﻴﻦَ) ﻓﻘﺮﻩﺳﻨﺪﻥ ﺻﻮﯕﺮﻩﻛﻰ ﻓﻘﺮﻩﻟﺮﯓ ﻣﺌﺎﻟﻰ ﺷﻮﺩﺭ ﻛﻪ: ﺍﻭ ﺇﻟَﻪِ ﻭﺍﺣﺪﻯ ﻃﺎﻧﻴﻤﻖ ﺍﻳﺴﺘﻪﻳﻮﺭﺳﻪﯓ ﺑﺎﻕ، ﺑﺘﻮﻥ ﻧﻮﻉِ ﺑﺸﺮﺩﻩ ﮔﻠﻦ ﻋﺎﺭﻓﻠﺮﯓ ﺁﻳﺮﻯ ﺁﻳﺮﻯ ﻳﻮﻟﻠﺮ ﺍﻳﻠﻪ ﺩﻟﻴﻠﻠﺮ ﺍﻳﻠﻪ ﻃﺎﻧﻴﺪﻗﻠﺮﻯ ﺑﺮ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﻭﺍﺭ. ﺍﻳﺸﺘﻪ ﺍﻭ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺍﻭﺩﺭ. ﺍﻭ ﺇﻟَﻪِ ﻭﺍﺣﺪ، ﺑﻮﻳﻠﻪ ﺣﺪّ ﻭ ﺣﺴﺎﺑﻪ ﮔﻠﻤﺰ ﺃﻫﻞِ ﻣﻌﺮﻓﺖ، ﺣﺪّ ﻭ ﺣﺴﺎﺑﻪ ﮔﻠﻤﺰ ﺁﻳﺮﻯ ﺁﻳﺮﻯ ﻃﺮﺯﺩﻩ ﻃﺎﻧﻴﺪﻗﻠﺮﻯ ﺑﺮ ﺫﺍﺗﯔ ﻭﺟﻮﺩﻯ، ﮔﻮﻧﺶ ﮔﺒﻰ ﻇﺎﻫﺮ ﺍﻭﻟﻮﺭ. ﻫﻢ ﻧﻮﻉِ ﺑﺸﺮﺩﻩﻛﻰ ﺣﺪّ ﻭ ﺣﺴﺎﺑﻪ ﮔﻠﻤﺰ ﻋﺎﺑﺪﻟﺮﯓ ﺑﺮ ﺗﻚ ﻣﻌﺒﻮﺩﻩ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﺍﻳﺘﺪﻛﻠﺮﻯ ﻭ ﺍﻭ ﻋﺒﺎﺩﺗﯔ ﻗﺎﺭﺷﻴﺴﻨﺪﻩ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪِٔ ﻣﻌﻨﻮﻳﻪ ﮔﻮﺭﻣﻪﻟﺮﻯ ﻭ ﻣﻨﺎﺟﺎﺕ ﻭ ﻓﻴﻮﺿﺎﺗﻪ ﻣﻈﻬﺮ ﺍﻭﻟﻤﺎﻟﺮﻯ؛ ﮔﻮﻧﺶ ﮔﺒﻰ ﺍﻭ ﻣﻌﺒﻮﺩﯓ ﻭﺟﻮﺩﻳﻨﻰ ﻣﻀﺎﻋﻒ ﺗﻮﺍﺗﺮﻟﺮﻟﻪ ﮔﻮﺳﺘﺮﻳﻴﻮﺭﻟﺮ. ﻭ ﻫﻜﺬﺍ ﺍﻭﺗﻪﻛﻰ ﻓﻘﺮﻩﻟﺮﻯ ﻗﻴﺎﺱ ﺍﻳﺖ.﴾

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻌْﺒُﻮﺩُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﻌَﺎﺑِﺪِﻳﻦَ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺸْﻜُﻮﺭُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟﺸَّﺎﻛِﺮِﻳﻦَ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺬْﻛُﻮﺭُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟﺬَّﺍﻛِﺮِﻳﻦَ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺤْﻤُﻮﺩُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﺤَﺎﻣِﺪِﻳﻦَ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟﻄَّﺎﻟِﺒِﻴﻦَ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺻُﻮﻑُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﻤُﻮَﺣِّﺪِﻳﻦَ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺤْﺒُﻮﺏُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﻤُﺤِﺒِّﻴﻦَ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺮْﻏُﻮﺏُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﻤُﺮِﻳﺪِﻳﻦَ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻘْﺼُﻮﺩُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﻤُﻨِﻴﺒِﻴﻦَ

﴿(٥): (ﻣُﻨِﻴﺐْ) ﻛﺎﺋﻨﺎﺗﺪﻥ ﻳﻮﺯﻳﻨﻰ ﭼﻮﻳﺮﻥ ﻭ ﺑﺎﻗﺊِ ﺣﻘﻴﻘﻰﻳﻪ ﻣﺘﻮﺟّﻪ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﻛﻴﻤﺴﻪ.﴾

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﻘْﺼُﻮﺩُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍﻟْﺠَﻨَﺎﻥِ

﴿(٦): ﺟَﻨَﺎﻥْ: ﻗﻠﺐ﴾

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﻮﺟِﺪُ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍْﻟﺎَﻧَﺎﻡِ

﴿(٧): ﺍَﻧَﺎﻡْ: ﻣﺨﻠﻮﻗﺎﺕ.﴾

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩُ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺯَﻣَﺎﻥٍ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻌْﺒُﻮﺩُ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﻣَﻜَﺎﻥٍ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺬْﻛُﻮﺭُ ﺑِﻜُﻞِّ ﻟِﺴَﺎﻥٍ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﺸْﻜُﻮﺭُ ﺑِﻜُﻞِّ ﺍِﺣْﺴَﺎﻥٍ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﻨْﻌِﻢُ ﺑِﻠﺎَ ﺍِﻣْﺘِﻨَﺎﻥٍ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺍِﻳﻤَﺎﻧًﺎ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ

﴿(٨): ﺍِﻳﻤَﺎﻧًﺎ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ: ﺑﻮ ﻛﻠﻤﻪ ﺍﻳﻠﻪ ﺍﻟﻠَّﻬﻪ ﺍﻳﻤﺎﻥ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭﻡ.﴾

٭ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻣَﺎﻧًﺎ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻠَّﻪِ

﴿(٩): ﺍَﻣَﺎﻧًﺎ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻠَّﻪِ: ﺑﯖﺎ ﻋﺬﺍﺑﺪﻥ ﺃﻣﻨﻴﺘﻢ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﺑﺮ ﻭﺛﻴﻘﻪﺩﺭ.﴾

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻣَﺎﻧَﺔً ﻋِﻨْﺪَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ٭ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺣَﻘًّﺎ ﺣَﻘًّﺎ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺍِﺫْﻋَﺎﻧًﺎ ﻭَ ﺻِﺪْﻗًﺎ ٭ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺗَﻌَﺒُّﺪًﺍ ﻭَ ﺭِﻗًّﺎ

ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺍﻟْﻤَﻠِﻚُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﺍﻟْﻤُﺒِﻴﻦُ ٭ ﻣُﺤَﻤَّﺪٌ ﺭَﺳُﻮﻝُ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺻَﺎﺩِﻕُ ﺍﻟْﻮَﻋْﺪِ ﺍْﻟﺎَﻣِﻴﻦُ

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla

Allâhım, her bir ni‘met ve rahmet ve hikmet ve inâyetin önünde, her bir hayât ve memât ve hayvân ve nebâtın önünde, her bir çiçek ve meyve ve çekirdek ve tohum önünde, her san‘at ve sıbgat ve nizâm ve mîzânın önünde ve bütün mevcûdât ve zerrâtında bulunan her bir tanzîm ve tevzîn ve temyîzin önünde sana şöyle bir şehâdeti takdîm ediyorum: Şehâdet ederiz ki,(Hâşiye-1[10])

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Hay ve Kayyûm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Bâkî ve Zevâlsiz olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Azîz ve Cebbâr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Hakîm ve Gaffâr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Evvel ve Âhir olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Zâhir ve Bâtın olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Semî‘ ve Basîr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Latîf ve Habîr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Gafûr ve Şekûr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Hallâk ve Kadîr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Musavvir ve Basîr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Cevâd ve Kerîm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Muhyî ve Alîm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Muğnî ve Kerîm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Müdebbir ve Hakîm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Mürebbî ve Rahîm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Azîz ve Hakîm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Alî ve Kavî olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Velî ve Ganî olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Şehîd ve Rakîb olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur. Garîb ve Mücîb olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Fettâh ve Alîm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Hallâk ve Hakîm olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Rezzâk ve Kuvvet sâhibi ve Metîn olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Ehad ve Samed olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Bâkî ve Emced olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Vedûd ve Mecîd olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Dilediğini yapan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Melik ve Vâris olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Bâkî ve Bâis olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Bârî ve Musavvir olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Latîf ve Müdebbir olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Seyyid ve Deyyân olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Hannân ([11]) ve Mennân ([12]) olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Sübbûh ve Kuddûs olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Adl ve Hakem olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Ferd ve Samed olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Nûr ve Hâdî olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her ârifin Ma‘rûf’u olan ancak O’dur.(Hâşiye-2[13])

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her âbidin hak Ma‘bûd’u olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her şâkirin Meşkûr’u olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her zâkirin Mezkûr’u olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her hâmidin Mahmûd’u olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her tâlibin Mevcûd’u olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her muvahhidin Mevsûf’u olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her muhibbin hak Mahbûb’u olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her mürîdin Mergûb’u olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her münîbin ([14]) Maksûd’u ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her kalbin ([15]) Maksûd’u ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her mahlûkun ([16]) Mûcid’i ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her zamânda Mevcûd olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her mekânda Ma‘bûd olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her lisânla Mezkûr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Her ihsânla Meşkûr olan ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Minnetsiz in‘âm eden ancak O’dur.

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Allâh’a îmân ile

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Allâh’dan emân ile

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Allâh katında emânetle

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Hak ve Hak ile

Allâh’dan başka ilâh yoktur; İz‘ân ve Sıdk ile

Allâh’dan başka ilâh yoktur; Kulluk ve kölelik ile

Melik ve Hak ve Mübîn olan Allâh’dan başka ilâh yoktur;

Muhammed Allâh’ın resûlü ve va‘dinde sâdık ve emîndir.

2. Fasıl[düzenle]

ﺍَﻟْﻔَﺼْﻞُ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒَﺎﺏِ ﺍﻟﺮَّﺍﺑِﻊِ

ﺃﻛﺜﺮ ﺃﻗﻄﺎﺑﯔ ﻭ ﺑِﺎﻟﺨﺎﺻّﻪ ﻏﻮﺙِ ﮔﻴﻠﺎﻧﻰﻧﯔ ﻫﺮ ﺻﺒﺎﺡ ﻭﺭﺩﻟﺮﻳﻨﯔ ﻓﺎﺗﺤﻪﺳﻰ ﺣﻜﻤﻨﺪﻩ ﺑﺶ ﺁﻟﺘﻰ ﺳﻄﺮ ﺗﻤﺠﻴﺪ ﻭ ﺗﻌﻈﻴﻢ، ﺑﻨﻢ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﺍﻭﺯﻭﻥ ﺑﺮ ﺳﻠﺴﻠﻪِٔ ﺗﻔﻜّﺮﯓ ﭼﻜﺮﺩﮔﻰ ﺣﻜﻤﻨﻪ ﮔﭽﻮﺏ؛ ﻃﻘﺴﺎﻥ ﻃﻮﻗﻮﺯ ﻣﺮﺗﺒﻪِٔ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻭ ﺗﻮﺣﻴﺪﻩ ﺇﺷﺎﺭﺕ ﻧﻮﻋﻨﺪﻥ، ﺑﺮ ﺳﻨﺒﻞِ ﻣﻌﻨﻮﻯ ﻭﻳﺮﻣﺶ.

ﺍﻭ ﻃﻘﺴﺎﻥ ﻃﻮﻗﻮﺯ ﻣﺮﺗﺒﻪﺳﻨﺪﻥ ﻳﺘﻤﺶ ﻃﻮﻗﻮﺯ ﻣﺮﺗﺒﻪﺳﻰ ﺑﻮﺭﺍﺩﻩ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﺪﻯ.

ﺍﻭ ﺇﺷﺎﺭﺍﺗﯔ ﻫﺮ ﺑﺮ ﻓﻘﺮﻩﺳﻨﺪﻩ ﺍﻳﻜﻰ ﺟﻬﺘﻠﻪ ﺫﺍﺕِ ﺃﻗﺪﺳﻪ ﺑﺎﻗﺎﺭ. ﺑﺮﻯ: ﺣﺎﺿﺮ ﻣﺸﻬﻮﺩ ﻭﺿﻌﻴﺘﻴﻠﻪ ﺷﻬﺎﺩﺕ ﺍﻳﺪﺭ ﻣﻌﻨﺎﺳﻴﻠﻪ،

﴿ﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ﴾

ﺗﻌﺒﻴﺮﻳﻠﻪ ﺇﻓﺎﺩﻩ ﺍﻳﺪﻳﻠﻴﻴﻮﺭ. ﻭ ﺃﻣﺜﺎﻟﻠﺮﻳﻨﯔ ﺑﺮﺑﺮﻯ ﺁﺭﻗﻪﺳﻨﺪﻥ ﮔﻠﻮﺏ ﮔﭽﻤﻪﺳﻨﺪﻥ ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺍﻳﺪﻥ ﺳﻠﺴﻠﻪﻧﯔ ﺇﺷﺎﺭﺗﻨﻪ،

﴿ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ﴾

ﺩﻳﻴﻪ ﺩﻟﺎﻟﺖ ﺍﻳﺪﺭ، ﻣﻌﻨﺎﺳﻨﺪﻩ ﺇﻓﺎﺩﻩ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﺸﺪﺭ. ﺍﻳﺸﺘﻪ:

Ekser aktâbın ve bilhâssa Gavs-ı Geylânî’nin her sabâh virdlerinin fâtihası hükmünde beş altı satır temcîd ve ta‘zîm, benim için uzun bir silsile-i tefekkürün çekirdeği hükmüne geçip, doksan dokuz mertebe-i ma‘rifet ve tevhîde işâret nev‘inden bir sünbül-i ma‘nevî vermiş. O doksan dokuz mertebeden yetmiş dokuz mertebesi burada zikredildi. O işârâtın herbir fıkrasında iki cihetle Zât-ı Akdes’e bakar. Biri, hâzır ve meşhûd vaz‘iyetiyle şehâdet eder, ma‘nâsıyla لِلّٰهِ شَه۪يدٌ ta‘bîriyle ifâde ediliyor ve emsâllerinin birbiri arkasından gelip geçmelerinden tezâhür eden silsilenin işâretine عَلَي اللّٰهِ دَل۪يلٌ diye delâlet eder ma‘nâsında ifâde edilmiştir. İşte

﴿ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ﴾

ﺍَﺻْﺒَﺤْﻨَﺎ

﴿(١٠): (ﺍَﺻْﺒَﺤْﻨَﺎ) ﺑﺰ ﺻﺒﺎﺣﻪ ﮔﻴﺮﺩﻙ. ﺑﻮ ﺻﺒﺎﺣﯔ ﻣﻠﻜﻰ ﺩﻩ ﺍﻟﻠَّﻬﻪ ﺷﺎﻫﺪﺩﺭ. ﺑﻮ ﺑﺎﺑﺪﻩ ﺍﻳﻜﻰ ﻧﻜﺘﻪ ﻭﺍﺭ: ﺑﺮﻧﺠﻰ ﻧﻜﺘﻪ ﺷﻮﺩﺭ ﻛﻪ: ﻫﺮ ﺷﻰ ﺣﺎﻝِ ﺣﺎﺿﺮ ﻭﺟﻮﺩﻳﻠﻪ ﺟﻨﺎﺏِ ﺣﻘّﯔ ﻭﺟﻮﺩﻳﻨﻪ ﻭ ﻭﺣﺪﺗﻨﻪ ﺷﻬﺎﺩﺕ ﺍﻳﺘﺪﻛﻠﺮﻯ ﮔﺒﻰ، ﻣﻨﺘﻈﻤًﺎ ﺗﺒﺪّﻝ ﺍﻳﺪﻭﺏ ﺁﺭﻗﻪﺳﻨﺪﻩ ﺃﻣﺜﺎﻟﻠﺮﻳﻨﻪ ﻳﺮ ﻭﻳﺮﻣﻚ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﮔﻴﺘﻤﻪﺳﻴﻠﻪ، ﺑﺮ ﺗﺠﺪّﺩ ﺻﻮﺭﺗﻰ ﺁﻟﺘﻨﺪﻩ ﻋﻈﻴﻢ ﺑﺮ ﺳﻠﺴﻠﻪﻳﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﻣﻜﻠﻪ، ﺟﻨﺎﺏِ ﺣﻘّﯔ ﻭﺟﻮﺩ ﻭ ﻭﺣﺪﺍﻧﻴﺘﻨﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ. ﺍﻟﺤﺎﺻﻞ: (ﺷَﻬِﻴﺪٌ) ﻓﻘﺮﻩﺳﻴﻠﻪ ﺣﺎﻝِ ﺣﺎﺿﺮ ﻭﺟﻮﺩﻳﻨﻰ ﻭ (ﺩَﻟِﻴﻞٌ) ﺟﻤﻠﻪﺳﻴﻠﻪ ﺩﻩ ﮔﻠﻮﺏ ﮔﭽﻦ ﺃﻣﺜﺎﻟﻠﺮﻳﻨﯔ ﺗﺮﻛﻴﺒﻨﺪﻥ ﺗﺸﻜّﻞ ﺍﻳﺪﻥ ﺳﻠﺴﻠﻪﺳﻨﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﺭ. ﺍﻳﻜﻨﺠﻰ ﻧﻜﺘﻪ: ﻗﺎﻋﺪﻩِٔ ﻧﺤﻮﻳﻪ ﺍﻳﻠﻪ (ﺍْﻟﺎَﻟﺎَﺀُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪَﺓٌ) ﺩﻳﻤﻚ ﻟﺎﺯﻡ ﮔﻠﻴﺮﻛﻦ (ﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ) ﺩﻳﻨﻴﻠﻴﻴﻮﺭ. ﭼﻮﻧﻜﻪ ﻫﺮ ﺑﺮ (ﺍَﻟﺎَﺀ) ﺗﻚ ﺑﺎﺷﻴﻠﻪ ﺑﺮ ﺷﺎﻫﺪﺩﺭ. (ﺷَﻬِﻴﺪٌ) ﻣﺬﻛّﺮ ﻟﻔﻈﻴﻠﻪ ﻫﺮ ﺑﺮ ﻓﺮﺩ ﺷﻬﺎﺩﺕ ﺍﻳﺪﺭ ﻣﻌﻨﺎﺳﻨﻰ ﺇﻓﺎﺩﻩ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭ. ﺃﮔﺮ (ﺷَﻬِﻴﺪَﺓٌ) ﺩﻳﺴﻪ ﺍﻳﺪﻯ، ﺟﻤﺎﻋﺘﯔ ﻣﻌﻨﺎﺳﻨﻰ ﺇﻓﺎﺩﻩ ﺍﻳﺪﺭﺩﻯ. ﻣﺜﻠﺎ (ﻭَﺍﻟﺮُّﺑُﻮﺑِﻴَّﺔُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ) ﺩﻳﻨﻴﻠﻴﻴﻮﺭ. ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺭﺑﻮﺑﻴﺘﺪﻥ ﻣﺮﺍﺩ، ﺟﻨﺎﺏِ ﺣﻘّﯔ ﺭﺑﻮﺑﻴﺘﻴﻠﻪ ﺍﻳﺘﺪﻳﮕﻰ ﺗﺮﺑﻴﻪﻟﺮ، ﺗﺪﺑﻴﺮﻟﺮ ﺷﻬﺎﺩﺕ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ. ﻧﻔﺲِ ﺭﺑﻮﺑﻴﺖ ﮔﻮﺭﻭﻧﻤﻴﻴﻮﺭ، ﻓﻘﻂ ﺍﻭﻧﯔ ﺃﺛﺮﻯ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﺗﺮﺑﻴﻪﻟﺮ ﻭ ﺗﺪﺑﻴﺮﻟﺮ ﮔﻮﺭﻭﻧﻮﻳﻮﺭ ﻛﻪ؛ ﮔﻮﺭﻭﻧﻦ ﺷﻴﻠﺮﻯ ﺷﺎﻫﺪ ﻳﺎﭘﻤﻖ ﺍﻳﭽﻮﻥ (ﺷَﻬِﻴﺪٌ) ﺩﻳﻨﻴﻠﻤﺶ. ﺃﮔﺮ (ﺷَﻬِﻴﺪَﺓٌ) ﺩﻳﻨﻴﻠﺴﻪ ﺍﻳﺪﻯ، ﻃﻮﻏﺮﻳﺪﻥ ﻃﻮﻏﺮﻯﻳﻪ ﺭﺑﻮﺑﻴﺘﻪ ﺭﺍﺟﻊ ﺍﻭﻟﻮﺭﺩﻯ. (ﺍِﻥَّ ﺭَﺣْﻤَﺖَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﻗَﺮِﻳﺐٌ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤُﺤْﺴِﻨِﻴﻦَ) ﺁﻳﺘﻨﯔ ﺩﺧﻰ، ﺭﺣﻤﺖ ﻣﺆﻧّﺚ ﺍﻳﻜﻦ (ﻗَﺮِﻳﺒَﺔٌ) ﺩﻳﻨﻤﻪﻳﻮﺏ (ﻗَﺮِﻳﺐٌ) ﺩﻳﻨﻤﻪﺳﻨﯔ ﻧﻜﺘﻪﺳﻰ؛ ﮔﻮﻧﺶ ﺣﻜﻤﻨﺪﻩﻛﻰ ﻋﺎﻟﻰ، ﻛﻠّﻰ ﺭﺣﻤﺘﯔ ﻳﺎﻗﻴﻨﻠﻐﻨﻰ ﺇﻓﺎﺩﻩ ﺍﻳﺘﻤﻜﺪﻥ ﺯﻳﺎﺩﻩ، ﺍﻭ ﮔﻮﻧﺸﯔ ﺷﻌﺎﻋﻠﺮﻯ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﺧﺼﻮﺻﻰ ﺇﺣﺴﺎﻧﻠﺮ ﻣﺮﺍﺩ ﺍﻳﺪﻳﻠﺪﻳﮕﻨﺪﻥ، ﻫﺮ ﺑﺮ ﻣﺤﺴﻨﻪ ﻳﺎﻗﻴﻦ ﺑﺮ ﺇﺣﺴﺎﻥ ﮔﻮﺭﻭﻟﻮﺭ. ﺇﺣﺴﺎﻥ ﻟﻔﻈﻰ ﺍﻳﺴﻪ ﻣﺬﻛّﺮﺩﺭ. ﺍﻭﻧﯔ ﺣﻘّﻰ (ﻗَﺮِﻳﺐٌ) ﺩﺭ. ﻫﻢ ﺟﻨﺎﺏِ ﺣﻘّﯔ ﻣﺤﺴﻨﻠﺮﻩ ﺭﺣﻤﺘﻴﻠﻪ ﻗﺮﻳﺐ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻨﻰ ﺇﻓﺎﺩﻩ ﺍﻳﭽﻮﻧﺪﺭ ﻛﻪ، (ﻗَﺮِﻳﺒَﺔٌ) ﺩﻳﻨﻴﻠﻤﻪﺩﻯ.﴾

ﻭَ ﺍَﺻْﺒَﺢَ ﺍﻟْﻤُﻠْﻚُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻜِﺒْﺮِﻳَﺎﺀُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﻌَﻈَﻤَﺔُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻬَﻴْﺒَﺔُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﻘُﻮَّﺓُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻟﺎَﺀُ

﴿(١١): (ﺍَﻟﺎَﺀُ) ﻧﻌﻤﺖ﴾

ﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ

﴿(١٢): ﺑﻮﻧﯔ ﺃﻣﺜﺎﻟﻨﺪﻩ (ﺷَﻬِﻴﺪَﺓٌ) ﻟﺎﺯﻡ ﮔﻠﻴﺮﻛﻦ ﻣﺬﻛّﺮ ﻟﻔﻈﻰ ﺑﻮﻟﻮﻧﻤﺎﺳﻰ (ﺍِﻥَّ ﺭَﺣْﻤَﺖَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﻗَﺮِﻳﺐٌ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤُﺤْﺴِﻨِﻴﻦَ) ﺩﻩﻛﻰ (ﻗَﺮِﻳﺒَﺔٌ) ﻳﺮﻳﻨﻪ (ﻗَﺮِﻳﺐٌ) ﺩﻩﻛﻰ ﻧﻜﺘﻪ ﺍﻳﭽﻮﻧﺪﺭ. ﺑﻌﺾ ﻳﺮﺩﻩ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮔﻠﺴﻪ ﺩﻩ ﻛﻞِّ ﻭﺍﺣﺪ ﻣﺮﺍﺩ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻨﺪﻥ، ﻣﺬﻛّﺮ ﻟﻔﻈﻰ ﺍﻭﻟﺎﻥ (ﺷَﻬِﻴﺪٌ) ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﺸﺪﺭ.﴾

٭ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﻌَﺎﻡُ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻢُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﺒَﻬَﺎﺀُ

﴿(١٣): (ﺑَﻬَﺎﺀ) ﺣﺴﻦ﴾

ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﻤَﺎﻝُ ﺍﻟﺴَّﺮْﻣَﺪُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻝُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﻌَﻈَﻤُﻮﺕُ

﴿(١٤): (ﺍَﻟْﻌَﻈَﻤُﻮﺕْ) ﻣﺒﺎﻟﻐﻪﻟﻰ ﻋﻈﻤﺖ.﴾

ﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﺒَﺮُﻭﺕُ

﴿(١٥): (ﺍَﻟْﺠَﺒَﺮُﻭﺕْ) ﻋﻈﻤﻮﺗﯔ ﺩﺍﻫﺎ ﺑﺎﻃﻨﻴﺴﻰ ﻭ ﺩﺍﻫﺎ ﺩﺍﺋﻤﻴﺴﻰ.﴾

ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺮُّﺑُﻮﺑِﻴَّﺔُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍْﻟﺎُﻟُﻮﻫِﻴَّﺔُ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻘَﺔُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻠْﻄَﻨَﺔُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺟُﻨُﻮﺩُ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻗْﻀِﻴَﺔُ

﴿(١٦): (َﺍْﻟﺎَﻗْﻀِﻴَﺔ) ﺣﺎﻝِ ﺣﺎﺿﺮ ﻭ ﺟﺰﺋﻴﺎﺗﯔ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻭ ﻣﻨﺘﻈﻢ ﻣﻘﺪﺍﺭﻟﺮﻯ، ﻓﺎﻃﺮِ ﺣﻜﻴﻤﯔ ﻭﺟﻮﺩﻳﻨﻪ ﺷﻬﺎﺩﺕ ﺍﻳﺘﺪﻛﻠﺮﻯ ﮔﺒﻰ.﴾

ﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻘْﺪِﻳﺮُ

﴿(١٧): (ﺍﻟﺘَّﻘْﺪِﻳﺮ) ﻛﻠّﻰ ﺷﻴﻠﺮﯓ ﻭ ﺟﺰﺋﻴﺎﺗﯔ ﺯﻭﺍﻟﻴﻠﻪ ﺑﺎﺷﻘﻪ ﺑﺮ ﺗﻘﺪﻳﺮﯓ ﻭ ﻣﻨﺘﻈﻢ ﺑﺮ ﻣﻘﺪﺍﺭﯓ ﺗﻈﺎﻫﺮﻯ ﻳﻨﻪ ﺍﻭ ﻓﺎﻃﺮِ ﺣﻜﻴﻤﯔ ﻭﺟﻮﺩﻳﻨﻪ ﺩﻟﺎﻟﺖ ﺍﻳﺪﺭ. ﻋﺎﺩﺗﺎ ﺣﻴﺎﺗﺪﻩﻛﻰ ﺇﻧﺘﻈﺎﻣﺎﺕِ ﻗﻀﺎﺋﻴﻪ ﺷﻬﺎﺩﺕ.. ﻭ ﺣﻴﺎﺕ ﻭ ﻣﻮﺗﯔ ﻣﻨﺎﻭﺑﻪﻟﺮﻯ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩ ﺗﺠﻠّﺊِ ﻗﺪﺭ ﻭ ﻣﻨﺘﻈﻤﺎﻧﻪ ﺗﻘﺪﻳﺮ ﻭ ﺇﺣﻴﺎ ﻭ ﺇﻣﺎﺗﻪ ﺩﻟﺎﻟﺖ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ. ﻣﺜﻠﺎ: (ﺗﺮﺑﻴﻪ) ﻭﺟﻮﺩﻳﻨﻰ ﺷﺮﺍﺋﻄﻰ ﺩﺍﺧﻠﻨﺪﻩ ﺇﺩﺍﺭﻩ ﺍﻳﺘﻤﻚ ﻭ (ﺗﺪﺑﻴﺮ) ﺍﻭﻧﻰ ﺩﮔﻴﺸﺪﻳﺮﻣﻚ.. ﻫﺮ ﺑﺮﻯ ﺁﻳﺮﻯ ﺁﻳﺮﻯ ﺩﻟﺎﻟﺖ ﺍﻳﺪﺭ. ﺳﺎﺋﺮ ﻓﻘﺮﻩﻟﺮ ﺑﻮﯕﺎ ﻗﻴﺎﺱ ﺍﻳﺪﻳﻠﺴﻴﻦ.﴾

ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺮْﺑِﻴَﺔُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑِﻴﺮُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮِﻳﺮُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﻈِﻴﻢُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺰْﻳِﻴﻦُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻮْﺯِﻳﻦُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺗِّﻘَﺎﻥُ

﴿(١٨): (ﺍِﺗِّﻘَﺎﻥ) ﺃﻫﻤّﻴﺘﻠﻰ ﻭ ﺻﻨﻌﺘﻠﻰ ﻳﺎﭘﻴﻠﻤﺎﺳﻴﺪﺭ.﴾

ﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺠُﻮﺩُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﺨَﻠْﻖُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻳﺠَﺎﺩُ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻢُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﺤُﻜْﻢُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻣْﺮُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺤَﺎﺳِﻦُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟﻠَّﻄَﺎﺋِﻒُ

﴿(١٩): ﮔﻮﺭﻭﻧﻦ ﻣﺤﺎﺳﻨﯔ ﺯﻭﺍﻟﻴﻠﻪ ﻣﻌﻨﻮﻯ ﻭ ﻣﺜﺎﻟﻰ ﺻﻮﺭﺗﻠﺮﻳﻨﻪ (ﻟﻄﺎﺋﻒ) ﺇﺭﺍﺩﻩ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﺸﺪﺭ. ﻭﻳﺎﺧﻮﺩ ﺍﻭ ﮔﻠﻮﺏ ﮔﭽﻦ ﺳﻠﺴﻠﻪﻧﯔ ﻣﺤﺎﺳﻨﻰ ﻣﺮﺍﺩﺩﺭ.﴾

ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺤَﺎﻣِﺪُ

﴿(٢٠): (ﻣَﺤَﺎﻣِﺪْ) ﺣﺎﺿﺮ ﺣﻤﺪﻟﺮﻯ ﻣﺮﺍﺩ ﺍﻳﺪﻭﺏ، (ﻣَﺪَﺍﺋِﺢْ) ﺩﺍﺋﻤﻰ ﻭ ﺛﺎﺑﺖ ﺛﻨﺎﻟﺮﺩﺭ ﻛﻪ، ﮔﻮﻳﺎ ﺣﺎﺿﺮ ﺣﻤﺪﻟﺮﯓ ﻣﺎﺿﻰ ﻭ ﻣﺴﺘﻘﺒﻠﻰ ﺇﺣﺎﻃﻪ ﺍﻳﺪﻥ ﺳﻠﺴﻠﻪِٔ ﺃﻣﺜﺎﻟﻨﺪﻥ ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺍﻳﺪﻥ ﺛﻨﺎﻟﺮﺩﺭ.﴾

ﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺪَﺍﺋِﺢُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﻌِﺒَﺎﺩَﺍﺕُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻟﺎَﺕُ

﴿(٢١): (ﻛَﻤَﺎﻟﺎَﺕْ) ﻣﻌﺒﻮﺩﻳﺘﻰ ﺇﻗﺘﻀﺎ ﺍﻳﺪﻥ ﻛﻤﺎﻟﺎﺕ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ. ﻳﻌﻨﻰ ﻋﺎﺑﺪﻟﺮ ﻋﺒﺎﺩﺗﻠﺮﻳﻠﻪ ﮔﻴﺘﺴﻪ ﺩﻩ، ﻣﻌﺒﻮﺩﻳﺘﻰ ﺇﺳﺘﻠﺰﺍﻡ ﺍﻳﺪﻥ ﻛﻤﺎﻟﺎﺕ ﺑﺎﻗﻴﺪﺭﻟﺮ. ﺑﺘﻮﻥ ﮔﻠﻦ ﺳﻠﺴﻠﻪﻟﺮﻯ، ﮔﭽﻨﻠﺮ ﻳﺮﻳﻨﻪ ﻋﺒﺎﺩﺗﻪ ﺳَﻮﻕ ﺍﻳﺪﺭ.﴾

ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺤِﻴَّﺎﺕُ

﴿(٢٢): (ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺤِﻴَّﺎﺕُ) ﻳﻌﻨﻰ: ﺑﺘﻮﻥ ﺫﻯﺣﻴﺎﺗﻠﺮﯓ ﺁﺛﺎﺭِ ﺣﻴﺎﺗﻠﺮﻳﻨﻰ ﻣﻨﺘﻈﻤًﺎ ﻣﺮﺍﺩِ ﺇﻟَﻬﻰ ﺩﺍﺋﺮﻩﺳﻨﺪﻩ ﮔﻮﺳﺘﺮﺩﻛﻠﺮﻯ ﺟﻬﺘﻠﻪ، ﺻﺎﻧﻊِ ﺫﻭ ﺍﻟﺠﻠﺎﻟﻠﺮﻳﻨﯔ ﺻﻨﻌﺘﻨﻰ ﺁﻟﻘﻴﺸﻠﺎﻳﻮﺭﻟﺮ. ﻧﺎﺻﻠﻜﻪ ﺑﺮ ﺫﺍﺕ ﺧﺎﺭﻗﻪ ﺑﺮ ﻣﺎﻛﻴﻨﻪ ﻳﺎﭘﺴﻪ، ﺍﻭ ﻣﺎﻛﻴﻨﻪﻧﯔ ﺑﺎﺷﻨﺪﻩ ﺑﺮ ﻓﻮﻧﻮﻏﺮﺍﻑ، ﺑﺮ ﻓﻮﻃﻮﻏﺮﺍﻑ ﮔﺒﻰ ﺁﻳﺮﻯ ﺁﻳﺮﻯ ﻛﻨﺪﻯ ﻛﻨﺪﻳﻨﻪ ﺍﻳﺸﻠﺮ، ﻗﻮﻧﻮﺷﻮﺭ، ﻳﺎﺯﺍﺭ، ﻣﺨﺎﺑﺮﻩ ﺍﻳﺪﺭ ﺟﻬﺎﺯﺍﺕ ﺑﻮﻟﻮﻧﺴﻪ، ﺍﻭ ﺁﺩﻣﯔ ﺍﻳﺴﺘﺪﻳﮕﻰ ﻃﺮﺯﺩﻩ ﺍﻳﺸﻠﻪﺳﻪ، ﻧﺘﻴﺠﻪﻟﺮﻳﻨﻰ ﮔﻮﺯﻟﺠﻪ ﻭﻳﺮﺳﻪ؛ ﺍﻭ ﻣﺎﻛﻴﻨﻪﻳﻪ ﺑﺎﻗﺎﻥ ﻧﺎﺻﻠﻜﻪ ﺍﻭ ﺁﺩﻣﻰ ﻣﺎ ﺷﺎﺀ ﺍﻟﻠَّﻪ ﻭ ﺑَﺎﺭَﻙَ ﺍﻟﻠَّﻪﻟﺮ ﺍﻳﻠﻪ ﺁﻟﻘﻴﺸﻠﺎﺭ، ﻣﻌﻨﻮﻯ ﻫﺪﻳﻪﻟﺮ ﻭﻳﺮﺭ. ﻋﻴﻨًﺎ ﺍﻭ ﻣﺎﻛﻴﻨﻪ ﺩﻩ، ﺍﻭﻧﺪﻥ ﻣﻘﺼﻮﺩ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﻧﺘﻴﺠﻪﻟﺮﻯ، ﺃﺛﺮﻟﺮﻯ ﻣﻜﻤّﻞ ﺇﻇﻬﺎﺭ ﺍﻳﺘﻤﻜﻠﻪ؛ ﺍﻭ ﺟﻬﺎﺯﺍﺗﯔ ﻟﺴﺎﻥِ ﺣﺎﻟﻴﻠﻪ، ﺻﻨﻌﺘﻜﺎﺭﻳﻨﻰ ﺗﻘﺪﻳﺮﻟﺮ ﻭ ﺗﺤﺴﻴﻨﻠﺮ ﻭ ﻣﻌﻨًﺎ ﻣﺎﺷﺎﺀ ﺍﻟﻠَّﻪﻟﺮﻟﻪ ﺗﺒﺮﻳﻚ ﺍﻳﺪﻭﺏ ﺁﻟﻘﻴﺸﻠﺎﺭ، ﺗﺤﻴّﻪﻟﺮ ﻭ ﻫﺪﻳﻪﻟﺮ ﻭﻳﺮﺭ. ﺍﻳﺸﺘﻪ ﺑﺘﻮﻥ ﺫﻯﺣﻴﺎﺗﯔ ﻫﺮ ﺑﺮﻳﺴﻰ ﺑﺎﺷﻨﺪﻩ ﭘﻚ ﭼﻮﻕ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﻮﻧﻮﻏﺮﺍﻓﻠﺮ، ﻓﻮﻃﻮﻏﺮﺍﻓﻠﺮ، ﺗﻠﻐﺮﺍﻑ ﻭ ﺗﻠﻔﻮﻥ ﻣﺎﻛﻴﻨﻪﻟﺮﻯ ﮔﺒﻰ ﭼﻮﻕ ﻣﺎﻛﻴﻨﻪﻟﺮ ﻭﺍﺭ. ﺍﻭﻧﻠﺮ ﺧﻠﻘﺘﻠﺮﻧﺪﻩﻛﻰ ﻧﺘﺎﺋﺠﻰ، ﻣﻘﺼﺪﻟﺮﻯ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺩﺭﺟﻪﺩﻩ ﻣﻜﻤّﻞ ﮔﻮﺳﺘﺮﺩﻛﻠﺮﻧﺪﻥ، ﺣﻴﺎﺗﻠﺮﻳﻨﯔ ﺗﻈﺎﻫﺮﺍﺗﻴﻠﻪ، ﺗﺤﻴّﺎﺕ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﻦ ﻣﻌﻨﻮﻯ ﺁﻟﻘﻴﺸﻠﺮ، ﻫﺪﻳﻪﻟﺮ، ﺗﺒﺮﻳﻜﻠﺮ ﻭ ﺗﺤﺴﻴﻨﻠﺮﻟﻪ، ﺻﺎﻧﻊِ ﺫﻭ ﺍﻟﺠﻠﺎﻟﻨﯔ ﺗﺴﺒﻴﺤﺎﺗﻨﻰ، ﻫﻢ ﻛﻤﺎﻟﺎﺕِ ﺻﻨﻌﺘﻨﻰ ﺇﻋﻠﺎﻥ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭﻟﺮ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ. ﺑﺰ ﺍﻳﺴﻪ (ﺍَﻟﺘَّﺤِﻴَّﺎﺕُ) ﺩﻳﻤﻜﻠﻪ ﻛﻨﺪﻯ ﻟﺴﺎﻧﻤﺰﻟﻪ ﺍﻭ ﺗﺤﻴّﺎﺗﻠﺮﻯ ﻳﺎﺩ ﺍﻳﺪﻭﺏ، ﻛﻨﺪﻯ ﺣﺴﺎﺑﻤﺰﻩ ﺩﺭﮔﺎﻩِ ﺇﻟَﻬﻴﻪﻳﻪ ﺗﻘﺪﻳﻢ ﺍﻳﺪﺭﺯ. ﺫﺍﺗًﺎ ﻟﺴﺎﻥ، ﺍﻭ ﻣﺎﻛﻴﻨﻪﻟﺮﺩﻥ ﺑﺮﻳﺴﻴﺪﺭ ﻭ ﺍﻭﻧﺪﻥ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﻧﺘﻴﺠﻪﻟﺮﺩﻥ ﺑﺮﻧﺠﻴﺴﻰ، ﺑﺮ ﺗﺮﺟﻤﺎﻧﻠﻘﺪﺭ.﴾

ﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺮَﻛَﺎﺕُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺼَّﻠَﻮَﺍﺕُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟﻄَّﻴِّﺒَﺎﺕُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺨَﻮَﺍﺭِﻕُ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻴَﺔُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻌْﺠِﺰَﺍﺕُ ﺍْﻟﺎَﺗِﻴَﺔُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻌَﺮْﺵُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺸُّﻤُﻮﺱُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻗْﻤَﺎﺭُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﻨُّﺠُﻮﻡُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻴَّﺎﺭَﺍﺕُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﺠَﻮُّ ﺑِﺘَﺼَﺮُّﻓَﺎﺗِﻪِ ﻭَ ﺍَﻣْﻄَﺎﺭِﻩِ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻳﻌﻨﻰ (ﻭَ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓُ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَﺓُ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ، ﻭَ ﺍﻟْﺤِﻜْﻤَﺔُ ﺍﻟْﺒَﺎﻫِﺮَﺓُ ﻓِﻴﻬَﺎ، ﻭَﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔُ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔُ ﻓِﻴﻬَﺎ، ﻭَ ﺍﻟﺼِّﺒْﻐَﺔُ ﺍﻟْﻤُﺘَﺰَﻳِّﻨَﺔُ ﻓِﻴﻬَﺎ، ﻭَ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﻮِّﻋَﺔُ ﻓِﻴﻬَﺎ، ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔُ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔُ ﻓِﻴﻬَﺎ - ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ)

ﻭَ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍَﻥُ ﺑِﺎُﻟُﻮﻑِ ﺍَﻳَﺎﺗِﻪِ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﻣُﺤَﻤَّﺪٌ ﺑِﺎَﻟﺎَﻑِ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺗِﻪِ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟْﺒِﺤَﺎﺭُ ﺑِﻌَﺠَﺎﺋِﺒِﻬَﺎ ﻭَ ﻏَﺮَﺍﺋِﺒِﻬَﺎ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕُ ﺑِﺎَﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﺑِﺎَﺯْﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﺑِﺎَﺛْﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻳﻌﻨﻰ (ﻓَﺎﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕُ ﺍﻟْﻤُﺘَﺰَﻳِّﻨَﺎﺕُ ﺍﻟْﻤُﺘَﺰَﻫِّﺮَﺍﺕُ ﺍﻟْﻤُﺜْﻤِﺮَﺍﺕُ ﺍﻟْﻤُﺴَﺒِّﺤَﺎﺕُ ﺑِﺎَﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﺎﻣِﺪَﺍﺕُ ﺑِﺎَﺯْﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻜَﺒِّﺮَﺍﺕُ ﺑِﺎَﺛْﻤَﺎﺭِﻫَﺎ - ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ)

ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺷْﺠَﺎﺭُ ﺑِﺎَﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺴَﺒِّﺤَﺎﺕِ ﻭَ ﺍَﺯْﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﺤَﺎﻣِﺪَﺍﺕِ ﻭَ ﺍَﺛْﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﻜَﺒِّﺮَﺍﺕِ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻴْﻮَﺍﻧَﺎﺕُ ﺍﻟْﻤُﻜَﺒِّﺮَﺍﺕُ ﻭَ ﺍﻟْﺤُﻮَﻳْﻨَﺎﺕُ ﺍﻟْﻤُﺴَﺒِّﺤَﺎﺕُ ﻭَ ﺍﻟﻄُّﻮَﻳْﺮَﺍﺕُ ﺍﻟْﺤَﺎﻣِﺪَﺍﺕُ ﻭَ ﺍﻟﻄُّﻴُﻮﺭَﺍﺕُ ﺍﻟﺼَّﺎﻓَّﺔُ ﺍﻟْﻤُﻬَﻠِّﻠﺎَﺕُ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧﺲُ ﻭَ ﺍﻟْﺠِﻦُّ ﺑِﻌِﺒَﺎﺩَﺍﺗِﻬِﻢْ ﻭَ ﺻَﻠَﻮَﺍﺗِﻬِﻢْ ﻓِﻰ ﻣَﺴْﺠِﺪِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ِﻟﻠَّﻪِ ﺷَﻬِﻴﺪٌ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻠَﻚُ ﻭَ ﺍﻟﺮُّﻭﺡُ ﻓِﻰ ﻣَﺴْﺠِﺪِ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ﺑِﺘَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺗِﻬِﻢْ ﻭَ ﻋِﺒَﺎﺩَﺍﺗِﻬِﻢْ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺩَﻟِﻴﻞٌ

ﻭَ ﺍﻟﺼَّﻨْﻌَﺔ ُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻓَﺎﻟْﻤَﺪْﺡُ ﻟﻠَّﻪِ ٭

ﻭَ ﺍﻟﺼِّﺒْﻐَﺔ ُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻓَﺎﻟﺜَّﻨَﺎﺀُ ﻟﻠَّﻪِ ٭

ﻭَ ﺍﻟﻨِّﻌْﻤَﺔُ ﻟﻠَّﻪِ ﻓَﺎﻟﺸُّﻜْﺮُ ﻟﻠَّﻪِ ٭

ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔُ ﻟﻠَّﻪِ ﻓَﺎﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟﻠَّﻪِ ﺭَﺏِّ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦَ ٭

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla

Biz sabâha girdik.(Hâşiye[17]) Mülk Allâh’a şâhid ve Kibriyâ Allâh’a delîldir.

Azamet Allâh’a şâhid ve heybet Allâh’a delîldir.

Kuvvet Allâh’a şâhid ve Kudret Allâh’a delîldir.

Ni‘metler ([18]) Allâh’a şâhid ve dâimî in‘âmlar Allâh’a delîldir.

Güzellik ([19]) Allâh’a şâhid ve Cemâl-i sermedî Allâh’a delîldir.

Celâl Allâh’a şâhid ve Kemâl Allâh’a delîldir.

Azamût ([20]) Allâh’a şâhid ve Ceberût ([21]) Allâh’a delîldir.

Rubûbiyet Allâh’a şâhid ve Ulûhiyet-i Mutlaka Allâh’a delîldir.

Saltanat Allâh’a şâhid ve Göklerin ve yerin orduları Allâh’a delîldir.

Kazâlar ([22]) Allâh’a şâhid ve Takdîr ([23]) Allâh’a delîldir.

Terbiye Allâh’a şâhid ve Tedbîr Allâh’a delîldir.

Tasvîr Allâh’a şâhid ve Tanzîm Allâh’a delîldir.

Tezyîn Allâh’a şâhid ve Tevzîn Allâh’a delîldir.

İtkân ([24]) Allâh’a şâhid ve Vücûd Allâh’a delîldir.

Halk Allâh’a şâhid ve Dâimî Îcâd Allâh’a delîldir.

Hüküm Allâh’a şâhid ve Emir Allâh’a delîldir.

Mehâsin Allâh’a şâhid ve Letâif Allâh’a delîldir.

Mehâmid ([25]) Allâh’a şâhid ve Medâih Allâh’a delîldir.

İbâdât Allâh’a şâhid ve Kemâlât Allâh’a delîldir.

Tahiyyât ([26]) Allâh’a şâhid ve Berekât Allâh’a delîldir.

Salavât Allâh’a şâhid ve Tayyibât Allâh’a delîldir.

Mahlûkât Allâh’a şâhid ve Geçmiş hârikalar Allâh’a delîldir.

Mevcûdât Allâh’a şâhid ve Gelecek mu‘cizeler Allâh’a delîldir.

Gökler Allâh’a şâhid ve Arş Allâh’a delîldir.

Güneşler Allâh’a şâhid ve Aylar Allâh’a delîldir.

Yıldızlar Allâh’a şâhid ve Seyyâreler Allâh’a delîldir.

Cev, tasarrûfâtı ve yağmurlarıyla Allâh’a şâhid ve yer Allâh’a delîldir. Yani, yerde zâhir olan kudret ve onda bâhir olan hikmet ve ondaki mükemmel san‘at ve ondaki müzeyyen renk ve ondaki mütenevvi‘ ni‘met ve ondaki vâsi‘ rahmet Allâh’a delîldir.

Binler âyâtıyla Kur’ân Allâh’a şâhid ve binler mu‘cizâtıyla Muhammed (asm) Allâh’a delîldir.

Acâibi ve garâibiyle denizler Allâh’a şâhid ve yaprakları ve çiçekleri ve meyveleriyle nebâtât Allâh’a delîldir. Yani, yapraklarıyla tesbîh eden, çiçekleriyle hamd eden, meyveleriyle tekbîr getiren o süslü, çiçekli ve meyveli nebâtât Allâh’a delîldir.

Tesbîh eden yaprakları ve hamd eden çiçekleri ve tekbîr getiren meyveleriyle ağaçlar Allâh’a şâhid ve tekbîr getiren hayvânât ve tesbîh eden huveynât ve hamd eden kuşçuklar ve saf tutup tehlîl eden kuşlar Allâh’a delîldir.

Kâinât mescidindeki ibâdetleri ve salâvâtlarıyla ins ve cin Allâh’a şâhid ve tesbîhâtları ve ibâdetleriyle âlem mescidindeki melek ve rûh Allâh’a delîldir.

San‘at Allâh’ındır; öyleyse medih Allâh’a âiddir.

Sıbgat Allâh’ındır; öyleyse Senâ Allâh’a âiddir.

Ni‘met Allâh’ındır; öyleyse Şükür Allâh’a âiddir.

Rahmet Allâh’ındır; öyleyse Hamd âlemlerin Rabbi olan Allâh’a âiddir.

Beşinci Bab (La ilahe illallah Muhammedün resulullah)[düzenle]

İki makâmdır.

الباب الخامس

ﻣَﻘَﺎﻣَﺎﻥِ

1. Makam[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﻘَﺎﻡُ ﺍْﻟﺎَﻭَّﻝُ

ﻓِﻰ ﺷَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻧَﺸْﻬَﺪُ ﺍَﻥْ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﺍَﻥَّ ﻣُﺤَﻤَّﺪًﺍ ﺭَﺳُﻮﻝُ ﺍﻟﻠَّﻪِ

ﺍَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﺍﻟْﻤُﺨْﺘَﺎﺭِ ٭ ﻭَ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺎﺭِ ٭ ﻭَ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﻨَّﺒِﻴِّﻴﻦَ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺧْﻴَﺎﺭِ ٭ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﺼِّﺪِّﻳﻘِﻴﻦَ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺑْﺮَﺍﺭِ ٭ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﺼِّﻐَﺎﺭِ ﻭَ ﺍﻟْﻜِﺒَﺎﺭِ ٭ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟْﺤُﺒُﻮﺏِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭِ ٭ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍْﻟﺎَﻧْﻬَﺎﺭِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺷْﺠَﺎﺭِ ٭ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﺼَّﺤَﺎﺭَﻯ ﻭَ ﺍﻟْﻘِﻔَﺎﺭِ ٭ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟْﻌَﺒِﻴﺪِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺣْﺮَﺍﺭِ ٭ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﻠَّﻴْﻞِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﻬَﺎﺭِ ﺍَﻣْﺴَﻴْﻨَﺎ ﻭَ ﺍَﺻْﺒَﺤْﻨَﺎ ﻧُﺸْﻬِﺪُﻙَ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﺻِﻔَﺎﺗِﻚَ ﺍﻟْﻤُﺘَﻘَﺪِّﺳَﺔِ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻚَ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨَﻰ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﻣَﻠَﺌِﻜَﺘِﻚَ ﺍﻟْﻌُﻠْﻴَﺎ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ﺍﻟﺸَّﺘَّﻰ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﺍَﻧْﺒِﻴَﺎﺋِﻚَ ﺍﻟْﻌُﻈْﻤَﻰ ٭ ﻭَ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﺍَﻭْﻟِﻴَﺎﺋِﻚَ ﺍﻟْﻜُﺒْﺮَﻯ ٭ ﻭَ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﺍَﺻْﻔِﻴَﺎﺋِﻚَ ﺍﻟْﻌُﻠْﻴَﺎ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﺍَﻳَﺎﺗِﻚَ ﺍﻟﺘَّﻜْﻮِﻳﻨِﻴَّﺔِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻟﺎَ ﺗُﻌَﺪُّ ﻭَ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ٭

ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳَّﻨَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﻨْﻈُﻮﻣَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻤَﺎﺛِﻠﺎَﺕِ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﺫَﺯَّﺍﺕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺍﻟْﻌَﺎﺟِﺰَﺍﺕِ ﺍﻟْﺠَﺎﻣِﺪَﺍﺕِ ﺍﻟْﺠَﺎﻫِﻠﺎَﺕِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﺎﻣِﻠَﺔِ ﺑِﺤَﻮْﻟِﻚَ ﻭَ ﻃَﻮْﻟِﻚَ ﻭَ ﺍَﻣْﺮِﻙَ ﻭَ ﺍِﺫْﻧِﻚَ ﻋَﺠَﺎﺋِﺐَ ﺍﻟْﻮَﻇَﺎﺋِﻒِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﻣُﺮَﻛَّﺒَﺎﺕِ ﺍﻟﺬَّﺭَّﺍﺕِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺍﺕِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﻮِّﻋَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺘْﻘَﻨَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺕِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒَﺴَﺎﺋِﻂِ ﺍﻟْﺠَﺎﻣِﺪَﺍﺕِ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺟَﻤِﻴﻊَ ﺗَﺮَﻛُّﺒَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﺍﻟﻨَّﺎﻣِﻴَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺨْﺘَﻠِﻄَﺔِ ﻣَﻮَﺍﺩُّ ﺣَﻴَﺎﺗِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﺍْﻟﺎِﺧْﺘِﻠﺎَﻁِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺘَﻤَﻴِّﺰَﺓِ ﺩَﻓْﻌَﺔً ﻓِﻰ ﻏَﺎﻳِﺔِ ﺍْﻟﺎِﻣْﺘِﻴَﺎﺯِ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﺣَﺒِﻴﺒَﻚَ ﺍْﻟﺎَﻛْﺮَﻡَ ﺳُﻠْﻄَﺎﻥَ ﺍْﻟﺎَﻧْﺒِﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻭْﻟِﻴَﺎﺀِ ﺍَﻓْﻀَﻞَ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ﺫَﺍ ﺍﻟْﻤُﻌْﺠِﺰَﺍﺕِ ﺍﻟْﺒَﺎﻫِﺮَﺓِ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻟِﻪِ ﺍَﻓْﻀَﻞُ ﺍﻟﺼَّﻠَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺴْﻠِﻴﻤَﺎﺕِ ٭ ﻭَ ﻧُﺸْﻬِﺪُ ﻓُﺮْﻗَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢَ ﺫَﺍ ﺍْﻟﺎَﻳَﺎﺕِ ﺍﻟْﺒَﻴِّﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺮَﺍﻫِﻴﻦِ ﺍﻟﻨَّﻴِّﺮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍﻟﺪَّﻟﺎَﺋِﻞِ ﺍﻟْﻮَﺍﺿِﺤَﺎﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻧْﻮَﺍﺭِ ﺍﻟﺴَّﺎﻃِﻌَﺎﺕِ ﺑِﺎَﻧَّﺎ ﻛُﻠَّﻨَﺎ ﻧَﺸْﻬَﺪُ ﺑِﺎَﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ ﺍْﻟﺎَﺣَﺪُ ﺍﻟْﻔَﺮْﺩُ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪُ ﺍﻟْﺤَﻰُّ ﺍﻟْﻘَﻴُّﻮﻡُ ﺍﻟْﻌَﻠِﻴﻢُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮُ ﺍﻟْﻤُﺮِﻳﺪُ ﺍﻟﺴَّﻤِﻴﻊُ ﺍﻟْﺒَﺼِﻴﺮُ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦُ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢُ ﺍﻟْﻌَﺪْﻝُ ﺍﻟْﺤَﻜَﻢُ ﺍﻟْﻤُﻘْﺘَﺪِﺭُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻜَﻠِّﻢُ ﻟَﻚَ ﺍْﻟﺎَﺳْﻤَﺎﺀُ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨَﻰ ٭ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﻧَﺸْﻬَﺪُ ﺍَﻥْ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍَﻧْﺖَ ﻭَﺣْﺪَﻙَ ﻟﺎَ ﺷَﺮِﻳﻚَ ﻟَﻚَ ﻭَ ﺍَﻧَّﻚَ ﻋَﻠَﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗَﺪِﻳﺮٌ ﻭَ ﺑِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻋَﻠِﻴﻢٌ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﻧَﺸْﻬَﺪُ ﺑِﻜُﻞِّ ﻣَﺎ ﻣَﺮَّ ﻭَ ﻣَﻊَ ﻛُﻞِّ ﻣَﺎ ﻣَﺮَّ ﺑِﺎَﻥَّ ﻣُﺤَﻤَّﺪًﺍ ﻋَﺒْﺪُﻙَ ﻭَ ﻧَﺒِﻴُّﻚَ ﻭَ ﺻَﻔِﻴُّﻚَ ﻭَ ﺧَﻠِﻴﻠُﻚَ ٭ ﻭَ ﺟَﻤَﺎﻝُ ﻣُﻠْﻜِﻚَ ٭ ﻭَ ﻣَﻠِﻴﻚُ ﺻُﻨْﻌِﻚَ ٭ ﻭَ ﻋَﻴْﻦُ ﻋِﻨَﺎﻳَﺘِﻚَ ٭ ﻭَ ﺷَﻤْﺲُ ﻫِﺪَﺍﻳَﺘِﻚَ ٭ ﻭَ ﻟِﺴَﺎﻥُ ﻣَﺤَﺒَّﺘِﻚَ ٭ ﻭَ ﻣِﺜَﺎﻝُ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻚَ ٭ ﻭَ ﻧُﻮﺭُ ﺧَﻠْﻘِﻚَ ٭ ﻭَ ﺷَﺮَﻑُ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺗِﻚَ

﴿(١): ﺑﻮ ﺍﻳﻜﻨﺠﻰ ﺷﻬﺎﺩﺗﺪﻩ ﻫﺮ ﺑﺮ ﻛﻠﻤﻪ ﻧﺒﻮّﺕِ ﺃﺣﻤﺪﻳﻪﻧﯔ (ﻉﺹﻡ) ﺑﺮﺭ ﺣﻖ ﺑﺮﻫﺎﻧﻨﻪ ﺍﻳﻤﺎ ﺍﻳﺘﺪﻳﮕﻰ، ﺑﺮﺭ ﻭﻇﻴﻔﻪِٔ ﻧﺒﻮّﺗﻪ ﺑﺮﺭ ﻣﻘﺎﻣﺎﺕِ ﻣﺤﻤّﺪﻳﻪﻳﻪ (ﻉﺹﻡ) ﺇﺷﺎﺭﺕ ﺍﻳﺘﺪﻳﮕﻰ ﮔﺒﻰ؛ ﺑﺮﻧﺠﻰ ﺷﻬﺎﺩﺗﺪﻩ ﻫﺮ ﺑﺮ ﻓﻘﺮﻩ ﺩﺧﻰ ﻛﻠّﻰ ﭼﻮﻕ ﺑﺮﺍﻫﻴﻦِ ﻭﺣﺪﺍﻧﻴﺘﻪ ﺩﻟﺎﻟﺖ ﺍﻳﺘﺪﻳﮕﻨﺪﻥ، ﮔﻮﻳﺎ ﻫﺮ ﺑﺮﻯ ﻫﻢ ﺑﻨﻢ ﺷﺎﻫﺪﻡ ﻭ ﻫﻢ ﺑﻨﻤﻠﻪ ﺷﻬﺎﺩﺕ ﺍﻳﺪﺭ ﻭ ﺑﻦ ﺍﻭﻧﻠﺮﯓ ﻟﺴﺎﻥِ ﺣﺎﻝ ﺍﻳﻠﻪ ﺷﻬﺎﺩﺗﻠﺮﻳﻨﻰ ﻟﺴﺎﻥِ ﻗﺎﻟﻪ ﻧﻴّﺘﻤﻠﻪ ﻗﻠﺐ ﺍﻳﺪﻭﺏ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺷﻬﺎﺩﺕ ﮔﺘﻴﺮﻳﻴﻮﺭﺯ ﺩﻳﻤﻜﺪﺭ.﴾

٭ ﻭَ ﻛَﺸَّﺎﻑُ ﻃِﻠْﺴِﻢِ ﻛَﺎﺋِﻨَﺎﺗِﻚَ ٭ ﻭَ ﺩَﻟﺎَّﻝُ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺔِ ﺭُﺑُﻮﺑِﻴَّﺘِﻚَ ٭ ﻭَ ﻣُﻌَﺮِّﻑُ ﻛُﻨُﻮﺯِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻚَ ٭ ﻭَ ﻣُﻌَﻠِّﻢُ ﺍَﻭَﺍﻣِﺮِﻙَ ﻟِﻌِﺒَﺎﺩِﻙَ ٭ ﻭَ ﻣُﻔَﺴِّﺮُ ﺍَﻳَﺎﺕِ ﻛِﺘَﺎﺏِ ﻛَﺎﺋِﻨَﺎﺗِﻚَ ٭ ﻭَ ﻣَﺪَﺍﺭُ ﺷُﻬُﻮﺩِﻙَ ﻭَ ﺍِﺷْﻬَﺎﺩِﻙَ ٭ ﻭَ ﻣِﺮْﺍَﺓُ ﻣُﺤَﺒَّﺘِﻚَ ﻟِﺠَﻤَﺎﻟِﻚَ ﻭَ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻚَ ﻭَ ﻣُﺤَﺒَّﺘِﻚَ ﻟِﺼَﻨْﻌَﺘِﻚَ ﻭَ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻚَ ﻭَ ﻟِﻤَﺤَﺎﺳِﻦِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻚَ ٭ ﻭَ ﺣَﺒِﻴﺒُﻚَ ﻭَ ﺭَﺳُﻮﻟُﻚَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍَﺭْﺳَﻠْﺘَﻪُ ﺭَﺣْﻤَﺔً ﻟِﻠْﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦَ ٭ ﻭَ ﻟِﺒَﻴَﺎﻥِ ﻣَﺤَﺎﺳِﻦِ ﻛَﻤَﺎﻟﺎَﺕِ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺔِ ﺭُﺑُﻮﺑِﻴَّﺘِﻚَ ﺑِﺤِﻜْﻤَﺔِ ﺻَﻨْﻌَﺔِ ﺻِﺒْﻐَﺔِ ﻧُﻘُﻮﺵِ ﻗَﺼْﺮِ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦَ ٭ ﻭَ ﻟِﺘَﻌْﺮِﻳﻒِ ﻛُﻨُﻮﺯِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻚَ ﺑِﺎِﺷَﺎﺭَﺍﺕِ ﺣِﻜَﻤِﻴَّﺎﺕِ ﻛَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺍَﻳَﺎﺕِ ﺳُﻄُﻮﺭِ ﻛِﺘَﺎﺏِ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦَ ٭ ﻭَ ﻟِﺒَﻴَﺎﻥِ ﻣَﺮْﺿِﻴَّﺎﺗِﻚَ

﴿(٢): ﻧﺴﺨﻪ: ﻣَﺮْﺿِﻴَّﺎﺕِ ﺭَﺏِّ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ﴾

ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭَﺿِﻴﻦَ ٭ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻟِﻪِ ﻭَ ﺍَﺻْﺤَﺎﺑِﻪِ ﻭَ ﺍِﺧْﻮَﺍﻧِﻪِ ﺍَﻟْﻒُ ﺍَﻟْﻒِ ﺻَﻠﺎَﺓٍ ﻭَ ﺳَﻠﺎَﻡٍ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺍَﻥٍ ﻭَ ﺯَﻣَﺎﻥٍ ٭

ﺍَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻳَﺎ ﺣَﻔِﻴﻆُ ﻳَﺎ ﺣَﺎﻓِﻆُ ﻳَﺎ ﺧَﻴْﺮَ ﺍﻟْﺤَﺎﻓِﻈِﻴﻦَ ﻧَﺴْﺘَﻮْﺩِﻉُ ﺣِﻔْﻈَﻚَ ﻭَ ﺣِﻤَﺎﻳَﺘَﻚَ ﻭَ ﺭَﺣْﻤَﺘَﻚَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﺸَّﻬَﺎﺩَﺍﺕِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺍَﻧْﻌَﻤْﺘَﻬَﺎ ﻋَﻠَﻴْﻨَﺎ ﻓَﺎﺣْﻔَﻈْﻬَﺎ ﺍِﻟَﻰ ﻳَﻮْﻡِ ﺍﻟْﺤَﺸْﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻤِﻴﺰَﺍﻥِ ﺍَﻣِﻴﻦَ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺭَﺏِّ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻤِﻴﻦَ ٭

“Şehâdet ederiz ki Allâh’dan başka ilâh yoktur ve Muhammed (asm) Allâh’ın Resûlüdür” cümlesinin şehâdeti hakkındadır.

Allâhım! Ey seçilmiş olan Muhammed’in (asm) Rabbi, Ey cennetin ve cehennemin Rabbi, Ey peygamberlerin ve hayırlı kimselerin Rabbi, Ey sıddîkların ve ebrârın Rabbi, Ey küçüklerin ve büyüklerin Rabbi, Ey habbelerin ve meyvelerin Rabbi, Ey nehirlerin ve ağaçların Rabbi, Ey sahrâların ve ovaların Rabbi, Ey kölelerin ve hürlerin Rabbi, Ey gecenin ve gündüzün Rabbi.

Akşamladık ve sabâhladık, seni şâhid tutarız; senin bütün mukaddes sıfatlarını şâhid tutarız; senin bütün esmâ-yı hüsnânı şâhid tutarız; senin bütün yüce meleklerini şâhid tutarız; senin çeşitli mahlûkâtının hepsini şâhid tutarız; senin büyük peygamberlerinin hepsini ve senin büyük velîlerinin hepsini ve senin yüksek asfiyânın hepsini şâhid tutarız; senin sayısız ve saymakla bitmez tekvînî âyetlerinin hepsini şâhid tutarız; senin müzeyyen, mevzûn, manzûm, mütemâsil masnûâtının hepsini şâhid tutarız; Senin âciz, câmid, câhil olan fakat havl ve tavlinle ve emir ve izninle acîb ve muntazam vazîfeleri taşıyan kâinât zerrelerinin hepsini şâhid tutarız; basît ve câmid şeylerden olan zerrâtın, mütenevvi‘, muntazam, sağlam ve san‘atlı hadsiz mürekkebâtının hepsini şâhid tutarız; hayât mâddeleri gâyet ihtilât içinde karışık olan ve gâyet imtiyâz içinde def‘aten birbirinden ayrılan nâmî mevcûdâtın terekkübâtının hepsini şâhid tutarız; enbiyâ ve evliyânın sultânı, mahlûkâtın en efdali ve apaçık mu‘cizelerin sâhibi olan Habîb-i Ekrem’ini -salavât ve teslîmâtın en üstünü O’nun ve âlinin üzerine olsun- şâhid tutarız; apaçık âyetler ve nûrlu bürhânlar ve vâzıh delîller ve parlak nûrlar sâhibi olan Furkân-ı Hakîm’ini şâhid tutarız:

Bizim hepimiz şehâdet ederiz ki, sen ancak Vâcibü’l-Vücûd, Vâhid, Ehad, Ferd, Samed, Hay, Kayyûm, Alîm, Hakîm, Kadîr, Mürîd, Semî‘, Basîr, Rahmân, Rahîm, Adl, Hakem, Muktedir ve Mütekellim olan Allâh’sın ve bütün güzel isimler senindir.

Yine şehâdet ederiz ki, tek başına senden başka ilâh yoktur. Senin şerîkin yoktur. Ve sen her şeye hakkıyla kadîrsin ve her şeyi hakkıyla bilensin.

Yine yukarıda geçenlerin hepsi ile ve yukarıda geçenlerin hepsiyle berâber şehâdet ederiz ki, Muhammed (asm) senin kulun, peygamberin, seçkin kulun, halîlin, mülkünün cemâli, san‘atının melîki, inâyetinin gözü, hidâyetinin güneşi, muhabbetinin lisânı, rahmetinin misâli, mahlûkâtının nûru, mevcûdâtının şerefi, kâinâtının tılsımının keşşâfı, (Hâşiye[27]) saltanat-ı rubûbiyetinin dellâlı, isimlerinin hazînelerinin ta‘rîf edicisi, kullarına senin emirlerinin ta‘lîm edicisi, kitâb-ı kâinâtın âyetlerinin müfessiri, senin medâr-ı şühûdun ve işhâdın, kendi cemâline ve esmâna olan muhabbetinin ve san‘atına ve masnûâtına ve mahlûkâtının mehâsinine olan muhabbetinin âyînesi, âlemlere rahmet olarak ve âlemler sarâyının nakışlarındaki boya san‘atının hikmetiyle saltanat-ı rubûbiyetindeki mehâsin-i kemâlâtı beyân etmek ve âlemler kitâbının satırlarındaki âyetlerin kelimelerindeki hikmetlerin işâretleriyle senin isimlerinin hazînelerini ta‘rîf etmek ve marziyâtını beyân etmek için gönderdiğin habîbin ve resûlündür, ey göklerin ve yerlerin Rabbi! Ona ve âline ve ashâbına ve ihvânına, her anda ve zamânda milyonlar salât ve selâm olsun.

Ey Hafîz, ey Hâfız, ey Hayru’l-Hâfızîn olan Allâhım, bize ihsân ettiğin bu şehâdetleri senin hıfzına, senin himâyene ve senin rahmetine tevdî‘ ediyoruz. Haşir ve mîzân gününe kadar onları hıfz eyle. Âmîn Hamd âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsûstur.

2. Makam[düzenle]

ﺍَﻟْﻤَﻘَﺎﻡُ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻰ

ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟَّﺬِﻯ

﴿(٣): ﺑﻮ ﻣﻘﺎﻣﯔ ﺍﻳﻀﺎﺣﻰ ﺍﻭﻥ ﻃﻮﻗﻮﺯﻧﺠﻰ ﻣﻜﺘﻮﺏ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﻣﻌﺠﺰﺍﺕِ ﺃﺣﻤﺪﻳﻪﻧﯔ (ﻉﺹﻡ) ﺁﺧﺮﻧﺪﻩﺩﺭ. ﺷﻮ ﻣﻘﺎﻣﯔ ﻫﺮ ﺑﺮ ﻗﻴﺪﻯ، ﻫﺮ ﺑﺮ ﻛﻠﻤﻪﺳﻰ ﺭﺳﺎﻟﺖِ ﺃﺣﻤﺪﻳﻪﻧﯔ (ﻉﺹﻡ) ﺑﺮﺭ ﺩﻟﻴﻠﻨﻪ ﺇﺷﺎﺭﺕ ﺍﻳﺪﺭ. ﻭ ﻗﺮﺁﻥِ ﺣﻜﻴﻤﯔ ﻛﻠﺎﻡ ﺍﻟﻠَّﻪ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻨﻪ ﺩﺍﺋﺮ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﺑﺮﻫﺎﻧﻠﺮﻩ ﺍﻳﻤﺎ ﺍﻳﺪﺭ. ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺼﻠﺎﺓ ﻭﺍﻟﺴﻠﺎﻡ ﺍﻳﻠﻪ ﻗﺮﺁﻥ ﻫﺮ ﺍﻳﻜﻴﺴﻰ ﻭﺣﺪﺍﻧﻴﺖِ ﺇﻟَﻬﻴﻪﻳﻪ ﺑﺮﺭ ﻏﺎﻳﺖ ﭘﺎﺭﻟﺎﻕ ﺩﻟﻴﻞ ﺍﻭﻟﺎﺭﻕ ﺑﻮﺭﺍﺩﻩ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﺸﺪﺭ.﴾

ﺩَﻝَّ ﻋَﻠَﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩِ ﻭَ ﺩَﻝَّ ﺍﻟﻨَّﺎﺱَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻭْﺻَﺎﻑِ ﺟَﻠﺎَﻟِﻪِ ﻭَ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﺷَﻬِﺪَ ﻋﻠَﻰ ﺍَﻧَّﻪُ ﻭَﺍﺣِﺪٌ ﻓَﺮْﺩٌ ﺻَﻤَﺪٌ ﺍَﻟﺸَّﺎﻫِﺪُ ﺍﻟﺼَّﺎﺩِﻕُ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪَّﻕُ ﻭَ ﺍﻟْﺒُﺮْﻫَﺎﻥُ ﺍﻟﻨَّﺎﻃِﻖُ ﺍﻟْﻤُﺤَﻘَّﻖُ ﺳَﻴِّﺪُ ﺍْﻟﺎَﻧْﺒِﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺮْﺳَﻠِﻴﻦَ ٭ ﺍَﻟْﺤَﺎﻭِﻯ ﻟِﺴِﺮِّ ﺍِﺟْﻤَﺎﻋِﻬِﻢْ ﻭَ ﺗَﺼْﺪِﻳﻘِﻬِﻢْ ﻭَ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺗِﻬِﻢْ ٭ ﻭَ ﺍِﻣَﺎﻡُ ﺍْﻟﺎَﻭْﻟِﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺍﻟﺼِّﺪِّﻳﻘِﻴﻦَ ٭ ﺍَﻟْﺤَﺎﻭِﻯ ﻟِﺴِﺮِّ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻗِﻬِﻢْ ﻭَ ﺗَﺤْﻘِﻴﻘِﻬِﻢْ ﻭَ ﻛَﺮَﺍﻣَﺎﺗِﻬِﻢْ ٭ ﺫُﻭ ﺍْﻟﺎِﺭْﻫَﺎﺻَﺎﺕِ ﺍﻟْﺨَﺎﺭِﻗَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻌْﺠِﺰَﺍﺕِ ﺍﻟْﺒَﺎﻫِﺮَﺓِ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺮَﺍﻫِﻴﻦِ ﺍﻟْﻘَﺎﻃِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻮَﺍﺿِﺤَﺔِ ٭ ﺫُﻭ ﺍْﻟﺎَﺧْﻠﺎَﻕِ ﺍﻟْﻌَﺎﻟِﻴَﺔِ ﻓِﻰ ﺫَﺍﺗِﻪِ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﺨِﺼَﺎﻝِ ﺍﻟْﻐَﺎﻟِﻴَﺔِ ﻓِﻰ ﻭَﻇِﻴﻔَﺘِﻪِ ٭ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﺠَﺎﻳَﺎ ﺍﻟﺴَّﺎﻣِﻴَﺔِ ﻓِﻰ ﺷَﺮِﻳﻌَﺘِﻪِ ٭ ﻣَﻬْﺒَﻂُ ﺍﻟْﻮَﺣْﻰِ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻰِّ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺰِﻝِ ﺑِﺘَﻮْﻓِﻴﻖٍ ﻟَﻪُ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺰَﻝُِ ﺑِﺎِﻋْﺠَﺎﺯِﻩِ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺰَﻝِ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺑِﻘُﻮَّﺓِ ﺍِﻳﻤَﺎﻧِﻪِ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺰَﻝِ ﺍِﻟَﻴْﻬِﻢْ ﺑِﻜُﺸُﻮﻓِﻬِﻢْ ﻭَ ﺗَﺤْﻘِﻴﻘَﺎﺗِﻬِﻢْ ٭ ﺳَﻴَّﺎﺭُ ﻋَﺎﻟَﻢِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺐِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻠَﻜُﻮﺕِ ٭ ﻣُﺸَﺎﻫِﺪُ ﺍْﻟﺎَﺭْﻭَﺍﺡِ ﻭَ ﻣُﺼَﺎﺣِﺐُ ﺍﻟْﻤَﻠَﺌِﻜَﺔِ ﻣُﺮْﺷِﺪُ ﺍﻟْﺠِﻦِّ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺲِ ٭ ﻭَ ﺍَﻧْﻮَﺭُ ﺛَﻤَﺮَﺍﺕِ ﺷَﺠَﺮَﺓِ ﺍﻟْﺨِﻠْﻘَﺔِ ٭ ﺳِﺮَﺍﺝُ ﺍﻟْﺤَﻖِّ ٭ ﺑُﺮْﻫَﺎﻥُ ﺍﻟْﺤَﻘِﻴﻘَﺔِ ٭ ﻟِﺴَﺎﻥُ ﺍﻟْﻤُﺤَﺒَّﺔِ ٭ ﻣِﺜَﺎﻝُ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺔِ ٭ ﻛَﺎﺷِﻒُ ﻃِﻠْﺴِﻢِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ٭ ﺣَﻠﺎَّﻝُ ﻣُﻌَﻤَّﺎﺀِ ﺍﻟْﺨِﻠْﻘَﺔِ ٭ﺩَﻟﺎَّﻝُ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺔِ ﺍﻟﺮُّﺑُﻮﺑِﻴَّﺔِ ٭ ﻣَﺪَﺍﺭُ ﻇُﻬُﻮﺭِ ﻣَﻘَﺎﺻِﺪِ ﺧَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻓِﻰ ﺧَﻠْﻖِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ٭ ﻭَ ﻭَﺍﺳِﻄَﺔُ ﺗَﻈَﺎﻫُﺮِ ﻛَﻤَﺎﻟﺎَﺕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺍَﻟْﻤُﺮْﻣِﺰُ ﺑِﺸَﺨْﺼِﻴَّﺘِﻪِ ﺍﻟْﻤَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺔِ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﻧَّﻪُ ﻧُﺼْﺐَ ﻋَﻴْﻦِ ﻓَﺎﻃِﺮِ ﺍﻟْﻜَﻮْﻥِ ﻓِﻰ ﺧَﻠْﻖِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ (ﻳَﻌْﻨِﻰ ﺍَﻥَّ ﺍﻟﺼَّﺎﻧِﻊَ ﻧَﻈَﺮَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻭَ ﺧَﻠَﻖَ ﻟِﺎَﺟْﻠِﻪِ ﻭَ ﻟِﺎَﻣْﺜَﺎﻟِﻪِ ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢَ) ٭ ﺫُﻭ ﺍﻟﺪِّﻳﻦِ ﻭَ ﺍﻟﺸَّﺮِﻳﻌَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺳْﻠﺎَﻣِﻴَّﺔِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻫِﻰَ ﺑِﺪَﺳَﺎﺗِﻴﺮِﻫَﺎ ﺍَﻧْﻤُﻮﺫَﺝُ ﺩَﺳَﺎﺗِﻴﺮِ ﺍﻟﺴَّﻌَﺎﺩَﺓِ ﻓِﻰ ﺍﻟﺪَّﺍﺭَﻳْﻦِ ٭ ﻛَﺎَﻥَّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟﺪِّﻳﻦَ ﻓِﻬْﺮِﺳْﺘَﺔٌ ﺍُﺧْﺮِﺟَﺖْ ﻣِﻦْ ﻛِﺘَﺎﺏِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ٭ ﻓَﻜَﺎَﻥَّ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍَﻥَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺰَﻝَ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻗِﺮَﺍﺋَﺔٌ ﻟِﺎَﻳَﺎﺕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺍَﻟْﻤُﺸِﻴﺮُ ﺩِﻳﻨُﻪُ ﺍﻟْﺤَﻖُّ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﻧَّﻪُ ﻧِﻈَﺎﻡُ ﻧَﺎﻇِﻢِ ﺍﻟْﻜَﻮْﻥِ ٭ ﻓَﻨَﺎﻇِﻢُ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺑِﻬَﺬَﺍ ﺍﻟﻨِّﻈَﺎﻡِ ﺍْﻟﺎَﺗَﻢِّ ﺍْﻟﺎَﻛْﻤَﻞِ ﻫُﻮَ ﻧَﺎﻇِﻢُ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟﺪِّﻳﻦِ ﺍﻟْﺠَﺎﻣِﻊِ ﺑِﻬَﺬَﺍ ﺍﻟﻨَّﻈْﻢِ ﺍْﻟﺎَﺣْﺴَﻦِ ﺍْﻟﺎَﺟْﻤَﻞِ ﺳَﻴِّﺪُﻧَﺎ ﻧَﺤْﻦُ ﻣَﻌَﺎﺷِﺮَ ﺑَﻨِﻰ ﺍَﺩَﻡَ ﻭَ ﻣُﻬْﺪِﻳﻨَﺎ ﺍِﻟَﻰ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﻧَﺤْﻦُ ﻣَﻌَﺎﺷِﺮَ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨِﻴﻦَ ﻣُﺤَﻤَّﺪٌ ﺍﺑْﻦُ ﻋَﺒْﺪِ ﺍﻟﻠَّﻪ ﺍِﺑْﻦِ ﻋَﺒْﺪِ ﺍﻟْﻤُﻄَّﻠِﺐِ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻟِﻪِ ﺍَﻓْﻀَﻞُ ﺍﻟﺼَّﻠَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍَﺗَﻢُّ ﺍﻟﺘَّﺴْﻠِﻴﻤَﺎﺕِ ﻣَﺎﺩَﺍﻣَﺖِ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽُ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕُ ٭ ﻓَﺎِﻥَّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟﺸَّﺎﻫِﺪَ ﻳَﺸْﻬَﺪُ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺐِ ﻓِﻰ ﻋَﺎﻟَﻢِ ﺍﻟﺸَّﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻠَﻰ ﺭُﺅُﺱِ ﺍْﻟﺎَﺷْﻬَﺎﺩِ ﺑِﻄَﻮْﺭِ ﺍﻟْﻤُﺸَﺎﻫِﺪِ ٭

ﻧَﻌَﻢْ ﻳُﺸَﺎﻫَﺪُ ﺍَﻧَّﻪُ ﻳُﺸَﺎﻫِﺪُ ﺛُﻢَّ ﻳَﺸْﻬَﺪُ ﻣُﻨَﺎﺩِﻳًﺎ ﻟِﺎَﺟْﻴَﺎﻝِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﺧَﻠْﻒَ ﺍْﻟﺎَﻋْﺼَﺎﺭِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻗْﻄَﺎﺭِ ﺑِﺎَﻋْﻠَﻰ ﺻَﻮْﺗِﻪِ ٭

ﻧَﻌَﻢْ ﻓَﻬَﺬَﺍ ﺻَﺪَﺍﺀُ ﺻَﻮْﺗِﻪِ ﻳُﺴْﻤَﻊُ ﻣِﻦْ ﺍَﻋْﻤَﺎﻕِ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻰ ﺍِﻟَﻰ ﺷَﻮَﺍﻫِﻖِ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻘْﺒَﺎﻝِ ﻭَ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﻗُﻮَّﺗِﻪِ ٭ ﻧَﻌَﻢْ ﻓَﻘَﺪْ ﺍِﺳْﺘَﻮْﻟَﻰ ﻋَﻠَﻰ ﻧِﺼْﻒِ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ٭ ﻭَ ﺍِﻧْﺼَﺒَﻎَ ﺑِﺼِﺒْﻐَﺘِﻪِ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﻭِﻳَّﺔِ ﺧُﻤْﺲُ ﺑَﻨِﻰ ﺍَﺩَﻡَ ٭ ﻭَ ﺩَﺍﻣَﺖْ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺘُﻪُ ﺍﻟْﻤَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺔُ ﺍَﻟْﻔًﺎ ﻭَ ﺛَﻠَﺜَﻤِﺎَﺓٍ ﻭَ ﺧَﻤْﺴِﻴﻦَ ﺳَﻨَﺔً ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺯَﻣَﺎﻥٍ ﻳَﺤْﻜُﻢُ ﻇَﺎﻫِﺮًﺍ ﻭَ ﺑَﺎﻃِﻨًﺎ ﻋَﻠَﻰ ﺛَﻠَﺜَﻤِﺎَﺓٍ ﻭَ ﺧَﻤْﺴِﻴﻦَ ﻣَﻠﺎَﻳِﻴﻦَ ﻣِﻦْ ﺭَﻋِﻴَّﺘِﻪِ ﺍﻟﺼَّﺎﺩِﻗَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻄِﻴﻌَﺔِ ﺑِﺎِﻧْﻘِﻴَﺎﺩِ ﻧُﻔُﻮﺳِﻬِﻢْ ﻭَ ﻗُﻠُﻮﺑِﻬِﻢْ ﻭَ ﺍَﺭْﻭَﺍﺣِﻬِﻢْ ﻭَ ﻋُﻘُﻮﻟِﻬِﻢْ ﻟِﺎَﻭَﺍﻣِﺮِ ﺳَﻴِّﺪِﻫِﻢْ ﻭَ ﺳُﻠْﻄَﺎﻧِﻬِﻢْ ٭ ﻭَ ﺑِﻐَﺎﻳَﺔِ ﺟِﺪِّﻳَّﺘِﻪِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺍﺕِ ﻗُﻮَّﺓِ ﺩَﺳَﺎﺗِﻴﺮِﻩِ ﺍﻟْﻤُﺴَﻤَّﺮَﺓِ ﻋَﻠَﻰ ﺻُﺨُﻮﺭِ ﺍﻟﺪُّﻫُﻮﺭِ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺟِﺒَﺎﻩِ ﺍْﻟﺎَﻗْﻄَﺎﺭِ ٭ ﻭَ ﺑِﻐَﺎﻳَﺔِ ﻭُﺛُﻮﻗِﻪِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺯُﻫْﺪِﻩِ ﻭَ ﺍِﺳْﺘِﻐْﻨَﺎﺋِﻪِ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ٭ ﻭَ ﺑِﻐَﺎﻳَﺔِ ﺍِﻃْﻤِﺌْﻨَﺎﻧِﻪِ ﻭَ ﻭُﺛُﻮﻗِﻪِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺳِﻴَﺮِﻩِ ﻭَ ﺑِﻐَﺎﻳَﺔِ ﻗُﻮَّﺓِ ﺍِﻳﻤَﺎﻧِﻪِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺍَﻧَّﻪُ ﺍَﻋْﺒَﺪُ ﻭَ ﺍَﺗْﻘَﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻜُﻞِّ ﺑِﺎِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﺍﻟْﻜُﻞِّ ﺷَﻬَﺎﺩَﺓً ﺟَﺎﺯِﻣَﺔً ﻣُﻜَﺮَّﺭَﺓً ﺑـِ (ﻓَﺎﻋْﻠَﻢْ ﺍَﻧَّﻪُ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ) ﺍَﻟَّﺬِﻯ ﺩَﻝَّ ﻋﻠَﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩِ ﻭَ ﺻَﺮَّﺡَ ﺑِﺎَﻭْﺻَﺎﻑِ ﺟَﻠﺎَﻟِﻪِ ﻭَ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﺷَﻬِﺪَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﻧَّﻪُ ﻭَﺍﺣِﺪٌ ﺍَﺣَﺪٌ ﻓَﺮْﺩٌ ﺻَﻤَﺪٌ ﺍَﻟْﻔُﺮْﻗَﺎﻥُ ﺍﻟْﺤَﻜِﻴﻢُ ﺍَﻟْﺤَﺎﻭِﻯ ﻟِﺴِﺮِّ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉِ ﻛُﻞِّ ﻛُﺘُﺐِ ﺍْﻟﺎَﻧْﺒِﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻭْﻟِﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻮَﺣِّﺪِﻳﻦَ ﺍﻟْﻤُﺨْﺘَﻠِﻔِﻴﻦَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤَﺸَﺎﺭِﺏِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺴَﺎﻟِﻚِ ﺍﻟْﻤُﺘَّﻔِﻘَﺔِ ﻗُﻠُﻮﺏُ ﻫَﺆُﻟﺎَﺀِ ﻭَ ﻋُﻘُﻮﻝُ ﺍُﻭﻟَﺌِﻚَ ﺑِﺤَﻘَﺎﺋِﻖِ ﻛُﺘُﺒِﻬِﻢْ ﻋَﻠَﻰ ﺗَﺼْﺪِﻳﻖِ ﺍَﺳَﺎﺳَﺎﺕِ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍَﻥِ ﺍﻟْﻤُﻨَﻮَّﺭِ ﺟِﻬَﺎﺗُﻪُ ﺍﻟﺴِّﺖُّ ٭ ﺍِﺫْ ﻋَﻠَﻰ ﻇَﻬْﺮِﻩِ ﺳِﻜَّﺔُ ﺍْﻟﺎِﻋْﺠَﺎﺯِ ٭ ﻭَ ﻓِﻰ ﺑَﻄْﻨِﻪِ ﺣَﻘَﺎﺋِﻖُ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ٭ ﻭَ ﺗَﺤْﺘَﻪُ ﺑَﺮَﺍﻫِﻴﻦُ ﺍْﻟﺎِﺫْﻋَﺎﻥِ ٭ ﻭَ ﻫَﺪَﻓُﻪُ ﺳَﻌَﺎﺩَﺓُ ﺍﻟﺪَّﺍﺭَﻳْﻦِ ٭ ﻭَ ﻧُﻘْﻄَﺔُ ﺍِﺳْﺘِﻨَﺎﺩِﻩِ ﻣَﺤْﺾُ ﺍﻟْﻮَﺣْﻰِ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻰِّ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺰِﻝِ ﺑِﺎَﻳَﺎﺗِﻪِ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺰَﻝِ ﺑِﺎِﻋْﺠَﺎﺯِﻩِ ٭

ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺰَﻝِ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺑِﻘُﻮَّﺓِ ﺍِﻳﻤَﺎﻧِﻪِ ﻭَ ﺍَﻣْﻨِﻴَّﺘِﻪِ

﴿(٤): ﻧﺴﺨﻪ: ﻭ ﺍُﻣِّﻴَّﺘِﻪِ﴾

٭ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻝِ ﺗَﺴْﻠِﻴﻤِﻴَّﺘِﻪِ ﻭَ ﺻَﻔْﻮَﺗِﻪِ ٭ ﻭَ ﻭَﺿْﻌِﻴَّﺘِﻪِ ﺍﻟْﻤَﻌْﻠُﻮﻣَﺔِ ﻋِﻨْﺪَ ﻧُﺰُﻭﻟِﻪِ ٭ ﻣَﺠْﻤَﻊُ ﺍﻟْﺤَﻘَﺎﺋِﻖِ ﺑِﺎﻟْﻴَﻘِﻴﻦِ ٭ ﻭَ ﻣَﻨْﺒَﻊُ ﺍَﻧْﻮَﺍﺭِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺑِﺎﻟْﺒَﺪَﺍﻫَﺔِ ٭ ﻣُﻮﺻِﻞٌ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟﺴَّﻌَﺎﺩَﺍﺕِ ﺑِﺎﻟْﻴَﻘِﻴﻦِ ٭ ﺫُﻭ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭِ ﺍﻟْﻜَﺎﻣِﻠِﻴﻦَ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ٭ ﻣُﻘْﺒُﻮﻝُ ﺍﻟْﻤَﻠَﻚِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺲِ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﺎﻥِّ ﺑِﺎﻟْﺤَﺪْﺱِ ﺍﻟﺼَّﺎﺩِﻕِ ﻣِﻦْ ﺗَﻔَﺎﺭِﻳﻖِ ﺍْﻟﺎَﻣَﺎﺭَﺍﺕِ ٭ ﺍَﻟْﻤُﺆَﻳَّﺪُ ﺑِﺎﻟﺪَّﻟﺎَﺋِﻞِ ﺍﻟْﻌَﻘْﻠِﻴَّﺔِ ﺑِﺎِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﺍﻟْﻌُﻘَﻠﺎَﺀِ ﺍﻟْﻜَﺎﻣِﻠِﻴﻦَ ٭ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪَّﻕُ ﺑِﺎﻟْﻔِﻄْﺮَﺓِ ﺍﻟﺴَّﻠِﻴﻤَﺔِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺍِﻃْﻤِﺌْﻨَﺎﻥِ ﺍﻟْﻮِﺟْﺪَﺍﻥِ ﺑِﻪِ ٭ ﺍَﻟْﻤُﻌْﺠِﺰَﺓُ ﺍْﻟﺎَﺑَﺪِﻳَّﺔُ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ٭ ﺫُﻭ ﺍﻟْﺒَﺼَﺮِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻳَﺮَﻯ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀَ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﻮُﺿُﻮﺡِ ٭ ﻳَﺮَﻯ ﺍﻟْﻐَﺎﺋِﺐَ ﺍﻟْﺒَﻌِﻴﺪَ ﻛَﺎﻟْﺤَﺎﺿِﺮِ ﺍﻟْﻘَﺮِﻳﺐِ ٭ ﺫُﻭ ﺍْﻟﺎِﻧْﺒِﺴَﺎﻁِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻳُﻌَﻠِّﻢُ ﺍْﻟَﻤَﻠﺄَ ﺍْﻟﺎَﻋْﻠَﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤُﻘَﺮَّﺑِﻴﻦَ ﺑِﺪَﺭْﺱٍ ﻭَ ﻳُﻌَﻠِّﻢُ ﺍَﻃْﻔَﺎﻝَ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﺑِﻌَﻴْﻦِ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﺪَّﺭْﺱِ ﻭَ ﻳَﺸْﻤِﻞُ ﺗَﻌْﻠِﻴﻤُﻪُ ﻭَ ﺗَﻌْﻠِﻴﻤَﺎﺗُﻪُ ﻃَﺒَﻘَﺎﺕِ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟﺸُّﻌُﻮﺭِ ﻣِﻦْ ﺍَﻋْﻠَﻰ ﺍْﻟﺎَﻋَﺎﻟِﻰ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﺑْﺴَﻂِ ﺍﻟْﺒَﺴَﺎﺋِﻂِ ٭ ﻟِﺴَﺎﻥُ ﺍﻟْﻐَﻴْﺐِ ﻓِﻰ ﻋَﺎﻟَﻢِ ﺍﻟﺸَّﻬَﺎﺩَﺓِ ﺷَﻬَﺎﺩَﺓً ﺟَﺎﺯِﻣَﺔً ﻣُﻜَﺮَّﺭَﺓً ﺑـِ (ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﻫُﻮَ) ﻭَ (ﻓَﺎﻋْﻠَﻢْ ﺍَﻧَّﻪُ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ)

(Hâşiye[28])

Hamd, Allâh’a mahsûstur. O’nun Vücûb-ı Vücûduna öyle bir zât delâlet eder, insânlara O’nun evsâf-ı Celâlini ve Cemâlini ve kemâlini öyle bir zât gösterir ve O’nun Vâhid ve Ferd ve Samed olduğuna öyle bir zât şâhidlik eder ki, o, tasdîk olunmuş şâhid-i sâdık ve tahkîk olunmuş bürhân-ı nâtıktır. Enbiyâ ve mürselînin efendisidir ki, onların icmâ‘larının ve tasdîklerinin ve mu‘cizelerinin sırrını hâvîdir. Evliyâ ve sıddîkînin imâmıdır ki, onların ittifâklarının ve tahkîklerinin ve kerâmetlerinin sırrını hâvîdir.

Hârika irhâsât ve bâhir mu‘cizât ve kat‘î ve vâzıh bürhânlar sâhibidir.

Zâtında ahlâk-ı âliye, vazîfesinde hısâl-i gâliye ve şerîatinde secâyâ-yı sâmiye sâhibidir.

Vahyi indiren Zât-ı Zülcelâl’in ona tevfîki ile ve indirilen vahyin îcâzıyla ve kendisine vahiy indirilen zâtın ona kuvvet-i îmânı ile ve kendilerine vahiy indirilenlerin keşfiyâtları ve tahkîkâtlarıyla berâber icmâıyla, vahy-i Rabbânînin indiği yerdir.

Âlem-i gayb ve melekûtün seyyârıdır.

Ervâhı müşâhede ve melâikeye arkadaşlık eden ve cin ve insin mürşidi olandır. Şecere-i hilkatin meyvelerinin en münevveridir.

Hakkın sirâcı, hakîkatin bürhânı, muhabbetin lisânı, rahmetin misâli, kâinât tılsımının keşşâfı, muamma-yı hilkatin halledicisi, saltanat-ı rubûbiyetin dellâlıdır.

Hâlık-ı kâinâtın, mevcûdâtın hilkatindeki makâsıdının medâr-ı zuhûrudur. Kâinâtın kemâlâtının vâsıta-i tezâhürüdür.

Ma‘nevî şahsiyetiyle, Fâtır-ı Kâinât’a kâinâtın hilkatinde nasbü’l-ayn olduğunu remzeden (yani Sâni‘ ona bakmış ve O’nun ve emsâlinin hürmetine bu âlemi yaratmış)dır.

Düstûrlarıyla, her iki dünyâdaki saâdetin düstûrlarına enmûzec olan dîn ve şerîat ve islâmiyetin sâhibidir. Sanki bu dîn kitâb-ı kâinâttan çıkarılmış bir fihristedir. Kendisine indirilmiş olan Kur’ân ise, sanki kâinâtın âyâtını okumaktır. Hak dîni, kendisinin, kâinât nâzımının nizâmı olduğuna işâret edendir. Çünki bu kâinâtı, bu nizâm-ı etemm ve ekmel ile tanzîm eden kim ise, bu nazm-ı ahsen ve ecmeli câmi‘ olan bu dîni tanzîm eden de odur.

Yer ve gökler devâm ettiği müddetçe salavâtın en efdali ve teslîmâtın en etemmi, biz Adamoğulları topluluğunun efendisi ve biz mü’minler topluluğunun îmâna hidâyet edicisi olan Abdullâh İbn-i Abdülmuttalib oğlu Muhammed’in üzerine olsun.

Çünki bu şâhid, âlem-i şehâdette bütün şâhidlerin gözü önünde gaybe dâir, müşâhid tavrıyla şehâdet eder. Evet görülüyor ki, kendisi görür, sonra asırların ve aktârın arkasında en yüksek sadâsı ile beşer tâifelerine seslenerek şâhidlik eder.

Evet, bu O’nun, mâzînin derinliklerinden istikbâlin yüksek tepelerine kadar bütün kuvvetiyle işitilen sesinin sadâsıdır. Evet, o ses yerin yarısını istîlâ etti; benî-âdem’in beşte biri O’nun semâvî boyasıyla boyandı. Ma‘nevî saltanatı 1350 sene devâm etti; her zamânda sâdık ve mutî‘ raiyetinden 350 milyon kişi üzerinde, seyyidlerinin ve sultânlarının emirlerine nefislerinin ve kalblerinin ve rûhlarının ve akıllarının inkıyâdıyla zâhiren ve bâtınen hükmediyor. Asırların kayaları üzerine ve aktârın meydânlarına çivilenmiş kuvvet-i düstûrlarının şehâdetiyle gâyet ciddiyetiyle zühdünün ve dünyâdan istiğnâsının şehâdetiyle gâyet vüsûku ile seyrinin şehâdetiyle gâyet itmi’nânı ve vüsûku ile herkesin ittifâkıyla herkesten daha fazla ibâdet eden ve daha fazla takvâ sâhibi oluşunun şehâdetiyle gâyet derecedeki kuvvet-i îmânı ile, “Gerçekten şunu bil ki, Allâh’dan başka ilâh yoktur” ile öyle kat‘î ve mükerrer şehâdet eder ki, Furkân-ı Hakîm o Zât-ı Zülcelâl’in vücûb-ı vücûduna delâlet eder. O’nun celâlinin ve cemâlinin ve kemâlinin evsâfını tasrîh eder. Öyle bir Furkân-ı Hakîm ki, meşreblerde ve mesleklerde muhtelif, kalbleri ve akılları müttefik olan enbiyânın ve evliyânın ve muvahhidînin bütün kitâblarının sırr-ı icmâını hâvîdir. Çünki o kitâbların hakâiki, altı ciheti münevver olan Kur’ân’ın esâsâtını tasdîk ederler. Zîrâ Kur’ân’ın üstünde sikke-i i‘câz, içinde hakâik-ı îmân, altında berâhîn-i iz‘ân vardır. Hedefi saâdet-i dâreyndir. Nokta-i istinâdı ise, onu indiren zâtın, âyetleriyle, indirilen Kur’ân’ın, i‘câzıyla, kendisine Kur’ân indirilen Zât’ın, ona kuvvet-i îmânı ve emniyetiyle ümmîliğiyle ve kemâl-i teslîmiyeti ve safvetiyle ve nüzûlü sırasında ma‘lûm vaz‘iyetiyle berâber icmâıyla mahz-ı vahy-i Rabbânîdir. O, bilyakîn mecma‘-i hakâiktir. Bilbedâhe envâr-ı îmânın menbaıdır. Bilyakîn saâdetlere îsâl bilmüşâhede, kâmil meyveler sâhibidir. Farklı farklı emârelerden olan hads-i sâdık ile, meleklerin ve ins ve cinnin makbûlüdür. Âkıl ve kâmil olanların ittifâkıyla, aklî delîllerle müeyyeddir. Vicdânın ona itmi’nânının şehâdetiyle, fıtrat-ı selîme ile musaddaktır. Bilmüşâhede ebedî mu‘cizedir. Basar-ı mutlak sâhibidir ki, eşyâyı kemâl-i vuzûh ile görür. Gaybı ve uzağı, hâzır ve yakîn gibi görür. Mutlak inbisât sâhibidir ki, mukarrabînden olan mele-i a‘lâya bir dersi öğretir, etfâl-i beşere de bu dersin aynısını öğretir. Ta‘lîmi ve ta‘lîmâtı, yükseklerin en yükseğinden, basitlerin en basitine kadar zîşuûrun tabakâtına şâmil olur. “O’ndan başka ilâh yoktur” ve “Şunu bil ki, Allâh’dan başka ilâh yoktur” şeklindeki kat‘î ve mükerrer bir şehâdetle, âlem-i şehâdette gaybın lisânıdır.

Altıncı Bab (Hasbünallah)[düzenle]

Hasbünallâhü ve ni'me'l vekîl’in mertebeleri hakkındadır.

Beş nüktedir. (Hâşiye[29])

الباب السادس

﴿(١): ﺑﻦ ﺍﻭﻥ ﺍﻭﭺ ﺳﻨﻪ ﺃﻭّﻝ ﻳﻮﻛﺴﻚ ﺑﺮ ﻳﺮ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﻳﻮﺷﻊ ﺗﭙﻪﺳﻨﺪﻥ ﺩﻧﻴﺎﻳﻪ ﺑﺎﻗﺪﻡ. ﺑﺮﺑﺮﻯ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩﻛﻰ ﻣﻮﺟﻮﺩﺍﺕ ﻃﺒﻘﺎﺗﻨﻪ ﻭ ﻣﺤﺎﺳﻨﻨﻪ ﻫﺮﻛﺲ ﮔﺒﻰ ﻣﻔﺘﻮﻥ ﺍﻳﺪﻡ، ﻋﺎﺩﺗﺎ ﺷﺪﻳﺪ ﺑﺮ ﻣﺤﺒّﺘﻠﻪ ﻋﻠﺎﻗﻪﺩﺍﺭ ﺍﻳﺪﻡ. ﺣﺎﻟﺒﻮﻛﻪ ﭘﻚ ﻇﺎﻫﺮ ﺑﺮ ﺻﻮﺭﺗﺪﻩ، ﻓﻨﺎ ﻭ ﺯﻭﺍﻟﺪﻩ ﻳﻮﻭﺍﺭﻟﺎﻧﻤﺎﻟﺮﻳﻨﻰ ﻋﻘﻠﺎً ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﺍﻳﺘﺪﻡ. ﺩﻫﺸﺘﻠﻰ ﺑﺮ ﺃﻟﻢ ﻭ ﻓﺮﺍﻕ، ﺑﻠﻜﻪ ﺣﺪﺳﺰ ﻓﺮﺍﻗﻠﺮﺩﻥ ﮔﻠﻦ ﺑﺮ ﻇﻠﻤﺖ ﺣﺲّ ﺍﻳﺘﺪﻡ. ﺑﺮﺩﻥ (ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ) ﺁﻳﺘﻰ ﺍﻭﺗﻮﺯ ﺍﻭﭺ ﻣﺮﺗﺒﻪﺳﻴﻠﻪ ﺇﻣﺪﺍﺩﻳﻤﻪ ﻳﺘﻴﺸﺪﻯ. ﺑﻦ ﺩﻩ ﮔﻠﻪﺟﻚ ﻃﺮﺯﺩﻩ ﺭﻣﺰﻟﻰ ﺍﻭﻗﻮﺩﻡ. ﻣﻐﺮﺑﻠﻪ ﻳﺎﺗﺴﻮ ﺍﻭﺭﺗﻪﺳﻨﺪﻩ ﺩﻭﺍﻡ ﺍﻳﺘﺪﻳﮕﻢ ﻳﺪﻯ ﺟﻤﻠﻪِٔ ﻣﺒﺎﺭﻛﻪﻧﯔ ﻫﺮ ﺑﺮﻳﺴﻰ ﺑﺮ ﻟﻤﻌﻪ ﺍﻭﻟﺎﺭﻕ ﺍﻭﺗﻮﺯ ﺑﺮﻧﺠﻰ ﻣﻜﺘﻮﺑﯔ ﻟﻤﻌﺎﺗﻨﻪ ﮔﻴﺮﻩﺟﻜﺪﻯ. ﺑﺶ ﺟﻤﻠﻪﺳﻰ ﮔﻴﺮﺩﻯ، ﺑﻮ ﺍﻳﻜﻴﺴﻰ ﻗﺎﻟﻤﺸﺪﻯ. ﺍﻭﻧﯔ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﺩﺭﺩﻧﺠﻰ، ﺑﺸﻨﺠﻰ ﻟﻤﻌﻪﻟﺮﯓ ﻳﺮﻟﺮﻯ ﺁﭼﻴﻖ ﻗﺎﻟﻤﺸﺪﻯ. ﺑﺮﻯ (ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ) ، ﺩﻳﮕﺮﻯ (ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻌَﻠِﻰِّ ﺍﻟْﻌَﻈِﻴﻢِ) ﯓ ﻣﺮﺍﺗﺒﻨﻪ ﺩﺍﺋﺮ ﺍﻭﻟﺎﺟﻘﺪﻯ. ﺑﻮ ﺍﻳﻜﻰ ﻣﺒﺎﺭﻙ ﻛﻠﺎﻣﯔ ﻣﺮﺍﺗﺒﻰ، ﻋﻠﻤﺪﻥ ﺯﻳﺎﺩﻩ ﻓﻜﺮ ﻭ ﺫﻛﺮ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻨﺪﻥ، ﺑﺸﻨﺠﻰ ﺑﺎﺏ ﺍﻭﻟﺎﺭﻕ ﻋﺮﺑﻰ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﺪﻯ.﴾

ﻓِﻰ ﻣَﺮَﺍﺗِﺐِ (ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ) ٭ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺧَﻤْﺴَﺔُ ﻧُﻜْﺘَﺔٍ

1. Nükte[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻜْﺘَﺔُ ﺍْﻟﺎُﻭﻟَﻰ

ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﻜَﻠﺎَﻡُ ﺩَﻭَﺍﺀٌ ﻣُﺠَﺮَّﺏٌ ﻟِﻤَﺮَﺽِ ﺍﻟْﻌَﺠْﺰِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِﻯِّ ﻭَ ﺳَﻘَﻢِ ﺍﻟْﻔَﻘْﺮِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻧِﻰِّ

﴿ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ﴾

﴿(٢): ﺑﺮ ﺯﻣﺎﻥ ﺑﻮ ﺟﻤﻠﻪِٔ ﻣﺒﺎﺭﻛﻪﻧﯔ ﭼﻮﻕ ﺃﻧﻮﺍﺭﻳﻨﻰ ﻭ ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻨﻰ ﮔﻮﺭﺩﻡ. ﺑﻨﻰ ﭼﻮﻕ ﻣﺪﻫﺶ ﻇﻠﻤﺎﺗﺪﻥ ﻭ ﻭﺭﻃﻪﻟﺮﺩﻥ ﻗﻮﺭﺗﺎﺭﺩﻯ. ﺑﻦ ﺍﻭ ﺃﺣﻮﺍﻝ ﻭ ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ ﺇﺷﺎﺭﺕ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﻏﺎﻳﺖ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺑﺮﺭ ﻓﻘﺮﻩ، ﺑﻌﻀًﺎ ﺑﺮﺭ ﻛﻠﻤﻪ ﺍﻳﻠﻪ ﻛﻨﺪﻯ ﺗﺨﻄّﺮﻡ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﺇﺷﺎﺭﺗﻠﺮ ﻗﻮﻳﻤﺸﺪﻡ. ﺍﻭ ﺑﺎﺷﺪﻩﻛﻰ ﻓﻘﺮﻩ ﺍﻳﺴﻪ؛ ﻫﺮﻛﺲ ﮔﺒﻰ ﺑﻨﻢ ﺩﻩ ﺑﺮ ﻣﺤﺒﻮﺑﻢ ﺍﻭﻟﺎﻥ ﻗﻮﺟﻪ ﺩﻧﻴﺎﻧﯔ ﺯﻭﺍﻟﻰ ﻭ ﻓﻨﺎﺳﻰ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩﻛﻰ ﺫﻯﺣﻴﺎﺗﯔ ﺋﻮﻟﻤﺴﻨﻰ ﺩﻭﺷﻮﻧﺪﻳﮕﻤﺪﻥ، ﭼﻮﻕ ﺃﻟﻴﻢ ﻭ ﺩﺭﻳﻦ ﺩﺭﺩﻟﺮﻳﻤﻪ ﻣﺮﻫﻢ ﺍﻭﻟﺎﺭﻕ (ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞ) ﻯ ﺑﻮﻟﺪﻡ. ﺑﺎﺷﺪﻩﻛﻰ ﺟﻤﻠﻪﻟﺮ ﺑﻮ ﺳﺮّﻩ ﮔﻮﺭﻩ ﮔﻴﺪﻳﻴﻮﺭ.﴾

ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤُﻮﺟِﺪُ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺑَﺄْﺱَ ﺑِﺰَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕِ ﻟِﺪَﻭَﺍﻡِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺒُﻮﺏِ ﺑِﺒَﻘَﺎﺀِ ﻣُﻮﺟِﺪِﻩِ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ٭ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺼَّﺎﻧِﻊُ ﺍﻟْﻔَﺎﻃِﺮُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣُﺰْﻥَ ﻋَﻠَﻰ ﺯَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟْﻤَﺼْﻨُﻮﻉِ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﻣَﺪَﺍﺭِ ﺍﻟْﻤُﺤَﺒَّﺔِ ﻓِﻰ ﺻَﺎﻧِﻌِﻪِ ٭ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻠِﻚُ ﺍﻟْﻤَﺎﻟِﻚُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺗَﺎَﺳُّﻒَ ﻋَﻠَﻰ ﺯَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟْﻤُﻠْﻚِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺠَﺪِّﺩِ ﻓِﻰ ﺯَﻭَﺍﻝٍ ﻭَ ﺫَﻫَﺎﺏٍ ٭ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺍﻟﺸَّﺎﻫِﺪُ ﺍﻟْﻌَﺎﻟِﻢُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺗَﺤَﺴُّﺮَ ﻋَﻠَﻰ ﻏَﻴْﺒُﻮﺑَﺔِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺒُﻮﺑَﺎﺕِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻟِﺒَﻘَﺎﺋِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓِ ﻋِﻠْﻢِ ﺷَﺎﻫِﺪِﻫَﺎ ﻭَ ﻓِﻰ ﻧَﻈَﺮِﻩِ ٭ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟﺼَّﺎﺣِﺐُ ﺍﻟْﻔَﺎﻃِﺮُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﻛَﺪَﺭَ ﻋَﻠَﻰ ﺯَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﺤْﺴَﻨَﺎﺕِ ﻟِﺪَﻭَﺍﻡِ ﻣَﻨْﺸَﺎِ ﻣَﺤَﺎﺳِﻨِﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍَﺳْﻤَﺎﺀِ ﻓَﺎﻃِﺮِﻫَﺎ ٭ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟْﻮَﺍﺭِﺙُ ﺍﻟْﺒَﺎﻋِﺚُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺗَﻠَﻬُّﻒَ ﻋَﻠَﻰ ﻓِﺮَﺍﻕِ ﺍْﻟﺎَﺣْﺒَﺎﺏِ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﻣَﻦْ ﻳَﺮِﺛُﻬُﻢْ ﻭَ ﻳَﺒْﻌَﺜُﻬُﻢْ ٭ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟْﺠَﻤِﻴﻞُ ﺍﻟْﺠَﻠِﻴﻞُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺗَﺤَﺰُّﻥَ ﻋَﻠَﻰ ﺯَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟْﺠَﻤِﻴﻠﺎَﺕِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻫِﻰَ ﻣَﺮَﺍﻳَﺎ ﻟِْﻠﺎَﺳْﻤَﺎﺀِ ﺍﻟْﺠَﻤِﻴﻠﺎَﺕِ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﺍْﻟﺎَﺳْﻤَﺎﺀِ ﺑِﺠَﻤَﺎﻟِﻬَﺎ ﺑَﻌْﺪَ ﺯَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟْﻤَﺮَﺍﻳَﺎ ٭ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟْﻤَﻌْﺒُﻮﺩُ ﺍﻟْﻤَﺤْﺒُﻮﺏُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺗَﺎَﻟُّﻢَ ﻣِﻦْ ﺯَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺒُﻮﺑَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﺠَﺎﺯِﻳَّﺔِ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺒُﻮﺏِ ﺍﻟْﺤَﻘِﻴﻘِﻰِّ ٭ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦُ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢُ ﺍﻟْﻮَﺩُﻭﺩُ ﺍﻟﺮَّﺅُﻑُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﻏَﻢَّ ﻭَ ﻟﺎَ ﻣَﺎْﻳُﻮﺳِﻴَّﺔَ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍَﻫَﻤِّﻴَّﺔَ ﻣِﻦْ ﺯَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟْﻤُﻨْﻌِﻤِﻴﻦَ ﺍﻟْﻤُﺸْﻔِﻘِﻴﻦَ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮِﻳﻦَ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﻣَﻦْ ﻭَﺳِﻌَﺖْ ﺭَﺣْﻤَﺘُﻪُ ﻭَ ﺷَﻔْﻘَﺘُﻪُ ﻛُﻞَّ ﺷَﻲْﺀٍ ٭ ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟْﺠَﻤِﻴﻞُ ﺍﻟﻠَّﻄِﻴﻒُ ﺍﻟْﻌَﻄُﻮﻑُ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣِﺮْﻗَﺔَ ﻭَ ﻟﺎَ ﻋِﺒْﺮَﺓَ ﺑِﺰَﻭَﺍﻝِ ﺍﻟﻠَّﻄِﻴﻔَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺸْﻔِﻘَﺎﺕِ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﻣَﻦْ ﻳَﻘُﻮﻡُ ﻣَﻘَﺎﻡَ ﻛُﻠِّﻬَﺎ، ﻭَ ﻟﺎَ ﻳَﻘُﻮﻡُ ﺍﻟْﻜُﻞُّ ﻣَﻘَﺎﻡَ ﺗَﺠَﻞٍّ ﻭَﺍﺣِﺪٍ ﻣِﻦْ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺗِﻪِ، ﻓَﺒَﻘَﺎﺋُﻪُ ﺑِﻬَﺬِﻩِ ﺍْﻟﺎَﻭْﺻَﺎﻑِ ﻳَﻘُﻮﻡُ ﻣَﻘَﺎﻡَ ﻛُﻞِّ ﻣَﺎ ﻓَﻨَﻰ ﻭَ ﺯَﺍﻝَ ﻣِﻦْ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ ﻣَﺤْﺒُﻮﺑَﺎﺕِ ﻛُﻞِّ ﺍَﺣَﺪٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ

﴿ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ﴾

ﻧَﻌَﻢْ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦْ ﺑَﻘَﺎﺀِ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ ﻣَﺎ ﻓِﻴﻬَﺎ ﺑَﻘَﺎﺀُ ﻣَﺎﻟِﻜِﻬَﺎ ﻭَ ﺻَﺎﻧِﻌِﻬَﺎ ﻭَ ﻓَﺎﻃِﺮِﻫَﺎ ٭

Bu kelâm, acz-i beşerî marazına ve fakr-ı insânî hastalığına mücerreb bir devâdır. “Allâh bize yeter. Ve (O) ne güzel vekîldir.” (Hâşiye[30])

Zîrâ O, Mûcid, Mevcûd-ı Bâkîdir. Bu yüzden mevcûdâtın zevâlinde bir beis yoktur. Çünki Vâcibü’l-Vücûd olan mûcidinin bekâsıyla, mahbûbun vücûdu dâimîdir.

O, Sâni‘ ve Fâtır-ı Bâkîdir. Bu yüzden masnûâtın zevâline üzülmek yoktur. Çünki Sâni‘indeki medâr-ı muhabbet bâkîdir.

O, Melik ve Mâlik-i Bâkîdir. Bu yüzden zevâl ve gidişlerde yenilenen mülkün zevâline teessüf yoktur.

O, Şâhid ve Âlim-i Bâkîdir. Sevilen şeylerin dünyâdan kaybolup gitmelerine tahassür yoktur. Bu yüzden Çünki onlar, onları görenin dâire-i ilminde ve nazarında bâkîdir.

O, Sâhib ve Fâtır-ı Bâkîdir. Bu yüzden güzel şeylerin zevâline keder yoktur. Çünki onların güzelliklerinin menşei, onların Fâtır’ının isimlerinde dâimîdir.

O, Vâris ve Bâis-i Bâkîdir. Bu yüzden ahbâbın firâkına mahzûn olmak yoktur. Çünki onlara Vâris olan ve onları tekrâr diriltecek olan Bâkîdir.

O, Cemîl ve Celîl-i Bâkîdir. Bu yüzden güzel isimlerin âyîneleri olan güzel şeylerin zevâline üzülmek yoktur.

Çünki âyinelerin zevâlinden sonra isimler güzellikleriyle berâber bâkîdir.

O, Ma‘bûd ve Mahbûb-ı Bâkîdir. Bu yüzden mecâzî mahbûbların zevâlinden elem çekmek yoktur. Çünki Mahbûb-ı Hakîkî Bâkîdir.

O, Rahmân, Rahîm, Vedûd ve Raûf-ı Bâkîdir. Bu yüzden zâhirî ni‘met verici ve şefkat edicilerin zevâlinden ne gam vardır, ne yeise düşmek vardır, ne de ehemmiyet vermek vardır. Çünki rahmeti ve şefkati her şeyi kaplamış olan zât Bâkîdir.

O, Cemîl, Latîf ve Atûf-ı Bâkîdir. Bu yüzden lütfedicilerin ve şefkat edicilerin zevâline yanmak ve ehemmiyet vermek yoktur. Çünki onların hepsinin yerine geçen ve bütün bunlar, O’nun tecelliyâtından bir tek tecellînin yerine geçemeyen Zât Bâkîdir. O’nun bu sıfatlarla bâkî oluşu, dünyâdan her bir ferdin fenâ ve zevâl bulan her nev‘î mahbûbâtının yerine geçer Allâh bize yeter Ve (O) ne güzel vekîldir.

Evet, dünyâ ve içindekilerin bekâsı için, O’nun mâlikinin ve Sâni‘inin ve Fâtır’ının bekâsı bana yeter.

2. Nükte[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻜْﺘَﺔُ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻴَﺔُ

ﺣَﺴْﺒِﻰ

﴿(٣): ﻧﺎﺻﻠﻜﻪ ﺁﻓﺎﻗﯔ ﻭ ﺩﻧﻴﺎﻧﯔ ﻓﻨﺎ ﻭ ﺯﻭﺍﻟﻨﯔ ﺁﺭﻗﻪﺳﻨﺪﻩ ﺑﺎﻗﺊِ ﺫﻭ ﺍﻟﺠﻠﺎﻟﯔ ﺑﺎﻗﻰ ﺃﺳﻤﺎﺳﻨﯔ ﺟﻠﻮﻩﻟﺮﻳﻨﻰ ﮔﻮﺭﺩﻡ، ﺗﺎﻡ ﺗﺴﻠّﻰ ﺑﻮﻟﺪﻡ. ﺍﻭﻳﻠﻪ ﺩﻩ ﺷﺨﺼﻤﻪ ﺑﺎﻗﺪﻡ؛ ﺷﺨﺼﻤﺪﻩﻛﻰ ﻣﺘﻌﺪّﺩ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻃﺒﻘﻪِٔ ﻣﻮﺟﻮﺩﺍﺕِ ﻧﻔﺴﻴﻪ ﻭ ﻣﻔﺘﻮﻥ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻢ ﺻﻔﺎﺕ ﻭ ﺣﻘﺎﺋﻖِ ﺷﺨﺼﻴﻪ ﻏﺎﻳﺖ ﺳﺮﻋﺘﻠﻪ ﺯﻭﺍﻝ ﻭ ﻓﻨﺎﻳﻪ ﻗﻮﺷﺪﻗﻠﺮﻧﺪﻥ، ﺇﻧﺴﺎﻧﯔ ﻓﻄﺮﺗﻨﺪﻩﻛﻰ ﻋﺸﻖِ ﺑﻘﺎ ﺳﺮّﻳﻠﻪ ﺍﻭ ﻓﺎﻧﻴﻠﺮﺩﻩ ﺑﺮ ﺑﻘﺎ ﺁﺭﺍﺩﻡ. ﺧﺎﻟﻘﻤﯔ ﺑﺎﻗﻰ ﺟﻠﻮﻩِٔ ﺃﺳﻤﺎﺳﻨﻰ ﮔﻮﺭﺩﻡ. ﻫﺮ ﺑﺮ ﺻﻔﺘﻤﯔ ﺯﻭﺍﻟﻨﺪﻩ، ﺍﻭﯕﺎ ﺗﻤﺜّﻞ ﺍﻳﺪﻥ ﺑﺮ ﺇﺳﻤﯔ ﺟﻠﻮﻩﺳﻨﻰ ﺑﺎﻗﻰ ﮔﻮﺭﺩﻡ ﻭ ﻗﻄﻌﻴًﺎ ﺁﯕﻠﺎﺩﻡ ﻛﻪ؛ ﻓﻄﺮﺕِ ﺇﻧﺴﺎﻧﻴﻪﺩﻩﻛﻰ ﻋﺸﻖِ ﺑﻘﺎ، ﻣﺤﺒّﺖِ ﺇﻟَﻬﻴﻪﺩﻥ ﺗﺸﻌّﺐ ﺍﻳﺪﻥ ﺑﺮ ﻣﺤﺒّﺘﺪﺭ. ﻣﺤﺒﻮﺑﻨﻰ ﻳﺎﯕﻠﻴﺶ ﺑﺮ ﺻﻮﺭﺗﺪﻩ ﺁﺭﺍﻳﻮﺭ. ﺁﻳﻴﻨﻪﺩﻩ ﺗﻤﺜّﻞ ﺍﻳﺪﻧﻰ ﺳﻮﻣﻚ، ﺁﺭﺍﻣﻖ ﻟﺎﺯﻡ ﺍﻳﻜﻦ؛ ﺁﻳﻴﻨﻪﻳﻰ ﻭﻳﺎ ﺁﻳﻴﻨﻪﻧﯔ ﺯﻳﻨﺘﻰ ﺣﻜﻤﻨﻪ ﮔﭽﻦ ﺗﻤﺜّﻠﯔ ﻛﻴﻔﻴﺘﻨﻰ ﺳﻮﻣﮕﻪ ﺑﺎﺷﻠﺎﻳﻮﺭ. "ﻫﻮ" ﻳﺮﻳﻨﻪ "ﺃﻧﺎ"ﻳﻪ ﭘﺮﺳﺘﺶ ﺍﻳﺪﺭ. ﺯﻭﺍﻟﻨﺪﻥ ﺻﻮﯕﺮﻩ ﻳﺎﯕﻠﻴﺸﻨﻰ ﺁﯕﻠﺎﻳﻮﺭ. ﻗﻠﺐ ﻭ ﻣﺎﻫﻴﺖِ ﺇﻧﺴﺎﻧﻴﻪ، ﺫﻯﺷﻌﻮﺭ ﺑﺮ ﺁﻳﻴﻨﻪﺩﺭ؛ ﺍﻭﻧﺪﻩ ﺗﻤﺜّﻞ ﺍﻳﺪﻧﻰ ﺷﻌﻮﺭ ﺍﻳﻠﻪ ﺣﺲّ ﺍﻳﺪﺭ، ﻋﺸﻖِ ﺑﻘﺎ ﺍﻳﻠﻪ ﺳَﻮﺭ.﴾

ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒَﻘَﺎﺀِ ﺍِﻥَّ ﺍﻟﻠَّﻪَ ﻫُﻮَ ﺍِﻟَﻬِﻰَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻭَﺧَﺎﻟِﻘِﻰَ

﴿(٤): ﺷﻮ ﻭ ﮔﻠﻪﺟﻚ ﺁﻟﺘﻰ ﻛﻠﻤﻪﺩﻩﻛﻰ "ﻯ" ﺣﺮﻓﻠﺮﻯ ﻣﺘﻜﻠّﻢ ﺿﻤﻴﺮﻯ ﺍﻭﻟﻮﺏ، ﻛﻨﺪﻳﻨﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﻳﻴﻮﺭ.﴾

ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻭَ ﻣُﻮﺟِﺪِﻯَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻭَ ﻓَﺎﻃِﺮِﻯَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻭَ ﻣَﺎﻟِﻜِﻰَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻭَ ﺷَﺎﻫِﺪِﻯَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻭَ ﻣَﻌْﺒُﻮﺩِﻯَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻭَ ﺑَﺎﻋِﺜِﻰَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ٭ ﻓَﻠﺎَ ﺑَﺎْﺱَ ﻭَ ﻟﺎَ ﺣُﺰْﻥَ ﻭَ ﻟﺎَ ﺗَﺎَﺳُّﻒَ ﻭَ ﻟﺎَ ﺗَﺤَﺴُّﺮَ ﻋَﻠَﻰ ﺯَﻭَﺍﻝِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻯ ﻟِﺒَﻘَﺎﺀِ ﻣُﻮﺟِﺪِﻯ، ﻭَ ﺍِﻳﺠَﺎﺩِﻩِ ﺑِﺎَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ٭ ﻭَ ﻣَﺎ ﻓِﻰ ﺷَﺨْﺼِﻰ ﻣِﻦْ ﺻِﻔَﺔٍ ﺍِﻟﺎَّ ﻭَ ﻫِﻰَ ﻣِﻦْ ﺷُﻌَﺎﻉِ ﺍِﺳْﻢٍ ﻣِﻦْ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻴَﺔِ؛ ﻓَﺰَﻭَﺍﻝُ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﺼِّﻔَﺔِ ﻭَ ﻓَﻨَﺎﺋُﻬَﺎ ﻟَﻴْﺲَ ﺍِﻋْﺪَﺍﻣًﺎ ﻟَﻬَﺎ، ﻟِﺎَﻧَّﻬَﺎ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩٌ ﻓِﻰ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓِ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢِ ﻭَ ﺑَﺎﻕٍ ﻭَ ﻣَﺸْﻬُﻮﺩٌ ﻟِﺨَﺎﻟِﻘِﻬَﺎ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒَﻘَﺎﺀِ ﻭَ ﻟَﺬَّﺗِﻪِ ﻋِﻠْﻤِﻰ ﻭَ ﺍِﺫْﻋَﺎﻧِﻰ ﻭَ ﺷُﻌُﻮﺭِﻯ ﻭَ ﺍِﻳﻤَﺎﻧِﻰ ﺑِﺎَﻧَّﻪُ ﺍِﻟَﻬِﻰَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﺍﻟْﻤُﺘَﻤَﺜِّﻞُ ﺷُﻌَﺎﻉُ ﺍِﺳْﻤِﻪِ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻓِﻰ ﻣِﺮْﺍَﺓِ ﻣَﺎﻫِﻴَّﺘِﻰ؛ ﻭَ ﻣَﺎ ﺣَﻘِﻴﻘَﺔُ ﻣَﺎﻫِﻴَّﺘِﻰ ﺍِﻟﺎَّ ﻇِﻞٌّ ﻟِﺬَﻟِﻚَ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ٭ ﻓَﺒِﺴِﺮِّ ﺗَﻤَﺜُّﻠِﻪِ ﻓِﻰ ﻣِﺮْﺍَﺓِ ﺣَﻘِﻴﻘَﺘِﻰ ﺻَﺎﺭَﺕْ ﻧَﻔْﺲُ ﺣَﻘِﻴﻘَﺘِﻰ ﻣَﺤْﺒُﻮﺑَﺔً، ﻟﺎَ ﻟِﺬَﺍﺗِﻬَﺎ ﺑَﻞْ ﺑِﺴِﺮِّ ﻣَﺎ ﻓِﻴﻬَﺎ. ﻭَ ﺑَﻘَﺎﺀُ ﻣَﺎ ﺗَﻤَﺜَّﻞَ ﻓِﻴﻬَﺎ ﻧَﻮْﻉُ

﴿(٥): ﻧﺴﺨﻪ: ﺍَﻧْﻮَﺍﻉُ﴾

ﺑَﻘَﺎﺀٍ ﻟَﻬَﺎ ٭

(Hâşiye-1[31]) Allâh’ın, Bâkî olan ilâhım (Hâşiye-2[32]) ve Bâkî olan Hâlıkım ve bâkî olan Mûcidim ve Bâkî olan Fâtırım ve Bâkî olan Mâlikim ve Bâkî olan Şâhidim ve Bâkî olan Ma‘bûdum ve Bâkî olan Bâisim olması, bekâm için bana yeter. Bu yüzden vücûdumun zevâlinde beis yok, hüzün yok, teessüf yok, tahassür yoktur, benim şahsımda bulunan her bir sıfat, ancak O’nun bâkî isimlerinden bir ismin şuâıdır. Bu sıfatın zevâli ve fenâsı, O’nun için i‘dâm değildir. Çünki o, ilim dâiresinde mevcûddur ve Hâlıkına bâkî ve meşhûddur.

Ve kezâ, O’nun, Bâkî olan ve mâhiyetimin âyînesinde Bâkî isminin şuâı temessül eden ilâhım olduğuna ve Benim mâhiyetimin hakîkati, ancak bu ismin gölgesi olduğuna dâir ilmim ve iz‘ânım ve şuûrum ve îmânım, bekâ ve lezzeti için bana yeter. O ismin, benim hakîkatimin âyînesinde temessülü sırrıyla, hakîkatim kendisi mahbûb oldu. Zâtından dolayı mahbûb değil, belki onda olan ve onda temessül eden şeylerin bekâsı, O’nun için bir çeşit bekâ olması sırrıyladır.

3. Nükte[düzenle]

ﺍﻟﻨُّﻜْﺘَﺔُ ﺍﻟﺜَّﺎﻟِﺜَﺔُ

﴿(٦): ﻛﺎﺋﻨﺎﺗﯔ ﺃﯓ ﻣﻬﻢّ ﻣﻌﻤّﺎﺳﻰ، ﻣﺘﻤﺎﺩﻳًﺎ ﻣﻮﺕ ﻭ ﺣﻴﺎﺕ ﻭ ﺯﻭﺍﻝ ﻭ ﻓﻨﺎ ﺍﻳﭽﻨﺪﻩﻛﻰ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖِ ﺩﺍﺋﻤﻪﻧﯔ ﻃﻠﺴﻤﻨﻰ ﻛﺸﻒ ﺍﻳﺪﻥ ﻳﮕﺮﻣﻰ ﺩﺭﺩﻧﺠﻰ ﻣﻜﺘﻮﺑﺪﻩ ﺑﺶ ﺭﻣﺰ ﻭ ﺑﺶ ﺇﺷﺎﺭﺗﻠﻪ ﺍﻳﻀﺎﺡ ﺍﻳﺪﻳﻠﻦ ﻣﻬﻢّ ﺑﺮ ﺣﻘﻴﻘﺘﯔ ﻣﺮﺍﺗﺒﻨﻪ ﻏﺎﻳﺖ ﺇﺟﻤﺎﻟﻠﻰ ﺇﺷﺎﺭﺗﻠﺮ ﻧﻮﻋﻨﺪﻥ ﺃﺳﻜﻴﺪﻥ ﺑَﺮﻯ ﺗﺨﻄّﺮﻟﻪ ﺗﻔﻜّﺮ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭﺩﻡ. ﻭ ﻓﻨﺎ ﻭ ﺯﻭﺍﻝ ﻭ ﻋﺪﻡ ﺍﻳﺴﻪ، ﺑﺎﺷﻘﻪ ﺑﺎﺷﻘﻪ ﻭﺟﻮﺩﻟﺮﯓ ﻋﻨﻮﺍﻧﻠﺮﻯ ﺍﻭﻟﺪﻳﻐﻨﻰ ﻭ ﻛﺜﺮﺗﻠﻰ ﻭﺟﻮﺩﻟﺮﻯ ﺛﻤﺮﻩ ﻭﻳﺮﺩﻳﮕﻨﻰ ﻭ ﺯﻭﺍﻟﻪ ﮔﻴﺪﻥ ﺑﺮ ﺷﻰ، ﻛﻨﺪﻳﻨﻪ ﺑﺪﻝ ﭼﻮﻕ ﻭﺟﻮﺩﻟﺮﻯ ﺑﻴﺮﺍﻗﺪﻳﻐﻨﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﺭ ﺑﺮ ﻧﻜﺘﻪﺩﺭ. ﺑﺮ ﺫﻯﺣﻴﺎﺗﯔ ﻣﻮﺗﻰ ﻭ ﺯﻭﺍﻟﻰ، ﺑﺮ ﭼﻮﻕ ﻭﺟﻮﺩﻟﺮﻯ ﻣﻴﻮﻩ ﻭﻳﺮﻭﺏ ﺁﺭﻗﻪﺳﻨﺪﻩ ﺑﻴﺮﺍﻗﻴﺮ، ﺻﻮﯕﺮﻩ ﮔﻴﺪﺭ. ﺃﻭﺕ ﺑﺮ ﻓﺎﻧﻰ، ﭼﻮﻕ ﺟﻬﺘﻠﺮﻟﻪ ﺑﺎﻗﻰ ﻗﺎﻟﻴﺮ. ﺑﺮ ﺩﺍﻧﻪ ﭼﻮﺭﻭﻣﻜﻠﻪ ﺋﻮﻟﻮﺭ، ﻳﻮﺯ ﺩﺍﻧﻪﻳﻰ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺮ ﺳﻨﺒﻠﻰ ﻳﺮﻧﺪﻩ ﺑﻴﺮﺍﻗﻴﺮ. ﺍﻳﺸﺘﻪ ﺑﻮ ﺳﺮّﻩ ﺑﻨﺎﺀً، ﻣﻮﺕ ﻭ ﻋﺪﻣﺪﻥ ﺍﻭﺭﻛﻤﻚ ﻭ ﺯﻭﺍﻟﺪﻥ ﺗﺄﺳّﻒ ﺍﻳﺘﻤﻚ ﻳﺮﻧﺪﻩ ﺩﮔﻠﺪﺭ.﴾

﴿ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ﴾

ﺍِﺫْ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻣَﺎ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﻴَّﺎﻟﺎَﺕُ ﺍِﻟﺎَّ ﻣَﻈَﺎﻫِﺮُ ﻟِﺘَﺠَﺪُّﺩِ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍِﻳﺠَﺎﺩِﻩِ ﻭَ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩِ؛ ﺑِﻪِ ﻭَ ﺑِﺎْﻟﺎِﻧْﺘِﺴَﺎﺏِ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻭَ ﺑِﻤَﻌْﺮِﻓَﺘِﻪِ ﺍَﻧْﻮَﺍﺭُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺑِﻠﺎَ ﺣَﺪٍّ ٭ ﻭَ ﺑِﺪُﻭﻧِﻪِ ﻇُﻠُﻤَﺎﺕُ ﺍﻟْﻌَﺪَﻣَﺎﺕِ ﻭَ ﺍَﻟﺎَﻡُ ﺍﻟْﻔِﺮَﺍﻗَﺎﺕِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺍﺕِ ٭ ﻭَ ﻣَﺎ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﻴَّﺎﻟَﺔُ ﺍِﻟﺎَّ ﻭَ ﻫِﻰَ ﻣَﺮَﺍﻳَﺎ ﻭَ ﻫِﻰَ ﻣُﺘَﺠَﺪِّﺩَﺓٌ ﺑِﺘَﺒَﺪُّﻝِ ﺍﻟﺘَّﻌَﻴُّﻨَﺎﺕِ ﺍْﻟﺎِﻋْﺘِﺒَﺎﺭِﻳَّﺔِ ﻓِﻰ ﻓَﻨَﺎﺋِﻬَﺎ ﻭَ ﺯَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ ﻭَ ﺑَﻘَﺎﺋِﻬَﺎ ﺑِﺴِﺘَّﺔِ ﻭُﺟُﻮﻩٍ ٭

َﺍْﻟﺎَﻭَّﻝُ: ﺑَﻘَﺎﺀُ ﻣَﻌَﺎﻧِﻴﻬَﺎ ﺍﻟْﺠَﻤِﻴﻠَﺔِ ﻭَ ﻫُﻮِﻳَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤِﺜَﺎﻟِﻴَّﺔِ ٭

ﻭَ ﺍﻟﺜَّﺎﻧِﻰ: ﺑَﻘَﺎﺀُ ﺻُﻮَﺭِﻫَﺎ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎَﻟْﻮَﺍﺡِ ﺍﻟْﻤِﺜَﺎﻟِﻴَّﺔِ ٭

ﻭَ ﺍﻟﺜَّﺎﻟِﺚُ: ﺑَﻘَﺎﺀُ ﺛَﻤَﺮَﺍﺗِﻬَﺎ ﺍْﻟﺎُﺧْﺮَﻭِﻳَّﺔِ ٭

ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺍﺑِﻊُ: ﺑَﻘَﺎﺀُ ﺗَﺴْﺒِﻴﺤَﺎﺗِﻬَﺎ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻤَﺜِّﻠَﺔِ ﻟَﻬَﺎ ﺍَﻟَّﺘِﻰ ﻫِﻰَ ﻧَﻮْﻉُ ﻭُﺟُﻮﺩٍ ﻟَﻬَﺎ ٭

ﻭَ ﺍﻟْﺨَﺎﻣِﺲُ: ﺑَﻘَﺎﺋُﻬَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤَﺸَﺎﻫِﺪِ ﺍﻟْﻌِﻠْﻤِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻨَﺎﻇِﺮِ ﺍﻟﺴَّﺮْﻣَﺪِﻳَّﺔِ ٭

ﻭَ ﺍﻟﺴَّﺎﺩِﺱُ: ﺑَﻘَﺎﺀُ ﺍَﺭْﻭَﺍﺣِﻬَﺎ ﺍِﻥْ ﻛَﺎﻧَﺖْ ﻣِﻦْ ﺫَﻭِﻯ ﺍْﻟﺎَﺭْﻭَﺍﺡِ

﴿(٧): ﻛَﻤَﺎ ﺑُﺮْﻫِﻦَ ﻋَﻠَﻰ ﺑَﻘَﺎﺋِﻬَﺎ ﺑِﺎﻟْﻘَﻄْﻊِ ﺑِﺎﻟﻀَّﺮُﻭﺭَﺓِ ﺑِﺒَﺮَﺍﻫِﻴﻦٍ ﺑَﺎﻫِﺮَﺓٍ ﻓِﻰ ﺍﻟﺮِّﺳَﺎﻟَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺎﺳِﻌَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻌِﺸْﺮِﻳﻦَ ﻭَ ﺍِﻥْ ﻟَﻢْ ﻳَﻜُﻦْ ﻣِﻦْ ﺫَﻭِﻯ ﺍْﻟﺎَﺭْﻭَﺍﺡِ ﻓَﺒَﻘَﺎﺀُ ﻗَﻮَﺍﻧِﻴﻦِ ﺣَﻘِﻴﻘَﺘِﻬَﺎ ﻭَ ﻧَﻮَﺍﻣِﻴﺲِ ﻣَﺎﻫِﻴَّﺘِﻬَﺎ ﻭَ ﺩَﺳَﺎﺗِﻴﺮِ ﺗَﺸَﻜُّﻠِﻬَﺎ ﻓَﺎِﻥَّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟْﻘَﺎﻧُﻮﻥَ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺎﻣُﻮﺱَ ﻭَ ﺍﻟﺪُّﺳْﺘُﻮﺭَ ﺭُﻭﺡٌ ﺍَﻣْﺮِﻯٌّ ﻟِﺬَﻟِﻚَ ﺍﻟْﻔَﺮْﺩِ ﻭَ ﻟِﻨَﻮْﻋِﻪِ ﻛَﻤَﺎ ﺍَﻥَّ ﺷَﺠَﺮَﺓَ ﺍﻟﺘِّﻴﻨِﻴَّﺔِ ﺗَﻤُﻮﺕُ ﻭَ ﺗَﻨْﻌَﺪِﻡُ ﻭَ ﺗَﺒْﻘَﻰ ﺭُﻭﺣُﻬَﺎ ﺍْﻟﺎَﻣْﺮِﻯُّ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫُﻮَ ﻗَﻮَﺍﻧِﻴﻦُ ﺗَﺸَﻜُّﻠِﻪِ ﻭَ ﻳَﺪُﻭﻡُ ﻓِﻰ ﻧُﻮَﺍﺗِﻪِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻛَﺬَﺭَّﺓٍ ﻓَﺬَﻟِﻚَ ﺍﻟﺮُّﻭﺡُ ﺍْﻟﺎَﻣْﺮِﻯُّ ﻟﺎَﻳَﻤُﻮﺕُ ﺑَﻞْ ﺗَﺘَﺠَﺪَّﺩُ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼُّﻮَﺭُ ﺑَﻞْ ﺗَﺪُﻭﻡُ ﻣَﺎﻫِﻴَّﺔُ ﺫِﻯ ﺍْﻟﺤَﻴَﺎﺓِ ﺍِﺫْ ﻣَﺎﻫِﻴَّﺘُﻬَﺎ ﻇِﻞٌّ ﻟِﺎِﺳْﻢٍ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺳْﻤَﺎﺀِ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨَﻰ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻴَﺔِ ﻓَﺘَﺒْﻘَﻰ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﻤَﺎﻫِﻴَّﺔُ ﺗَﺤْﺖَ ﺷُﻌَﺎﻉِ ﺍْﻟﺎِﺳْﻢِ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﻭَ ﺗَﺒْﻘَﻰ ﻫُﻮِﻳَّﺘُﻪُ ﺍَﻳْﻀًﺎ ﻓِﻰ ﻛَﺜِﻴﺮٍ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﻟْﻮَﺍﺡِ ﺍﻟْﻤِﺜَﺎﻟِﻴَّﺔِ ﻓَﻠﺎَ ﻳَﻜُﻮﻥُ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡُ ﺍِﻟﺎَّ ﻋِﻨْﻮَﺍﻧًﺎ ﻟِﺎِﻧْﺘِﻘَﺎﻝِ ﻭُﺟُﻮﺩٍ ﺯَﺍﺋِﻞٍ ﺍِﻟَﻰ ﻭُﺟُﻮﺩَﺍﺕٍ ﺩَﺍﺋِﻤَﺔٍ.﴾

ﻭَ ﻣَﺎ ﻭَﻇِﻴﻔَﺘُﻬَﺎ ﻓِﻰ ﻛَﻴْﻔِﻴَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﺨَﺎﻟِﻔَﺔِ ﻓِﻰ ﻣَﻮْﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻓَﻨَﺎﺋِﻬَﺎ ﻭَ ﺯَﻭَﺍﻟِﻬَﺎ ﻭَ ﻋَﺪَﻣِﻬَﺎ ﻭَ ﻇُﻬُﻮﺭِﻫَﺎ ﻭَ ﺍِﻧْﻄِﻔَﺎﺋِﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺍِﻇْﻬَﺎﺭُ ﺍﻟْﻤُﻘْﺘَﻀِﻴَﺎﺕِ ﻟِﺎَﺳْﻤَﺎﺀٍ ﺍِﻟَﻬِﻴَّﺔٍ ﻓَﻤِﻦْ ﺳِﺮِّ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻮَﻇِﻴﻔَﺔِ ﺻَﺎﺭَﺕِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺕُ ﻛَﺴَﻴْﻞٍ ﻓِﻰ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﺍﻟﺴُّﺮْﻋَﺔِ ﺗَﺘَﻤَﻮَّﺝُ ﻣَﻮْﺗًﺎ ﻭَ ﺣَﻴَﺎﺓً ﻭَ ﻭُﺟُﻮﺩًﺍ ﻭَ ﻋَﺪَﻣًﺎ ٭ ﻭَ ﻣِﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻮَﻇِﻴﻔَﺔِ ﺗَﺘَﻈَﺎﻫَﺮُ ﺍﻟْﻔَﻌَّﺎﻟِﻴَّﺔُ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻤَﺔُ ﻭَ ﺍﻟْﺨَﻠﺎَّﻗِﻴَّﺔُ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻤِﺮَّﺓُ ٭ ﻓَﻠﺎَ ﺑُﺪَّ ﻟِﻰ ﻭَ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍَﺣَﺪٍ ﺍَﻥْ ﻳَﻘُﻮﻝَ:

﴿ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ﴾

ﻳﻌﻨِﻰ؛ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍَﻧِّﻰ ﺍَﺛَﺮٌ ﻣِﻦْ ﺍَﺛَﺎﺭِ ﻭَﺍﺟِﺐِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ٭ ﻛَﻔَﺎﻧِﻰ ﺍَﻥٌ ﺳَﻴَّﺎﻝٌ ﻣِﻦْ ﻫَﺬَﺍ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻤُﻨَﻮَّﺭِ ﺍﻟْﻤَﻈْﻬَﺮِ ﻣِﻦْ ﻣَﻠﺎَﻳِﻴﻦَ ﺳَﻨَﺔٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻤُﺰَﻭَّﺭِ ﺍْﻟﺎَﺑْﺘَﺮِ ٭ ﻧَﻌَﻢْ ﺑِﺴِﺮِّ ﺍْﻟﺎِﻧْﺘِﺴَﺎﺏِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻧِﻰِّ ﺗَﻘُﻮﻡُ ﺩَﻗِﻴﻘَﺔٌ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ؛ ﻣَﻘَﺎﻡَ ﺍُﻟُﻮﻑِ ﺳَﻨَﺔٍ ﺑِﻠﺎَ ﺍِﻧْﺘِﺴَﺎﺏٍ ﺍِﻳﻤَﺎﻧِﻰٍّ، ﺑَﻞْ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﺪَّﻗِﻴﻘَﺔُ ﺍَﺗَﻢُّ ﻭَ ﺍَﻭْﺳَﻊُ ﺑِﻤَﺮَﺍﺗِﺐَ ﻣِﻦْ ﺗِﻠْﻚَ ﺍْﻟﺎَﻟﺎَﻑِ ﺳَﻨَﺔٍ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﻭَ ﻗِﻴْﻤَﺘِﻪِ ﺍَﻧِّﻰ ﺻَﻨْﻌَﺔُ ﻣَﻦْ ﻫُﻮَ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀِ ﻋَﻈَﻤَﺘُﻪُ ﻭَ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﺍَﻳَﺎﺗُﻪُ ﻭَ ﺧَﻠَﻖَ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽَ ﻓِﻰ ﺳِﺘَّﺔِ ﺍَﻳَّﺎﻡٍ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﻭَ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ﺍَﻧِّﻰ ﻣَﺼْﻨُﻮﻉُ ﻣَﻦْ ﺯَﻳَّﻦَ ﻭَ ﻧَﻮَّﺭَ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﺀَ ﺑِﻤَﺼَﺎﺑِﻴﺢَ ﻭَ ﺯَﻳَّﻦَ ﻭَ ﺑَﻬَّﺮَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽَ ﺑِﺎَﺯَﺍﻫِﻴﺮَ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻔَﺨْﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺸَّﺮَﻑِ ﺍَﻧِّﻰ ﻣَﺨْﻠُﻮﻕٌ ﻭَ ﻣَﻤْﻠُﻮﻙٌ ﻭَ ﻋَﺒْﺪٌ ﻟِﻤَﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﺑِﺠَﻤِﻴﻊِ ﻛَﻤَﺎﻟﺎَﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻣَﺤَﺎﺳِﻨِﻬَﺎ ﻇِﻞٌّ ﺿَﻌِﻴﻒٌ ﺑِﺎﻟﻨِّﺴْﺒَﺔِ ﺍِﻟَﻰ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪِ، ﻭَ ﻣِﻦْ ﺍَﻳَﺎﺕِ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﺍِﺷَﺎﺭَﺍﺕِ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻣَﻦْ ﻳَﺪَّﺧِﺮُ ﻣَﺎ ﻟﺎَ ﻳُﻌَﺪُّ ﻭَ ﻟﺎَ ﻳُﺤْﺼَﻰ ﻣِﻦْ ﻧِﻌَﻤِﻪِ ﻓِﻰ ﺻُﻨَﻴْﺪِﻗَﺎﺕٍ ﻟَﻄِﻴﻔَﺔٍ ﻫِﻰَ ﺑَﻴْﻦَ (ﺍﻟْﻜَﺎﻑِ ﻭَ ﺍﻟﻨُّﻮﻥِ) ﻓَﻴَﺪَّﺧِﺮُ ﺑِﻘُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻣَﻠﺎَﻳِﻴﻦَ ﻗِﻨْﻄَﺎﺭٍ ﻓِﻰ ﻗَﺒْﻀَﺔٍ ﻭَﺍﺣِﺪَﺓٍ ﻓِﻴﻬَﺎ ﺻُﻨَﻴْﺪِﻗَﺎﺕٌ ﻟَﻄِﻴﻔَﺔٌ ﺗُﺴَﻤَّﻰ ﺑُﺬُﻭﺭًﺍ ﻭَ ﻧُﻮَﺍﺓً ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺫِﻯ ﺟَﻤَﺎﻝٍ ﻭَ ﺫِﻯ ﺍِﺣْﺴَﺎﻥٍ ﺍَﻟْﺠَﻤِﻴﻞُ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻣَﺎ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺕُ ﺍﻟْﺠَﻤِﻴﻠﺎَﺕُ ﺍِﻟﺎَّ ﻣَﺮَﺍﻳَﺎ ﻣُﺘَﻔَﺎﻧِﻴَﺔٌ ﻟِﺘَﺠَﺪُّﺩِ ﺍَﻧْﻮَﺍﺭِ ﺟَﻤَﺎﻟِﻪِ ﺑِﻤَﺮِّ ﺍﻟْﻔُﺼُﻮﻝِ ﻭَ ﺍﻟْﻌُﺼُﻮﺭِ ﻭَ ﺍﻟﺪُّﻫُﻮﺭِ ٭ ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻮَﺍﺗِﺮَﺓُ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺛْﻤَﺎﺭُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻌَﺎﻗِﺒَﺔُ ﻓِﻰ ﺍﻟﺮَّﺑِﻴﻊِ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﻴْﻒِ ﻣَﻈَﺎﻫِﺮُ ﻟِﺘَﺠَﺪُّﺩِ ﻣَﺮَﺍﺗِﺐِ ﺍِﻧْﻌَﺎﻣِﻪِ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻢِ ﻋَﻠَﻰ ﻣَﺮِّ ﺍْﻟﺎَﻧَﺎﻡِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻳَّﺎﻡِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻋْﻮَﺍﻡِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﻣَﺎﻫِﻴَّﺘِﻬَﺎ ﺍَﻧِّﻰ ﺧَﺮِﻳﻄَﺔٌ ﻭَ ﻓِﻬْﺮِﺳْﺘَﺔٌ ﻭَ ﻓَﺬْﻟَﻜَﺔٌ ﻭَ ﻣِﻴﺰَﺍﻥٌ ﻭَ ﻣِﻘْﻴَﺎﺱٌ ﻟِﺠَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺀِ ﺧَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺕِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﻭَﻇِﻴﻔَﺘِﻬَﺎ ﻛَﻮْﻧِﻰ ﻛَﻜَﻠِﻤَﺔٍ ﻣَﻜْﺘُﻮﺑَﺔٍ ﺑِﻘَﻠَﻢِ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓِ ﻭَ ﻣُﻔْﻬِﻤَﺔٍ ﺩَﺍﻟَّﺔٍ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﺳْﻤَﺎﺀِ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﺍﻟْﺤَﻰِّ ﺍﻟْﻘَﻴُّﻮﻡِ ﺑِﻤَﻈْﻬَﺮِﻳَّﺔِ ﺣَﻴَﺎﺗِﻰ ﻟِﻠﺸُّﺌُﻮﻥِ ﺍﻟﺬَّﺍﺗِﻴَّﺔِ ﻟِﻔَﺎﻃِﺮِﻯَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻟَﻪُ ﺍْﻟﺎَﺳْﻤَﺎﺀُ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨَﻰ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﺣُﻘُﻮﻗِﻬَﺎ ﺍِﻋْﻠﺎَﻧِﻰ ﻭَ ﺗَﺸْﻬِﻴﺮِﻯ ﺑَﻴْﻦَ ﺍِﺧْﻮَﺍﻧِﻰَ ﺍﻟْﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺕِ ﻭَ ﺍِﻋْﻠﺎَﻧِﻰ ﻭَ ﺍِﻇْﻬَﺎﺭِﻯ ﻟِﻨَﻈَﺮِ ﺷُﻬُﻮﺩِ ﺧَﺎﻟِﻖِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﺑِﺘَﺰَﻳُّﻨِﻰ ﺑِﺠَﻠَﻮَﺍﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺀِ ﺧَﺎﻟِﻘِﻰَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺯَﻳَّﻨَﻨِﻰ ﺑِﻤُﺮَﺻَّﻌَﺎﺕِ ﺣُﻠَّﺔِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻯ ﻭَ ﺧِﻠْﻌَﺔِ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻰ ﻭَ ﻗِﻠﺎَﺩَﺓِ ﺣَﻴَﺎﺗِﻰَ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻓِﻴﻬَﺎ ﻣُﺰَﻳَّﻨَﺎﺕُ ﻫَﺪَﺍﻳَﺎ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦْ ﺣُﻘُﻮﻕِ ﺣَﻴَﺎﺗِﻰ ﻓَﻬْﻤِﻰ ﻟِﺘَﺤِﻴَّﺎﺕِ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻟِﻮَﺍﻫِﺐِ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﺷُﻬُﻮﺩِﻯ ﻟَﻬَﺎ ﻭَ ﺷَﻬَﺎﺩَﺍﺗِﻰ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦْ ﺣُﻘُﻮﻕِ ﺣَﻴَﺎﺗِﻰ ﺗَﺒَﺮُّﺟِﻰ ﻭَ ﺗَﺰَﻳُّﻨِﻰ ﺑِﻤُﺮَﺻَّﻌَﺎﺕِ ﺟَﻮَﺍﻫِﺮِ ﺍِﺣْﺴَﺎﻧِﻪِ ﺑِﺸُﻌُﻮﺭٍ ﺍِﻳﻤَﺎﻧِﻰٍّ ﻟِﻠْﻌَﺮْﺽِ ﻟِﻨَﻈَﺮِ ﺷُﻬُﻮﺩِ ﺳُﻠْﻄَﺎﻧِﻰَ ﺍْﻟﺎَﺯَﻟِﻰِّ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﻟَﺬَّﺗِﻬَﺎ ﻋِﻠْﻤِﻰ ﻭَ ﺍِﺫْﻋَﺎﻧِﻰ ﻭَ ﺷُﻌُﻮﺭِﻯ ﻭَ ﺍِﻳﻤَﺎﻧِﻰ، ﺑِﺎَﻧِّﻰ ﻋَﺒْﺪُﻩُ ﻭَ ﻣَﺼْﻨُﻮﻋُﻪُ ﻭَ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗُﻪُ ﻭَ ﻓَﻘِﻴﺮُﻩُ ﻭَ ﻣُﺤْﺘَﺎﺝٌ ﺍِﻟَﻴْﻪِ؛ ﻭَ ﻫُﻮَ ﺧَﺎﻟِﻘِﻰ ﺭَﺣِﻴﻢٌ ﺑِﻰ، ﻛَﺮِﻳﻢٌ ﻟَﻄِﻴﻒٌ ﻣُﻨْﻌِﻢٌ ﻋَﻠَﻰَّ، ﻳُﺮَﺑِّﻴﻨِﻰ ﻛَﻤَﺎ ﻳَﻠِﻴﻖُ ﺑِﺤِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﻗِﻴْﻤَﺘِﻬَﺎ ﻣِﻘْﻴَﺎﺳِﻴَّﺘِﻰ ﺑِﺎَﻣْﺜَﺎﻝِ ﻋَﺠْﺰِﻯَ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻭَ ﻓَﻘْﺮِﻯَ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻭَ ﺿَﻌْﻔِﻰَ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻟِﻤَﺮَﺍﺗِﺐِ ﻗُﺪْﺭَﺓِ ﺍﻟْﻘَﺪِﻳﺮِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻭَ ﺩَﺭَﺟَﺎﺕِ ﺭَﺣْﻤَﺔِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ﻭَ ﻃَﺒَﻘَﺎﺕِ ﻗُﻮَّﺓِ ﺍﻟْﻘَﻮِﻯِّ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﺑِﻤَﻌْﻜَﺴِﻴَّﺘِﻰ ﺑِﺠُﺰْﺋِﻴَّﺎﺕِ ﺻِﻔَﺎﺗِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﺭَﺍﺩَﺓِ ﻭَ ﺍﻟْﻘُﺪْﺭَﺓِ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻴَّﺔِ ﻟِﻔَﻬْﻢِ ﺍﻟﺼِّﻔَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺤِﻴﻄَﺔِ ﻟِﺨَﺎﻟِﻘِﻰ ﻓَﺎَﻓْﻬَﻢُ ﻋِﻠْﻤَﻪُ ﺍﻟْﻤُﺤِﻴﻂَ ﺑِﻤِﻴﺰَﺍﻥِ ﻋِﻠْﻤِﻰَ ﺍﻟْﺠُﺰْﺋِﻰِّ ٭

ﻭَ ﻫَﻜَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻝِ؛ ﻋِﻠْﻤِﻰ ﺑِﺎَﻥَّ ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻜَﺎﻣِﻞُ ﺍﻟْﻤُﻄْﻠَﻖُ ﻓﻜُﻞُّ ﻣَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻜَﻮْﻥِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻝِ ﻣِﻦْ ﺍَﻳَﺎﺕِ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ﻭَ ﺍِﺷَﺎﺭَﺍﺕٌ ﺍِﻟَﻰ ﻛَﻤَﺎﻟِﻪِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻝِ ﻓِﻰ ﻧَﻔْﺴِﻰ، َﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥُ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ ﺍِﺫِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥُ ﻟِﻠْﺒَﺸَﺮِ ﻣَﻨْﺒَﻊٌ ﻟِﻜُﻞِّ ﻛَﻤَﺎﻟﺎَﺗِﻪِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣِﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻟﺎَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺣَﺎﺟَﺎﺗِﻰَ ﺍﻟْﻤَﻄْﻠُﻮﺑَﺔِ ﺑِﺎَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺍَﻟْﺴِﻨَﺔِ ﺟِﻬَﺎﺯَﺍﺗِﻰَ ﺍﻟْﻤُﺨْﺘَﻠِﻔَﺔِ، ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻭَ ﺭَﺑِّﻰ ﻭَ ﺧَﺎﻟِﻘِﻰ ﻭَ ﻣُﺼَﻮِّﺭِﻯَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻟَﻪُ ﺍْﻟﺎَﺳْﻤَﺎﺀُ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨَﻰ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻫُﻮَ ﻳُﻄْﻌِﻤُﻨِﻰ ﻭَ ﻳَﺴْﻘِﻴﻨِﻰ ﻭَ ﻳُﺮَﺑِّﻴﻨِﻰ ﻭَ ﻳُﺪَﺑِّﺮُﻧِﻰ ﻭَ ﻳُﻜَﻠِّﻤُﻨِﻰ

﴿(٨): ﻧﺴﺨﻪ: ﻭَ ﻳُﻜَﻤِّﻠُﻨِﻰ﴾

٭ ﺟَﻞَّ ﺟَﻠﺎَﻟُﻪُ ﻭَ ﻋَﻢَّ ﻧَﻮَﺍﻟُﻪُ ٭

Allâh bize yeter Ve (O) ne güzel vekîldir.(Hâşiye-1[33]) Zîrâ O öyle bir Vâcibü’l-Vücûddur ki, bu mevcûdât-ı seyyâle ancak O’nun îcâd ve vücûdunun tecelliyâtındaki teceddüde birer mazhardırlar. Onunla ve ona intisâbla ve O’nun ma‘rifetiyle hadsiz envâr-ı vücûd hâsıl olur. O olmadığı zamân ise, adem zulümâtı ve firâk elemleri zuhûr eder.

Bu mevcûdât-ı seyyâle ancak birer âyînedir. Ve fenâları ve zevâlleri ve bekâlarında i‘tibârî teayyünâtın değişmesiyle altı cihetle yenilenmektedir.

Birincisi: Güzel ma‘nalarının ve misâlî hüviyetlerinin bâkî kalması.

İkincisi: Sûretlerinin misâlı levhalarda bâkî kalması.

Üçüncüsü: Uhrevî semerelerinin bekâsı.

Dördüncüsü: O’nun için bir nev‘î vücûd olan ve kendisini temsîl eden Rabbânî tesbîhâtının bekâsı.

Beşincisi: İlmî meşhedler ve sermedî manzaralarda bekâsı.

Altıncısı: Eğer zîrûhlardan ise rûhlarının bekâsı.(Hâşiye-2[34] ) Zîrâ mevtlerinde, fenâlarında, zevâllerinde, ademlerinde, zuhûrlarında ve sönüp gitmelerindeki muhtelif keyfiyâtında olan vazîfeleri, ancak esmâ-yı ilâhiyenin mukteziyâtını izhâr etmektir.

Bu vazîfenin sırrından dolayıdır ki, mevcûdât, mevt ve hayât, vücûd ve ademle dalgalanan gâyet sür‘atte bir sel gibi olmuştur. Yine bu vazîfeden dolayı, dâîmî fa‘âliyet ve müstemir hallâkıyet tezâhür eder. Öyleyse hem benim hem her bir ferdin “Allâh bize yeter. Ve (O) ne güzel vekîldir.” demesi gerekir.

Yani, Vâcibü’l-Vücûdun eserlerinden bir eser olmam, vücûd olarak bana yeter. Müzevver ve akîm olan vücûdun milyonlarca senesine karşı, münevver ve mazhar olan vücûdun bir ân-ı seyyâlesi bana kâfîdir.

Evet, intisâb-ı îmânî sırrıyla vücûdun bir dakîkası, intisâb-ı îmânîsiz binlerce senenin yerine geçebilir.

Belki şu dakîka, merâtib i‘tibâriyle şu binlerce seneden daha etem ve daha geniştir.

Kezâ, semâda azameti ve arzda âyetleri olan ve gökleri ve yeri altı günde yaratan Zâtın san‘atı olmam, vücûd ve kıymeti i‘tibâriyle bana yeter.

Kezâ, semâyı kandîllerle süsleyip nûrlandıran ve yeryüzünü çiçeklerle süsleyip güzelleştiren zâtın masnûu olmam, vücûd ve kemâli i‘tibâriyle bana yeter.

Kezâ, bu kâinât bütün kemâlâtı ve mehâsiniyle O’nun kemâli ve cemâline nisbetle zaîf bir gölge ve O’nun âyât-ı kemâli ve işârât-ı cemâli olan zâtın mahlûku ve memlûkü ve abdi olmam, fahır ve şeref olarak bana yeter.

Kezâ, sayısız ve saymakla bitmez ni‘metlerin kâf ve nûn arasındaki latîf sandukçalarda iddihâr eden ve milyonlar kantarı, içinde tohumlar ve çekirdekler denilen latîf sandukçalar bulunan bir tek avuç içinde depolayan Zât, her şey için bana yeter.

Kezâ, bütün cemâl ve ihsân sâhiblerine karşı, bana O Cemîl ve Rahîm olan Zât yeter ki, bu güzel masnûât, mevsimlerin ve asırların ve dehirlerin geçmesiyle O’nun envâr-ı cemâlinin yenilenmesi için birer fânî âyînelerden başka bir şey değildir. Ve bu bahâr ve yaz mevsiminde yenilenen ni‘metler ve birbirini ta‘kîb eden meyveler, mahlûkâtın ve günlerin ve senelerin geçmesi üzerine O’nun dâimî in‘âmındaki mertebelerin yenilenmesi için birer mazhardır.

Kezâ, Hâlık-ı mevt ve hayâtın esmâsının cilvelerine bir harîta ve bir fihriste ve bir fezleke ve bir mîzân ve bir mikyâs olmam, hayât ve mâhiyeti i‘tibâriyle bana yeter.

Kezâ, Esmâ-yı Hüsnânın sâhibi olan Fâtırımın şuûnât-ı zâtiyesine hayâtımın mazhariyetiyle, kalem-i kudretle yazılmış ve o Kadîr-i Mutlak ve Hayy-ı Kayyûmun esmâsını anlatıp gösteren bir kelime olmam, hayât ve vazîfesi i‘tibâriyle bana yeter.

Kezâ, beni, içinde hedâyâ-yı rahmetinin müzeyyenâtı bulunan vücûd hullemin ve fıtrat kaftanımın ve muntazam hayâtımın gerdânlığının murassaâtıyla süsleyen Hâlıkımın esmâsının cilveleriyle süslenmekle kardeşlerim olan mahlûkât arasında i‘lânım ve teşhîrim ve Hâlık-ı kâinâtın nazar-ı şühûduna i‘lânım ve izhârım, hayât ve hukûku i‘tibâriyle bana yeter.

Kezâ, zîhayâtların vâhib-i Hayât’a olan tahiyyelerini fehmetmem ve onlara şâhid olup onlara şâhidlik etmem, hukûk-ı hayâtım i‘tibâriyle bana yeter.

Kezâ, Sultân-ı Ezelîmin nazar-ı şühûduna arz olunmak için, îmânî bir şuûrla O’nun cevâhir-i ihsânının murassaâtıyla teberrüc ve tezyînim hukûk-ı hayâtım için bana yeter.

Kezâ, O’nun abdi ve masnûu ve mahlûku ve muhtâc olanı olduğuma ve O’na muhtâc bulunduğuma ve O’nun, hikmetine ve rahmetine lâyık bir şekilde terbiye eden Rahîm, Kerîm, Latîf ve bana ni‘met verici olan Hâlıkım olduğuna dâir ilmim ve iz‘ânım ve şuûrum ve îmânım, hayât ve lezzeti i‘tibâriyle bana yeter.

Kezâ, mutlak olan aczimin ve mutlak olan fakrimin ve mutlak olan za‘fımın emsâliyle o Kadîr-i Mutlak’ın merâtib-i kudretine ve o Rahîm-i Mutlak’ın derecât-ı rahmetine ve o Kaviyy-i Mutlak’ın tabakât-ı kuvvetine mikyâsiyetim, hayât ve kıymeti i‘tibâriyle bana yeter.

Kezâ, Hâlıkımın muhît sıfatlarını anlamak için cüz’î ilim, irâde ve kudret sıfatlarımın cüz’iyetiyle ma‘kesiyetim bana yeter. Böylece cüz’î ilmimin mîzânıyla O’nun muhît ilmini fehmederim.

Kezâ, Kâmil-i Mutlak ancak benim ilâhım olduğuna ve kâinâtta kemâlâttan ne varsa, O’nun kemâlinin âyetlerinden ve O’nun kemâline birer işâret olduğuna dâir ilmim kemâl olarak bana yeter.

Kezâ, nefsimde kemâlât olarak îmân-ı billâh bana yeter. Zîrâ îmân, beşer için bütün kemâlâtına bir menba‘dır.

Kezâ, Esmâ-yı Hüsnânın sâhibi olan, beni yediren ve beni içiren ve beni terbiye eden ve beni tedbîr eden ve benimle konuşan ve celâli yüce olan ve lütuf ve ihsânı her şeyi kuşatan İlâhım ve Rabbim ve Hâlıkım ve Müsavvirim, muhtelif cihâzâtımın çeşitli lisânlarıyla istenilen envâ‘-ı ihtiyâcâtıma âid her şey için bana yeter.

4. Nükte[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻜْﺘَﺔُ ﺍﻟﺮَّﺍﺑِﻌَﺔُ

ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻟِﻜُﻞِّ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﻓَﺘَﺢَ ﺻُﻮﺭَﺗِﻰ ﻭَ ﺻُﻮﺭَﺓَ ﺍَﻣْﺜَﺎﻟِﻰ ﻣِﻦْ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻓِﻰ ﺍﻟْﻤَﺎﺀِ ﺑِﻠَﻄِﻴﻒِ ﺻُﻨْﻌِﻪِ ﻭَ ﻟَﻄِﻴﻒِ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻭَ ﻟَﻄِﻴﻒِ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﻟَﻄِﻴﻒِ ﺭُﺑُﻮﺑِﻴَّﺘِﻪِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻟِﻜُﻞِّ ﻣَﻘَﺎﺻِﺪِﻯ ﻣَﻦْ ﺍَﻧْﺸَﺎَﻧِﻰ ﻭَ ﺷَﻖَّ ﺳَﻤْﻌِﻰ ﻭَ ﺑَﺼَﺮِﻯ ﻭَ ﺍَﺩْﺭَﺝَ ﻓِﻰ ﺟِﺴْﻤِﻰ ﻟِﺴَﺎﻧًﺎ ﻭَ ﺟَﻨَﺎﻧًﺎ ﻭَ ﺍَﻭْﺩَﻉَ ﻓِﻴﻬِﻤَﺎ ﻭَ ﻓِﻰ ﺟِﻬَﺎﺯَﺍﺗِﻰ ﻣَﻮَﺍﺯِﻳﻦَ ﺣَﺴَّﺎﺳَﺔً ﻟﺎَ ﺗُﻌَﺪُّ ﻟِﻮَﺯْﻥِ ﻣُﺪَّﺧَﺮَﺍﺕِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺧَﺰَﺍﺋِﻦِ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ٭ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺍَﺩْﻣَﺞَ ﻓِﻰ ﻟِﺴَﺎﻧِﻰ ﻭَ ﺟَﻨَﺎﻧِﻰ ﻭَ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻰ ﺍَﻟﺎَﺕٍ ﺟَﺴَّﺎﺳَﺔً ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻟِﻔَﻬْﻢِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ ﻛُﻨُﻮﺯِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﺍَﺩْﺭَﺝَ ﻓِﻰ ﺷَﺨْﺼِﻰَ ﺍﻟﺼَّﻐِﻴﺮِ ﺍﻟْﺤَﻘِﻴﺮِ ﻭَ ﺍَﺩْﻣَﺞَ ﻓِﻰ ﻭُﺟُﻮﺩِﻯَ ﺍﻟﻀَّﻌِﻴﻒِ ﺍﻟْﻔَﻘِﻴﺮِ ﻫَﺬِﻩِ ﺍْﻟﺎَﻋْﻀَﺎﺀَ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻟﺎَﺕِ ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺠَﻮَﺍﺭِﺡَ ﻭَ ﺍﻟْﺠِﻬَﺎﺯَﺍﺕِ ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺤَﻮَﺍﺱَّ ﻭَ ﺍﻟْﺤِﺴِّﻴَّﺎﺕِ ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟﻠَّﻄَﺎﺋِﻒَ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺎﺕِ، ﻟِﺎِﺣْﺴَﺎﺱِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ ﻧِﻌَﻤِﻪِ ﻭَ ﻟِﺎِﺫَﺍﻗَﺔِ ﺍَﻛْﺜَﺮِ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﺑِﺠَﻠِﻴﻞِ ﺍُﻟُﻮﻫِﻴَّﺘِﻪِ ﻭَ ﺟَﻤِﻴﻞِ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ﻭَ ﺑِﻜَﺒِﻴﺮِ ﺭُﺑُﻮﺑِﻴَّﺘِﻪِ ﻭَ ﻛَﺮِﻳﻢِ ﺭَﺃْﻓَﺘِﻪِ ﻭَ ﺑِﻌَﻈِﻴﻢِ ﻗُﺪْﺭَﺗِﻪِ ﻭَ ﻟَﻄِﻴﻒِ ﺣِﻜْﻤَﺘِﻪِ ٭

Benim sûretimi ve zîhayâtlardan olan emsâlimin sûretini, latîf san‘atıyla ve latîf kudreti ve hikmetiyle ve latîf rubûbiyeti ile su içinde açan Zât, bütün metâlibim için bana yeter.

Kezâ, beni inşâ eden, kulağımı ve gözümü açan, cismimde bir lisân ve bir kalb derc eden, onda ve cihâzâtımda, rahmetinin çeşit çeşit hazînelerinin müddeharâtını tartmak için sayısız hassâs mîzânlar yerleştiren ve kezâ lisânımda ve kalbimde ve fıtratımda, esmâsının çeşit çeşit defînelerini anlamak için saymakla bitmez hassâs âletler derc eden zât, bütün maksadlarım için bana yeter.

Kezâ, bütün envâ‘-i ni‘metini ihsâs etmek ve ekser tecelliyât-ı esmâsını tattırmak için, bu a‘zâ ve âlâtı ve bu cevârih ve cihâzâtı ve bu havâs ve hissiyâtı ve bu letâif ve ma‘neviyâtı, celîl ulûhiyeti ve cemîl rahmetiyle ve kebîr rubûbiyeti ve kerîm re’fetiyle ve azîm kudreti ve latîf hikmetiyle, benim küçük ve hakîr şahsımda derc eden ve zaîf ve fakîr vücûdumda derc eden Zât bana yeter.

5. Nükte[düzenle]

ﺍَﻟﻨُّﻜْﺘَﺔُ ﺍﻟْﺨَﺎﻣِﺴَﺔُ

ﻟﺎَ ﺑُﺪَّ ﻟِﻰ ﻭَ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍَﺣَﺪٍ ﺍَﻥْ ﻳَﻘُﻮﻝَ ﺣَﺎﻟﺎً ﻭَ ﻗَﺎﻟﺎً ﻭَ ﻣُﺘَﺸَﻜِّﺮًﺍ ﻭَ ﻣُﻔْﺘَﺨِﺮًﺍ:

ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﺧَﻠَﻘَﻨِﻰ ﻭَ ﺍَﺧْﺮَﺟَﻨِﻰ ﻣِﻦْ ﻇُﻠْﻤَﺔِ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡِ ﻭَ ﺍَﻧْﻌَﻢَ ﻋَﻠَﻰَّ ﺑِﻨُﻮﺭِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﺟَﻌَﻠَﻨِﻰ ﺣَﻴًّﺎ ﻓَﺎَﻧْﻌَﻢَ ﻋَﻠَﻰَّ ﻧِﻌْﻤَﺔَ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺗُﻌْﻄِﻰ ﻟِﺼَﺎﺣِﺒِﻬَﺎ ﻛُﻞَّ ﺷَﻲْﺀٍ

﴿(٩): ﻧﺴﺨﻪ: ﺣَﻰٍّ﴾

ﻭَ ﺗُﻤِﺪُّ ﻳَﺪَ ﺻَﺎﺣِﺒِﻬَﺎ ﺍِﻟَﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﺟَﻌَﻠَﻨِﻰ ﺍِﻧْﺴَﺎﻧًﺎ ﻓَﺎَﻧْﻌَﻢَ ﻋﻠَﻰَّ ﺑِﻨِﻌْﻤَﺔِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺻَﻴَّﺮَﺕِ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻥَ ﻋَﺎﻟَﻤًﺎ ﺻَﻐِﻴﺮًﺍ ﺍَﻛْﺒَﺮَ ﻣَﻌْﻨًﺎ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ﺍﻟْﻜَﺒِﻴﺮِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﺟَﻌَﻠَﻨِﻰ ﻣُﺆْﻣِﻨًﺎ ﻓَﺎَﻧْﻌَﻢَ ﻋَﻠَﻰَّ ﻧِﻌْﻤَﺔَ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻳُﺼَﻴِّﺮُ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮَﺓَ ﻛَﺴُﻔْﺮَﺗَﻴْﻦِ

﴿(١٠): ﻧﺴﺨﻪ: ﻛَﺎﻟﺴُّﻔْﺮَﺗَﻴْﻦِ ﺍﻟْﻤَﻤْﻠُﻮﺀَﺗَﻴْﻦِ﴾

ﻣَﻤْﻠُﻮﺀَﺗَﻴْﻦِ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ ﻳُﻘَﺪِّﻣُﻬُﻤَﺎ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻦِ ﺑِﻴَﺪِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﺟَﻌَﻠَﻨِﻰ ﻣِﻦْ ﺍُﻣَّﺔِ ﺣَﺒِﻴﺒِﻪِ ﻣُﺤَﻤَّﺪٍ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺍﻟﺼَّﻠﺎَﺓُ ﻭَ ﺍﻟﺴَّﻠﺎَﻡُ ﻓَﺎَﻧْﻌَﻢَ ﻋَﻠَﻰَّ ﺑِﻤَﺎ ﻓِﻰ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻥِ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺒَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺤْﺒُﻮﺑِﻴَّﺔِ ﺍْﻟﺎِﻟَﻬِﻴَّﺔِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻫِﻰَ ﻣِﻦْ ﺍَﻋْﻠَﻰ ﻣَﺮَﺍﺗِﺐِ ﺍﻟْﻜَﻤَﺎﻟﺎَﺕِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِﻳَّﺔِ ﻭَ ﺑِﺘِﻠْﻚَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺒَّﺔِ ﺍْﻟﺎِﻳﻤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﺗَﻤْﺘَﺪُّ ﺍَﻳَﺎﺩِﻯ ﺍِﺳْﺘِﻔَﺎﺩَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻦِ ﺍِﻟَﻰ ﻣَﺎ ﻟﺎَ ﻳَﺘَﻨَﺎﻫَﻰ ﻣِﻦْ ﻣُﺸْﺘَﻤِﻠﺎَﺕِ ﺩَﺍﺋِﺮَﺓِ ﺍْﻟﺎِﻣْﻜَﺎﻥِ ﻭَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺏِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﻓَﻀَّﻠَﻨِﻰ ﺟِﻨْﺴًﺎ ﻭَ ﻧَﻮْﻋًﺎ ﻭَ ﺩِﻳﻨًﺎ ﻭَ ﺍِﻳﻤَﺎﻧًﺎ ﻋَﻠَﻰ ﻛَﺜِﻴﺮٍ ﻣِﻦْ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻪِ ﻓَﻠَﻢْ ﻳَﺠْﻌَﻠْﻨِﻰ ﺟَﺎﻣِﺪًﺍ ﻭَ ﻟﺎَ ﺣَﻴْﻮَﺍﻧًﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﺿَﺎﻟﺎًّ ﻓَﻠَﻪُ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻭَ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺸُﻜْﺮُ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦْ ﺟَﻌَﻠَﻨِﻰ ﻣَﻈْﻬَﺮًﺍ ﺟَﺎﻣِﻌًﺎ ﻟِﺘَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﻭَ ﺍَﻧْﻌَﻢَ ﻋﻠَﻰَّ ﺑِﻨِﻌْﻤَﺔٍ ﻟﺎَ ﺗَﺴَﻌُﻬَﺎ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﺑِﺴِﺮِّ ﺣَﺪِﻳﺚِ (ﻟﺎَ ﻳَﺴَﻌُﻨِﻰ ﺍَﺭْﺿِﻰ ﻭَ ﻟﺎَ ﺳَﻤَﺎﺋِﻰ ﻭَ ﻳَﺴَﻌُﻨِﻰ ﻗَﻠْﺐُ ﻋَﺒْﺪِﻯَ ﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻦِ) ﻳَﻌْﻨِﻰ ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﻤَﺎﻫِﻴَّﺔَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻧِﻴَّﺔَ ﻣَﻈْﻬَﺮٌ ﺟَﺎﻣِﻊٌ ﻟِﺠَﻤِﻴﻊِ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺍْﻟﺎَﺳْﻤَﺎﺀِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺠَﻠِّﻴَﺔِ ﻓِﻰ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ٭

ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺣَﺴْﺒِﻰ ﻣَﻦِ ﺍﺷْﺘَﺮَﻯ ﻣُﻠْﻜَﻪُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻋِﻨْﺪِﻯ ﻣِﻨِّﻰ ﻟِﻴَﺤْﻔَﻈَﻪُ ﻟِﻰ ﺛُﻢَّ ﻳُﻌِﻴﺪَﻩُ ﺍِﻟَﻰَّ ﻭَ ﺍَﻋْﻄَﺎﻧَﺎ ﺛَﻤَﻨَﻪُ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔَ ٭ ﻓَﻠَﻪُ ﺍﻟﺸُّﻜْﺮُ ﻭَﻟَﻪُ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ﺑِﻌَﺪَﺩِ ﺿَﺮْﺏِ ﺫَﺭَّﺍﺕِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻯ ﻓِﻰ ﺫَﺭَّﺍﺕِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ٭

﴿ﺣَﺴْﺒِﻰ ﺭَﺑِّﻰ ﺟَﻞَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻧُﻮﺭُ ﻣُﺤَﻤَّﺪْ ﺻَﻠَّﻰ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭﴾

﴿ﺣَﺴْﺒِﻰ ﺭَﺑِّﻰ ﺟَﻞَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭ ﺳِﺮُّ ﻗَﻠْﺒِﻰ ﺫِﻛْﺮُ ﺍﻟﻠَّﻪِ ٭ ﺫِﻛْﺮُ ﺍَﺣْﻤَﺪْ ﺻَﻠَّﻰ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭﴾

﴿ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ٭﴾

Benim her bir ferdin, hâl ve kâl ile ve teşekkür ve iftihârla şöyle dememiz gerekir.

Beni yaratan ve beni adem zulmetinden çıkararak bana vücûd nûrunu in‘âm eden Zât bana yeter.

Kezâ, beni hayât sâhibi kılarak, sâhibine her şeyi veren ve sâhibinin elini her şeye uzatan hayât ni‘metini bana in‘âm eden Zât bana yeter.

Kezâ, beni insân yaparak, insânı, âlem-i kebîrden ma‘nen daha büyük olan küçük bir âlem hâline getiren insâniyet ni‘metini bana in‘âm eden Zât bana yeter.

Kezâ, beni mü’min kılarak, dünyâ ve âhireti ni‘metlerle dolu iki sofra hâline getirip îmân eliyle mü’mine onları takdîm eden îmân ni‘metini bana in‘âm eden Zât bana yeter.

Kezâ, beni habîbi olan Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ümmetinden kılarak, îmânda bulunan ve kemâlât-ı beşeriyenin en yüksek merâtibinden olan muhabbet ve mahbûbiyet-i ilâhiyeyi bana in‘âm eden Zât bana yeter ki, bu muhabbet-i îmâniye ile, mü’minin istifâde elleri imkân ve vücûb dâiresinin nihâyetsiz müştemilâtına kadar uzanır.

Kezâ, cins ve nev‘î ve dîn ve îmân cihetiyle beni mahlûkâtının bir çoğundan üstün kılıp beni ne câmid, ne hayvân ne de dalâlette giden yapmayan Zât bana yeter ki, hamd de O’na mahsûstur, şükür de O’na mahsûstur.

Kezâ, “Beni ne yerim ne de göğüm içine sığdırabilir; fakat beni mü’min kulumun kalbi içine sığdırabilir” meâlindeki hadîsin sırrıyla, beni esmâsının tecelliyâtına câmi‘ bir mazhar yaparak kâinâtın içine sığdıramadığı bir ni‘meti bana in‘âm eden Zât bana yeter. Yani, mâhiyet-i insâniye, bütün kâinâtta tecellî eden esmânın bütün tecelliyâtına mazhar ve câmi‘dir. Kezâ, bende bulunan mülkünü benim için muhâfaza edip sonra onu bana iâde etmek için benden satın alan ve karşılığında bize cenneti veren Zât bana yeter. Vücûdumun zerrelerinin zerrâtı kâinâtla darbı adedince şükürde Ona mahsûstur. Hamd de O’na mahsûsdur.

Hasbî Rabbî Cellallâh Nûr-u Muhammed Sallallâh. Lâ ilâhe illallâh.

Hasbî Rabbî Cellallâh Sırr-u kalbî zikrullâh. Zikr-u Ahmed Sallallâh.

Lâ ilâhe illallâh.

Yedinci Bab (La havle vela kuvvete illa billah)[düzenle]

(Hâşiye-1[35])

Lâ havle velâ kuvvete illâ billâhi'l aliyyi'l azîm hakkındadır.

Bu mübârek kelime-i tayyibe, "Subhanallah" ve "Elhamdulillah" ve "Lâ ilahe illallah" ve "Allahuekber" ve "Lâ havle velâ kuvvete illâ billâhi'l aliyyi'l azîm" olan meşhûr "bâkiyât-ı sâlihât" tan [bâkî kalıcı beş sâlih amel] beşinci olanıdır.

الباب السابع

ﻓِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻌَﻠِﻰِّ ﺍﻟْﻌَﻈِﻴﻢِ

﴿(١): ﭼﻮﻕ ﺭﺳﺎﻟﻪﻟﺮﺩﻩ ﺑﻴﺎﻥ ﺍﻳﺘﻤﺸﺰ ﻛﻪ: ﺇﻧﺴﺎﻧﯔ ﻓﻄﺮﺗﻨﺪﻩ ﺣﺪﺳﺰ ﺑﺮ ﻋﺠﺰ ﻭ ﻧﻬﺎﻳﺘﺴﺰ ﺑﺮ ﻓﻘﺮ ﺑﻮﻟﻮﻧﻤﻘﻠﻪ ﺑﺮﺍﺑﺮ، ﺣﺪﺳﺰ ﺃﻋﺪﺍﺳﻰ ﻭ ﻧﻬﺎﻳﺘﺴﺰ ﻣﻄﺎﻟﺒﻰ ﻭﺍﺭﺩﺭ. ﺇﻧﺴﺎﻥ ﺑﻮ ﻋﺠﺰ ﻭ ﻓﻘﺮﺩﻥ ﻓﻄﺮﺓً ﺑﺮ ﻗﺪﻳﺮِ ﺭﺣﻴﻤﻪ ﺇﻟﺘﺠﺎﻳﻪ ﻣﺤﺘﺎﺟﺪﺭ. ﻧﺎﺻﻠﻜﻪ (ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ) ﺑﺮﻧﺠﻰ ﺟﻤﻠﻪﺳﻰ، ﻋﺠﺰﻩ ﺑﺮ ﻣﺮﻫﻢ ﻭ ﺑﺘﻮﻥ ﺃﻋﺪﺍﺳﻨﻪ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺑﺮ ﻣﻠﺠﺄ ﮔﻮﺳﺘﺮﺭ. (ﻭَ ﻧِﻌْﻢَ ﺍﻟْﻮَﻛِﻴﻞُ) ﺟﻤﻠﻪﺳﻨﺪﻩ، ﻓﻘﺮﻳﻨﻪ ﺩﻩ ﻭ ﺍﻭ ﺑﺘﻮﻥ ﻣﻄﺎﻟﺒﻨﻪ ﺩﻩ ﺑﺮ ﻭﺳﻴﻠﻪﻳﻰ ﮔﻮﺳﺘﺮﺩﻳﮕﻰ ﮔﺒﻰ؛ (ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻌَﻠِﻰِّ ﺍﻟْﻌَﻈِﻴﻢِ) ﺩﺧﻰ ﺑﺎﺷﻘﻪ ﺑﺮ ﺻﻮﺭﺗﺪﻩ، ﻋﻴﻨًﺎ (ﺣَﺴْﺒُﻨَﺎ ﺍﻟﻠَّﻪُ) ﮔﺒﻰ ﻋﺠﺰ ﻭ ﻓﻘﺮِ ﺑﺸﺮﻳﻨﯔ ﻋﻠﺎﺟﻰ (ﻭَﻟﺎَﺣَﻮْﻝَ) ﻛﻠﻤﻪﺳﻰ ﺃﻋﺪﺍﺳﻨﻪ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﻧﻘﻄﻪِٔ ﺇﺳﺘﻨﺎﺩﻯ ﻛﻨﺪﻯ ﻗﻮّﺗﻨﺪﻥ ﺗﺒﺮّﻯ ﺍﻳﺘﻤﻜﻠﻪ ﻗﻮّﻩِٔ ﺇﻟَﻬﻴﻪﻳﻪ ﺇﻟﺘﺠﺎ، (ﻭَﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ) ﻛﻠﻤﻪﺳﻴﻠﻪ ﻣﻄﺎﻟﺒﻨﻪ، ﺣﺎﺟﺎﺗﻨﻪ ﻭﺳﻴﻠﻪِٔ ﻣﻄﻠﻖ ﺗﻮﻛّﻞ ﺍﻳﻠﻪ ﻗﺪﺭﺕِ ﺇﻟَﻬﻴﻪﻳﻪ ﺇﻋﺘﻤﺎﺩﺩﺭ. ﺑﻮ (ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ) ﺟﻤﻠﻪﺳﻨﯔ ﭘﻚ ﭼﻮﻕ ﻣﺮﺍﺗﺒﻨﻰ ﻛﻨﺪﻣﺪﻩ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺍﻳﻠﻪ ﺣﺲّ ﺍﻳﺘﺪﻡ. ﺍﻭ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮﻩ ﺑﺮﺭ ﻗﻴﺼﻪ ﻛﻠﻤﻪ ﺍﻳﻠﻪ ﺇﺷﺎﺭﺗﻠﺮ ﻗﻮﻳﻤﻴﺸﻢ. ﺍﻭ ﺇﺷﺎﺭﺗﻠﺮ ﻭﺍﺳﻄﻪﺳﻴﻠﻪ ﺍﻭ ﻣﺮﺍﺗﺒﻰ ﻣﻠﺎﺣﻈﻪ ﺍﻳﺪﻳﻴﻮﺭﻡ. ﺑﻮ ﺑﺎﺑﺪﻩ ﻗﺴﻤًﺎ ﺍﻭ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮﻯ ﺭﻣﺰ ﺍﻳﺪﻥ ﻛﻠﻤﻪﻟﺮ ﻋﻴﻨًﺎ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﻪﺟﻜﺪﺭ.﴾

ﻭَ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﻠِﻤَﺔُ ﺍﻟﻄَّﻴِّﺒَﺔُ ﺍﻟْﻤُﺒَﺎﺭَﻛَﺔُ ﺧَﺎﻣِﺴَﺔٌ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺨَﻤْﺴَﺔِ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻴَﺎﺕِ ﺍﻟﺼَّﺎﻟِﺤَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤَﺸْﻬُﻮﺭَﺍﺕِ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻫِﻰَ (ﺳُﺒْﺤَﺎﻥَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻤْﺪُ ِﻟﻠَّﻪِ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍِﻟَﻪَ ﺍِﻟﺎَّ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﻭَ ﺍﻟﻠَّﻪُ ﺍَﻛْﺒَﺮُ ﻭَ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﺎﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟْﻌَﻠِﻰِّ ﺍﻟْﻌَﻈِﻴﻢِ)

﴿ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ﴾

1. Kısım[düzenle]

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻭَ ﺳِﻴِّﺪِﻯ ﻭَ ﻣَﺎﻟِﻜِﻰ ﻟِﻰ ﻓَﻘْﺮٌ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺣَﺎﺟَﺎﺗِﻰ ﻭَ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻰ ﻟﺎَ ﺗُﻌَﺪُّ ﻭَ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻭَ ﺗَﻘْﺼُﺮُ ﻳَﺪِﻯ ﻋَﻦْ ﺍَﺩْﻧَﻰ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺭَﺑِّﻰَ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢِ ﻭَ ﻳَﺎ ﺧَﺎﻟِﻘِﻰَ ﺍﻟْﻜَﺮِﻳﻢِ ﻳَﺎ ﺣَﺴِﻴﺐُ ﻳَﺎ ﻭَﻛِﻴﻞُ ﻳَﺎ ﻛَﺎﻓِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﺍِﺧْﺘِﻴَﺎﺭِﻯ ﻛَﺸَﻌْﺮَﺓٍ ﺿَﻌِﻴﻔَﺔٍ ﻭَ ﺍَﻣَﺎﻟِﻰ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻓَﺎَﻋْﺠِﺰُ ﺩَﺍﺋِﻤًﺎ ﻋَﻤَّﺎ ﻟﺎَ ﺍَﺳْﺘَﻐْﻨِﻰ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﺍَﺑَﺪًﺍ؛ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻏَﻨِﻰُّ ﻳﺎَ ﻛَﺮِﻳﻢُ ﻳَﺎ ﻛَﻔِﻴﻞُ ﻳﺎَ ﻭَﻛِﻴﻞُ ﻳﺎَ ﺣَﺴِﻴﺐُ ﻳَﺎ ﻛَﺎﻓِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻭَ ﺳَﻴِّﺪِﻯ ﻭَ ﻣَﺎﻟِﻜِﻰ ﺍِﻗْﺘِﺪَﺍﺭِﻯ ﻛَﺬَﺭَّﺓٍ ﺿَﻌِﻴﻔَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺍْﻟﺎَﻋْﺪَﺍﺀَ ﻭَ ﺍﻟْﻌِﻠَﻞَ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻭْﻫَﺎﻡَ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻫْﻮَﺍﻝَ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻟﺎَﻡَ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺳْﻘَﺎﻡَ ﻭَ ﺍﻟﻈُّﻠُﻤَﺎﺕِ ﻭَ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻝَ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺳْﻔَﺎﺭَ ﺍﻟﻄِّﻮَﺍﻝَ ﻣَﺎ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﻣُﻘَﺎﺑَﻠَﺘِﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻗَﻮِﻯُّ ﻳَﺎ ﻗَﺪِﻳﺮُ ﻳَﺎ ﻗَﺮِﻳﺐُ ﻳَﺎ ﻣُﺠِﻴﺐُ ﻳﺎ ﺣَﻔِﻴﻆُ ﻳَﺎ ﻭَﻛِﻴﻞُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﺣَﻴَﺎﺗِﻰ ﻛَﺸُﻌْﻠَﺔٍ ﺗَﻨْﻄَﻔِﻰ ﻛَﺎَﻣْﺜَﺎﻟِﻰ ﻭَ ﺍَﻣَﺎﻧِﻰ ﻭَ ﺍَﻣَﺎﻟِﻰ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﻃَﻠَﺐِ ﺗِﻠْﻚَ ﺍْﻟﺎَﻣَﺎﻝِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺗَﺤْﺼِﻴﻠِﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺣَﻰُّ ﻳَﺎ ﻗَﻴُّﻮﻡُ ﻳَﺎ ﺣَﺴِﻴﺐُ ﻳَﺎ ﻛَﺎﻓِﻰ ﻳَﺎ ﻭَﻛِﻴﻞُ ﻳَﺎ ﻭَﺍﻓِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻋُﻤْﺮِﻯ ﻛَﺪَﻗِﻴﻘَﺔٍ ﺗَﻨْﻘَﻀِﻰ ﻛَﺎَﻗْﺮَﺍﻧِﻰ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﻣَﻘَﺎﺻِﺪِﻯ ﻭَ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻰ ﻟﺎَ ﺗُﻌَﺪُّ ﻭَ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺍَﺯَﻟِﻰُّ ﻳَﺎ ﺍَﺑَﺪِﻯُّ ﻳَﺎ ﺣَﺴِﻴﺐُ ﻳَﺎ ﻛَﺎﻓِﻰ ﻳَﺎ ﻭَﻛِﻴﻞُ ﻳَﺎ ﻭَﺍﻓِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﺷُﻌُﻮﺭِﻯ ﻛَﻠَﻤْﻌَﺔٍ ﺗَﺰُﻭﻝُ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﻣَﺎ ﻳَﻠْﺰَﻡُ ﻣُﺤَﺎﻓَﻈَﺘُﻪُ ﻣِﻦْ ﺍَﻧْﻮَﺍﺭِ ﻣَﻌْﺮِﻓَﺘِﻚَ ﻭَ ﻣَﺎ ﻳَﻠْﺰَﻡُ ﺍﻟﺘَّﺤَﻔُّﻆُ ﻣِﻨْﻪُ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻈُّﻠُﻤَﺎﺕِ ﻭَ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻟﺎَﺕِ ﻟﺎَ ﺗُﻌَﺪُّ ﻭَ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟﻈُّﻠُﻤَﺎﺕِ ﻭَ ﺍﻟﻀَّﻠﺎَﻟﺎَﺕِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﻫَﺎﺗِﻴﻚَ ﺍْﻟﺎَﻧْﻮَﺍﺭِ ﻭَ ﺍﻟْﻬِﺪَﺍﻳَﺎﺕِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻋَﻠِﻴﻢُ ﻳَﺎ ﺧَﺒِﻴﺮُ ﻳَﺎ ﺣَﺴِﻴﺐُ ﻳَﺎ ﻛَﺎﻓِﻰ ﻳَﺎ ﺣَﻔِﻴﻆُ ﻳَﺎ ﻭَﻛِﻴﻞُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻧَﻔْﺲٌ ﻫَﻠُﻮﻉٌ ﻭَ ﻗَﻠْﺐٌ ﺟَﺰُﻭﻉٌ ﻭَ ﺻَﺒْﺮٌ ﺿَﻌِﻴﻒٌ ﻭَ ﺟِﺴْﻢٌ ﻧَﺤِﻴﻒٌ ﻭَ ﺑَﺪَﻥٌ ﻋَﻠِﻴﻞٌ ﺫَﻟِﻴﻞٌ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺍﻟْﻤَﺤْﻤُﻮﻝَ ﻋَﻠَﻰَّ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺣْﻤَﺎﻝِ ﺍﻟْﻤَﺎﺩِّﻳَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺔِ ﺛَﻘِﻴﻞٌ ﺛَﻘِﻴﻞٌ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﺗِﻠْﻚَ ﺍْﻟﺎَﺣْﻤَﺎﻝِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺣَﻤْﻠِﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺭَﺑِّﻰَ ﺍﻟﺮَّﺣِﻴﻢُ ﻳَﺎ ﺧَﺎﻟِﻘِﻰَ ﺍﻟْﻜَﺮِﻳﻢُ ﻳَﺎ ﺣَﺴِﻴﺐُ ﻳَﺎ ﻛَﺎﻓِﻰ ﻳَﺎ ﻭَﻛِﻴﻞُ ﻳَﺎ ﻭَﺍﻓِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺰَّﻣَﺎﻥِ ﺍَﻥٌ ﻳَﺴِﻴﻞُ ﻓِﻰ ﺳَﻴْﻞٍ ﻭَﺍﺳِﻊٍ ﺳَﺮِﻳﻊِ ﺍﻟْﺠَﺮَﻳَﺎﻥِ ﻭَ ﻟِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤَﻜَﺎﻥِ ﻣِﻘْﺪَﺍﺭُ ﺍﻟْﻘَﺒْﺮِ ﻣَﻊَ ﻋَﻠﺎَﻗَﺘِﻰ ﺑِﺴَﺎﺋِﺮِ ﺍْﻟﺎَﻣْﻜِﻨَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺯْﻣِﻨَﺔِ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻌَﻠﺎَﻗَﺔِ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻮُﺻُﻮﻝِ ﺍِﻟَﻰ ﻣَﺎﻓِﻴﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍْﻟﺎَﻣْﻜِﻨَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻛْﻮَﺍﻥِ ﻭَ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﺪُّﻫُﻮﺭِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺯْﻣَﺎﻥِ ﻳَﺎ ﺣَﺴِﻴﺐُ ﻳَﺎ ﻛَﺎﻓِﻰ ﻳَﺎ ﻛَﻔِﻴﻞُ ﻳَﺎ ﻭَﺍﻓِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻋَﺠْﺰٌ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ ﻭَ ﺿَﻌْﻒٌ ﺑِﻠﺎَ ﻏَﺎﻳَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺍَﻋْﺪَﺍﺋِﻰ ﻭَ ﻣَﺎ ﻳُﺆْﻟِﻤُﻨِﻰ ﻭَ ﻣَﺎ ﺍَﺧَﺎﻑُ ﻣِﻨْﻪُ ﻭَ ﻣَﺎ ﻳُﻬَﺪِّﺩُﻧِﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﺒَﻠﺎَﻳَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻓَﺎﺕِ ﻣَﺎ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﻫَﺠَﻤَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺩَﻓْﻌِﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻗَﻮِﻯُّ ﻳَﺎ ﻗَﺪِﻳﺮُ ﻳَﺎ ﻗَﺮِﻳﺐُ ﻳَﺎ ﺭَﻗِﻴﺐُ ﻳَﺎ ﻛَﻔِﻴﻞُ ﻳَﺎ ﻭَﻛِﻴﻞُ ﻳﺎَ ﺣَﻔِﻴﻆُ ﻳَﺎ ﻛَﺎﻓِﻰ ٭

Ey ilâhım ve Seyyidim ve Mâlikim,

Benim nihâyetsiz fakrım vardır. Bununla berâber hâcâtım ve metâlibim sayısız ve saymakla bitmez. Benim elim ise, metâlibimin en ednâsına ulaşmaz. Havl ve kuvvet ancak Sendedir, ey Rabb-i Rahîmim ve ey Hâlık-ı Kerîmim! Ey Hasîb, ey Vekîl, ey Kâfî!

İlâhî, ihtiyârım zaîf bir kıl gibi; emellerim ise saymakla bitmez. Hiçbir zamân kendilerinden müstağnî kalamayacağım şeylerden ise dâimâ âcizim.

Havl ve Kuvvet ancak Sendedir, ey Ganî, ey Kerîm, ey Kefîl, ey Hasîb, ey Kâfî!

Ey ilâhım ve seyyidim ve Mâlikim,

Benim iktidârım zaîf bir zerre gibidir. Bununla berâber düşmanlar, illetler, evhâmlar, korkular, elemler, hastalıklar, zulmetler, dalâletler ve uzun seferler saymakla bitmez. Onlara karşı havl ve onlara mukâbele etmeye kuvvet ancak sendedir, ey Kavî, ey Kadîr, ey Karîb, ey Mücîb, ey Hafîz, ey Vekîl!

Ey ilâhım! Emsâlim gibi, hayâtım da sönecek olan bir şu‘le gibidir. Arzûlarım ve emellerim ise saymakla bitmez. Bu emelleri taleb etmeye karşı havl ve onları tahsîl etmeye kuvvet ancak sendedir.

Ey Hay, ey Kayyûm, ey Hasîb, ey Kâfî, ey Vekîl, ey Vâfî!

Ey ilâhım! Akrânım gibi, ömrüm de tükenecek bir dakîka gibidir. Bununla berâber maksadlarım ve metâlibim sayısızdır ve saymakla bitmez. Onlara karşı havl ve onlara yetecek kuvvet ancak Sendedir, ey Ezelî olan, ey Ebedî olan, ey Hasîb, ey Kâfî, ey Vekîl, ey Vâfî!

Ey ilâhım! Şuûrum, sönüp gidecek olan bir lem‘a gibidir. Bununla berâber envâr-ı ma‘rifetinden olup muhâfaza edilmesi gereken şeyler ve zulümât ve dalâletten olup kendisinden muhâfaza olunulması gereken şeyler sayısızdır ve saymakla bitmez. Bu zulümât ve dalâlete karşı havl ve bu envâr ve hidâyât üzerine kuvvet ancak sendedir, ey Alîm olan, ey Habîr olan, ey Hasîb, ey Kâfî, ey Hafîz, ey Vekîl!

Ey ilâhım! Benim sabırsız bir nefsim, feryâd eden bir kalbim, zaîf bir sabrım, nahîf bir cismim, alîl ve zelîl bir bedenim vardır. Bununla berâber mâddî ve ma‘nevî yüklerden üzerime yüklenen ağırdır. Bu yüklere karşı havl ve onları taşımaya kuvvet ancak sendedir, ey Rabb-i Rahîmim, ey Hâlık-ı Kerîmim, ey Hasîb, ey Kâfî, ey Vekîl, ey Vâfî.

Ey ilâhım! Zamândan bana âid olan, akışı sür‘atli olan geniş bir selde akıp giden bir ândır. Mekândan bana âid olan ise kabir kadardır. Bununla berâber sâir mekânlarla ve zamânlarla alâkam vardır. Onlara olan alâkaya karşı havl ve onlarda bulunanlara ulaşmaya kuvvet ancak Sendedir, ey mekânların ve kevnlerin Rabbi, ey dehirlerin ve zamânların Rabbi, ey Hasîb, ey Kâfî, ey Kefîl, ey Vâfî!

Ey ilâhım! Benim nihâyetsiz bir aczim, hadsiz bir za‘fım vardır. Bununla berâber düşmanlarım ve bana elem verenler ve kendisinden korktuğum şeyler ve beni tehdîd eden belâlar ve âfetler saymakla bitmez. Onların hücûmlarına karşı havl ve onları def‘ edecek kuvvet ancak Sendedir, ey Kavî, ey Kadîr, ey Karîb, ey Rakîb, ey Kefîl, ey Vekîl, ey Hafîz, ey Kâfî!

2. Kısım[düzenle]

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻓَﻘْﺮٌ ﺑِﻠﺎَ ﻏَﺎﻳَﺔٍ ﻭَ ﻓَﺎﻗَﺔٌ ﺑِﻠﺎَ ﻧِﻬَﺎﻳَﺔٍ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺣَﺎﺟَﺎﺗِﻰ ﻭَ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻰ ﻭَ ﻭَﻇَﺎﺋِﻔِﻰ ﻣَﺎ ﻟﺎَ ﺗُﺤْﺼَﻰ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻏَﻨِﻰُّ ﻳَﺎ ﻛَﺮِﻳﻢُ ﻳَﺎ ﻣُﻐْﻨِﻰ ﻳَﺎ ﺭَﺣِﻴﻢُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﺗَﺒَﺮَّﺃْﺕُ ﺍِﻟَﻴْﻚَ ﻣِﻦْ ﺣَﻮْﻟِﻰ ﻭَ ﻗُﻮَّﺗِﻰ ﻭَ ﺍﻟْﺘَﺠَﺄْﺕُ ﺍِﻟَﻰ ﺣَﻮْﻟِﻚَ ﻭَ ﻗُﻮَّﺗِﻚَ ﻓَﻠﺎَ ﺗَﻜِﻠْﻨِﻰ ﺍِﻟَﻰ ﺣَﻮْﻟِﻰ ﻭ ﻗُﻮَّﺗِﻰ ﻭَﺍﺭْﺣَﻢْ ﻋَﺠْﺰِﻯ ﻭ ﺿَﻌْﻔِﻰ ﻭَ ﻓَﻘْﺮِﻯ ﻭَ ﻓَﺎﻗَﺘِﻰ ﻓَﻘَﺪْ ﺿَﺎﻕَ ﺻَﺪْﺭِﻯ ﻭَ ﺿَﺎﻉَ ﻋُﻤْﺮِﻯ ﻭَ ﻓَﻨَﻰ ﺻَﺒْﺮِﻯ ﻭَ ﺗَﺎﻩَ ﻓِﻜْﺮِﻯ ﻭَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻌَﺎﻟِﻢُ ﺑِﺴِﺮِّﻯ ﻭَ ﺟَﻬْﺮِﻯ ﻭَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻤَﺎﻟِﻚُ ﻟِﻨَﻔْﻌِﻰ ﻭَ ﺿَﺮِّﻯ ﻭَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟْﻘَﺎﺩِﺭُ ﻋَﻠَﻰ ﺗَﻔْﺮِﻳﺞِ ﻛُﺮْﺑِﻰ ﻭَ ﺗَﻴْﺴِﻴﺮِ ﻋُﺴْﺮِﻯ ﻓَﻔَﺮِّﺝْ ﻛُﻞَّ ﻛُﺮْﺑَﺘِﻰ ﻭَ ﻳَﺴِّﺮْ ﻋَﻠَﻰَّ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﺍِﺧْﻮَﺍﻧِﻰ ﻛُﻞَّ ﻋَﺴِﻴﺮٍ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺰَّﻣَﺎﻥِ ﺍْﻟﺎَﺗِﻰ ﻭَ ﻋَﻦْ ﺍَﻫْﻮَﺍﻟِﻪِ ﻣَﻊَ ﺳَﻮْﻕٍ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻰ ﻭَ ﻟَﺬَﺍﺋِﺬِﻩِ ﻣَﻊَ ﻋَﻠﺎَﻗَﺔٍ ﺑِﻪِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺍَﺯَﻟِﻰُّ ﻳَﺎ ﺍَﺑَﺪِﻯُّ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺰَّﻭَﺍﻝِ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍَﺧَﺎﻑُ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍَﺧْﻠِﺺُ ﻣِﻨْﻪُ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍِﻋَﺎﺩَﺓِ ﻣَﺎ ﻓَﺎﺕَ ﻣِﻦْ ﺣَﻴَﺎﺗِﻰَ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺍَﺗَﺤَﺴَّﺮُﻫَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍَﺻِﻞُ ﺍِﻟَﻴْﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺳَﺮْﻣَﺪِﻯُّ ﻳَﺎ ﺑَﺎﻗِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﻇُﻠْﻤَﺔِ ﺍﻟْﻌَﺪَﻡِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﻧُﻮﺭِ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻣُﻮﺟِﺪُ ﻳَﺎ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩُ ﻳَﺎ ﻗَﺪِﻳﻢُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻤَﻀَﺎﺭِّ ﺍﻟﻠﺎَّﺣِﻘَﺔِ ﺑِﺎﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻤَﺴَﺎﺭِّ ﺍﻟﻠﺎَّﺯِﻣَﺔِ ﻟِﻠْﺤَﻴَﺎﺓِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻣُﺪَﺑِّﺮُ ﻳَﺎ ﺣَﻜِﻴﻢُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍْﻟﺎَﻟﺎَﻡِ ﺍﻟْﻬَﺎﺟِﻤَﺔِ ﻋَﻠَﻰ ﺫِﻯ ﺍﻟﺸُّﻌُﻮﺭِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻠَّﺬَﺍﺋِﺬِ ﺍﻟْﻤَﻄْﻠُﻮﺑَﺔِ ﻟِﺬِﻯ ﺍﻟْﺤِﺲِّ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻣُﺮَﺑِّﻰ ﻳَﺎ ﻛَﺮِﻳﻢُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻤَﺴَﺎﻭِﻯ ﺍﻟْﻌَﺎﺭِﺿَﺔِ ﻟِﺬَﻭِﻯ ﺍﻟْﻌُﻘُﻮﻝِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻤَﺤَﺎﺳِﻦِ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳِّﻨَﺔِ ﻟِﺬَﻭِﻯ ﺍﻟْﻬِﻤَﻢِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻣُﺤْﺴِﻦُ ﻳَﺎ ﻛَﺮِﻳﻢُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻨِّﻘَﻢِ ﻟِﺎَﻫْﻞِ ﺍﻟْﻌِﺼْﻴَﺎﻥِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻨِّﻌَﻢِ ﻟِﺎَﻫْﻞِ ﺍﻟﻄَّﺎﻋَﺎﺕِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻏَﻔُﻮﺭُ ﻳَﺎ ﻣُﻨْﻌِﻢُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍْﻟﺎَﺣْﺰَﺍﻥِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍْﻟﺎَﻓْﺮَﺍﺡِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻓَﺎِﻧَّﻚَ ﺍَﻧْﺖَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺍَﺿْﺤَﻚَ ﻭَ ﺍَﺑْﻜَﻰ ﻳَﺎ ﺟَﻤِﻴﻞُ ﻳَﺎ ﺟَﻠِﻴﻞُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻌِﻠَﻞِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﻌَﺎﻓِﻴَﺔِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺷَﺎﻓِﻰ ﻳَﺎ ﻣُﻌَﺎﻓِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍْﻟﺎَﻟﺎَﻡِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍْﻟﺎَﻣَﺎﻝِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻣُﻨْﺠِﻰ ﻳَﺎ ﻣُﻐِﻴﺚُ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟﻈُّﻠُﻤَﺎﺕِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍْﻟﺎَﻧْﻮَﺍﺭِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻧُﻮﺭُ ﻳَﺎ ﻫَﺎﺩِﻯ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟﺸُّﺮُﻭﺭِ ﻣُﻄْﻠَﻘًﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟْﺨَﻴْﺮَﺍﺕِ ﺍَﺻْﻠﺎً ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺑِﻴَﺪِﻩِ ﺍﻟْﺨَﻴْﺮُ ﻭَ ﻫُﻮَ ﻋَﻠَﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻗَﺪِﻳﺮٌ ﻭَ ﺑِﻌِﺒَﺎﺩِﻩِ ﺑَﺼِﻴﺮٌ ﻭَ ﺑِﺤَﻮَﺍﻳِﺞِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻪِ ﺧَﺒِﻴﺮٌ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻤَﻌَﺎﺻِﻰ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻌِﺼْﻤَﺘِﻚَ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍﻟﻄَّﺎﻋَﺔِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﺘَﻮْﻓِﻴﻘِﻚَ ﻳَﺎ ﻣُﻮَﻓِّﻖُ ﻳَﺎ ﻣُﻌِﻴﻦُ ٭

Ey ilâhım! Benim hadsiz bir fakrım, nihâyetsiz bir ihtiyâcım vardır. Bununla berâber hâcâtım ve metâlibim ve vazîfelerim saymakla bitmez. Onlara karşı havl ve onlara yetecek kuvvet ancak sendedir, ey Ganî, ey Kerîm, ey Muğnî, ey Rahîm!

Ey ilâhım! Kendi havl ve kuvvetimden kurtuldum sana yöneldim ve senin havl ve kuvvetine sığındım. Beni kendi havl ve kuvvetime bırakma. Aczime ve za‘fıma ve fakrıma ve ihtiyâcıma merhamet et. Göğsüm daraldı, ömrüm zâyi‘ oldu, sabrım bitti, fikrim helâk oldu. Gizlimi de açığımı da bilen ancak sensin. Bana fâide verene de zarar verene de mâlik olan ancak sensin. Üzüntümü ferahlatmaya ve zorluklarımı kolaylaştırmaya kâdir olan ancak sensin. Bütün üzüntülerimi ferahlat, bana ve kardeşlerime bütün zorlukları kolaylaştır.

Ey ilâhım! Ona sevk olunmakla berâber zamâna karşı ve korkularına karşı havl ve kendisiyle alâkalı olmakla berâber mâzî ve lezzetlerine karşı kuvvet ancak Sendedir, ey Ezelî, ey Ebedî!

Ey ilâhım! Korktuğum ve kendisinden kurtulamadığım zevâle karşı havl ve hayâtımdan hasretini çektiğim ve kendisine ulaşamadığım geçmiş şeyleri iâde edecek kuvvet ancak Sendedir, ey Sermedî, ey Bâkî!

Ey ilâhım! Adem zulmetine karşı havl ve vücûd nûruna kuvvet ancak Sendedir, ey Mûcid, ey Mevcûd, ey Kadîm!

Ey ilâhım! Hayâta katılan zararlara karşı havl ve hayâta lâzım olan sevinçlere kuvvet ancak sendedir, ey Müdebbir, ey Hakîm!

Ey ilâhım! Zîşuûrlara hücûm eden elemlere karşı havl ve his sâhibleri için matlûb olan lezzetlere kuvvet ancak sendedir, ey Mürebbî ey Kerîm Ey ilâhım! Akıl sâhiblerine ârız olan kötülüklere karşı havl ve himmet sâhibleri için tezyîn edici olan mehâsine kuvvet ancak Sendedir, ey Muhsin, ey Kerîm!

İlâhî! Ehl-i isyâna gelen nikmetlere karşı havl ve ehl-i tâate gelen ni‘metlere kuvvet ancak Sendedir, ey Gafûr, ey Mün‘im!

İlâhî! Hüzünlere karşı havl ve sevinçlere eriştirecek kuvvet ancak sendedir. Çünki güldüren ve ağlatan ancak sensin, ey Cemîl, ey Celîl!

İlâhî! Hastalıklara karşı havl ve âfiyete eriştirecek kuvvet ancak Sendedir, ey Şâfî, ey Muâfî!

İlâhî! Elemlere karşı havl ve emellere eriştirecek kuvvet ancak Sendedir, ey Müncî, ey Mugîs!

İlâhî! Zulmetlere karşı havl ve nûrlara eriştirecek kuvvet ancak Sendedir. ey Nûr, ey Hâdî!

İlâhî! Mutlak sûrette şerlere karşı havl ve aslen hayırlara eriştirecek kuvvet ancak sendedir, ey hayır elinde olan ve her şeye gücü yeten ve kullarını hakkıyla gören ve mahlûkâtının ihtiyâclarından haberdâr olan Zât!

İlâhî! Ma‘siyetlere karşı havl ancak senin ismetinledir, tâate eriştirecek kuvvet ancak senin tevfîkinledir, ey Muvaffık, ey Muîn!

3. Kısım[düzenle]

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻋَﻠﺎَﻗَﺎﺕٌ ﺷَﺪِﻳﺪَﺓٌ ﻣَﻊَ ﻧَﻮْﻋِﻰَ ﺍْﻟﺎِﻧْﺴَﺎﻧِﻰِّ ﻭَ ﺟِﻨْﺴِﻰَ ﺍﻟْﺤَﻴْﻮَﺍﻧِﻰِّ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺍَﻳَﺔَ (ﻛُﻞُّ ﻧَﻔْﺲٍ ﺫَﺍﺋِﻘَﺔُ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ) ﺗُﻬَﺪِّﺩُﻧِﻰ ﻭ ﺗُﻄْﻔِﺊُ ﺍَﻣَﺎﻟِﻰَ ﺍﻟْﻤُﺘَﻌَﻠِّﻘَﺔَ ﺑِﻨَﻮْﻋِﻰ ﻭَ ﺟِﻨْﺴِﻰ ﻭَ ﺗَﻨْﻌِﻰ ﻋَﻠَﻰَّ ﺑِﻤَﻮْﺗِﻬَﺎ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﺫَﺍﻙَ ﺍﻟْﺤُﺰْﻥِ ﺍْﻟﺎَﻟِﻴﻢِ ﺍﻟﻨَّﺎﺷِﻰ ﻣِﻦْ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﻌْﻰِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺗَﺴَﻞٍّ َﻳْﻤَﻠﺄُ ﻣَﺤَﻞَّ ﻣَﺎ ﺯَﺍﻝَ ﻋَﻦْ ﻗَﻠْﺒِﻰ ﻭَ ﺭُﻭﺣِﻰ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻓَﺎَﻧْﺖَ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﺗَﻜْﻔِﻰ ﻋَﻦْ ﻛُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَ ﻟﺎَ ﻳَﻜْﻔِﻰ ﻋَﻨْﻚَ ﻛُﻞُّ ﺷَﻲْﺀٍ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻋَﻠﺎَﻗَﺎﺕٌ ﺷَﺪِﻳﺪَﺓٌ ﻣَﻊَ ﺩُﻧْﻴَﺎﻯَ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﻛَﺒَﻴْﺘِﻰ ﻭَ ﻣَﻨْﺰِﻟِﻰ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺍَﻳَﺔَ (ﻛُﻞُّ ﻣَﻦْ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﻓَﺎﻥٍ ﻭَ ﻳَﺒْﻘَﻰ ﻭَﺟْﻪُ ﺭَﺑِّﻚَ ﺫُﻭ ﺍﻟْﺠَﻠﺎَﻝِ ﻭَ ﺍْﻟﺎِﻛْﺮَﺍﻡِ) ﺗُﻌْﻠِﻦُ ﺧَﺮَﺍﺑِﻴَّﺔَ ﺑَﻴْﺘِﻰ ﻫَﺬَﺍ ﻭَ ﺯَﻭَﺍﻝَ ﻣَﺤْﺒُﻮﺑَﺎﺗِﻰَ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺳَﺎﻛَﻨْﺘُﻬُﻢْ ﻓِﻰ ﺫَﻟِﻚَ ﺍﻟْﺒَﻴْﺖِ ﺍﻟْﻤُﻨْﻬَﺪِﻡِ ﻭَ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻤُﺼِﻴﺒَﺔِ ﺍﻟْﻬَﺎﺋِﻠَﺔِ؛ ﻭَ ﻋَﻦِ ﺍﻟْﻔِﺮَﺍﻗَﺎﺕِ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺣْﺒَﺎﺏِ ﺍْﻟﺎَﻓِﻠَﺔِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﻣَﺎ ﻳُﺴَﻠِّﻴﻨِﻰ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﻭَ ﻳَﻘُﻮﻡُ ﻣَﻘَﺎﻣَﻬُﻤَﺎ

﴿(٢): ﻧﺴﺨﻪ: ﻣَﻘَﺎﻣَﻬَﺎ﴾

ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﻳُﻘُﻮﻡُ ﺟِﻠْﻮَﺓٌ ﻣِﻦْ ﺗَﺠَﻠِّﻴَﺎﺕِ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ﻣَﻘَﺎﻡَ ﻛُﻞِّ ﻣَﺎ ﻓَﺎﺭَﻗَﻨِﻰ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻋَﻠﺎَﻗَﺎﺕٌ

﴿(٣): ﺑﻮ (ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ) ﻳﻪ ﺩﺍﺋﺮ ﻣﺮﺗﺒﻪﻟﺮﺩﻩ ﺣﻘﻴﻘﺘﻠﺮﻳﻨﻪ ﻳﺎﻟﯖﺰ ﺇﺷﺎﺭﺗﻠﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﺪﻯ. ﺑﺮﻫﺎﻧﻠﺮ، ﺩﻟﻴﻠﻠﺮ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﻪﺩﻯ. ﭼﻮﻧﻜﻪ ﮔﭽﻤﺶ ﺑﺎﺑﻠﺮﺩﻩ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﻦ ﻳﻮﺯﺭ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻴﯖﻠﺮ ﻭﺣﺪﺍﻧﻴﺖ ﺑﺮﻫﺎﻧﻠﺮﻯ ﻭ ﺭﺑﻮﺑﻴﺖ ﺩﻟﻴﻠﻠﺮﻯ، ﻋﻤﻮﻣﻴﺘﻠﻪ (ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ) ﻧﯔ ﺣﻘﻴﻘﺘﻠﺮﻳﻨﻪ ﺩﻟﻴﻠﻠﺮﺩﺭ. ﺍﻭﻧﯔ ﺍﻳﭽﻮﻥ ﺁﻳﺮﻯ ﺁﻳﺮﻯ ﺩﻟﻴﻠﻠﺮ ﺫﻛﺮ ﺍﻳﺪﻳﻠﻤﻪﺩﻯ.﴾

ﺑِﺠَﺎﻣِﻌِﻴَّﺔِ ﻣَﺎﻫِﻴَّﺘِﻰ ﻭَ ﻏَﺎﻳَﺔِ ﻛَﺜْﺮَﺓِ ﺟِﻬَﺎﺯَﺍﺗِﻰَ ﺍﻟَّﺘِﻰ ﺍَﻧْﻌَﻤْﺘَﻬَﺎ ﻋَﻠَﻰَّ ﻭَ ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺟَﺎﺕٌ ﺷَﺪِﻳﺪَﺓٌ ﺍِﻟَﻰ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕِ ﻭَ ﺍَﻧْﻮَﺍﻋِﻬَﺎ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺍَﻳَﺔَ (ﻛُﻞُّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻫَﺎﻟِﻚٌ ﺍِﻟﺎَّ ﻭَﺟْﻬَﻪُ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﺤُﻜْﻢُ ﻭَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﺗُﺮْﺟَﻌُﻮﻥَ) ﺗُﻬَﺪِّﺩُﻧِﻰ ﻭَ ﺗَﻘْﻄَﻊُ ﻋَﻠﺎَﻗَﺎﺗِﻰَ ﺍﻟْﻜَﺜِﻴﺮَﺓَ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﺑِﺎِﻧْﻘِﻄَﺎﻉِ ﻛُﻞِّ ﻋَﻠﺎَﻗَﺔٍ ﻳَﺘَﻮَﻟَّﺪُ ﺟَﺮْﺡٌ ﻭَ ﺍَﻟَﻢٌ ﻣَﻌْﻨَﻮﻯٌّ ﻓِﻰ ﺭُﻭﺣِﻰ ﻭَ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﺠُﺮُﻭﺣَﺎﺕِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺓِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺍَﺩْﻭِﻳَﺘِﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﻳَﻜْﻔِﻰ ﻟِﻜُﻞِّ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَ ﻟﺎَ ﻳَﻜْﻔِﻰ ﻋَﻦْ ﺷَﻲْﺀٍ ﻭَﺍﺣِﺪٍ ﻣِﻦْ ﺗَﻮَﺟُّﻪِ ﺭَﺣْﻤَﺘِﻪِ ﻛُﻞُّ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ﻭَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺍِﺫَﺍ ﻛَﺎﻥَ ﻟِﺸَﻲْﺀٍ ﻛَﺎﻥَ ﻟَﻪُ ﻛُﻞُّ ﺷَﻲْﺀٍ، ﻭَ ﻣَﻦْ ﻟَﻢْ ﺗَﻜُﻦْ ﻟَﻪُ ﻟﺎَ ﻳَﻜُﻮﻥُ ﻟَﻪُ ﺷَﻲْﺀٌ ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﺷْﻴَﺎﺀِ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻋَﻠﺎَﻗَﺎﺕٌ ﺷَﺪِﻳﺪَﺓٌ ﻭَ ﺍِﺑْﺘِﻠﺎَﺀٌ ﻭَ ﻣَﻔْﺘُﻮﻧِﻴَّﺔٌ ﻣَﻊَ ﺷَﺨْﺼِﻴَّﺘِﻰَ ﺍﻟْﺠِﺴْﻤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﺣَﺘَّﻰ ﻛَﺎَﻥَّ ﺟِﺴْﻤِﻰ ﻋَﻤُﻮﺩٌ ﻓِﻰ ﻧَﻈَﺮِﻯَ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮِﻯِّ ﻟِﺴَﻘْﻒِ ﺟَﻤِﻴﻊِ ﺍَﻣَﺎﻟِﻰ ﻭَ ﻣَﻄَﺎﻟِﺒِﻰ ﻭَ ﻓِﻰَّ ﻋِﺸْﻖٌ ﺷَﺪِﻳﺪٌ ﻟِﻠْﺒَﻘَﺎﺀِ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺟِﺴْﻤِﻰ ﻟَﻴْﺲَ ﻣِﻦْ ﺣَﺪِﻳﺪٍ ﻭَ ﻟﺎَ ﺣَﺠَﺮٍ ﻟِﻴَﺪُﻭﻡَ ﻓِﻰ ﺍﻟْﺠُﻤْﻠَﺔِ ﺑَﻞْ ﻣِﻦْ ﻟَﺤْﻢٍ ﻭَ ﺩَﻡٍ ﻭَ ﻋَﻈْﻢٍ ﻋَﻠَﻰ ﺟَﻨَﺎﺡِ ﺍﻟﺘَّﻔَﺮُّﻕِ ﻓِﻰ ﻛُﻞِّ ﺍَﻥٍ ﻭَ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺣَﻴَﺎﺗِﻰ ﻛَﺠِﺴْﻤِﻰ ﻣَﺤْﺪُﻭﺩَﺓُ ﺍﻟﻄَّﺮَﻓَﻴْﻦِ ﺳَﺘُﺨْﺘَﻢُ ﺑِﺨَﺎﺗَﻢِ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﻋَﻦْ ﻗَﺮِﻳﺐٍ ﻣَﻊَ ﺍَﻧِّﻰ ﻗَﺪْ ﺍِﺷْﺘَﻌَﻞَ ﺍﻟﺮَّﺃْﺱُ ﺷَﻴْﺒًﺎ ﻣِﻨِّﻰ ﻭَ ﻗَﺪْ ﺿَﺮَﺏَ ﺍﻟﺴَّﻘْﻢُ ﻇَﻬْﺮِﻯ ﻭَ ﺻَﺪْﺭِﻯ ﻓَﺎَﻧَﺎ ﻓِﻰ ﻗَﻠَﻖٍ ﻭَ ﺿَﺠَﺮٍ ﻭَ ﺍِﺿْﻄِﺮَﺍﺏٍ ﻭَ ﺗَﺎَﻟُّﻢٍ ﻭَ ﺗَﺤَﺰُّﻥٍ ﺷَﺪِﻳﺪٍ ﻣِﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﻴْﻔِﻴَّﺔِ ٭ ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺤَﺎﻟَﺔِ ﺍﻟْﻬَﺎﺋِﻠَﺔِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﻣَﺎ ﻳُﺴَﻠِّﻴﻨِﻰ ﻋَﻤَّﺎ ﻳَﺤْﺰُﻧُﻨِﻰ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﻣَﺎ ﻳُﻌَﻮِّﺿُﻨِﻰ ﻣَﺎ ﻳَﻀِﻴﻊُ ﻣِﻨِّﻰ ﻭَ ﻋَﻠَﻰ ﻣَﺎ ﻳَﻘُﻮﻡُ ﻣَﻘَﺎﻡَ ﻣَﺎ ﻳَﻔُﻮﺕُ ﻣِﻨِّﻰ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺭَﺑِّﻰَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ، ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻰ ﺑِﺒَﻘَﺎﺋِﻪِ ﻭَ ﺍِﺑْﻘَﺎﺋِﻪِ ﻣَﻦْ ﺗَﻤَﺴَّﻚَ ﺑِﺎﺳْﻢٍ ﻣِﻦْ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻴَﺔِ ٭

İlâhî! Benim insânî olan nev‘imle şiddetli bir alâkam vardır. Bununla berâber “Her nefis ölümü tadıcıdır” (Âl-i İmrân Sûresi, 3:185) âyeti beni tehdîd ediyor ve nev‘imle cinsimle alâkalı emellerimi söndürüyor ve onların ölümlerini bana haber veriyor. Bu mevt ve haberden neş’et eden bu hüzn-i elîme karşı havl ve kalb ve rûhumdan zâil olanların yerini dolduracak olan tesellîyi verecek kuvvet ancak Sendedir. Çünki her şeye karşı kâfî gelen fakat her şey kendisine kâfî gelemeyen Zât ancak sensin.

İlâhî! Benim, evim ve menzilim gibi olan dünyamla şiddetli bir alâkam vardır. Bununla berâber “O’nun üzerindeki herkes fânîdir. Celâl ve ikrâm sâhibi Rabbinin zâtı ise bâkî kalır” (Rahmân Sûresi, 55:27) âyeti, benim bu evimin harâb olacağını ve bu yıkılacak olan evde kendileriyle berâber oturduğum mahbûblarımın zevâl bulacağını i‘lân ediyor. Bu korkunç musîbete karşı ve göçüp giden ahbâbdan ayrılıklara bile karşı havl ve bunlara karşı bana tesellî verecek ve onların yerine geçecek kuvvet ancak Sendedir, ey tecelliyât-ı rahmetinden bir cilve, benden ayrılan her şeyin yerine geçebilen Zât!

İlâhî! Mâhiyetimin câmiiyeti (Hâşiye-2[36]) ve bana in‘âm ettiğin cihâzâtımın gâyet kesreti i‘tibâriyle alâkalarım ve kâinâta ve envâına şiddetli ihtiyâclarım vardır. Bunlar berâber “O’nun zâtından başka her şey helâk olucudur. Hüküm O’nundur ve ancak O’na döndürüleceksiniz.” (Kasas Sûresi, 28:88) Âyeti beni tehdîd eder ve eşyâlarla olan pek çok alâkamı keser. Ve her bir alâkanın kesilmesiyle, rûhumda bir yara ve ma‘nevî bir elem oluşur. İşte bu hadsiz yaralara karşı havl ve onları tedâvî edecek kuvvet ancak sendedir, ey her şeye kâfî gelen ve bütün eşyâ, teveccüh-i rahmetinden bir tek şeye kâfî gelemeyen Zât, ey bir şey için olduğunda her şey o şey için olan ve o şey için olmadığında o şey için hiçbir şey olmayan Zât!

İlâhî! Cismânî şahsiyetimle şiddetli alâkam ve ibtilâ ve meftûniyetim var. Öyle ki, sanki cismim, zâhirî nazarımda bütün âmâl ve metâlibimin tavanına bir direktir. Bende bekâya karşı şiddetli aşk var. Bununla berâber cismim ne demir ne de taştandır ki filcümle devâm etsin. Bi’l-akis her ân dağılmak üzere bulunan et ve kan ve kemiktendir. Yine bununla berâber hayâtım cismim gibi iki tarafı sınırlıdır, yakın bir zamânda mevtin hâtemiyle mühürlenecektir. Bununla berâber ihtiyârlıktan başım beyâz âlev aldı. Hastalık sırtımı ve göğsümü darbelemiştir. Bu hâlden dolayı ben üzüntü, sıkıntı, ızdırâb, teellüm ve şiddetli hüzün içindeyim. Bu korkunç hâle karşı havl ve beni üzen şeylere karşı beni tesellî edecek ve benden kaybolan şeyleri telâfî edecek ve benden geçip giden şeylerin yerine geçebilecek kuvvet ancak Sendedir, ey Bâkî olan ve bâkî isimlerinden bir isme yapışan kimse, kendisinin bekâsı ve ibkâsı ile bâkî olan Rabbim!

4. Kısım[düzenle]

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻭَ ﻟِﻜُﻞِّ ﺫِﻯ ﺣَﻴَﺎﺓٍ ﺧَﻮْﻑٌ ﺷَﺪِﻳﺪٌ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﻭَ ﺍﻟﺰَّﻭَﺍﻝِ ﺍﻟﻠَّﺬَﻳْﻦِ ﻟﺎَ ﻣَﻔَﺮَّ ﻣِﻨْﻬُﻤَﺎ ﻭَ ﻟِﻰَ ﻣُﺤَﺒَّﺔٌ ﺷَﺪِﻳﺪَﺓٌ ﻟِﻠْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﺍﻟْﻌُﻤْﺮِ ﺍﻟﻠَّﺬَﻳْﻦِ ﻟﺎَ ﺩَﻭَﺍﻡَ ﻟَﻬُﻤَﺎ؛ ﻣَﻊَ ﺍَﻥَّ ﺗَﺴَﺎﺭُﻉَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﺟْﺴَﺎﻣِﻨَﺎ ﺑِﻬُﺠُﻮﻡِ ﺍْﻟﺎَﺟَﺎﻝِ ﻟﺎَ ﻳُﺒْﻘِﻰ ﻟِﻰ ﻭَ ﻟﺎَ ﻟِﺎَﺣَﺪٍ ﺍَﻣَﻠﺎً ﻣِﻦَ ﺍْﻟﺎَﻣَﺎﻝِ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﻮِﻳَّﺔِ ﺍِﻟﺎَّ ﻭَ ﻳَﻘْﻄَﻌُﻬَﺎ ﻭَ ﻟﺎَ ﻟَﺬَّﺓً ﺍِﻟﺎَّ ﻭَ ﻳَﻬْﺪِﻣُﻬَﺎ، ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﺒَﻠِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻬَﺎﺋِﻠَﺔِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﻣَﺎ ﻳُﺴَﻠِّﻴﻨَﺎ ﻋَﻨْﻬَﺎ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺧَﺎﻟِﻖَ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕِ ﻭَ ﺍﻟْﺤَﻴَﻮﺓِ ﻭَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓُ ﺍﻟﺴَّﺮْﻣَﺪِﻳَّﺔُ ﺍﻟَّﺬِﻯ ﻣَﻦْ ﺗَﻤَﺴَّﻚَ ﺑِﻪِ ﻭَ ﺗَﻮَﺟَّﻪَ ﺍِﻟَﻴْﻪِ ﻭَ ﻳَﻌْﺮِﻓُﻪُ ﻭَ ﻳُﺤِﺒُّﻪُ ﻳَﺪُﻭﻡُ ﺣَﻴَﺎﺗُﻪُ ﻭَ ﻳَﻜُﻮﻥُ ﺍﻟْﻤَﻮْﺕُ ﻟَﻪُ ﺗَﺠَﺪُّﺩَ ﺣَﻴَﺎﺓٍ ﻭَ ﺗَﺒْﺪِﻳﻞَ ﻣَﻜَﺎﻥٍ ﻓَﺎِﺫًﺍ ﻓَﻠﺎَ ﺣُﺰْﻥَ ﻟَﻪُ ﻭَ ﻟﺎَ ﺍَﻟَﻢَ ﻋَﻠَﻴْﻪِ ﺑِﺴِﺮِّ (ﺍَﻟﺎَ ﺍِﻥَّ ﺍَﻭْﻟِﻴَﺎﺀَ ﺍﻟﻠَّﻪِ ﻟﺎَ ﺧَﻮْﻑٌ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ﻭَ ﻟﺎَ ﻫُﻢْ ﻳَﺤْﺰَﻧُﻮﻥَ) ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻟِﺎَﺟْﻞِ ﻧَﻮْﻋِﻰ ﻭَ ﺟِﻨْﺴِﻰ ﻋَﻠﺎَﻗَﺎﺕٌ ﺑِﺘَﺎَﻟُّﻤَﺎﺕٍ ﻭَ ﺗَﻤَﻨِّﻴَﺎﺕٍ ﺑِﺎﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻭَ ﺑِﺎَﺣْﻮَﺍﻟِﻬَﺎ ﻓَﻠﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻟِﻰ ﺑِﻮَﺟْﻪٍ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﻩِ ﻋَﻠَﻰ ﺍِﺳْﻤَﺎﻉِ ﺍَﻣْﺮِﻯ ﻟَﻬُﻤَﺎ ﻭَ ﺗَﺒْﻠِﻴﻎِ ﺍَﻣَﻠِﻰ ﻟِﺘِﻠْﻚَ ﺍْﻟﺎَﺟْﺮَﺍﻡِ.. ﻭَ ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﻫَﺬَﺍ ﺍْﻟﺎِﺑْﺘِﻠﺎَﺀِ ﻭَ ﺍﻟْﻌَﻠﺎَﻗَﺔِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﺴَّﻤَﻮَﺍﺕِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺭْﺽِ ﻭَ ﻳَﺎ ﻣَﻦْ ﺳَﺨَّﺮَ ﻫُﻤَﺎ ﻟِﻌِﺒَﺎﺩِﻩِ ﺍﻟﺼَّﺎﻟِﺤِﻴﻦَ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻭَ ﻟِﻜُﻞِّ ﺫِﻯ ﻋَﻘْﻞٍ ﻋَﻠﺎَﻗَﺎﺕٌ ﻣَﻊَ ﺍْﻟﺎَﺯْﻣِﻨَﺔِ ﺍﻟْﻤَﺎﺿِﻴَﺔِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﻭْﻗَﺎﺕِ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻘْﺒَﺎﻟِﻴَّﺔِ ﻣَﻊَ ﺍَﻧَّﻪُ ﺍِﻧَّﻨَﺎ ﻗَﺪْ ﺍِﻧْﺤَﺒَﺴْﻨَﺎ ﻓِﻰ ﺯَﻣَﺎﻥٍ ﺣَﺎﺿِﺮٍ ﺿَﻴِّﻖٍ ﻟﺎَ ﻳَﺼِﻞُ ﺍَﻳْﺪِﻳﻨَﺎ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﺩْﻧَﻰ ﺯَﻣَﺎﻥٍ ﻣَﺎﺽٍ ﻭَ ﻣُﺴْﺘَﻘْﺒَﻞٍ ﻟِﺠَﻠْﺐٍ ﻣِﻦْ ﺫَﺍﻙَ ﻣَﺎ ﻳُﻔَﺮِّﺣُﻨَﺎ، ﺍَﻭْ ﻟِﺪَﻓْﻊٍ

﴿(٤): ﻧﺴﺨﻪ: ﻧَﺪْﻓَﻊُ﴾

ﻣِﻦْ ﻫَﺬَﺍ ﻣَﺎ ﻳُﺤْﺰِﻧُﻨَﺎ.. ﻓَﻠﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻋَﻦْ ﻫَﺬِﻩِ ﺍﻟْﺤَﺎﻟَﺔِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ ﻋَﻠَﻰ ﺗَﺤْﻮِﻳﻠِﻬَﺎ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﺣْﺴَﻦِ ﺍﻟْﺤَﺎﻝِ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﻚَ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﺪُّﻫُﻮﺭِ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺯْﻣَﺎﻥِ ٭

ﺍِﻟَﻬِﻰ ﻟِﻰ ﻓِﻰ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻰ ﻭَ ﻟِﻜُﻞِّ ﺍَﺣَﺪٍ ﻓِﻰ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻬِﻢْ ﺍَﻣَﺎﻝٌ ﺍَﺑَﺪِﻳَّﺔٌ ﻭَ ﻣَﻄَﺎﻟِﺐُ ﺳَﺮْﻣَﺪِﻳَّﺔٌ ﺗَﻤْﺘَﺪُّ ﺍِﻟَﻰ ﺍَﺑَﺪِ ﺍْﻟﺎَﺑَﺎﺩِ ٭ ﺍِﺫْ ﻗَﺪْ ﺍَﻭْﺩَﻋْﺖَ ﻓِﻰ ﻓِﻄْﺮَﺗِﻨَﺎ ﺍِﺳْﺘِﻌْﺪَﺍﺩًﺍ ﻋَﺠِﻴﺒًﺎ ﺟَﺎﻣِﻌًﺎ، ﻓِﻴﻪِ ﺍِﺣْﺘِﻴَﺎﺝٌ ﻭَ ﻣُﺤَﺒَّﺔٌ ﻟﺎَ ﻳُﺸْﺒِﻌُﻬُﻤَﺎ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ ﻣَﺎ ﻓِﻴﻬَﺎ، ﻭَ ﻟﺎَ ﻳَﺮْﺿَﻰ ﺫَﻟِﻚَ ﺍْﻟﺎِﺣْﺘِﻴَﺎﺝُ ﻭَ ﺗِﻠْﻚَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺒَّﺔُ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﺎﻟْﺠَﻨَّﺔِ ﺍﻟْﺒَﺎﻗِﻴَﺔِ ﻭَ ﻟﺎَ ﻳَﻄْﻤَﺌِﻦُّ ﺫَﻟِﻚَ ﺍْﻟﺎِﺳْﺘِﻌْﺪَﺍﺩُ ﺍِﻟﺎَّ ﺑِﺪَﺍﺭِ ﺍﻟﺴَّﻌَﺎﺩَﺓِ ﺍْﻟﺎَﺑَﺪِﻳَّﺔِ ﻳﺎَ ﺭَﺏَّ ﺍﻟﺪُّﻧْﻴَﺎ ﻭَ ﺍْﻟﺎَﺧِﺮَﺓِ ﻭَ ﻳَﺎ ﺭَﺏَّ ﺍﻟْﺠَﻨَّﺔِ ﻭَ ﺩَﺍﺭِ ﺍﻟْﻘَﺮَﺍﺭِ

﴿(٥): (ﻟﺎَ ﺣَﻮْﻝَ ﻭَﻟﺎَ ﻗُﻮَّﺓَ) ﻧﯔ ﻣﺮﺍﺗﺒﻨﺪﻩ ﻳﮕﺮﻣﻰ ﻣﺮﺗﺒﻪ، ﺑﺎﺷﺪﻩ ﻳﺎﺯﻳﻠﻪﺟﻘﺪﻯ. ﺁﺧﺮﺩﻩ ﻳﺎﺯﺍﺟﻐﻢ ﺩﻳﻴﻪ ﺗﺄﺧﻴﺮ ﺍﻳﺘﺪﻡ. ﺁﺧﺮﻩ ﮔﻠﺪﻳﮕﻤﺰ ﻭﻗﺖ، ﺷﻴﻤﺪﻳﻠﻚ ﺗﺄﺧّﺮ ﺍﻳﺘﺪﻯ. ﭼﻮﻧﻜﻪ ﺍﻳﻀﺎﺡ ﺍﻳﻠﻪ ﺍﻭﻟﺴﻪ ﭼﻮﻕ ﺍﻭﺯﻭﻥ ﺍﻭﻟﻮﺭﺩﻯ. ﻛﻨﺪﻳﻤﻪ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻳﺎﻟﯖﺰ ﺇﺷﺎﺭﺗﻠﺮﻟﻪ ﻳﺎﺯﻳﻠﺴﻪ ﺍﻳﺪﻯ، ﺇﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺁﺯ ﺍﻭﻟﻮﺭﺩﻯ. ﺑﺎﺷﻘﻪ ﻭﻗﺘﻪ ﺗﻌﻠﻴﻖ ﺍﻳﺪﻳﻠﺪﻯ.﴾

İlâhî Benim ve bütün zîhayâtın, kendilerinden kaçış olmayan ölüm ve zevâle karşı şiddetli bir korkumuz var. Ve benim, devâmları olmayan ömür ve hayâta karşı şiddetli bir muhabbetim var. Bununla berâber ecellerin bizim cisimlerimize hücûmuyla mevtin sür‘ati, ne bende başka birinde, kesip attığı hâric dünyevî emellerden ne hiçbir emel ve tahrîb ettiği hâric ne de bir lezzet bırakır. Bu korkunç belâya karşı havl ve buna karşı bizi tesellî edecek kuvvet ancak Sendedir, ey Hâlık-ı mevt ve hayât! Ey hayât-ı sermediye sâhibi olan ve kendisine temessük eden ve kendisine yönelenin ve kendisini tanıyan ve kendisini sevenin hayâtının devâm ettiği ve ölümün ona teceddüd-i hayât ve tebdîl-i mekân olduğu zât! Öyle ise “Dikkat edin! Şübhesiz Allâh’ın Velî (kul)larına hiçbir korku yoktur ve onlar mahzun (da) olmayacaklardır” sırrıyla, ona ne hüzün vardır ve ona ne de elem vardır.

İlâhî! Nev‘im ve cinsimden dolayı benim göklerde ve yerde olan teellümât ve temenniyât ile ve onların ahvâli ile alâkalarım var. Fakat hiçbir cihetle onlara emrimi dinletecek ve emelimi bu cirimlere teblîğ edecek kuvvet bende yok. Bu belâlara ve alâkalara karşı havl ancak Sendedir, ey Göklerin ve yerin Rabbi ve ey onları sâlih kullarına teshîr eden Zât!

İlâhî! Benim ve bütün akıl sâhiblerinin, geçmiş zamânlar ve gelecek vakitlerle alâkalarımız var. Bununla berâber biz daracık bir zamân-ı hâzırda hapsolunduk; mâzî ve müstakbel zamânın en ednâsına bile ellerimiz yetişmez ki, bizi sevindirecek bir şeyi bundan celb edelim yâhûd bizi üzecek bir şeyi bundan def‘ edelim.

Bu hâle karşı havl ve o hâlin en güzel hâle tahvîline yetecek kuvvet ancak sendedir, ey asırların ve zamânların Rabbi!

İlâhî! Benim fıtratımda ve her bir ferdin fıtratlarında, ebedü’l-âbâda uzanan ebedî emeller ve sermedî matlablar var. Çünki fıtratımıza öyle acîb ve câmi‘ bir isti‘dâd tevdî‘ etmişsin ki, onda, dünyâ ve içindekilerin kendilerini doyuramayacağı bir ihtiyâc ve bir muhabbet vardır. Bu ihtiyâc ve bu muhabbet bâkî cennetten başka hiçbir şeye râzı olmaz ve bu isti‘dâd saâdet-i ebediye yurdundan başka hiçbir şeyle tatmîn olmaz, ey dünyâ ve âhiretin Rabbi! Ve ey Cennetin ve dâr-ı karârın Rabbi! (Hâşiye-3[37])

“Seni (her türlü noksânlıktan) tenzîh ederiz; senin bize öğrettiklerinden başka bizim için bir ilim yoktur. Şübhe yok ki Alîm, Hakîm ancak sensin.” (Bakara Sûresi, 2:32.)

“Bizi buna (bu mükâfâta vesîle olan amellere) hidâyet eden Allâh’a hamd olsun; eğer Allâh bizi hidâyete erdirmeseydi, doğru yolu bulamazdık. Gerçekten Rabbimizin peygamberleri (bize) hakkı getirmişlerdir.” (A’râf Sûresi, 7:43.)

Allâhım, ümmetimin hasenâtı adedince, Efendimiz Muhammed’e ve âl ve ashâbına salât ve selâm et. Âmîn.

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsûstur.

  1. On iki perde perde üstünde, bürhân bürhân içinde, delîl delîl içinde bir çiçekten muhtelif negamât ve mütenevvi‘ lemaât ile Nakkâş-ı Ezelî’yi kalbe gösteriyor ve aklın gözüne baktırıyor.
  2. Bu on beş delîl delîl içinde, bürhân bürhân içinde Sâni‘-i Zülcelâl’e işâret eder.
  3. Risâle-i Nûr’un fikirden sonra en mühim bir esâsı şükür olduğundan ve şükür ve hamdin ekser merâtib ve hakîkatleri Risâle-i Nûr’un eczâlarında îzâh ile beyân edildiğinden burada onlara iktifâen gâyet muhtasar bir sûrette îmân ni‘metine mukâbil olan hamdin birkaç mertebeleri zikredildi. Îmân ni‘metinin mertebelerine göre de hamdin mertebeleri var. Said Nursi
  4. Devir ve teselsül, mümkünât dâiresinde muhâldirler. Çünki ikisi de nihâyetsizliği iktizâ ettiklerinden ve mümkünât dâiresi mütenâhî olduğundan mümkünât dâiresinde gayr-i mütenâhî olan yerleşmez. Fakat dâire-i vücûba tealluk eden hamd ise o gayr-i mütenâhîdir. Devir ve teselsül ile gayr-i mütenâhî bir dâireye girer yerleşir.
  5. اَلْأَيْسُ Mevcûd demektir. اَللَّيْسُ Adem-i sırf demektir.
  6. Bu üçüncü mertebe, cüz’î bir çiçeği ve güzel bir kadını nazara alıyor. Koca bahâr bir çiçektir. Cennet dahi bir çiçektir, bu mertebenin mazharlarıdırlar ve âlem güzel ve büyük bir insândır ve hûrîler nev‘i ve rûhânîler tâifesi ve hayvânlar cinsi ve insân sınıfı herbiri ma‘nen güzel bir insân hükmündedirler. Bu mertebenin gösterdiği esmâyı safahâtıyla gösteriyorlar.
  7. Otuzikinci Söz’ün Birinci Mevkıfi’nin Zeylinde ve Yirminci Mektûb’un İkinci Makâm’ında îzâh edilmiştir.
  8. Bu mertebe-i sâdise, sâir mertebeler gibi yazılsa idi pek çok uzun olacaktı. Çünki (İmâm-ı Mübîn) ve (Kitâb-ı Mübîn) kısa ifâde ile beyân edilmez. Otuzuncu Söz’de bir nebze zikredildiğinden burada kitâbeten kısa kesip, derste îzâhât verildi.
  9. Bu esmâ-yı mübârekenin dûrbînleriyle, mevcûdâttaki cilveleri altında ef‘âl-i İlâhiyeye ve âsârına bakmakla, Müsemmâ-yı Zülcelâl’e intikâl edilir.
  10. Bu şehâdetlerde iki hüküm var. Birisi vahdâniyeti gösterir. لآَ اِلٰهَ اِلاَّ اللهُ dır. Diğeri o vâhidin vücûdunu isbât eder ki هُوَ ile başlayan isimlerdir. Herbir هُوَ geldiği vakit bir suâl-i mukaddere cevâbdır. Gûyâ deniliyor ki; “O İlâh-ı vâhidi nasıl tanıyacağız?” Cevâb veriyor. Meselâ هُوَ السَّم۪يعُ الْبَص۪يرُ ,bunda diyor ki: “Bu mevcûdâtın derdlerini görüp dinleyen birisi var ki, istediklerini yapıyor.” Böyle âsâr-ı ef‘âl-i İlâhiyeyi ve o ef‘âl; Semî‘, Basîr gibi isimleri isbât eder. O isimler mevsûfların vücûdunu gösterirler. İşte bütün bu cümleler bu tarzdadırlar. Âsâr ile ef‘âli, ef‘âl ile esmâyı, esmâ ile Vücûd-ı Vâcib’i isbât ederler.
  11. حَنَّانٌ Rahmetlerin en latîf cilvesini gösterendir.
  12. مَنَّانٌ Ni‘met verici demektir.
  13. هُوَالْمَعْرُوفُ لِكُلِّ الْعَارِف۪ينَ fıkrasından sonraki fıkraların meâli şudur ki: "O İlâh-ı Vâhid’i tanımak istiyorsan bak bütün nev‘-i beşerde gelen âriflerin ayrı ayrı yollarla delîlleriyle tanıdıkları bir ma‘rûf var. İşte o ma‘rûf O’dur. O İlâh-ı Vâhid’in böyle had ve hesâba gelmez ehl-i ma‘rifetin had ve hesâba gelmez ayrı ayrı tarzlarda tanıdıkları bir zâtın vücûdu güneş gibi zâhir olur. Hem nev‘-i beşerdeki had ve hesâba gelmez âbidlerin bir tek ma‘bûda ibâdet etmeleri ve o ibâdete karşı mukâbele-i ma‘neviye görmeleri ve münâcât ve füyûzâta mazhar olmaları o ma‘bûdun vücûdunu muzâaf tevâtürlerle güneş gibi gösteriyorlar ve hâkezâ." Öteki fıkraları kıyâs et.
  14. مُن۪يبْ Kâinâttan yüzünü çeviren ve Bâkî-i Hakîkî’ye müteveccih olan kimse.
  15. جَنَانْ Kalb.
  16. اَنَامْ Mahlûkât.
  17. اَصْبَحْنَا Biz sabâha girdik. Bu sabâhın mülkü de Allâh’a şâhiddir. Bu bâbda iki nükte var. Birinci Nükte şudur ki: Her şey hâl-i hâzır vücûduyla Cenâb-ı Hakk’ın vücûduna ve vahdetine şehâdet ettikleri gibi muntazaman tebeddül edip arkalarındaki emsâllerine yer vermek için gitmeleriyle bir teceddüd sûreti altında azîm bir silsileyi göstermekle Cenâb-ı Hakk’ın vücûb ve vahdâniyetine delîl demektir. Elhâsıl: شَه۪يدٌ fıkrasıyla hâl-i hâzır vücûdunu ve دَل۪يلٌ cümlesiyle de gelip geçen emsâllerinin terkîbinden teşekkül eden silsilesini gösterir. İkinci Nükte: Kâide-i nahviye ile َاْلاٰلآَءُ لِلّٰهِ شَه۪يدَةٌ demek lâzım gelirken, لِلّٰهِ شَه۪يدٌ deniliyor. Çünki herbir اٰلَٓاءٌ tek başıyla bir şâhiddir. Mecmûu da şâhiddir. شَه۪يدٌ müzekker lafzıyla herbir ferd şehâdet eder ma‘nâsını ifâde ediyor. Eğer شَه۪يدَةٌ dese idi, cemâatin ma‘nâsını ifâde ederdi. Meselâ: وَالرُّبُوبِيَّةُ لِلّٰهِ شَه۪يدٌ deniliyor. Çünki, rubûbiyetten murâd Cenâb-ı Hakk’ın rubûbiyetiyle ettiği terbiyeler ve tedbîrler şehâdet ediyor demektir. Nefs-i rubûbiyet görünmüyor. Fakat onun eseri olan terbiyeler ve tedbîrler görünüyor ki görünen şeyleri şâhid yapmak için شَه۪يدَةٌ denilmiş. Eğer شَه۪يدَةٌ denilse idi, doğrudan doğruya rubûbiyete râci‘ olurdu. اِنَّ رَحْمَتَ اللّٰهِ قَر۪يبٌ مِنَ الْمُحْسِن۪ينَ âyetinin dahi رَحْمَتَ müennes iken قَر۪يبَةٌ denmeyip قَر۪يبٌ demesinin nüktesi, güneş hükmündeki âlî, küllî rahmetin yakınlığını ifâde etmekten ziyâde, o güneşin şuâ‘ları olan husûsî ihsânlar murâd edildiğinden herbir muhsine yakın bir ihsân görülür. İhsân lafzı ise müzekkerdir. Onun hakkı قَر۪يبٌ dür. Hem Cenâb-ı Hakk’ın muhsinlere rahmetiyle karîb olduğunu ifâde içindir ki قَر۪يبَةٌ denilmedi. Bunun emsâlinde شَه۪يدَةٌ lâzım gelirken müzekker lafzı bulunması, اِنَّ رَحْمَتَ اللّٰهِ قَر۪يبٌ مِنَ الْمُحْسِن۪ينَ deki قَر۪يبَةٌ yerine قَر۪يبٌ deki nükte içindir. Bazı yerde cemâat gelse de كُلُّ وَاحِدٌ murâd olduğundan müzekker lafzı olan شَه۪يدٌ zikredilmiştir.
  18. اْلاٰلآَءُ Ni‘met.
  19. اَلْبَهَآءُ Hüsün demektir.
  20. وَالْعَظَمُوتُ Mübâlağalı azamet.
  21. اَلْجَبَرُوتُ Azamûtun daha bâtını ve daha dâimîsi
  22. اْلأَقْضِيَةُ Hâl-i hâzırdakilerin ve cüz’iyâtın mahsûs ve muntazam mikdârları Fâtır-ı Hakîm’in vücûduna şehâdet ettikleri gibi..
  23. اَلتَّقْد۪يرُ Küllî şeylerin ve cüz’iyâtın zevâliyle başka bir takdîrin ve muntazam bir mikdârın tezâhürü yine o Fâtır-ı Hakîm’in vücûduna delâlet ederler. Âdetâ hayâttaki intizâmât-ı kazâiyeye şehâdet ve hayât ve mevtin münâvebeleri içinde tecellî-i kadere ve muntazımâne takdîre, ihyâ ve imâteye delâlet ediyor, demektir. Meselâ terbiye: Vücûdunu şerâiti dâhilinde idâre etmek ve tedbîr onu değiştirmek olup herbiri Fâtır-ı Hakîm’e ayrı ayrı delâlet ederler.
  24. اِتِّقَانٌ Ehemmiyetli ve san‘atlı yapılmasıdır. Görünen mehâsinin zevâliyle ma‘nevî ve misâlî sûretlerinin letâifi irâde edilmiştir. Veyâhûd o gelip geçen silsilenin mehâsini murâddır.
  25. مَحَامِدٌ Hâzır hamdleri murâd edip, medâih-i dâimiye ve sâbit senâlardır ki, gûyâ hâzır hamdlerin mâzî ve müstakbeli ihâta eden silsile-i misâlinden tezâhür eden senâlardır. Kemâlât-ı ma‘bûdiyeti iktizâ eden kemâlât demektir. Yani âbidler ibâdetleriyle gitse de ma‘bûdiyeti istilzâm eden kemâlât bâkîdirler. Bütün gelen silsileleri geçenlerin yerlerine ibâdete sevk eder.
  26. وَالتَّحِيَّاتُ Yani bütün zîhayâtlar âsâr-ı hayâtlarını murâd-ı İlâhî dâiresinde muntazaman gösterdikleri cihetle Sâni‘-i Zülcelâllerinin san‘atını alkışlıyorlar. Nasıl ki bir zât hârika bir makine yapsa o makinenin başında fonoğraf ve fotoğraf gibi ayrı ayrı kendi kendine işler, konuşur, yazar, muhâbere eder cihâzât bulunsa, o zâtın istediği tarzda işlese, netîcelerini güzelce verse, o makineye bakan nasıl o zâtı mâşâallâhlarla ve bârekallâhlarla alkışlar. Ona ma‘nevî hediyeler verir. Aynen o makine de ondan maksûd olan netîceleri ve eserleri mükemmel izhâr etmekle o cihâzâtın lisân-ı hâliyle san‘atkârını takdîrler ve tahsînlerle ve ma‘nen mâşâallâhlarla tebrîk edip alkışlar ve tahiyyeler ve hediyeler verir. İşte bütün zîhayâtın herbirisinin başında pek çok muhtelif fonoğrafların ve fotoğrafların ve telgraf ve telefonların makineleri gibi çok makineler var. Onların hilkatlerindeki netâici ve maksadları nihâyet derecede mükemmel gösterdiklerinden hayâtlarının tezâhürâtıyla tahiyyât ta‘bîr edilen ma‘nevî alkışlar ve hediyelerle, tebrîkler ve tahsînlerle Sâni‘-i Zülcelâl’in tesbîhâtını hem kemâlât-ı san‘atını i‘lân ediyorlar, demektir. Biz ise اَلتَّحِيَّاتُ demekle kendi lisânımızla o tahiyyâtları yâd edip kendi hesâbımıza dergâh-ı İlâhîye takdîm ederiz. Zâten lisân o makinelerden birisidir ve ondan matlûb netîcelerden birincisi bu tercümânlıktır.
  27. Bu ikinci şehâdette herbir kelime nübüvvet-i Ahmediyenin(asm) birer hak bürhânına îmâ ve birer vazîfe-i nübüvvetine ve birer makâmât-ı Muhammediyeye(asm) işâret ettiği gibi birinci şehâdette herbir fıkra dahi küllî çok berâhîn-i vahdâniyete delâlet ettiğinden gûyâ herbiri hem benim şâhidim hem benimle şehâdet eder ve ben onların lisân-ı hâl ile şehâdetlerini niyetimle lisân-ı kâle kalb edip berâber şehâdet getiriyoruz demektir.
  28. Bu makâmın îzâhı Ondokuzuncu Mektûb olan Mu‘cizât-ı Ahmediye(asm) risâlesinin âhirindedir. Şu makâmın herbir kaydı herbir kelimesi risâlet-i Ahmediyenin(asm) birer delîline işâret eder ve Kur’ân-ı Hakîm’in Kelâmullâh olduğuna dâir olan bürhânlara îmâ eder. Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm ile Kur’ân, her ikisi vahdâniyet-i İlâhiyeye birer gâyet parlak delîl olarak burada zikredilmişlerdir.
  29. Ben bundan on üç sene evvel yüksek bir yer olan Yûşa‘ Tepesi’nden dünyâya baktım. Birbiri içindeki mevcûdâtın tabakâtına ve mehâsinine herkes gibi ben de meftûn idim. Âdetâ şedîd bir muhabbetle alâkadârdım. Hâlbuki, bu mevcûdâtın pek zâhir bir sûrette fenâ ve zevâlde yuvarlandıklarını aklen müşâhede ettim. Dehşetli bir elem ve firâk ve hadsiz firâklardan gelen bir zulmet hissettim. Birden حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُ âyeti otuz üç mertebesiyle imdâdıma yetişti. Ben de gelecek tarzda remizli okuyordum. Mağrible yatsı ortasında devâm ettiğim bu yedi cümle-i mübârekenin herbirisi birer lem‘a olarak Otuzbirinci Mektûb’un Lemeât’ına girecekti. Beş tanesi girdi. Bu ikisi kalmıştı. Onun için Dördüncü ve Beşinci Lem‘a’ların yerleri açık kalmıştı. Bunların biri حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُ diğeri لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ اِلاَّ بِاللهِ الْعَلِيِّ الْعَظ۪يمِ in merâtiblerine dâir olacaktı. Bu iki mübârek kelâmın merâtibleri ilimden ziyâde fikir ve zikir olduğundan Beşinci Bâb olarak Arabî zikredildi.
  30. Bir zamân bu cümle-i mübârekenin çok envârını ve makâmâtını gördüm. Beni çok zulümâttan ve vartalardan kurtardı. Ben o ahvâl ve makâmâta işâret için gâyet muhtasar birer fıkra bazen birer kelime ile kendim tahattur etmekliğim için işâretler koymuştum. O baştaki fıkra ise herkes gibi benim de bir mahbûbum olan koca dünyânın zevâlini ve fenâsını ve içindeki zîhayâtların ölümünü düşündüğümden bu çok elîm ve derin derdlerime merhem olarak حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُ i buldum. Baştaki cümleler bu sırra göre gidiyorlar.
  31. Nasıl ki âfâkın ve dünyânın fenâ ve zevâlinin arkasında Bâkî-i Zülcelâl’in bâkî esmâsının cilvelerini gördüm. Tâm tesellî buldum. Öyle de şahsıma baktım, şahsımdaki müteaddid muhtelif tabaka-i mevcûdât-ı nefsiye ve meftûn olduğum sıfât ve hakâik-i şahsiye gâyet sür‘atle zevâl ve fenâya koştuklarından insânın fıtratındaki aşk-ı bekâ sırrıyla o fânîlerde bir bekâ aradım. Hâlıkımın bâkî cilve-i esmâsını gördüm. Herbir sıfatımın zevâlinde ona temessül eden bir ismin cilvesini bâkî gördüm. Ve kat‘iyen anladım ki: Fıtrat-ı insâniyedeki aşk-ı bekâ, muhabbet-i İlâhiyeden teşa‘ub eden bir muhabbettir. İnsân mahbûbunu yanlış bir sûrette arıyor. Âyînede temessül edeni sevmek ve aramak lâzım iken, âyîneyi veyâ âyînenin zîneti hükmüne geçen temessülün keyfiyetini sevmeğe başlıyor. هُوَ yerine اَنَا ye perestiş ediyor. Zevâlinden sonra yanlışını anlıyor. İşte kalb ve mâhiyet-i insâniye zîşuûr bir âyînedir. Onda temessül edeni şuûr ile hisseder, aşk-ı bekâ ile sever.
  32. Şu gelecek sekiz kelimedeki ى harfleri mütekellim zamîri olup kendini gösteriyor.
  33. Kâinâtın en mühim muammâsını, mütemâdiyen mevt ve hayât, zevâl ve fenâ içindeki fa‘âliyet-i dâimenin tılsımını keşfeden Yirmidördüncü Mektûb’da Beş Remiz ve Beş İşâretle îzâh edilen mühim bir hakîkatin merâtibini gâyet icmâlli işâretler nev‘inden eskiden beri tahatturla tefekkür ediyordum. Fenâ ve zevâl ve adem ise, başka başka vücûdların ünvânları olduğunu ve kesretli vücûdları semere verdiğini ve zevâle giden bir şey kendine bedel çok vücûdları bıraktığını gösterir bir nüktedir. Bir zîhayâtın mevti ve zevâli birçok vücûdları meyve verir. O meyveleri arkasında bırakır, sonra gider. Evet, bir fânî çok cihetlerle bâkî kalır. Bir dâne çürümekle ölür. Fakat yüz dâneyi câmi‘ bir sünbülü yerinde bırakır. İşte bu sırra binâen mevtten ve ademden ürkmek ve zevâlden teessüf etmek yerinde değildir.
  34. كَماَ بَرْهَنَ عَلٰى بَقآَئِهاَ بِالْقَطْعِ وَالضَّروُرَةِ بِبَراَه۪ينَ باَهِرَةٍ فىِ الرِّساَلَةِ التّاَسِعَةِ وَالْعِشْر۪ينَ. وَاِنْ لَمْ يَكُنْ مِنْ ذَوِى اْلاَرْواَحِ فَبَقآَءُ قَواَن۪ينِ حَق۪يقَتِهاَ وَ خِلْقَتِهاَ وَ نَواَم۪يسِ ماَهِيَّتِهاَ وَ دَساَت۪يرِ تَشَكُّلِهاَ. فَاِنَّ ذٰلِكَ الْقاَنُونَ وَالنّاَمُوسَ وَالدُّسْتُورَ رُوحٌ اَمْرِىٌّ لِذٰلِكَ الْفَرْدِ وَ لِنَوْعِه۪. كَمآَ اَنَّ شَجَرَةَ التّ۪ينَةِ تَمُوتُ وَ تَنْعَدِمُ وَ يَبْقٰى رُوحُهاَ اْلاَمْرِىُّ الَّذ۪ى هُوَ قَواَن۪ينُ تَشَكُّلِه۪ وَيَدُومُ ف۪ى نَواَتِهِ الَّت۪ى كَذَرَّةٍ.. فَذٰلِكَ الرُّوحُ اْلاَمْرِىُّ لاَيَمُوتُ بَلْ تَتَجَدَّدُ عَلَيْهِ الصُّوَرُ بَلْ تَدوُمُ ماَهِيَّةُ ذِى الْحَياَةِ. اِذْ ماَهِيَّتُهاَ ظِلٌّ ِلاسْمٍ مِنَ اْلاَسْمآَءِ الْحُسْنَى الْباَقِيَةِ فَتَبْقٰى تِلْكَ الْماَهِيَّةُ تَحْتَ شُعاَعِ اْلاِسْمِ الْباَق۪ى وَ تَبْقٰى هُوِيَّتُهُٓ اَيْضاً ف۪ى كَث۪يرٍ مِنَ اْلاَلْواَحِ الْمِثاَلِيَّةِ. فَلاَيَكُونُ الْعَدَمُ اِلاَّ عُنْواَناً ِلاِنْتِقاَلِ وُجُودٍ زآَئِلٍ اِلٰى وُجُوداَتٍ دآَئِمَةٍ Tercümesi: Yirmidokuzuncu Risâlede kat‘iyetle ve zarûretle ve bâhir bürhânlarla O’nun bekâsı isbât edildiği gibi, eğer zîrûhlardan değilse, o zamân kavânîn-i hakîkatlerinin ve hilkatlerinin ve nevâmîs-i mâhiyetlerinin ve desâtîr-i teşekküllerinin bekâsıdır. Çünki bu kânûn ve nâmûs ve düstûr, bu ferd ve nev‘ için bir rûh-ı emrîdir. Nasıl ki, incir ağacı ölür ve yok olur; O’nun kavânîn-i teşekkülü olan rûh-ı emrîsi ise bâkî kalır ve bir zerre gibi olan çekirdeklerinde devâm eder. İşte bu rûh-ı emrî ölmüyor, belki O’nun üzerinde sûretler yenileniyor, belki zîhayâtın mâhiyeti devâm ediyor. Zîrâ O’nun mâhiyeti, bâkî olan esmâ-yı hüsnâdan bir ismin bir gölgesidir ki, şu mâhiyet, o bâkî ismin şuâı altında bekâ bulur ve O’nun hüviyeti yine bir çok misâlî levhalarda bâkî kalır. Öyleyse adem, ancak zâil bir vücûdun dâimî vücûdlara intikâli için bir ünvândır.
  35. Çok risâlelerde beyân etmişiz ki: İnsânın fıtratında hadsiz bir acz ve nihâyetsiz bir fakr bulunmakla berâber hadsiz a‘dâsı ve nihâyetsiz metâlibi vardır. İnsân bu acz ve fakrından fıtraten bir Kadîr-i Rahîm’e ilticâya muhtâcdır. Nasıl ki حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُ birinci cümlesini aczine merhem ve bütün a‘dâsına karşı bir melce’ gösterir. وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُ cümlesini de fakrına devâ ve bütün metâlibine bir vesîle gösterdiği gibi وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللهِ الْعَلِيِّ الْعَظ۪يمِ dahi başka bir sûrette aynen حَسْبُنَا اللهُ gibi acz ve fakr-ı beşerînin ilâcı وَلَا حَوْلَ kelimesi a‘dâsına karşı nokta-i istinâdı kendi kuvvetinden teberrî etmekle kuvvet-i İlâhiyeye ilticâ وَلَا قُوَّةَ kelimesiyle de metâlibine ve hâcâtına vesîle-i mutlak olan tevekkül ile kudret-i İlâhiyeye i‘timâd etmektir. Bu لَاحَوْلَ وَلَا قُوَّةَ cümlesinin pek çok merâtibini kendimde tecrübelerle hissettim. O mertebelere kısa kelimelerle birer birer işâretler koydum. O işâretler vâsıtasıyla o merâtibleri mülâhaza ediyorum. Bu bâbda kısmen o mertebeleri remzeden kelimeler aynen zikredilecektir.
  36. Bu لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ ye dâir mertebelerde hakîkatlerine yalnız işâretler edildi. Bürhânlar ve delîller zikredilmedi. Çünki geçmiş bâblarda zikredilen yüzler ve belki binler vahdâniyet bürhânları ve rubûbiyet delîlleri umûmiyetle لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ nin hakîkatlerine delîllerdir. Onun için ayrı ayrı delîller zikredilmedi.
  37. لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ nin merâtibindeki yirmi mertebe başta yazılacaktı. Âhirde yazayım diye te’hîr etmiştim. Âhire geldiğimiz vakit yine te’hîr edildi. Çünki îzâh edilse çok uzun olurdu. Kendime mahsûs yalnız işâretlerle yazılsa idi, az istifâde edilirdi. Başka vakte ta‘lîk edildi.